Bütçe Kavramı ve Tarihsel Gelişimi

Bütçe kanunlarının içeriğinin sadece bütçeye ilişkin hususlarla sınırlandırılması ve bütçe kanununa bütçe dışı hüküm konulmasının yasaklanması ilkesi (bütçe dışı hüküm yasağı), Türkiye Cumhuriyeti anayasa tarihinde ilk kez hangi anayasada açıkça yer almıştır?

1961 Anayasası, Türkiye’de bütçe hakkının kurumsallaşması ve bütçe disiplininin sağlanması yolunda pek çok yenilik getirmiştir.

1961 Anayasası'nda yer alan bütçe düzenlemeleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Klasik maliye öğretisinde bütçe, "mali anayasa" olarak nitelendirilir ve devletin iktisadi alandaki müdahalesini sınırlayan, mali disiplini tesis eden bir araç olarak görülür. Bu yaklaşım kapsamında bütçenin işlevleri; siyasi, hukuki ve mali işlevler olmak üzere $3$ ana başlık altında incelenmektedir.

Buna göre; "bütçe hakkı uyarınca halkın seçtiği temsilcilerin devletin mali faaliyetleri üzerinde karar verici ve denetleyici bir konuma sahip olması" ile "bütçenin bir kanun niteliği taşıyarak yürütme organına harcama yapma ve gelir toplama konusunda yetki vermesi", sırasıyla bütçenin hangi işlevlerini tanımlamaktadır?

$1982$ Anayasası'nda $2017$ yılında yapılan anayasa değişikliğiyle getirilen yeni düzenlemeye göre; Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi'nin süresinde yürürlüğe konulamaması halinde, öncelikle geçici bütçe kanunu çıkarılması öngörülmüştür. Geçici bütçe kanununun da çıkarılamaması durumunda uygulanacak temel yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Richard Musgrave tarafından geliştirilen bütçe işlevleri teorisinde; devletin 'erdemli mallar' (merit goods) aracılığıyla piyasa mekanizmasına müdahale ederek bireylerin tüketim kalıplarını değiştirmesi, bütçenin hangi çağdaş işlevi kapsamında ele alınır ve bu müdahale teorik olarak hangi temel gerekçeye dayandırılır?

Modern maliye hukukunda bütçe hakkı hem gelir hem de gider boyutunu kapsar. İngiltere'de bu hakkın evrimi sırasında, kralın parlamentodan izin almadan barış zamanında ordu toplamasını yasaklayan ve böylece harcamaların denetimi ile bütçenin yıllık olması ilkesini pekiştiren belge aşağıdakilerden hangisidir?

Dünyada bütçe hakkının tarihsel gelişim sürecinde; İngiltere'deki Magna Carta (1215), Haklar Dilekçesi (1628) ve Haklar Bildirisi (1689) gibi belgelerle bütçe hakkının 'gelir' (vergi onayı) boyutu kurumsallaşırken, bütçe hakkının gerçek anlamda bir 'kamusal denetim' ve 'hesap verebilirlik' aracına dönüşmesi 1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi ile ivme kazanmıştır.

Buna göre, 1789 Fransız Bildirisi'nin, bütçe hakkını sadece bir parlamento-kral çekişmesi olmaktan çıkarıp modern bir anayasal denetim seviyesine taşıyan temel perspektif değişikliği aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde bütçe hakkının tarihsel süreci ve mali uygulamalar dikkate alındığında; $1881$ yılında yayımlanan Muharrem Kararnamesi ile kurulan, devletin bazı temel gelir kaynaklarının (tuz, tütün, ipek, balıkçılık vergileri vb.) yönetimini doğrudan üstlenerek bütçe bütünlüğünü ve bütçe hakkını fiilen kısıtlayan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

Bütçe kanunları, Türk kamu maliyesi hukukunda "şekli anlamda kanun" olarak kabul edilmekle birlikte, "maddi anlamda kanun" niteliği taşımamaktadır. Bütçe kanunlarının maddi anlamda kanun sayılmamasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik maliye anlayışında bütçenin temel amacı harcamaların denetimi ve mali denklik iken; modern maliye kuramında bütçe, makroekonomik değişkenleri etkilemek amacıyla aktif bir müdahale aracı olarak kullanılmaktadır.

Buna göre, ekonominin daralma (resesyon) dönemlerinde bütçe açıkları verilerek toplam talebin artırılması ve işsizlikle mücadele edilmesi, Richard Musgrave tarafından tanımlanan bütçenin aşağıdaki çağdaş işlevlerinden hangisinin bir gereğidir?

1982 Anayasası'nda 2017 yılında yapılan anayasa değişiklikleri, Türkiye'de bütçe hakkının kullanımı ve bütçe sürecinin yasal çerçevesinde önemli yapısal dönüşümler gerçekleştirmiştir. Bu değişiklikler ve $5018$ sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile şekillenen güncel yasal çerçeve dikkate alındığında, bütçe kanunlarının kabulü ve yürürlüğe girmesi süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Dünyada bütçe hakkının tarihsel gelişim sürecinde bütçe hakkı; başlangıçta sadece hükümdarın vergi toplama yetkisinin sınırlandırılması ($gelir$ $boyutu$) şeklinde ortaya çıkmış, zamanla kamu harcamalarının onaylanması ve denetlenmesi ($gider$ $boyutu$) aşamasına evrilmiştir. Toplumun kamu görevlilerinden mali yönetim faaliyetleri nedeniyle "hesap sorma hakkına" (mali sorumluluk ve şeffaflık) sahip olduğunu açıkça belirterek bütçe hakkına modern bir demokratik denetim boyutu kazandıran belge aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de bütçe sisteminin yasal çerçevesinin tarihsel gelişimi sürecinde, $1927$ yılında yürürlüğe giren $1050$ sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu’ndan $2003$ yılında kabul edilen $5018$ sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na geçişle birlikte bütçe kapsamındaki idarelerin sınıflandırılmasında köklü değişiklikler yapılmıştır. $1050$ sayılı Kanun döneminde genel bütçe dışında yer alan, kendine ait gelirleri bulunan ve özel bir kanunla kurulan idarelerin tabi olduğu "Katma Bütçe" rejimi, $5018$ sayılı Kanun ile aşağıdakilerden hangisine dönüştürülmüştür?

Türkiye Cumhuriyeti’nin anayasa tarihindeki bütçe uygulamaları incelendiğinde, bütçe kanunlarının diğer kanunlardan farklı bir yasalaşma prosedürüne tabi tutulduğu görülmektedir.

Buna göre, $1924$ Anayasası ($Teşkilat-ı$ $Esasiye$ $Kanunu$) döneminde bütçe kanunlarının onaylanma süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Klasik maliye doktrininde bütçe, devletin mali faaliyetlerinin sınırlarını belirleyen ve yürütme organına bu faaliyetleri gerçekleştirme yetkisi veren temel bir araçtır. Bütçenin, kamu gelirlerinin toplanması ve giderlerin yapılması hususunda yürütme organına verilen "önceden izin" niteliği taşıması, bütçenin aşağıdaki işlevlerinden hangisi kapsamında değerlendirilmektedir?

Piyasa mekanizmasının mikroekonomik düzeyde kaynakları etkin dağıtamadığı veya geliri adil bölüştüremediği durumlarda devreye giren bütçe işlevleri ile ekonominin makroekonomik performansını iyileştirmeyi hedefleyen işlev arasında belirgin bir metodolojik fark bulunmaktadır.

Bu bağlamda, Richard Musgrave'in sınıflandırmasındaki 'istikrar' işlevini 'tahsis' işlevinden ayıran temel yön aşağıdakilerden hangisidir?

1982 Anayasası'nın "Kesinhesap" ile ilgili güncel hükümleri uyarınca, Sayıştay tarafından hazırlanan "Genel Uygunluk Bildirimi"nin Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulma süresi aşağıdakilerden hangisinde doğru belirtilmiştir?

Bütçe hakkı, halkın temsilcilerinin kamu gelir ve giderleri üzerinde karar verme ve bu kararların uygulanmasını denetleme yetkisini kapsamaktadır. Bu hakkın 'önceden izin alma' (yasallık) ve 'hesap verme sorumluluğu' (accountability) unsurları arasındaki tamamlayıcı ilişki göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi bütçe hakkının bu iki unsuru arasındaki döngüsel bütünlüğü ifade eder?

1961 Anayasası döneminde bütçe kanun tasarılarının parlamentoda görüşülmesi sürecinde görev yapan "Bütçe Karma Komisyonu"nun üye sayısı ve oluşumuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$1876$ Kanun-i Esasi’nin bütçe ile ilgili hükümleri dikkate alındığında; bütçede ödeneği (tertibi) bulunmayan bir kamu hizmetinin yerine getirilmesi veya bütçede belirlenen ödenek tutarının aşılması durumunda izlenmesi gereken hukuki yol aşağıdakilerden hangisidir?