İdarenin Sorumluluğu

$1982$ Anayasası’nın $125$. maddesinin son fıkrasında yer alan "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." genel ilkesi ile $129$. maddesinin $5$. fıkrasındaki "Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, [...] ancak idare aleyhine açılabilir." hükmü, Türk idare hukukunda idarenin mali sorumluluğunun temel dayanaklarını oluşturur.

Buna göre, idarenin mali sorumluluk rejiminin anayasal temelleri ve genel özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi hukuk devleti ve idari istikrar prensipleri çerçevesinde doğru bir değerlendirmedir?

Bir itfaiye aracının görev dönüşü sırasında sürücüsünün manevra hatası yaparak yol kenarındaki bir dükkanın vitrinine çarpması sonucu maddi zarar meydana gelmiştir. Bu olayda, dükkan sahibinin uğradığı zarar ile itfaiye aracının hareketi arasında var olan doğrudan neden-sonuç ilişkisi, idarenin mali sorumluluğunun aşağıdaki kurucu unsurlarından hangisi ile ifade edilir?

Kamu hastanesinde başarılı bir cerrahi operasyon geçiren vatandaş (C), doktorların "ameliyat sonrası 15 gün boyunca kesinlikle ayağa kalkmaması ve reçete edilen kan sulandırıcı ilaçları düzenli kullanması" yönündeki yazılı talimatlarına uymamıştır. Operasyonun üçüncü gününde kendi isteğiyle hastaneden ayrılan ve ilaçlarını kullanmayan (C), akciğer embolisi geçirerek felç kalmıştır. (C), idarenin tıbbi müdahale sırasında gerekli önlemleri almadığını iddia ederek tam yargı davası açmıştır. Yapılan incelemede, hastanenin tüm tıbbi yükümlülüklerini yerine getirdiği, meydana gelen ağır zararın tamamen hastanın talimatlara aykırı hareket etmesinden kaynaklandığı bilirkişi raporuyla kesinleşmiştir.

Bu olayda idarenin tazminat ödeme yükümlülüğünün bulunmamasının temel hukuki gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

İdare hukukunda idarenin sorumluluğunun doğabilmesi için gerçekleşen zararın 'özel' olması, yani belirli bir kişi veya grup üzerinde yoğunlaşması gerekmektedir. Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisi zararın 'özel' olma niteliğini taşımaması nedeniyle idarenin tazminat ödeme yükümlülüğünü doğurmaz?

İdare tarafından işletilen bir hızlı tren hattında; bir tünelin bölgede daha önce hiç kaydedilmemiş şiddette bir deprem sonucu çökmesi ile trenin tüm bakımları yapılmış olan ray makas sistemindeki öngörülemeyen teknik bir arıza nedeniyle raydan çıkması olayları hukuki nitelikleri bakımından farklılık göstermektedir.

Buna göre, deprem olayını 'mücbir sebep' olarak nitelendirip teknik arızayı (beklenmeyen hal) bu kavramdan ayıran temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

İdare hukukunda idarenin tazminat sorumluluğunun doğabilmesi için; idari işlem veya eylem, zarar ve bu ikisi arasında bir illiyet bağı bulunmalıdır. Ancak bazı durumlarda bu bağ kesilmekte ve idarenin sorumluluğu ortadan kalkmaktadır. Örneğin; bir bölgede meydana gelen, idarenin faaliyet alanı dışında gelişen, önceden öngörülmesi ve engellenmesi mümkün olmayan çok şiddetli bir deprem sonucunda bir kamu binasının yıkılarak çevreye zarar vermesi durumunda idarenin sorumluluğuna gidilememektedir.

Buna göre, söz konusu doğa olayının idarenin sorumluluğunu kaldırmasının temel hukuki gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

İdare tarafından yürütülen bir yol genişletme çalışması esnasında, imar planında "park alanı" olarak ayrılmış olmasına rağmen fiilen "ruhsatsız bir geçici depo" olarak kullanılan taşınmazın girişine yanlışlıkla büyük kaya kütleleri bırakılmış ve taşınmazın 10 gün boyunca kullanımı imkansız hale gelmiştir. Taşınmazı kullanan şahıs; bu sürede mahrum kaldığı ticari kazanç ile depo içerisindeki ekipmanların üzerine düşen parçalar nedeniyle oluşan maddi hasarın tazmini talebiyle tam yargı davası açmıştır.

İdarenin sorumluluğunun kurucu unsurları dikkate alındığında, bu olaydaki "zarar" unsuruyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İdarenin yürüttüğü bir kamu hizmeti sırasında kullandığı mühimmat veya patlayıcı maddelerin sevkiyatı esnasında, idareye yüklenebilecek herhangi bir ihmal veya denetim eksikliği olmamasına rağmen meydana gelen patlama sonucu üçüncü kişilerin malvarlığında oluşan zararların tazmin edilmesi gerekmektedir.

Bu durum, idarenin kusursuz sorumluluk hallerinden hangisi kapsamında değerlendirilir?

Bir kamu kurumuna bağlı maden işletmesinde görev yapan bir mühendisin, tüm iş sağlığı ve güvenliği önlemleri eksiksiz alınmış olmasına rağmen, yeraltındaki rutin incelemesi sırasında meydana gelen beklenmedik bir göçük sonucu yaralanması durumunda; idarenin personeline karşı doğan bu zararı tazmin etmesi aşağıdaki kusursuz sorumluluk ilkelerinden hangisi ile doğrudan ilişkilidir?

Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen yurt çapındaki bir aşılama kampanyasında, ilgili tüm ulusal ve uluslararası bilimsel standartlara uygun olan bir aşı, uygulandığı bir vatandaştı tıp biliminin ulaştığı mevcut aşamada önceden tespit edilmesi imkânsız olan, çok ağır ve kalıcı bir reaksiyona yol açmıştır. Zarar gören kişinin açtığı tam yargı davasında idare; reaksiyonun hiçbir şekilde öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olmadığını ileri sürerek illiyet bağının kesildiğini ve sorumluluğunun ortadan kalktığını savunmuştur.

İdare hukukundaki illiyet bağını kesen nedenler dikkate alındığında, uyuşmazlığın çözümü için yapılabilecek en doğru hukuki değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

İdare hukukunda idarenin mali sorumluluğunu ortadan kaldıran veya azaltan illiyet bağını kesen nedenlerden "mücbir sebep" ile "beklenmeyen hal" (kaza) kavramları sıklıkla karşılaştırılmaktadır. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından işletilen bir tünelde, bölge tarihinde daha önce hiç kaydedilmemiş şiddetteki bir fırtınanın tetiklediği heyelan nedeniyle bir aracın zarar görmesi durumu ile; aynı tüneldeki havalandırma sisteminin, tüm periyodik bakımları yapılmış olmasına rağmen iç aksamındaki gizli bir fabrikasyon hatası nedeniyle aniden alev alarak bir başka araca zarar vermesi durumu karşılaştırıldığında, bu iki olayın hukuki niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kıyı ekosistemini ve nesli tükenmekte olan kuş türlerini korumak amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından bütünüyle hukuka uygun şekilde bir bölge 'Kesin Korunacak Hassas Alan' ilan edilmiştir. Bu düzenleme sonucunda, bölgede uzun yıllardır yasal izinlerle ekoturizm faaliyeti yürüten bir işletmecinin arazisi üzerindeki tüm ticari faaliyet imkanları ortadan kalkmış ve işletme kapanmak zorunda kalmıştır.

İdarenin hukuka uygun bu işleminden dolayı söz konusu işletmeci için doğan 'özel ve olağandışı' zararın tazmin edilmesinde dayanak alınan kusursuz sorumluluk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ilçede çıkan yangına müdahale etmek üzere olay yerine vaktinde intikal eden belediye itfaiye ekipleri, ana itfaiye aracının su pompasının uzun süredir bakımsız bırakılması nedeniyle çalışmaması ve yedek araçtaki yangın söndürme teçhizatının yetersiz kalması sonucu alevlere müdahale edememiştir. Destek ekiplerin beklenmesi sürecinde yangın büyümüş ve bir vatandaşa ait iş yeri tamamen yanarak kül olmuştur.

Danıştay içtihatları ve idare hukukunun genel ilkeleri dikkate alındığında, mağdur olan vatandaşın uğradığı zararın hukuki niteliği ve tazmini ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunda görevli orman muhafaza memuru, görevli olduğu bölgede devriye gezdiği sırada, şahsi bir anlaşmazlık nedeniyle husumet beslediği bir vatandaşın arazisindeki meyve ağaçlarını, yasal yetkilerini kötüye kullanarak ve kasıtlı olarak kestirmiştir.

Bu olay sonucunda meydana gelen zararın tazmini ve sorumlulukların paylaştırılması ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İdare, bir bölgedeki trafik akışını düzenlemek ve kamu güvenliğini sağlamak amacıyla bütünüyle hukuka uygun bir alt geçit ve köprülü kavşak projesi yürütmüştür. Bu çalışma sonucunda yolun seviyesi (kotu) değişmiş, yol kenarında faaliyet gösteren bir mağazanın yola olan cephesi yüksek bir istinat duvarı ile tamamen kapanmış ve mağazaya müşteri girişi fiziken imkansız hale gelmiştir. İdarenin bu faaliyetinde herhangi bir kusuru olmamasına rağmen, mağaza sahibinin uğradığı zararın 'özel ve olağandışı' nitelikte olduğu kabul edilmiştir.

Buna göre, idarenin söz konusu zararı kusuru olmasa dahi tazmin etmesi aşağıdaki kusursuz sorumluluk ilkelerinden hangisine dayanmaktadır?

Bir büyükşehir belediyesinin su ve kanalizasyon idaresinde görevli bir teknik personel, atık su tünellerinde periyodik kontrol ve metan gazı ölçümü gerçekleştirdiği sırada; tüm iş güvenliği ekipmanları tam olmasına ve havalandırma sistemleri çalışmasına rağmen, tünelde aniden gerçekleşen bir gaz sızıntısı ve parlama neticesinde yaralanmıştır. Yapılan idari tahkikatta idarenin hizmetin yürütülmesinde herhangi bir ihmalinin bulunmadığı, personelin de gerekli tedbirlere uygun hareket ettiği tespit edilmiştir.

Buna göre, idarenin meydana gelen bu zararı tazmin etmekle yükümlü tutulmasında esas alınan kusursuz sorumluluk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

İdare hukukunda idarenin tazminat sorumluluğunun doğabilmesi için; idari bir işlem veya eylem, hukuken korunmaya değer bir zarar ve bu ikisi arasında uygun bir illiyet bağı bulunmalıdır. Ayrıca gerçekleşen zararın tazmin edilebilir olması için 'meşru, kesin, şahsi ve özel' olması şarttır.

Buna göre, idarenin sorumluluğunun kurucu unsurları ve zararın özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İdare hukukunda idarenin mali sorumluluğunu ortadan kaldıran veya azaltan illiyet bağını kesen nedenler doktrinde ve yargı kararlarında çeşitli kriterlere göre sınıflandırılmaktadır. Özellikle 'mücbir sebep' ve 'beklenmeyen hal' (kaza) kavramları, idarenin olay üzerindeki kontrol gücü ve olayın kaynağı bakımından birbirinden ayrılmaktadır.

Buna göre, bir olayın mücbir sebep olarak nitelendirilebilmesi için sahip olması gereken ancak beklenmeyen hali bu kavramdan ayıran temel yapısal özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Bir belediye, yoğun araç trafiğinin bulunduğu bir ana yolun kenarındaki yerleşim birimlerini gürültü kirliliğinden korumak amacıyla, bütünüyle hukuka uygun bir biçimde ses bariyerleri inşa etmiştir. Ancak bu bariyerler, yol kenarında uzun yıllardır faaliyet gösteren bir kafeteryanın görünürlüğünü tamamen kapatmış ve işletmecinin diğer esnafa oranla özel ve olağandışı bir zarara uğramasına neden olmuştur.

İdarenin bu zararı tazmin etmesi, aşağıdaki sorumluluk ilkelerinden hangisine dayanmaktadır?

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir taşra teşkilatında ihale komisyonu başkanı olarak görevlendirilen şube müdürü, donanım alımı ihalesinde mevzuatın emredici hükümlerini kasten ihlal etmiş ve yetkisini kişisel çıkar sağlamak amacıyla kullanarak ihaleyi haksız yere belirli bir firmaya vermiştir. İhaleye katılan ve bu hukuka aykırı işlem nedeniyle zarara uğrayan diğer bir işletmenin açtığı dava sonucunda, mahkeme idarenin yüklü miktarda tazminat ödemesine hükmetmiş ve karar kesinleşmiştir.

İdare hukukunda tazminat sorumluluğu ve kişisel kusur kavramları dikkate alındığında, bu olayla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hukuken doğrudur?