Ekonomik İstikrarsızlıklar ve Maliye Politikası

Negatif bir arz şoku sonucunda ortaya çıkan maliyet enflasyonu ve üretim daralmasının eş anlı olarak yaşandığı stagflasyonist bir ekonomide, politika yapıcılar arz yönlü iktisat teorisi çerçevesinde bir istikrar programı tasarlamaktadır. Bu programda, ekonominin Laffer Eğrisi'nin 'yasak bölge'sinde (optimal vergi oranının aşıldığı bölge) bulunduğu tespitiyle marjinal vergi oranlarının düşürülmesine karar verilmiştir.

Buna göre, arz yönlü iktisat yaklaşımı bağlamında, uygulanan bu vergi indirimlerinin temel aktarım mekanizması ve hedeflenen makroekonomik sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Makroekonomik göstergeleri değerlendiren bir karar alıcı otorite, ülkede hem atıl kapasiteye bağlı yüksek işsizlik sorununun yaşandığını hem de sürdürülemez boyutlarda dış ticaret açığı verildiğini saptamıştır. Hükümet, yurt içi üretimi ve istihdamı desteklemek üzere kamu harcamalarında artışa gitmeyi hedeflemektedir. Ancak bu adımın, marjinal ithalat eğilimi aracılığıyla mevcut dış dengesizliği daha da derinleştirmesinden endişe edilmektedir.

Bu politika ikileminin aşılması ve genişletici hamlenin dış açık üzerindeki bozucu etkisinin dengelenmesi amacıyla, yerli malların uluslararası piyasalardaki nispi fiyatını ucuzlatarak dış ticaret dengesini iyileştirecek (harcama kaydırıcı) aşağıdaki mali araçlardan hangisinin eş anlı olarak kullanılması en uygundur?

Geleneksel makroekonomik modeller, fiyat istikrarı ile ekonomik büyüme hedefleri arasında genellikle bir ödünleşme (trade-off) varsayarak politika araçlarını talep yönlü şekillendirir. Ancak, hem kısa dönem Phillips eğrisi analizini hem de standart Keynesyen talep yönetimi reçetelerini geçersiz kılan bazı ağır kriz türlerinde; ekonominin reel üretim hacminde mutlak bir daralma (küçülme) yaşanırken, maliyet şoklarının etkisiyle fiyatlar genel düzeyi hızla artmaya devam eder.

Bu 'çifte kriz' durumunda (slumpflasyon), politika yapıcıların talep yönlü politikaların yarattığı ikilemi aşmak için maliye politikasının odağını tamamen değiştirmesi zorunlu hâle gelir.

Buna göre, söz konusu istikrarsızlığın aşılmasında uygulanması gereken en rasyonel maliye politikası stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Açık bir ekonomide makroekonomik dengeler incelendiğinde, eş anlı olarak yüksek oranlı işsizlik (eksik istihdam) ve sürekli bir ödemeler dengesi fazlası sorunu yaşandığı tespit edilmiştir.

Bu ekonomide hem tam istihdam düzeyine ulaşmak (iç denge) hem de ödemeler dengesi denkliğini sağlamak (dış denge) amacıyla politika yapıcıların alması gereken en uygun mali önlem aşağıdakilerden hangisidir?

Ulusal bir ekonomide, parlamento tarafından kabul edilen yeni mali torba yasa ile iki temel düzenleme hayata geçirilmiştir:

I. Hanehalkının gelir vergisi oranları ile yurt içi üretim yapan firmaların kurumlar vergisi oranları düşürülmüştür.
II. İthal nihai tüketim malları üzerindeki gümrük vergileri ile özel tüketim vergisi oranları yükseltilmiş ve ihracatçı sektörlere yönelik yeni vergi iadesi mekanizmaları kurulmuştur.

Hayata geçirilen bu maliye politikası bileşiminin, aşağıdaki makroekonomik dengesizliklerden hangisini eş anlı olarak gidermeye yönelik olduğu savunulabilir?

Makroekonomik istikrarın bozulduğu ve sürekli fiyat artışlarının yaşandığı bir konjonktürde, politika yapıcılar daraltıcı maliye politikası uygulamalarını devreye sokmayı planlamaktadır.

Buna göre, enflasyonla mücadelede kamu harcamaları politikasının kullanımı ve teorik etkileri hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Nominal faiz oranlarının teorik alt sınıra dayandığı (likidite tuzağı) ve özel sektörün artan reel borç yükü nedeniyle (borç-deflasyon sarmalı) harcamalarını durma noktasına getirdiği bir makroekonomik kriz senaryosunda, para politikası araçları işlevini yitirmiştir. Hanehalkının tasarruf eğiliminin aşırı yüksek olduğu bu deflasyonist ortamdan çıkış görevini üstlenen maliye otoritesinin, uygulayacağı maliye politikası bileşimine ve olası etkilerine dair yaptığı aşağıdaki analizlerden hangisi teorik olarak doğrudur?

Negatif bir arz şoku sonucunda maliyet enflasyonunun şiddetlendiği ve eş zamanlı olarak ulusal üretimin bir önceki döneme kıyasla fiziksel (reel) olarak gerilediği ekonomik kriz durumu, geleneksel talep yönetimi araçlarını işlevsiz bırakmaktadır. Bu konjonktürde, toplam talebi kısmak işsizlik ve daralmayı daha da derinleştirirken; talebi genişletmek ise halihazırda yüksek olan enflasyonu hiperenflasyon sınırına taşıma riski barındırır.

Buna göre, söz konusu kriz dinamiklerinin (slumpflasyon) yaşandığı bir ekonomide, makroekonomik dengesizlikleri gidermek için politika yapıcıların benimsemesi gereken en uygun maliye politikası yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Talep yönlü fiyat artışlarının kronik hale geldiği bir ekonomide toplanan Ekonomi Koordinasyon Kurulu, mali disiplini bozmadan fiyat istikrarını sağlamak amacıyla bir eylem planı hazırlamıştır. Planda, kamu harcamaları ile otonom vergilerin eş anlı olarak $150$ Milyar TL azaltılması öngörülmüştür. Kurul toplantısında ayrıca, uygulanacak harcama kısıntılarının ülkenin uzun vadeli üretim altyapısına ve arz kapasitesine zarar vermeyecek bir hiyerarşi içinde yapılması kararlaştırılmıştır.

Ekonomide marjinal tüketim eğiliminin ($c$) $0,75$ olduğu varsayımı altında; planlanan bu eş anlı daraltıcı adımın toplam talep üzerindeki net etkisi ve kurulun aldığı prensip kararı gereği kısıntı listesinde en son sıraya konulması gereken harcama türü aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir makroekonomide genel fiyat düzeyinin sürekli gerilediği, hanehalkının tüketim harcamalarını gelecekte fiyatların daha da düşeceği beklentisiyle ertelediği ve firmaların düşen kâr marjları nedeniyle yatırımlarını durdurduğu bir 'deflasyonist sarmal' süreci yaşanmaktadır.

Bu konjonktürel daralmayı kırmak ve ekonomiyi yeniden canlandırmak amacıyla politika yapıcıların uygulaması gereken en rasyonel maliye politikası stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Kapalı bir ekonomide devresel işsizliğin (talep yetersizliği işsizliği) yüksek seyrettiği bir dönemde, politika yapıcılar bütçe dengesini (açık veya fazla pozisyonunu) değiştirmeden istihdam hacmini artırmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda, otonom vergiler ($\Delta T$) ile hanehalkına yönelik karşılıksız kamu transfer harcamaları ($\Delta TR$) eş anlı olarak ve tam olarak aynı miktarda artırılmıştır.

Tüm ekonomik birimlerin marjinal tüketim eğiliminin ($c$) birbirine eşit ve $0 < c < 1$ aralığında olduğu varsayımı altında, uygulanan bu maliye politikası paketinin toplam talep ve işsizlik üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ekonomide yaşanan şiddetli talep enflasyonunu önlemek amacıyla toplanan Maliye Komisyonu, bütçe hacmini küçültmek için yasal bir düzenleme yapmış ve denk bütçe (Haavelmo) teoremi prensiplerine dayanarak vergiler ile kamu harcamalarını eş anlı ve eşit miktarda azaltma kararı almıştır. Komisyon raporunda ayrıca, bu daraltıcı adım atılırken ülkenin gelecek yıllardaki üretim kapasitesinin sekteye uğramaması gerektiği özel olarak vurgulanmıştır.

Uygulanacak bu politika paketi ve enflasyonla mücadelede harcama kısıntısı hiyerarşisi dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi iktisadi olarak en tutarlıdır?

Tüketicilerin ilerleyen dönemlerde malların daha da ucuzlayacağı beklentisiyle mevcut harcamalarını ertelediği ve firmaların yeni kapasite yaratmaktan kaçındığı bir ekonomide, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) art arda dört çeyrek negatif değer almıştır. Eşzamanlı olarak Merkez Bankası politika faizini sıfıra yaklaştırmasına rağmen özel sektör kredi hacminde daralma sürmekte ve tasarruflar atıl biçimde sistemde beklemektedir.

Bu makroekonomik tablodan çıkış sağlamak amacıyla, politika yapıcıların uygulaması gereken en rasyonel maliye politikası adımı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkede açıklanan son makroekonomik verilere göre, kapasite kullanım oranlarındaki düşüşe bağlı olarak işsizlik oranlarında belirgin bir artış yaşanırken, aynı dönemde yapısal nedenlerle cari işlemler açığının da tehlikeli boyutlara ulaştığı raporlanmıştır. Bu eş anlı dengesizlikleri gidermek isteyen hükümet; bir yandan kamu altyapı yatırımlarını artırıcı bir ek bütçe hazırlarken, diğer yandan spesifik ithal mallara uygulanan gümrük vergisi oranlarını yükseltmiş ve ihracatçı sektörlere yönelik vergi iadesi (sübvansiyon) programını genişletmiştir.

Buna göre, uygulanan bu maliye politikası bileşimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi teorik olarak doğrudur?

Ekonomik faaliyetlerin daraldığı ve genel fiyat düzeyinin uzun süreli gerilediği bir ekonomide; artan oranlı vergi tahsilatlarının düşmesi ve işsizlik sigortası ödemelerinin artması gibi faktörlere rağmen ekonomik toparlanma sağlanamamaktadır. Aynı zamanda, merkez bankasının faiz oranlarını sıfır sınırına yaklaştırması, yatırımcıların kötümser beklentileri nedeniyle özel sektör yatırımlarını canlandıramamıştır.

Keynesyen iktisadi yaklaşım çerçevesinde, bu ekonomiyi deflasyonist süreçten ve durgunluktan çıkarmak için uygulanması gereken en etkin politika aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkede yapılan makroekonomik gözlemler sonucunda; ulusal gelirin fiziksel olarak küçüldüğü, işsizliğin yapısal boyutlara ulaştığı ve eş anlı olarak enflasyon oranının çift haneli rakamlara çıkarak ivmelendiği tespit edilmiştir.

Bu kriz tablosuyla (slumpflasyon) mücadelede politika yapıcıların alacağı mali önlemlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi teorik açıdan en doğru yaklaşımdır?

Bir ekonomide genel talep yetersizliği bulunmamasına rağmen, emek piyasasında işçi ve işveren üzerindeki yasal kesintilerin (vergi takozu) yüksek olması nedeniyle emek arzı ve talebi daralmış, bu durum kalıcı (yapısal) işsizlik oranlarının artmasına yol açmıştır.

Bu sorunu çözmek amacıyla arz yönlü maliye politikası yaklaşımını benimseyen bir politika yapıcının, aşağıdaki mali araçlardan hangisini devreye sokması teorik olarak en uygunudur?

Enflasyonist baskıların yoğunlaştığı bir makroekonomik ortamda, maliye otoritesinin bütçe açıklarını finanse etme biçimi ve uygulayacağı borç yönetimi stratejisi, ekonomik istikrarın sağlanması açısından kritik bir öneme sahiptir. Borçlanmanın kaynağı ve borçlanma senetlerinin vade yapısı, piyasadaki likidite hacmini ve toplam talebi doğrudan etkiler.

Buna göre, enflasyonla mücadele sürecinde borçlanma politikasının araçları ve etkileri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi makroekonomik teoriler çerçevesinde doğrudur?

Bir ekonomide kronik hale gelen talep fazlasını gidermek ve piyasadaki aşırı likiditeyi emmek amacıyla daraltıcı maliye politikası uygulanmasına karar verilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı, bu süreçte merkez bankasının sıkı para politikası adımlarını destekleyecek bir iç borç yönetimi stratejisi kurgulamayı hedeflemektedir.

Buna göre, Hazine'nin enflasyonla mücadele amacına en uygun kaynak, vade ve borç yönetimi bileşimi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ekonomide kronikleşen talep enflasyonu ile mücadele kapsamında, karar alıcılar vergi gelirlerini artırarak piyasadaki aşırı satın alma gücünü emmeyi planlamaktadır. Bu süreçte uzmanlar; enflasyonist ortamda vergi sisteminin içsel dinamikleri ile yasa yapıcıların aktif müdahalelerinin farklı sonuçlar doğurabileceği ve vergi türü (dolaysız-dolaylı) seçiminin fiyatlar genel düzeyi üzerinde zıt etkiler yaratabileceği konusunda uyarılarda bulunmaktadır.

Bu ekonomik konjonktür ve enflasyonla mücadelede vergi politikasının işleyişi dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi maliye politikası ilkeleri açısından kesinlikle doğrudur?