Demokrasi Teorileri

Arend Lijphart'ın çağdaş demokrasileri sınıflandırdığı tipolojisinde, kurumsal özellikler "yürütme-partiler" ve "federal-üniter" olmak üzere iki temel boyuta ayrılmaktadır. Gerçek dünyadaki demokratik rejimler genellikle bu iki boyutun farklı kombinasyonlarını barındıran melez yapılar sergiler.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, bir ülkenin "yürütme-partiler" boyutu açısından oydaşmacı (uzlaşmacı), "federal-üniter" boyutu açısından ise çoğunlukçu (Westminster) modelin özelliklerini bir arada taşıdığını gösteren melez bir kurumsal yapıdır?

Çoğulcu demokrasi (pluralizm) kuramı ve Robert Dahl’ın "poliarşi" kavramsallaştırmasında; toplumdaki farklı çıkar gruplarının, derneklerin ve sivil toplum kuruluşlarının devletten bağımsız bir şekilde örgütlenebilmesi (örgütlenme özerkliği) merkezi bir öneme sahiptir. Karar alma süreçlerinde bu grupların aktif rol alması ve birbiriyle rekabet etmesi, sistemin demokratik niteliğini belirleyen temel unsurdur. Buna göre, çoğulcu modelde siyasal iktidarın dağılımı ve işleyişi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Jürgen Habermas'ın iletişimsel eylem kuramına dayanan müzakereci (deliberatif) demokrasi yaklaşımı, siyasal meşruiyetin kaynağını kamusal alanda yürütülen rasyonel tartışmalarda görür. Bu yaklaşıma göre, demokratik siyasal sürecin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Müzakereci (deliberatif) demokrasi kuramı, siyasal meşruiyeti bireylerin başlangıçtaki verili tercihlerinin oylama yoluyla basitçe birleştirilmesinden ayıran bir temele oturtur. Jürgen Habermas'ın iletişimsel eylem kuramıyla yakından ilişkili olan bu yaklaşıma göre, demokratik bir kararın meşruiyet kazanması için aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi zorunludur?

Ernesto Laclau ve Chantal Mouffe tarafından geliştirilen radikal demokrasi teorisi; liberal demokrasinin rasyonel tartışma yoluyla nihai bir uzlaşıya (konsensüs) varılabileceği düşüncesini eleştirerek, siyasal alanın özünde çatışmanın (antagonizma) yattığını savunur. Radikal demokrasiye göre, bu çatışma potansiyeli tamamen ortadan kaldırılamaz ancak demokratik bir çerçeveye kanalize edilebilir.

Buna göre radikal demokrasi anlayışında demokratik siyasetin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Robert Dahl'ın "poliarşi" (çoklar yönetimi) kavramsallaştırması ve çoğulcu demokrasi kuramına göre, siyasal iktidarın toplumdaki dağılımı ve karar alma süreçlerinin işleyişi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Müzakereci (deliberatif) demokrasi kuramı, siyasal meşruiyeti sadece bir oylama prosedürünün sonucu olarak değil, bir 'kamusal akıl yürütme' sürecinin ürünü olarak görür. Bu modelde, kamusal alanda yürütülen tartışmaların amacı, katılımcıların birbirlerini stratejik çıkarlar doğrultusunda etkilemesi değil, rasyonel argümanlar yoluyla ortak bir anlayışa ulaşmalarıdır.

Buna göre, müzakereci demokrasi anlayışında kararların meşruiyet kazanması için gereken temel koşul aşağıdakilerden hangisidir?

Robert Dahl, "poliarşi" (çoklar yönetimi) olarak adlandırdığı modern temsili demokrasilerin varlığı için örgütlenme özerkliği, ifade özgürlüğü ve alternatif bilgi kaynakları gibi temel kurumsal gereklilikler tanımlamıştır.

Buna göre, çoğulcu (pluralist) demokrasi kuramı çerçevesinde, "örgütlenme özerkliği" gerekliliğinin demokratik sistemdeki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Arend Lijphart, 'Demokrasi Biçimleri' adlı çalışmasında çağdaş demokrasileri 'yürütme-partiler' ve 'federal-üniter' olmak üzere iki temel boyut ve bu boyutlar altındaki on değişken üzerinden analiz etmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Lijphart’ın oydaşmacı (consensus) demokrasi modelinin 'yürütme-partiler' boyutu içerisinde yer alan kurumsal özelliklerden biridir?

Siyaset biliminde 'toplamacı' (aggregative) demokrasi modelleri, meşruiyeti bireylerin önceden var olan tercihlerinin oylama yoluyla teknik bir biçimde bir araya getirilmesine dayandırırken; müzakereci (deliberatif) demokrasi bu yaklaşımı eleştirerek meşruiyetin kaynağını farklı bir sürece bağlar. Buna göre, müzakereci demokrasi kuramına göre siyasal kararların meşruiyet kazanması için temel koşul aşağıdakilerden hangisidir?

C.B. Macpherson, "Demokrasinin Gerçek Dünyası" (The Real World of Democracy) adlı eserinde, liberal demokrasinin sadece bir "piyasa modeli" (market model) olarak görülmesine karşı çıkar. Macpherson'a göre, bireyin sadece bir tüketici değil, kendi yeteneklerini geliştiren bir özne olarak kabul edildiği katılımcı demokrasi anlayışında, demokrasinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Katılımcı demokrasi kuramı; Joseph Schumpeter ve Robert Dahl gibi düşünürler tarafından savunulan, demokrasiyi sadece "siyasal karar alıcıların seçilmesine yönelik bir yöntem" olarak gören "çağdaş demokrasi kuramı"na temel eleştiriler yöneltir. Buna göre katılımcı demokrasi yaklaşımı, aşağıdakilerin hangisinde çağdaş demokrasi kuramından temel bir kopuş sergilemektedir?

Robert Dahl tarafından kavramsallaştırılan 'poliarşi' (çoklar yönetimi) modeline ve çoğulcu demokrasi kuramına göre; toplumdaki farklı kesimlerin çatışan çıkarlarının siyasal sisteme dahil edilmesi ve karar alma süreçlerinin meşruiyeti aşağıdakilerden hangisine dayandırılmaktadır?

Arend Lijphart tarafından önerilen demokrasi modellerinde yer alan "federal-üniter" boyutun değişkenleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi oydaşmacı (uzlaşmacı) modelin temel bir özelliğidir?

Siyaset biliminde normatif demokrasi teorileri bağlamında, bireyin siyasal sürece katılımını sadece hak ve özgürlükleri koruyan araçsal bir mekanizma olarak değil; bireyin 'zihinsel ve ahlaki kapasitesini artıran bir okul' olarak nitelendiren ve aktif yurttaşlık karakterinin gelişimine vurgu yapan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Siyaset biliminde normatif demokrasi yaklaşımları, demokrasinin amacına ve yurttaşın konumuna dair farklı perspektifler sunar. Bu bağlamda, siyasal katılımı sadece bireysel çıkarların korunması için araçsal bir faaliyet olarak değil; bireyin karakterini yücelten, ona toplumsal bir perspektif kazandıran ve 'ahlaki öz-gelişim' (moral self-development) sağlayan bir 'eğitim süreci' olarak gören yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Samuel Huntington’ın demokratikleşme kuramı çerçevesinde; 1943-1962 yılları arasındaki 'İkinci Demokratikleşme Dalgası'nın ardından gelen ve 1958-1975 yılları arasını kapsayan 'İkinci Ters Dalga' (Second Reverse Wave) döneminin en belirgin karakteristik özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Elitist demokrasi teorisi, klasik demokrasi anlayışının "halkın kendi kendini yönetmesi" ilkesini bir yanılsama olarak görür ve siyasal iktidarın her zaman küçük bir azınlığın elinde toplandığını savunur. Elitist teorinin gelişimine katkı sağlayan düşünürler ve ortaya koydukları kuramsal yaklaşımlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Juan Linz ve Alfred Stepan’a göre bir ülkede demokratik pekişmenin (konsolidasyon) tamamlandığından söz edebilmek için rejimin; davranışsal, tutumsal ve anayasal düzeylerde sağlamlaşması gerekir. Bir ülkede; demokratik kurumları devirmeye yönelik hiçbir organize siyasal aktörün kalmaması ve toplumun büyük çoğunluğunun demokrasiyi en iyi yönetim biçimi olarak görmesine rağmen, siyasal uyuşmazlıkların çözümünde hala hukuk dışı yöntemlerin kullanılması ve anayasal normların sistematik olarak ihlal edilmesi durumunda, Linz ve Stepan’ın kuramı çerçevesinde pekişmenin hangi boyutu henüz sağlanamamış sayılır?

Modern demokrasi teorileri içerisinde 'müzakereci' (deliberatif) yaklaşım, siyasal meşruiyetin zeminini geleneksel modellerden farklı bir noktaya taşır. Bu yaklaşıma göre, demokratik bir kararın meşru kabul edilebilmesi için o kararın sadece oylama sonucunda çıkması yeterli değildir; kararın öncesinde katılımcıların birbirlerinin görüşlerini rasyonel bir çerçevede tartıştığı bir 'kamusal akıl yürütme' sürecinin varlığı şarttır.

Buna göre, müzakereci demokrasi modelinde oylama öncesindeki bu sürecin katılımcılar üzerinde yaratması beklenen temel etki aşağıdakilerden hangisidir?