Examkin

1990-2001 Dönemi: Krizler ve İstikrar Paketleri

13 soru

Soru 1Soru →

Türkiye ekonomisinde 20012001 yılında yaşanan büyük ekonomik krizin ardından bankacılık sektöründe köklü reformlar yapılmasını, kamu maliyesinde disiplinin sağlanmasını ve dalgalı döviz kuru rejimine geçilmesini öngören temel istikrar programı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı

Cevap

Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı
Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı, 20012001 Şubat krizinden sonra yürürlüğe konulmuş; temel amacı bankacılık sistemini rehabilite etmek, kamu borç stokunu sürdürülebilir hale getirmek ve dalgalı kur rejimine geçerek döviz krizlerini önlemektir.

Adım Adım Çözüm

1
Kriz yılını tespit etme
Soru kökünde belirtilen dönem 20012001 yılıdır.
Türkiye ekonomi tarihinde her kriz farklı bir istikrar paketiyle sonuçlanmıştır.
2
Program içeriklerini karşılaştırma
Dalgalı kur rejimi ve bankacılık reformu Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nın temel ayırt edici özellikleridir.
Önceki programlar (1994 ve 1999) sabit veya kontrollü kur rejimlerini benimsemişti.

Anahtar Kavram

Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı (2001)

Daha Fazla Pratik

Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı kapsamında TCMB'ye araç bağımsızlığı verilmesini sağlayan kanun değişikliğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 2Soru →

Türkiye ekonomisinde 9 Aralık 1999 tarihinde yürürlüğe giren "Enflasyonla Mücadele Programı" kapsamında uygulanan döviz kuru rejimi ve bu rejimin 2001 krizine evrilmesindeki temel yapısal çelişki aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sürünen kur (crawling peg) rejiminin uygulanması ve Merkez Bankasının döviz kuru taahhüdü nedeniyle bankacılık kesiminin likidite ihtiyacına karşı "nihai kredi mercii" işlevinin kısıtlanması

Cevap

Sürünen kur (crawling peg) rejiminin uygulanması ve Merkez Bankasının döviz kuru taahhüdü nedeniyle bankacılık kesiminin likidite ihtiyacına karşı 'nihai kredi mercii' işlevinin kısıtlanması
Doğru seçenek, 1999 dezenflasyon programının en temel teknik zaafına parmak basmaktadır. Programda Merkez Bankasının para basma yetkisi dış rezerv girişine bağlanmıştır. Bu durum, bankaların likidite sıkıntısına düştüğü anlarda Merkez Bankasının 'nihai kredi mercii' (lender of last resort) olarak sistemin koruyuculuğunu yapmasını engellemiş, likidite krizinin bir ödemeler dengesi ve kur krizine dönüşmesine yol açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
1999 Programının kur rejimini belirle
Program, 18 aylık bir takvim çerçevesinde döviz sepetindeki artış hızının önceden ilan edildiği 'Sürünen Kur' (Crawling Peg) sistemini benimsemiştir.
Enflasyon beklentilerini kırmak için kur bir çıpa olarak kullanılmıştır.
2
Para politikası kısıtını analiz et
Merkez Bankası, para tabanını sadece net dış varlıklar karşılığında artırabileceğini taahhüt etmiştir (quasi-currency board).
Kur taahhüdünün inandırıcılığı için emisyonun döviz girişiyle sınırlanması gerekmiştir.
3
Bankacılık sistemiyle olan çelişkiyi tespit et
Kasım 2000'de bankalar likidite sıkışıklığı yaşadığında, Merkez Bankası kur çıpasını korumak adına piyasaya TL sürememiştir.
Piyasaya TL sürülmesi, döviz talebini artırarak kur taahhüdünü ve program hedeflerini tehlikeye atacaktı.
4
Krizin sonucunu değerlendir
Likit olmayan bankacılık sistemi faizlerin gecelik %7500'lere fırlamasına neden olmuş, bu sürdürülemezlik Şubat 2001'de dalgalı kura geçişle sonuçlanmıştır.
Nihai kredi mercii işlevinin yitirilmesi finansal sistemi savunmasız bırakmıştır.

Anahtar Kavram

İmkansız Üçlü (Impossible Trinity) ve Kur Çıpası Çelişkisi

Daha Fazla Pratik

2001 Şubat krizi sonrası uygulamaya konulan 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nın yapısal reformlar ve bankacılık sektörü üzerindeki etkilerini inceleyiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 3Soru →

Türkiye ekonomisinin 1990−20011990-2001 dönemini karakterize eden kriz döngüleri, uygulanan istikrar paketlerinin teknik tasarımları ve kur rejimi tercihleri dikkate alındığında; krizlerin temel tetikleyicileri ile çözüm stratejileri arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 19941994 krizi, kamu kesimi finansman ihtiyacının faiz baskılama politikası ve para basımı yoluyla karşılanmaya çalışılması sonucu ortaya çıkan döviz atağıyla tetiklenirken; 20012001 krizi, döviz çıpasına dayalı dezenflasyon programının bankacılık sektöründeki vade ve kur risklerini yönetememesi sonucu patlak vermiştir.

Cevap

1994 krizi yanlış faiz politikası ve kamu finansman dengesizliği (mali baskınlık) nedeniyle, 2001 krizi ise çıpalı kur rejiminin bankacılık sektöründeki kırılganlıklarla birleşmesi sonucu ortaya çıkmıştır.
Doğru seçenek, iki büyük krizin teknik ayrımını isabetli yapmaktadır. 1994 krizi, bütçe açıklarının finansmanında izlenen hatalı faiz politikası ve piyasa dengelerine müdahale (monetizasyon) kaynaklı bir ödemeler dengesi krizidir. 2001 krizi ise, 1999 Aralık ayında başlayan ve döviz kurunu önceden ilan edilen bir takvime bağlayan (sürünen kur) programın, bankacılık sektöründeki yapısal sorunlar ve likidite sıkışıklığı karşısında sürdürülebilirliğini kaybetmesiyle yaşanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
1994 krizinin kökenini analiz etme.
Hükümetin faizleri yapay olarak düşürmek için ihaleleri iptal etmesi ve monetizasyona (para basımı) gitmesi, sermaye kaçışına ve devalüasyona yol açmıştır.
1994 krizinin temelinde 'faizleri düşürmek enflasyonu düşürür' varsayımıyla yapılan yanlış müdahaleler vardır.
2
1999-2001 sürecindeki kur rejimi tasarımını değerlendirme.
1999 sonunda geçilen 'Sürünen Kur' (Crawling Peg) rejimi, döviz kurunu nominal çıpa olarak kullanarak enflasyonu kırmayı hedeflemiştir.
Bu rejim, MB'nin likidite yönetimi üzerindeki kısıtları ve çıkış stratejisinin belirsizliği nedeniyle kırılgan bir yapı oluşturmuştur.
3
2001 krizinin ve GEGP'nin niteliğini belirleme.
Kriz sonrası dalgalı kura geçilmiş ve 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı' ile sadece mali değil, kurumsal (MB bağımsızlığı, Bankacılık Yasası) reformlar yapılmıştır.
2001 reformları, önceki paketlerden farklı olarak sistemin kurumsal temellerini değiştirmeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kavram

Mali Baskınlık vs. Finansal Kırılganlık ve Kur Rejimi Dönüşümü

Daha Fazla Pratik

2001 krizinden sonra Merkez Bankası Kanunu'nda yapılan değişiklikle getirilen 'fiyat istikrarı' temel amacı ve araç bağımsızlığı konusunu inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru →

19931993 yılının son çeyreğinde, Hazine'nin iç borç yükünü hafifletmek amacıyla borçlanma ihalelerini iptal ederek faiz oranlarını yapay bir biçimde düşürmeye çalışması, piyasada likidite fazlası yaratmış ve bu durum dövize olan talebi hızlandırmıştır. Döviz rezervlerinin hızla tükenmesiyle sonuçlanan bu finansal istikrarsızlık sürecini yönetmek ve kamu maliyesini disipline etmek amacıyla yürürlüğe konulan önlemler paketi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 55 Nisan 19941994 Kararları

Cevap

55 Nisan 19941994 Kararları, 19901990'lı yılların başındaki hatalı borçlanma politikaları ve artan kamu açıkları sonucunda ortaya çıkan ekonomik krizi çözmek amacıyla uygulanmıştır.
Doğru cevap olan seçenek, 19931993 sonundaki faiz indirme operasyonunun tetiklediği döviz krizine karşı yürürlüğe konulan 55 Nisan 19941994 Kararları'nı ifade etmektedir. Bu paket, kamu kesimi finansman açıklarını daraltmayı ve döviz piyasasında istikrarı sağlamayı amaçlayan bir dizi acil ve sert ekonomik tedbiri içermiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Krizin tetikleyici nedenini analiz etme.
19931993 yılı sonunda Hazine'nin faizleri düşürmek için ihaleleri iptal etmesi ve piyasaya likidite sürmesi.
Borç yönetimindeki bu stratejik hata, yatırımcıları Türk lirasından uzaklaştırıp dövize yönlendirmiştir.
2
Ekonomik konjonktürü belirleme.
19941994 yılının başında döviz rezervlerinin erimesi ve yüksek devalüasyon ihtiyacı.
Yapay faiz indirimi girişiminin başarısız olması döviz piyasasında spekülatif ataklara yol açmıştır.
3
Alınan önlemler paketini tanımlama.
55 Nisan 19941994 tarihinde açıklanan istikrar kararları.
Bu paket; ek vergiler (Net Aktif Vergisi gibi), kamu harcamalarında kısıntı ve devalüasyon gibi acil önlemleri içermektedir.

Anahtar Kavram

19941994 Ekonomik Krizi ve Borç Yönetimi Hataları

İpuçları

1
Soruda bahsedilen kriz, Hazine'nin piyasadan borçlanmak yerine faizleri yapay olarak düşürme girişimiyle tetiklenmiştir.
2
19931993 yılının sonundaki bu olaylar, Türkiye'nin o güne kadarki en büyük devalüasyonlarından birinin yaşandığı bir yıla (1994) zemin hazırlamıştır.
3
Cevap, 'Ekonomik Denge Vergisi' ve 'Net Aktif Vergisi' gibi tek seferlik vergilerin de içinde bulunduğu, nisan ayında açıklanan meşhur pakettir.

Daha Fazla Pratik

19941994 ve 20012001 krizlerinin tetikleyici unsurları (borç yönetimi vs. bankacılık krizi) arasındaki farkları incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 5Soru →

Türkiye ekonomisinde 19901990’lı yıllarda yaşanan ekonomik istikrarsızlıkları sona erdirmek amacıyla 99 Aralık 19991999 tarihinde IMF ile imzalanan Stand-By düzenlemesi çerçevesinde başlatılan "Enflasyonla Mücadele Programı"nın, 20002000 yılının son çeyreğinde tıkanmasına ve nihayetinde 20012001 Şubat krizine yol açan temel yapısal zafiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bankacılık sektörünün yüksek döviz açık pozisyonları ve vade uyumsuzluğu nedeniyle sistemik likidite şoklarına karşı korumasız olması

Cevap

Bankacılık sektörünün yüksek döviz açık pozisyonları ve vade uyumsuzluğu nedeniyle sistemik likidite şoklarına karşı korumasız olması
Doğru seçenek, 1999−20011999-2001 sürecindeki krizin temel nedenini bankacılık sektörünün zayıf bilanço yapısına bağlamaktadır. Programın döviz kuru çıpasına dayanması, bankaları arbitraj kazancı için dövizle borçlanıp TL'ye yatırım yapmaya itmiş, bu da sistemik bir kırılganlık yaratmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
19991999 programının kur rejimini tanımlamak
99 Aralık 19991999 programı, "sürünen parite" (crawling peg) adı verilen, döviz kuru sepetinin 1818 ay boyunca önceden ilan edilen bir takvime göre artırıldığı bir rejim uygulamıştır.
Bu rejimde Merkez Bankası'nın temel görevi kuru tutmaktır, bu da likidite yönetimi imkanlarını sınırlar.
2
Bankacılık sektörünün bu süreçteki davranışını analiz etmek
Bankalar, döviz kurundaki riskin azaldığını düşünerek yurt dışından ucuz döviz borçlanmış ve bu kaynağı yüksek faizli hazine borçlanma senetlerine (TL cinsi) yatırmışlardır.
Bu durum bankaların hem kur riskini (açık pozisyon) hem de vade riskini (kısa vadeli borç, uzun vadeli alacak) artırmıştır.
3
Krizin tetiklenme mekanizmasını belirlemek
20002000 yılı sonunda ortaya çıkan güven kaybı ve likidite sıkışıklığı, bankaların gecelik faizlerinin fırlamasına ve döviz talebinin patlamasına neden olmuştur.
Merkez Bankası, program gereği Net İç Varlıklar hedefi nedeniyle piyasaya yeterli TL likiditesi veremeyince faizler kontrolden çıkmıştır.

Anahtar Kavram

1999 İstikrar Programı ve Bankacılık Sektörü Kırılganlığı

İpuçları

1
99 Aralık 19991999 programı döviz kurunu bir çıpa (çapa) olarak kullanarak enflasyon beklentilerini kırmayı amaçlamıştır.
2
Bu programda Merkez Bankası'nın para arzını serbestçe genişletme yeteneği, IMF ile yapılan anlaşma gereği Net İç Varlıklar hedefiyle sınırlandırılmıştır.
3
Krizin bankacılık sektöründe patlak vermesinin nedeni, bankaların "dövizle borçlanıp TL ile faiz kazanma" stratejisinin kur rejimi tıkandığında iflas etmesidir.

Daha Fazla Pratik

2001 krizinden sonra uygulanan Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nın (GEGP) bankacılık sektörüne getirdiği düzenlemeleri inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Türkiye ekonomisinde 1990'lı yılların kronikleşen yüksek enflasyon ve kamu finansman dengesizliği sorunlarını çözmek amacıyla 9 Aralık 1999 tarihinde IMF ile imzalanan Stand-by anlaşması çerçevesinde "Enflasyonla Mücadele Programı" yürürlüğe konulmuştur. Ancak Kasım 2000 ve Şubat 2001'de yaşanan mali krizler, bu programın temel dayanağı olan döviz kuruna dayalı istikrar stratejisinin çökmesine neden olmuştur. Krizin ardından ekonomiyi yeniden yapılandırmak amacıyla ilan edilen "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" (GEGP) kapsamında gerçekleştirilen kurumsal reformlar ve stratejik öncelikler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde alınan kararlardan biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz kurunun önceden ilan edilen bir takvim dahilinde (sepet kur bazlı) artırıldığı "sürünen çıpa" (crawling peg) sisteminin enflasyon beklentilerini kırmak amacıyla sürdürülmesi

Cevap

Döviz kurunun önceden ilan edilen bir takvim dahilinde artırıldığı 'sürünen çıpa' sisteminin sürdürülmesi kararı, Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'na ait değildir; aksine bu sistem 2001 kriziyle terk edilen eski programın özelliğidir.
Sürünen çıpa (crawling peg) sistemi, 1999 yılında başlatılan enflasyonla mücadele programının temel unsuruydu. Bu sistemde döviz kurunun gelecekteki değeri önceden ilan ediliyordu. Ancak 2001 Şubat kriziyle birlikte bu rejim çökmüş ve 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı' ile dalgalı kur rejimine geçilmiştir. Dolayısıyla bu sistemin sürdürülmesi GEGP'nin bir kararı değil, GEGP ile sona erdirilen bir uygulamadır.

Adım Adım Çözüm

1
1999 ve 2001 programları arasındaki kur rejimi farkını analiz etme
1999 programı 'sürünen çıpa' (crawling peg) rejimine, 2001 GEGP ise 'dalgalı kur' rejimine dayanır.
Soruda GEGP döneminde olmayan uygulama sorulmaktadır; dolayısıyla eski sisteme ait olan özellik aranmalıdır.
2
GEGP'nin yapısal reform bileşenlerini değerlendirme
Merkez Bankası bağımsızlığı, bankacılık operasyonları (BDDK ve kamu bankaları tasfiyesi) ve mali disiplin yasaları GEGP içindedir.
Yanlış seçeneği doğrulamak için diğer seçeneklerin GEGP kapsamında olduğunu teyit etmek gerekir.
3
Sürünen çıpa sisteminin akıbetini belirleme
Şubat 2001 krizinin temel nedeni çıpa sisteminin sürdürülemez hale gelmesidir; krizden sonra bu sistem 'sürdürülmemiş', aksine 'terk edilmiştir'.
Sürünen çıpa sisteminin sürdürüldüğünü iddia eden seçeneğin olgusal olarak yanlış olduğu sonucuna varılır.

Anahtar Kavram

Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı (2001) Yapısal Reformları

İpuçları

1
1999 ve 2001 programlarının kullandığı döviz kuru rejimlerinin farklılığını hatırlayınız.
2
Şubat 2001 krizinin hemen ardından ilan edilen rejimin adı 'Dalgalı Kur Rejimi'dir.
3
Sürünen çıpa sistemi, döviz kurunun önceden belirlenmiş bir takvime göre arttığı sistemdir ve bu sistem 2001 krizinin ardından tamamen terk edilmiştir.

Daha Fazla Pratik

1999 programının başarısızlık nedenleri ile 2001 reformlarının kurumsal bağımsızlık üzerindeki etkilerini karşılaştıran soruları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru →

Türkiye ekonomisinde 19901990'lı yılların başında Kamu Kesimi Borçlanma Gereği'nin (KKBGKKBG) ulaştığı sürdürülemez boyutlar ve beraberinde gelen 19941994 finansal krizi üzerine uygulamaya konulan 55 Nisan 19941994 Kararları'nın öncelikli amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz rezervlerindeki hızlı erimeyi durdurmak ve bütçe disiplini yoluyla kamu finansman dengesizliğini gidermek

Cevap

Döviz rezervlerindeki hızlı erimeyi durdurmak ve bütçe disiplini yoluyla kamu finansman dengesizliğini gidermek
Döviz rezervlerindeki hızlı erimeyi durdurmayı ve bütçe disiplini sağlamayı hedefleyen seçenek doğrudur; çünkü 19941994 krizinin temelinde, kamu açıklarının faizleri yapay olarak düşürme çabasıyla (19941994 Ocak ayı) birleşerek dövize hücuma ve rezervlerin tükenmesine yol açması yatmaktadır. 55 Nisan Kararları, bütçe disiplini ve rezerv koruma odaklı bir istikrar paketidir.

Adım Adım Çözüm

1
19941994 krizinin temel nedenini analiz etmek
1990−19931990-1993 döneminde kamu açıklarının (KKBGKKBG) kontrolsüz büyümesi ve bu açıkların para basılarak (monetizasyon) finanse edilmeye çalışılması krizin ana nedenidir.
İstikrar paketleri, krizi tetikleyen ana ekonomik dengesizliği hedeflemek zorundadır.
2
55 Nisan 19941994 Kararları'nın içeriğini değerlendirmek
Paket ile şok bir devalüasyon yapılmış, Net Aktif Vergisi gibi ek vergilerle bütçe gelirleri artırılmaya çalışılmış ve kamu harcamalarında kesintiye gidilmiştir.
Bu önlemler kısa dönemde döviz rezervlerindeki kan kaybını durdurmak ve kamu maliyesini sürdürülebilir kılmak için alınmıştır.
3
Diğer dönem paketleri ile karşılaştırma yapmak
19801980 dışa açılmayı, 19991999 sürünen kur sistemini, 20012001 ise bankacılık reformlarını odağına almıştır.
Dönemsel ayrım yapmak, KPSS sınav formatında kriz sorularını çözmek için kritiktir.

Anahtar Kavram

1994 Krizi ve 5 Nisan Kararları: Kamu Finansman Dengesi

İpuçları

1
1994 krizinin çıkışında 'faiz düşerse enflasyon düşer' mantığıyla yapılan hatalı kamu finansman politikalarını hatırlayın.
2
İstikrar paketleri genellikle bütçe açığını kapatmak için ek vergiler (Net Aktif Vergisi gibi) içerir.

Daha Fazla Pratik

1994 Kararları ile 2001 Programı arasındaki temel farklardan biri olan 'bankacılık sektörü denetimi' konusunu inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 8Soru →

Türkiye ekonomisinde 1990−20011990-2001 döneminde yaşanan kronik istikrarsızlıklar, kriz döngüleri ve bu süreçte uygulanan istikrar paketleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 55 Nisan 19941994 Kararları, kamu kesimi borçlanma gereğindeki sürdürülemez artışa ve faizleri düşürmek amacıyla hazine ihalelerinin iptaliyle tetiklenen döviz talebine bir tepki olarak ortaya çıkmış; 20012001 krizi sonrasında ise "dalgalı kur rejimine" geçilerek Merkez Bankası'na araç bağımsızlığı verilmiştir.

Cevap

Doğru yanıt, 19941994 krizinin mali disiplinsizlik ve borçlanma politikalarındaki hatalardan kaynaklandığını, 20012001 sonrası dönemin ise dalgalı kur ve Merkez Bankası bağımsızlığı gibi yapısal dönüşümleri içerdiğini belirten ifadedir.
Doğru seçenek, 19901990’lı yılların temel kriz dinamiği olan mali disiplinsizliği (kamu açıkları ve borçlanma hataları) ve 20012001 krizinin ardından gelen yapısal kopuşu (dalgalı kur ve Merkez Bankası bağımsızlığı) doğru bir şekilde ilişkilendirmiştir. 19941994 krizinde Hazine'nin faizleri düşürmek için borçlanma ihalelerini iptal etmesi, piyasada likidite fazlası yaratarak dövize hücuma neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
1990−20011990-2001 dönemi krizlerinin nedenlerini analiz edin.
19941994 krizi, yüksek Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (KKBGKKBG) ve Hazine'nin faizleri yapay olarak düşürmek için ihaleleri iptal etmesiyle tetiklenmiştir.
Mali baskınlık ve yanlış borçlanma stratejileri döviz talebini patlatmıştır.
2
19991999 ve 20012001 programları arasındaki kur rejimi farkını belirleyin.
19991999 programı "döviz çıpasına" (crawlingcrawling pegpeg) dayanırken, 20012001 programı ile "dalgalı kur rejimine" geçilmiştir.
Çıpalı kur rejimi bankacılık sektöründeki kırılganlıklar ve spekülatif ataklar nedeniyle sürdürülemez hale gelmiştir.
3
20012001 sonrası yapısal reformları değerlendirin.
Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı kapsamında TCMBTCMB Kanunu değiştirilerek bankaya araç bağımsızlığı verilmiş ve kamu finansmanı disipline edilmiştir.
Para politikasının siyasi müdahaleden arındırılması ve bankacılık sektörünün rehabilitasyonu amaçlanmıştır.

Anahtar Kavram

1990-2001 Kriz Döngüsü ve Kur Rejimi Dönüşümü
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 9Soru →

Türkiye ekonomisinde 19901990’lı yıllar boyunca uygulanan istikrar paketlerinin kronikleşen yüksek enflasyon ve bütçe açıklarını kalıcı olarak çözememesi, 20012001 yılında "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" (GEGPGEGP) adıyla yeni bir yapısal dönüşüm sürecini zorunlu kılmıştır.

Bu bağlamda, 20012001 GEGPGEGP'yi, kendisinden önceki 19941994 ve 19991999 istikrar paketlerinden ayıran en temel kurumsal ve operasyonel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkez Bankası’na araç bağımsızlığının verilerek dalgalı kur rejimine geçilmesi

Cevap

Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nı önceki paketlerden ayıran temel fark, Merkez Bankası'na yasal olarak araç bağımsızlığının tanınması ve döviz kurunun piyasa koşullarında belirlendiği dalgalı kur rejimine geçilmesidir.
Doğru yanıt olan seçenek, 20012001 krizinden sonra uygulamaya konulan Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı’nın (GEGPGEGP) en ayırt edici iki özelliğini belirtmektedir. Bu programla birlikte Şubat 20012001’de çöken sürünen çıpa sistemi yerine "dalgalı kur rejimi" kalıcı hale getirilmiş ve Mayıs 20012001’de yapılan yasal değişiklikle Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na (TCMB) araç bağımsızlığı verilerek para politikasının rasyonel bir zemine oturtulması hedeflenmiştir. Önceki istikrar paketlerinde (örneğin 19941994) bu düzeyde bir kurumsal bağımsızlık ve rejim değişikliği söz konusu değildi.

Adım Adım Çözüm

1
1994 ve 1999 programlarının kur rejimlerini incele
1994'te sabit/yönetilen kur, 1999'da ise çıpaya dayalı (crawling peg) kur rejimleri uygulanmıştır.
Krizlerin temelinde kur rejimlerinin sürdürülebilirliği sorunu yatmaktadır.
2
2001 GEGP'nin kurumsal değişikliklerini analiz et
Mayıs 2001'de TCMB Kanunu'nda yapılan değişiklikle bankanın fiyat istikrarını sağlama amacı netleşmiş ve araç bağımsızlığı yasal güvenceye alınmıştır.
Para politikasının siyasi etkilerden arındırılması hedeflenmiştir.
3
Yapısal farkı belirle
2001 GEGP, önceki paketlerin aksine sadece maliye odaklı değil, aynı zamanda bankacılık ve para politikası eksenli köklü kurumsal değişiklikler (dalgalı kur ve TCMB bağımsızlığı) getirmiştir.
Programın 'güçlü' olmasını sağlayan temel sütunlar bu bağımsızlık ve esnek kur rejimidir.

Anahtar Kavram

2001 Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı ve TCMB Bağımsızlığı

Daha Fazla Pratik

2001 krizi sonrasında Merkez Bankası'nın araç bağımsızlığı ile örtük ve açık enflasyon hedeflemesi süreçlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

19941994 krizinin ardından bankacılık sektöründe yaşanan güven kaybını durdurmak ve bankalardan nakit kaçışını önlemek amacıyla uygulamaya konulan, ancak ilerleyen yıllarda bankaların risk alma eğilimini artırarak sektörel kırılganlığı derinleştiren düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tasarruf mevduatlarına %100\%100 devlet güvencesi getirilmesi

Cevap

Tasarruf mevduatlarına %100\%100 devlet güvencesi getirilmesi
Doğru yanıt olan tasarruf mevduatlarına %100\%100 devlet güvencesi getirilmesi, 19941994 krizinin en karakteristik ve tartışmalı önlemlerinden biridir. Sistemsel bir çöküşü engellemek amacıyla başlatılan bu uygulama, bankaların risk yönetimini zayıflatarak sektörü 2000−20012000-2001 krizine karşı daha savunmasız hale getirmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
19941994 krizinin bankacılık sektörü üzerindeki etkisini analiz edin.
Nisan 19941994’te üç bankanın (TYTTYT Bank, İmpexbank ve Marmarabank) kapatılması, halkta diğer bankaların da batacağı korkusunu (bank run) yaratmıştır.
Mevduat sahiplerinin paralarını hızla çekmesi, sağlam bankaları dahi likidite krizine sokma riski taşımaktaydı.
2
Kriz sırasında alınan 'güven artırıcı' önlemi belirleyin.
Hükümet, finansal sistemin çökmesini engellemek için Mayıs 19941994’te bankalardaki tüm tasarruf mevduatlarını sınırsız (%100\%100) devlet garantisi altına almıştır.
Bu adımın amacı mudilerin paniğini durdurmak ve sistemdeki likidite kaçışını sona erdirmektir.
3
Uygulamanın orta ve uzun vadedeki olumsuz sonuçlarını değerlendirin.
Sınırsız garanti, 'ahlaki tehlike' (moral hazard) yaratarak bankaların mevduat toplarken piyasa disiplininden kopmasına ve yüksek riskli işlemlere (döviz açık pozisyonu gibi) yönelmesine neden olmuştur.
Mevduat sahipleri bankanın riskini denetleme gereği duymamış, bankacılar ise battıklarında faturanın devlete çıkacağını bildikleri için aşırı risk almışlardır.

Anahtar Kavram

Moral Hazard (Ahlaki Tehlike) ve Mevduat Güvencesi

İpuçları

1
Bu düzenleme, mevduat sahiplerinin paralarını bankalardan çekip yastık altına veya dövize yönelmesini engellemek için yapılmıştır.
2
Bankaların yüksek faiz vaadiyle denetimsizce para toplamasını kolaylaştıran bu uygulama, 'ahlaki tehlike' kavramıyla açıklanır.
3
Mayıs 19941994’te ilan edilen bu sınırsız garanti, ancak 20012001 krizi sonrası kademeli olarak sınırlandırılabilmiştir.

Daha Fazla Pratik

2001 krizi sonrası bankacılık sektöründe yapılan 'Yeniden Yapılandırma Programı' ve 'Kamu Bankalarının Rehabilitasyonu' süreçlerini inceleyerek bu garantinin nasıl sınırlandırıldığını öğrenebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 11Soru →

Türkiye ekonomisinde 1994 yılının başlarında yaşanan döviz krizi, yüksek enflasyon ve sürdürülemez boyutlara ulaşan kamu bütçe açıklarına müdahale etmek amacıyla yürürlüğe konulan istikrar paketi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5 Nisan Kararları

Cevap

5 Nisan Kararları
5 Nisan Kararları, 1994 yılının başlarında yaşanan finansal krize tepki olarak; kamu harcamalarını kısmak, vergi gelirlerini artırmak, özelleştirmeleri hızlandırmak ve döviz piyasasında dengeyi sağlamak amacıyla yürürlüğe konulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem belirleme
1994 yılı
Soruda sorulan kriz ve paket 1990'lı yılların ortasına aittir.
2
Krizin nedenlerini analiz etme
Kamu bütçe açıkları ve döviz krizi
1994 krizinin temel tetikleyicisi sürdürülemez kamu finansmanıdır.
3
Paket ismini eşleştirme
5 Nisan Kararları
Tarihsel kronolojide 1994 krizine müdahale paketi bu isimle anılır.

Anahtar Kavram

1994 Ekonomik Krizi ve İstikrar Politikaları
Tahmini Süre:45s
Soru 12Soru →

Türkiye ekonomisinde 19901990’lı yıllarda kronikleşen yüksek enflasyon ve bütçe açıklarının temel nedenlerinden biri, para politikasının kamu açıklarını finanse etmek üzere araçsallaştırılması, yani "mali baskınlık" (fiscalfiscal dominancedominance) durumudur. 20012001 yılında ilan edilen "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" kapsamında bu sorunu yapısal olarak ortadan kaldırmayı hedefleyen en temel hukuki düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nda yapılan değişiklikle bankaya araç bağımsızlığı verilmesi ve Hazine'ye kısa vadeli avans kullandırılmasının yasaklanması

Cevap

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nda yapılan değişiklikle bankaya araç bağımsızlığı verilmesi ve Hazine'ye kısa vadeli avans kullandırılmasının yasaklanması
Merkez Bankası'na araç bağımsızlığı verilmesi ve kamuya doğrudan kaynak aktarımının (kısa vadeli avans) yasaklanması, para politikasının maliye politikasının uydusu olmasını engelleyen en kritik yapısal reformdur.

Adım Adım Çözüm

1
19901990’lı yıllardaki ekonomik krizlerin kökenindeki "mali baskınlık" kavramını analiz etme
Hazine'nin bütçe açıklarını kapatmak için Merkez Bankası'ndan düşük faizli veya karşılıksız kaynak (kısa vadeli avans) sağladığı saptanmıştır.
Mali baskınlık, para politikasının bağımsızlığını yitirerek bütçe finansmanına hizmet etmesi durumudur.
2
20012001 Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nın (GEGP) getirdiği kurumsal çözümleri belirleme
2525 Nisan 20012001 tarihli TCMB Kanunu değişikliği öne çıkmaktadır.
Bu kanun ile bankanın temel amacı "fiyat istikrarını sağlamak" olarak tanımlanmış ve siyasi otoriteden bağımsızlığı yasal güvenceye alınmıştır.
3
Kanun değişikliğinin spesifik maddesini mali baskınlık sorunuyla ilişkilendirme
Merkez Bankası'nın Hazine'ye ve diğer kamu kurumlarına kredi açması, avans vermesi ve borçlanma araçlarını birincil piyasadan satın alması yasaklanmıştır.
Bu yasak, bütçe açıklarının para basılarak finanse edilmesini (senyoraj geliri kullanımı) imkansız hale getirerek mali baskınlığı sona erdirmiştir.

Anahtar Kavram

Mali Baskınlık ve Merkez Bankası Bağımsızlığı

Daha Fazla Pratik

Bankacılık sektöründeki reformlar kapsamında BDDK'nın kuruluşu ve görevlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru →

Türkiye ekonomisinde 19991999 yılı Aralık ayında IMF ile imzalanan stand-by anlaşması çerçevesinde uygulamaya konulan ve döviz kurunun önceden ilan edilen bir takvime göre devalüe edildiği "Sürünen Kur" (Crawling Peg) rejiminin, Şubat 20012001 tarihinde çökerek yerini dalgalı kur rejimine bırakmasındaki temel teknik neden aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkez Bankası'nın program gereği likiditeye son merci olarak müdahale etme yetkisinin kısıtlanması ve bankacılık sektöründeki likidite sıkışıklığının krizi derinleştirmesi

Cevap

Merkez Bankası'nın likiditeye müdahale yetkisinin kısıtlanması ve bankacılık sektöründeki kırılganlıklar krizin temel teknik nedenidir.
Doğru cevap, 19991999 programının teknik tasarımındaki en büyük zayıflığı ifade etmektedir. Program uyarınca Merkez Bankası, piyasadaki Türk Lirası sıkışıklığını gidermek için piyasaya karşılıksız likidite verememiş (sterilizasyon yasağı), bu durum Kasım 20002000 ve Şubat 20012001 krizlerinde faizlerin binlerle ifade edilen oranlara fırlamasına ve nihayetinde sabit kur benzeri yapının çökmesine neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
19991999 İstikrar Programı'nın kurallarını incele.
Program, Merkez Bankası'nın Net İç Varlıklarını (NİV) sabit tutmasını ve para arzının sadece döviz girişiyle artmasını şart koşmuştur.
Döviz çapasına dayalı bu programda para politikası pasifleştirilmiştir.
2
Bankacılık sektöründeki krizi analiz et.
Bankaların açık pozisyonları ve likidite ihtiyacı artınca, MB'nin piyasaya likidite verememesi faizlerin aşırı yükselmesine neden olmuştur.
Likiditeye son merci olma yetkisinin kısıtlanması sistemin tıkanmasına yol açmıştır.
3
Krizin sonucunu belirle.
Şubat 20012001'de döviz çapası terk edilmiş ve dalgalı kur rejimine geçilmiştir.
Sürdürülemez hale gelen çapa rejimi iflas etmiştir.

Anahtar Kavram

Döviz Çapasına Dayalı İstikrar Programı ve Likidite Kısıtı
Tahmini Süre:1m 30s
1990-2001 Dönemi: Krizler ve İstikrar Paketleri Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin