1930-1946 Dönemi: Devletçilik ve Sanayi Planları

13 soru

Soru 1Soru

19291929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın ardından Türkiye'de benimsenen Devletçilik ilkesi doğrultusunda hayata geçirilen Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSPBBYSP) ve bu dönemin kurumsal/finansal yapısına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanayileşme süreci, temel tüketim mallarında dışa bağımlılığı azaltmayı hedefleyen "ithal ikamesi" stratejisiyle yürütülmüş; finansman ve teknik destek noktasında Sovyetler Birliği'nden alınan krediler önemli bir rol oynamıştır.

Cevap

Sanayileşme sürecinin ithal ikamesine dayanması ve Sovyet kredileriyle desteklenmesi
Doğru olan ifade, 19301930'lu yılların sanayileşme mantığını tam olarak açıklar: Temel tüketim mallarının (un, şeker, kumaş) ithalatını durdurmak için devlet eliyle fabrikalar kurulmuş ve bu süreçte Sovyetler Birliği'nden teknik heyetler (Luybimof heyeti gibi) ve mali kredi desteği alınmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin temel stratejisini tanımlama
İthal İkamesi (Özellikle temel tüketim malları: dokuma, şeker, kağıt)
1929 bunalımı sonrası döviz kıtlığı nedeniyle dışarıdan alınan malların içeride üretilmesi zorunlu hale gelmiştir.
2
Finansman ve teknik destek kaynaklarını analiz etme
Sovyetler Birliği'nden alınan teknik destek ve 88 milyon dolarlık faizsiz kredi
Batılı ülkelerden kredi bulmanın zor olduğu bunalım yıllarında Sovyetler ile sanayi iş birliği yapılmıştır.
3
Kurumsal yapıyı değerlendirme
Sümerbank'ın kurulması (19331933)
Sümerbank, fabrikaları kurmak ve finanse etmek amacıyla kurulmuş ilk devlet holdingi/bankası modelidir.
4
Yanlış varsayımları eleme
BBYSP sektörel bir plandır, bütüncül kalkınma planı değildir
Planlı kalkınma dönemi ile Sanayi planları dönemi arasındaki farkı ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

1930'lu Yıllar Devletçilik ve BBYSP Karakteristiği

Daha Fazla Pratik

Sümerbank ve Etibank'ın kuruluş amaçları ile bu kurumların finanse ettiği spesifik fabrikaları (Kayseri Bez, Nazilli Basma vb.) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru

19291929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın yarattığı olumsuz etkileri gidermek ve sanayileşmeyi hızlandırmak amacıyla Türkiye, 19301930'lu yılların başından itibaren devletçilik modelini benimsemiştir. Bu süreçte, sanayi yatırımlarını bizzat kurmak, işletmek ve finanse etmek amacıyla 19321932 yılında faaliyete geçen ancak kısa süre sonra 19331933 yılında kurulan Sümerbank'a devredilerek tasfiye edilen kurumlar aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanayi Ofisi - Türkiye Sanayi Kredi Bankası

Cevap

Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası
Doğru seçenek olan kurumlar, 1932 yılında sanayileşmeyi organize etmek için kurulmuş olan Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası'dır. Bu iki kurum, 1933 yılında Sümerbank'ın kurulmasıyla tüm mal varlıklarını ve görevlerini bu yeni bankaya devrederek tarihe karışmıştır. Bu yapı, Türkiye'nin ilk sanayi planlarını uygulamak için oluşturduğu ilk ciddi kurumsal altyapıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin iktisadi şartlarını analiz etme
1929 Büyük Buhranı sonrası özel sektörün yetersizliği nedeniyle devletin doğrudan sanayileşmeyi üstlenmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Devletçilik politikasının kurumsal temelini belirlemek.
2
Kurumsal gelişimi takip etme
1932 yılında uzmanlaşmış iki kurum (Ofis ve Banka) kurulmuştur.
Sanayi yatırımlarının planlanması ve finansmanının ayrıştırılmasını görmek.
3
Merkezileşme sürecini belirleme
1933 yılında çıkarılan 2262 sayılı kanunla bu kurumlar Sümerbank'a dönüştürülmüştür.
Sümerbank'ın 'holding bankacılığı' modelinin kaynağını saptamak.
4
Sonuçlandırma
Seçeneklerde yer alan Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası ikilisi doğru eşleşmedir.
Doğru kurumsal tarih bilgisini doğrulamak.

Anahtar Kavram

Devletçilik döneminde sanayi yatırımlarının kurumsal yönetimi ve Sümerbank'ın kuruluşu

Daha Fazla Pratik

Sümerbank'ın neden 'holding bankacılığı' modelinin öncüsü kabul edildiğini ve I. Beş Yıllık Sanayi Planı'ndaki rolünü inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 3Soru

Türkiye'de 19301930'lu yıllarda benimsenen Devletçilik politikası doğrultusunda, sanayi yatırımlarının tek elden yönetilmesi, finanse edilmesi ve işletilmesi hedeflenmiştir. Bu kapsamda, 19321932 yılında kurulan Sanayi Ofisi ile Türkiye Sanayi Kredi Bankası'nın birleştirilmesiyle 19331933 yılında kurulan ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSPBBYSP) uygulanmasında temel sorumlu olan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sümerbank

Cevap

Sümerbank, 19331933 yılında Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası'nın görevlerini devralarak kurulan ve BBYSPBBYSP'nin ana yürütücüsü olan kurumdur.
Sümerbank, 19331933 yılında özel bir kanunla kurulan, bünyesinde hem bankacılık hem de sanayi üretim birimlerini barındıran 'holding' yapısındaki ilk büyük kamu iktisadi teşebbüsüdür. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın başarısında en kritik rolü oynayan kurumdur.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin kurumsal dönüşümünü analiz etme
19251925'de kurulan Devlet Sanayi ve Maadin Bankası'nın 19321932'de yetersiz kalarak tasfiye edildiği belirlenir.
Devletçilik döneminin gerektirdiği büyük ölçekli sanayi planlaması için daha güçlü bir yapıya ihtiyaç duyulmuştur.
2
Geçiş kurumlarını belirleme
19321932 yılında Sanayi Ofisi (idari) ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası (mali) kurulmuştur.
Yatırımların planlanması ve finansmanının ayrılması hedeflenmiştir ancak bu yapı kısa sürede birleştirilmiştir.
3
Ana kurumu saptama
19331933 yılında bu iki kurum birleştirilerek Sümerbank oluşturulmuştur.
Sümerbank, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamındaki dokuma, kağıt, kimya gibi tesislerin hem finansmanını hem de işletmesini üstlenen dev bir kamu iktisadi teşekkülü (KİT) haline gelmiştir.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Kurumsal Devletçilik ve Sümerbank'ın Rolü

İpuçları

1
Soruda bahsedilen kurum, Türkiye'nin ilk modern sanayi planı olan BBYSPBBYSP'nin ana finansörü ve işletmecisidir.
2
Kurumun ismi Atatürk tarafından verilmiş olup, Türklerin tarihsel kökenlerine atıfta bulunmaktadır.
3
19321932 yılında kurulan Sanayi Ofisi ve Sanayi Kredi Bankası'nın birleşmesiyle 19331933 yılında kurulan bu banka, özellikle dokuma sektöründe dünya çapında tesisler açmıştır.

Daha Fazla Pratik

Etibank'ın kuruluş amacı ve maden arama faaliyetleri için kurulan diğer kurum (MTA) ile olan ilişkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 4Soru

Türkiye'de 19301930-19461946 yılları arasında uygulanan ekonomik politikalar; 19291929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkileri, Devletçilik ilkesinin benimsenmesi ve II.Du¨nya Savas¸ıII. \text{Dünya Savaşı}'nın getirdiği zorunluluklar ekseninde şekillenmiştir. Bu dönemdeki gelişmelere dair aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu dönemde uygulanan devletçilik modeli, liberal ekonomiye geçişi hızlandırmak amacıyla hazırlanan 19471947 Türkiye İktisadi Kalkınma Planı ile zirveye ulaşmıştır.

Cevap

Türkiye'de uygulanan devletçilik modeli, 19471947 Planı ile zirveye ulaşmamış; aksine bu planla birlikte devletçi politikalardan kademeli olarak uzaklaşılmaya başlanmıştır.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü 19471947 Türkiye İktisadi Kalkınma Planı (Vaner Planı), devletçilik ilkesinin zirvesini değil, aksine devletçi politikalardan vazgeçilerek serbest piyasa ekonomisine ve dışa açılmaya yönelik ilk ciddi hazırlıkları temsil eder. Bu plan, Truman Doktrini ve Marshall Planı çerçevesinde Türkiye'nin Batı bloğuna eklemlenme çabasının bir parçasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
19301930-19461946 döneminin temel ekonomik özelliklerini belirle.
Dönem; korumacı-devletçi politikalar, sanayi planları ve savaş ekonomisi tedbirleri ile karakterizedir.
Soruda istenen yanlış ifadeyi bulmak için dönemin genel çerçevesini çizmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki kurum ve kanunların tarihsel doğruluğunu kontrol et.
Sümerbank (19331933), BŞYP (19341934-19381938), Milli Korunma Kanunu (19401940) ve Varlık Vergisi (19421942) verileri tarihsel olarak doğrudur.
Kronolojik ve işlevsel doğruluk, Türkiye ekonomisi sorularında temel ayırt edicidir.
3
19471947 Türkiye İktisadi Kalkınma Planı'nın niteliğini analiz et.
19471947 Planı (Vaner Planı), devletçi yatırımları artırmak yerine özel sektörü destekleyen ve dış yardımlara (Marshall Planı) odaklanan bir dönüşüm planıdır.
Dönem sonundaki politika değişikliğini anlamak doğru cevaba ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Devletçilikten Liberalizme Geçiş Süreci
Soru 5Soru

1930'lu yıllarda Türkiye'de uygulanan devletçilik politikası ve bu dönemde hayata geçirilen Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BŞYP) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Planın temel amacı, hammaddesi yurt içinde bulunan ve halkın temel tüketim maddelerini üreten sanayi dallarının devlet eliyle kurulmasıdır.

Cevap

Doğru cevap, planın temel amacının hammaddesi yurt içinde bulunan ve temel tüketim maddelerini üreten sanayi dallarının devlet eliyle kurulması olduğunu belirten seçenektir.
Doğru olan ifade, planın hammadde kaynağı yurt içinde olan temel ihtiyaç maddelerinin (üç beyaz-üç siyah) üretimine odaklandığını belirtmektedir. Bu strateji, döviz çıkışını engellemek ve sanayileşmeyi tarımsal hammadde ile entegre etmek amacıyla tasarlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin iktisat politikasını analiz et.
1929 Bunalımı sonrası özel sektörün yetersizliği nedeniyle devletin doğrudan yatırımları üstlendiği Devletçilik ilkesi benimsenmiştir.
Özel sermaye birikiminin yetersiz olması ve dış konjonktürün zorlayıcılığı.
2
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BŞYP) niteliğini belirle.
Bu plan, bütüncül bir kalkınma planı değil, sadece belirli sanayi kollarını (tekstil, kağıt, kimya, demir-çelik vb.) hedefleyen sektörel bir plandır.
Acil ihtiyaç duyulan sanayi ürünlerinde ithalata bağımlılığı azaltmak.
3
Planın finansman ve uygulama modelini incele.
Finansman için Sümerbank ve Etibank kurulmuş, hammadde olarak tarımsal kaynaklara (pamuk, şeker pancarı) ve madenlere odaklanılmıştır.
Döviz tasarrufu sağlamak ve iç üretimi canlandırmak.

Anahtar Kavram

İthal İkameci Sanayileşme ve Sektörel Planlama

İpuçları

1
Bu dönemdeki planların sadece sanayi sektörüne yönelik mi yoksa tüm ekonomiye yönelik mi olduğunu düşünün.
2
Sanayileşmede öncelik verilen sektörlerin (dokuma, şeker vb.) hammaddelerinin nereden sağlandığını hatırlayın.
3
Devletçilik politikasının, özel sektörü tamamen yok etmek yerine onun yetersiz kaldığı alanlarda devletin devreye girmesi olduğunu unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Sümerbank'ın kuruluş amacı ve bu dönemde kurulan başlıca fabrikaların (Kayseri Bez, Nazilli Basma vb.) listesini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Eleme yöntemiyle gidilebilir: 1963 (Planlı Dönem), 1980 (Dışa Açılma) ve 1923 (Liberal Dönem) tarihlerini bildiğinizde yanlış seçenekler kolayca elenir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 6Soru

19291929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın ardından Türkiye'de hayata geçirilen 'Devletçilik' politikası ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSPBBYSP) uygulamaları dikkate alındığında, bu dönemin sanayileşme stratejisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yatırımlarda, hammaddesi yurt içinde bulunan temel tüketim mallarının üretimine öncelik verilerek dışa bağımlılığın azaltılması hedeflenmiştir.

Cevap

Sanayileşme stratejisi, hammaddesi yurt içinde bulunan temel tüketim mallarının yerli üretimine odaklanarak dışa bağımlılığı azaltmayı hedeflemiştir.
Doğru seçenek, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın temel mantığını yansıtır. Bu dönemde kurulan Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası (pamuk), Turhal Şeker Fabrikası (şeker pancarı) ve Paşabahçe Şişe Cam (kum/soda) gibi tesislerin tamamı hammaddesi Türkiye'de bulunan ve halkın temel ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik ithal ikameci yatırımlardır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin temel ekonomik yönelimini belirleme
1929 krizi sonrası özel sektörün yetersizliği nedeniyle 'Devletçilik' ilkesi benimsenmiş ve sanayileşme devlet eliyle başlatılmıştır.
Krizin etkilerini yönetmek ve sermaye birikimi eksikliğini gidermek.
2
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSPBBYSP) kapsamını analiz etme
BBYSP, 1934-1938 yılları arasında uygulanmış ve tekstil, şeker, kağıt, cam ve demir-çelik gibi temel sektörlere odaklanmıştır.
Dışarıdan ithal edilen bu temel malları yerli imkanlarla üretmek.
3
Stratejik hedefi tanımlama
Strateji, 'hammaddesi yurt içinde olan' ürünleri önceliklendirerek hem tarımı desteklemek hem de dış ticaret açığını kapatmaktır.
Sürdürülebilir ve bağımsız bir sanayi yapısı kurmak.

Anahtar Kavram

BBYSP'nin Sektörel ve İthal İkameci Niteliği

İpuçları

1
1930'lu yıllarda Türkiye'nin henüz çok kısıtlı bir sermaye ve döviz birikimine sahip olduğunu düşünün.
2
Bu dönemde kurulan fabrikaların (şeker, dokuma, kağıt) hangi tür ürünler ürettiğini ve bu ürünlerin hammaddelerinin nereden geldiğini hatırlayın.
3
Sanayi Planları ile 1963 sonrası Kalkınma Planları arasındaki 'kapsam' farkına (sektörel vs. makro) dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

1930-1939 dönemi sanayileşmesinin finansmanında Sümerbank ve Etibank'ın rollerini ayrıca inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 7Soru

19291929 Dünya Ekonomik Bunalımı sonrası özel teşebbüsün sermaye birikimi ve teknik bilgi yetersizliği nedeniyle sanayileşmede beklenen atılımı gerçekleştirememesi, Türkiye'de "Devletçilik" ilkesinin ekonomi politikalarına hakim olmasına yol açmıştır. Bu çerçevede hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (193419381934-1938) finansmanını sağlamak ve plana dahil olan sanayi yatırımlarını bizzat yürütmek amacıyla 19331933 yılında kurulan iktisadi devlet teşekkülü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sümerbank

Cevap

Sümerbank, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulanmasından sorumlu temel finansman kurumudur.
Sümerbank, 19331933 yılında Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (193419381934-1938) finansmanını sağlamak, dokuma, kağıt, cam gibi temel sanayi kollarında fabrikalar kurmak ve işletmek üzere görevlendirilmiştir. Bu yönüyle Türkiye'nin devletçi sanayileşme modelinin merkezinde yer alır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem Analizi
Soru 1930'lu yıllardaki planlı sanayileşme ve devletçilik dönemine odaklanmaktadır.
1929 Bunalımı sonrası Türkiye'nin sanayi stratejisini anlamak için dönem kısıtı belirlenmelidir.
2
Kurumsal Eşleştirme
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSP) yürütücüsü Sümerbank'tır.
Sümerbank, devletçilik politikasının sanayi ayağındaki en önemli operasyonel ve finansal aracıdır.

Anahtar Kavram

Devletçilik ve Sanayi Planları (193019461930-1946)

Daha Fazla Pratik

Etibank ve Sümerbank arasındaki farkları ve bu kurumların Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'ndaki rollerini tekrar gözden geçirin.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 8Soru

Türkiye'de 19301930'lu yıllarda dünya ekonomik bunalımının etkisiyle uygulamaya konulan "Devletçilik" ilkesi doğrultusunda hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (193419381934-1938), kamu eliyle sanayileşmenin ilk sistematik adımıdır. Bu plan kapsamında hammadde kaynağı yurt içinde olan sanayi dallarına öncelik verilmiş ve finansman için Sümerbank görevlendirilmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamında yer alan ve bu dönemde (193019391930-1939) temeli atılan veya işletmeye açılan sanayi kuruluşlarından biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ereğli Demir-Çelik Fabrikası

Cevap

Ereğli Demir-Çelik Fabrikası, 19601960 yılında kurulduğu için 193419381934-1938 yıllarını kapsayan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı içerisinde yer almaz.
Ereğli Demir-Çelik Fabrikası (ERDEMİR), 19601960 yılında kurulmuş ve üretime 19651965 yılında başlamıştır. Dolayısıyla 193419381934-1938 Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı döneminde değil, planlı kalkınma dönemine geçiş sürecindeki yatırımlardan biridir. Konya'da bulunan Sümerbank Ereğli Bez Fabrikası ile karıştırılmamalıdır; zira demir-çelik tesisi Zonguldak Ereğli'dedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem analizi yapılması
Soru 193019391930-1939 arası uygulanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (I. BSYP) kapsamını sorgulamaktadır.
Planın uygulama takvimi ile tesislerin kuruluş tarihlerini eşleştirmek gerekir.
2
Plan kapsamındaki sektörlerin ve tesislerin belirlenmesi
I. BSYP dokuma (Kayseri, Nazilli, Malatya), kağıt (İzmit), kimya (Gemlik, Keçiborlu) ve ağır sanayi (Karabük) alanlarını kapsar.
Bu sektörler yerli hammaddeye dayalı sanayileşme stratejisinin parçasıdır.
3
Seçeneklerin tarihlerle karşılaştırılması
Kayseri Bez (19351935), İzmit Kağıt (19361936), Karabük Demir-Çelik (19371937) ve Gemlik Suni İpek (19381938) tesisleri bu dönemdedir. Ereğli Demir-Çelik ise 19601960 yılında kurulmuştur.
Kronolojik fark, tesisin plan dışı olduğunu kanıtlar.

Anahtar Kavram

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (I. BSYP) Yatırımları

İpuçları

1
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın temel amacı, ithal edilen temel tüketim mallarının içeride üretilmesidir.
2
Demir-çelik sanayiinde 19301930'lu yılların en büyük yatırımı Karabük'tedir; Ereğli ise daha modern ve sonraki bir dönem tesisidir.

Daha Fazla Pratik

Sümerbank ve Etibank'ın kuruluş amaçları ile Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı arasındaki ilişkiyi inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 9Soru

19291929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın ardından Türkiye, sanayileşmeyi devlet eliyle hızlandırmak amacıyla 19331933 yılında "holding bankacılığı" modeline dayalı özgün bir kurumsal yapı oluşturmuştur. Bu kuruluş, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSPBBYSP) kapsamındaki fabrikaların hem finansmanını sağlamış hem de yönetimini üstlenmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi, dokuma, kağıt, cam ve kimya gibi temel sanayi kollarındaki yatırımları gerçekleştirmek üzere bu dönemde kurulan ve devletçilik uygulamasının en önemli yürütücü organı kabul edilen kuruluştur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sümerbank

Cevap

Sümerbank, 19301930'lu yılların devletçi sanayileşme modelinde hem finansör hem de işletmeci (holding) rolü üstlenen temel kuruluştur.
Doğru seçenek olan kurum, 19331933 yılında Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası'nın birleştirilmesiyle kurulmuştur. Bu kurum, Türkiye'nin ilk sanayi planı olan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSPBBYSP) uygulanmasında kilit rol oynamış; sadece kredi vermekle kalmayıp fabrikaları bir holding yapısı gibi işletmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem Analizi
19301930-19461946 arası Devletçilik dönemi.
19291929 krizi sonrası özel sektörün yetersizliği nedeniyle devletin sanayiye doğrudan müdahalesi gerekmiştir.
2
Kurumsal Yapı Tespiti
19331933 yılında kurulan sanayi ve yatırım bankası.
Yatırımların hem finansmanı hem de yönetimi için tek bir çatı (Sümerbank) altında toplanması stratejisi benimsenmiştir.
3
Sektörel Eşleştirme
Dokuma, kağıt, kimya gibi alanlar Sümerbank'a aittir.
Madencilik Etibank'a, genel sanayi ise Sümerbank'a delege edilmiştir.

Anahtar Kavram

Holding Bankacılığı ve Devletçi Sanayileşme Kurumları

Alternatif Yöntem

Sümerbank'ın tekstil (dokuma) ve genel sanayi, Etibank'ın ise maden (yeraltı kaynakları) ile özdeşleştiği kodlanarak soru hızlıca çözülebilir.
Tahmini Süre:50s
Soru 10Soru

19301930'lu yıllarda Türkiye'de devletçilik ilkesinin benimsenmesiyle birlikte hayata geçirilen Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSPBBYSP) ve hazırlık süreci devam eden İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı (I˙BYSPİBYSP) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: BBYSP'nin temel stratejisi, hammadde ihtiyacı ithalatla karşılanan lüks tüketim mallarının yerli üretimi yoluyla dış ticaret açığını kapatmaktır.

Cevap

BBYSP'nin temel stratejisi lüks mallar değil, hammaddesi yurt içinde olan temel tüketim mallarının üretilmesidir.
Doğru olmayan seçenek, lüks tüketim mallarına odaklanıldığını belirten ifadedir. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın temel felsefesi, ithal edilen temel ihtiyaç maddelerini (üç beyazlar: un, şeker, pamuklu dokuma) yerli imkânlarla üretmek ve bunu yaparken hammaddesi yurt içinde bulunan kaynakları kullanmaktır. Lüks tüketim malları bu dönemin önceliği değildir.

Adım Adım Çözüm

1
BBYSP'nin stratejik amacını değerlendir
Planın temel prensibi 'hammadde içerde, pazar içerde' ilkesidir.
Dışa bağımlılığı azaltmak için dokuma, şeker ve kâğıt gibi temel ihtiyaçlara odaklanılmıştır.
2
Planın niteliğini analiz et
BBYSP bir 'yatırım programı'dır.
19631963 sonrası başlayan Kalkınma Planları ile karıştırılmamalıdır; makroekonomik hedeflerden ziyade proje bazlıdır.
3
Finansal kaynakları kontrol et
İç kaynaklar esastır ancak Sovyet kredisi kullanılmıştır.
19341934 yılında Sovyetler Birliği ile yapılan anlaşma planın finansmanında kritik bir dış destek sağlamıştır.
4
İkinci Plan (I˙BYSPİBYSP) farkını belirle
Hedef tüketimden ara mallarına kaymıştır.
İlk planda başarılan temel üretimden sonra ağır sanayi ve madenciliğe geçiş hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

BBYSP Stratejisi ve Kurumsal Yapısı

İpuçları

1
Sanayi planlarının temel amacı döviz tasarrufu sağlamaktır; bu yüzden hammaddesi ülkede olan ürünler tercih edilir.
2
Birinci plan ile modern kalkınma planları arasındaki 'sektörel vs makro' ayrımına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Sümerbank'ın 'holding bankacılığı' modelinin sonraki dönemlerde KİT'lerin yapısını nasıl etkilediğini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru

Türkiye'de 1933 yılında hazırlanan ve 1934-1938 yılları arasında başarıyla uygulanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSPBBYSP) ardından, 1938 yılında İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı (I˙BYSPİBYSP) hazırlanmıştır. Ancak bu ikinci plan, İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesi nedeniyle tam anlamıyla hayata geçirilememiştir.

İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (I˙BYSPİBYSP), sektörel odak noktası ve üretim hedefleri bakımından Birinci Plan'dan (BBYSPBBYSP) temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birinci Plan temel tüketim mallarına (dokuma, şeker, kağıt vb.) odaklanırken, İkinci Plan'ın ara malları ve sermaye malları (maden, kimya, makine sanayi vb.) üretimine ağırlık vermesi

Cevap

Birinci Plan temel tüketim mallarına odaklanırken, İkinci Plan'ın ara malları ve sermaye malları üretimine ağırlık vermesi
1930'lu yıllarda uygulanan Birinci Plan, halkın temel ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik dokuma ve gıda gibi alanlara odaklanırken; hazırlanan ancak savaştan dolayı tam uygulanamayan İkinci Plan, ağır sanayi, maden ve kimya gibi daha teknik ve sermaye yoğunluklu sektörleri hedefleyerek sanayileşmeyi derinleştirmeyi amaçlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSP) niteliğini analiz etmek.
BBYSP, 1929 krizinden sonra hammadde yurt içinden temin edilebilen tüketim malları (üç beyazlar: şeker, un, pamuklu dokuma) üretimine odaklanan bir ithal ikamesi stratejisidir.
Dönemin kısıtlı kaynakları ile en acil ithal kalemlerini azaltmak hedeflenmiştir.
2
İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (İBYSP) hedeflerini incelemek.
İBYSP, sanayileşmenin ikinci aşamasına geçerek kimya, makine, madencilik gibi ara ve sermaye malları üreten tesislerin kurulmasını planlamıştır.
Tüketim malı üreten tesislerin ham maddesini ve makinelerini de yerli imkanlarla sağlama amacı güdülmüştür.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Sanayi Planlarının Sektörel Dönüşümü

Daha Fazla Pratik

İkinci Dünya Savaşı döneminde çıkarılan Milli Korunma Kanunu'nun sanayi üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:55s
Soru 12Soru

Türkiye’de 19301930’lu yılların başında 'Devletçilik' ilkesinin bir gereği olarak sanayileşmenin devlet eliyle yürütülmesi kararlaştırılmıştır. Bu süreçte hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSPBBYSP) için dış dünyadan teknik ve mali destek alınmış, bir uzman heyet Türkiye’ye gelerek çeşitli incelemelerde bulunmuştur. Dokuma, kağıt ve kimya gibi alanlarda kurulacak tesislerin yer ve kapasite seçiminde hazırladığı 'Luybimof Raporu' ile belirleyici olan bu heyet aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Luybimof Heyeti

Cevap

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın teknik hazırlık sürecinde Sovyetler Birliği'nden gelen ve sanayi tesislerinin planlamasını yapan grup Luybimof Heyeti'dir.
Luybimof Heyeti, 19321932 yılında Sovyetler Birliği'nden gelerek Türkiye'nin ilk planlı sanayileşme hamlesi olan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSPBBYSP) teknik altyapısını kurmuş ve fabrikaların yer seçimi ile üretim kapasiteleri üzerine belirleyici raporlar hazırlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
19291929 Dünya Ekonomik Bunalımı sonrası Türkiye'nin sanayileşme stratejisi analiz edilir.
Özel sektörün yetersiz kalması nedeniyle devlet eliyle sanayileşmeyi öngören 'Devletçilik' politikasına geçilmiştir.
Sermaye birikiminin yetersizliği ve dış piyasalardaki daralma, devletin öncü rol oynamasını zorunlu kılmıştır.
2
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSPBBYSP) hazırlık aşamasındaki dış destekler incelenir.
Sovyetler Birliği'nden hem 88 milyon dolarlık faizsiz kredi hem de teknik uzman desteği alınmıştır.
Planlı ekonomi deneyimi olan Sovyet modeli, Türkiye'nin sanayileşme hedefleriyle örtüşmektedir.
3
Teknik incelemeleri yapan heyetin adı ve sunduğu rapor tespit edilir.
19321932 yılında Türkiye'ye gelen Luybimof Heyeti, sanayi yatırımlarının lokasyonu ve ölçeği hakkında rapor sunmuştur.
Luybimof Raporu, Sümerbank aracılığıyla kurulan fabrikaların (Kayseri Bez, Nazilli Basma vb.) temelini oluşturmuştur.

Anahtar Kavram

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ve Sovyet Teknik Desteği

İpuçları

1
Bu heyet, planlı ekonomi konusunda dünyada ilk deneyime sahip olan ülkeden gelmiştir.
2
Hazırlanan rapor, Türkiye'nin dokuma sanayisindeki (Kayseri ve Nazilli fabrikaları gibi) merkezlerin belirlenmesinde kilit rol oynamıştır.
3
19321932 yılında Sovyetler Birliği'nden gelen bu uzman grubun lideri Profesör Luybimof'tur.

Daha Fazla Pratik

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamında kurulan fabrikaların hangileri olduğunu ve Sümerbank'ın bu süreçteki rolünü inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Heyetlerin tarihlerini eşleştirerek eleme yöntemi kullanılabilir. 19301930'lar devletçilik dönemidir. Barker, Thornburg ve Chenery ise İkinci Dünya Savaşı sonrası (19451945 ve sonrası) dönem raporlarıdır.
Tahmini Süre:50s
Soru 13Soru

19291929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın ardından dış ticaretin daralması ve döviz sıkıntısı yaşanması, Türkiye'yi kendi kaynaklarıyla sanayileşmeye ve devletçilik ilkesini benimsemeye yöneltmiştir. Bu doğrultuda hazırlanan ve 19341934-19381938 yılları arasında uygulanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSPBBYSP), hammadde kaynağı yurt içinde bulunan ve ithal edilen temel tüketim mallarının yerli üretimle karşılanmasını amaçlamıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi söz konusu plan kapsamında yatırımı planlanan ve hayata geçirilen temel sanayi kollarından biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Otomotiv ve dayanıklı tüketim malları üretimi

Cevap

Otomotiv ve dayanıklı tüketim malları üretimi, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı döneminde hedeflenen bir sektör değildir; bu sektörler daha çok 1960'lı yılların planlı kalkınma dönemine aittir.
Otomotiv ve dayanıklı tüketim malları üretimi seçeneği doğrudur çünkü bu sektörler Türkiye'de 19301930'lu yılların sanayileşme planları içinde yer almamıştır. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSPBBYSP), daha çok hammadde kaynağı tarım ve madenciliğe dayalı, halkın temel ihtiyaçlarını karşılayan dokuma, şeker, kağıt ve kimya gibi dallara odaklanmıştır. Otomotiv sanayii ise ancak 19501950'li yılların sonunda montajla başlamış ve 19601960 sonrası planlı dönemde ivme kazanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem analizi yapma
19341934-19381938 arası Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSPBBYSP) dönemi incelenmelidir.
Soruda belirtilen planın kapsamını ve hangi yıllara tekabül ettiğini anlamak için gereklidir.
2
Planın stratejisini belirleme
Strateji: Hammaddesi yurt içinde olan 'üç beyaz' (un, şeker, pamuklu dokuma) ve temel sanayi mallarının (kağıt, cam, kimya) üretimidir.
19291929 krizi sonrası döviz tasarrufu sağlamak için ithal malların ikame edilmesi hedeflenmiştir.
3
Sektörel eşleştirme yapma
Dokuma, kağıt, kimya, cam ve maden sektörleri plana dahildir; otomotiv ise o günkü teknolojik ve ekonomik altyapı için henüz öncelik değildir.
Yanlış olan seçeneği tarihsel ve ekonomik bağlamda elemek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSP) Sektörel Kapsamı
Tahmini Süre:1m 15s
1930-1946 Dönemi: Devletçilik ve Sanayi Planları Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin