Menkul Kıymetler Alıştırma Soruları — KPSS Muhasebe — Sayfa 3

Soru 41Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla nominal değeri $10$ TL olan $5.000$ adet hisse senedini tanesi $10$ TL'den banka aracılığıyla satın almıştır. Alış işlemi sırasında $1.000$ TL komisyon ödenmiştir. Dönem sonunda hisse senetlerinin borsa rayicinin $9$ TL olduğu saptanmış ve aradaki fark için karşılık ayrılmıştır. İzleyen dönemde söz konusu hisse senetlerinin tamamı tanesi $12$ TL'den banka aracılığıyla satılmıştır.

Bu bilgilere göre, hisse senetlerinin satışına ilişkin yapılacak yevmiye kaydında "644 Menkul Kıymet Satış Kârları" hesabına kaydedilecek tutar kaç TL'dir?

15.000

14.000

10.000

9.000

5.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 15.000

Cevap

15.000 TL

Satış kârı hesaplanırken satış tutarı ile net defter değeri (Maliyet - Karşılık) karşılaştırılır. İşlemde satış bedeli

60.000

TL, alış maliyeti

50.000

TL ve ayrılan karşılık

5.000

TL'dir. Yapılacak yevmiye kaydında 102 Bankalar hesabı

60.000

TL borçlandırılırken, 119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı

5.000

TL borçlandırılarak kapatılır. Alacak tarafında ise 110 Hisse Senetleri hesabı maliyet bedeli olan

50.000

TL ile kapatılır ve aradaki

15.000

TL fark 644 Menkul Kıymet Satış Kârları hesabına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1

Hisse senetlerinin alış maliyetini ve ödenen komisyonu belirle.

110 Hisse Senetleri:

50.000

TL (

5.000 \times 10

TL); 653 Komisyon Giderleri:

1.000

TL.

Tekdüzen Hesap Planı'na göre menkul kıymet alış komisyonları maliyete eklenmez, doğrudan gider yazılır.

2

Dönem sonu değerleme farkını ve ayrılan karşılık tutarını hesapla.

Değer Düşüklüğü:

1

TL/adet (

10 - 9

); Toplam Karşılık (119):

5.000

TL.

İhtiyatlılık kavramı gereği, borsa rayici maliyetin altına düştüğünde karşılık ayrılması zorunludur.

3

Satış kaydını gerçekleştirerek satış kârını hesapla.

Satış Bedeli:

60.000

TL (

5.000 \times 12

TL). Satış Kârı:

(60.000 - 50.000) + 5.000 = 15.000

TL.

Satış sırasında varlık hesabı maliyet bedeliyle kapatılırken, ilgili karşılık hesabı da kapatılarak satış kârı/zararı hesabına aktarılır.

Anahtar Kavram

Menkul Kıymet Satışında Karşılıkların Kapatılması ve Kâr Hesaplaması

Alternatif Yöntem

Net Defter Değeri Yöntemi: Hisse senetlerinin net defter değerini bulun (

50.000 - 5.000 = 45.000

TL). Satış fiyatı olan

60.000

TL'den bu değeri çıkardığınızda doğrudan

15.000

TL kâr sonucuna ulaşırsınız.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 42Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla daha önce $20.000$ TL maliyetle satın aldığı ve dönem sonunda $4.000$ TL değer düşüklüğü karşılığı ayırdığı hisse senetlerini, cari dönemde $18.500$ TL'ye banka aracılığıyla satmıştır. Satış işlemi sırasında banka $100$ TL komisyon kesintisi yaptıktan sonra kalan tutarı işletmenin hesabına aktarmıştır.

Buna göre, söz konusu satış işlemine ilişkin yapılacak günlük defter kaydında aşağıdaki hesaplardan hangisinin kullanımı doğrudur?

644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabı 2.500 TL alacaklı

119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı 4.000 TL alacaklı

644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabı 2.400 TL alacaklı

645 Menkul Kıymet Satış Kârları hesabı 2.500 TL alacaklı

654 Karşılık Giderleri hesabı 1.500 TL borçlu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabı 2.500 TL alacaklı

Cevap

Satış bedeli net defter değerinin üzerinde ancak maliyetin altında olduğu için 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabı 2.500 TL alacaklandırılır.

Hisse senetleri

18.500

TL'ye satılmıştır. Bu tutar, senetlerin net defter değeri olan

16.000

TL'den (

20.000

maliyet -

4.000

karşılık)

2.500

TL daha fazladır. Satış bedeli maliyet bedelinin (

20.000

TL) altında kaldığı için 'Menkul Kıymet Satış Kârı' oluşmaz, ancak net değerin üzerindeki

2.500

TL'lik kısım, daha önce ayrılan karşılığın artık bir zarara dönüşmediğini gösterir ve '644 Konusu Kalmayan Karşılıklar' hesabına alacak yazılır.

Adım Adım Çözüm

1

Net defter değerini hesapla

20.000 - 4.000 = 16.000

TL

Varlığın kayıtlardaki gerçek değerini bulmak için maliyetten ayrılan karşılık düşülür.

2

Satış kâr/zarar durumunu belirle

18.500 - 16.000 = 2.500

TL (Olumlu fark)

Satış bedeli net defter değerinden büyük olduğu için daha önce ayrılan karşılığın bir kısmı gereksiz kalmıştır.

3

Banka komisyonunu ayır

100

TL (653 Komisyon Giderleri)

Tekdüzen hesap planına göre satış giderleri satış bedelinden düşülmeden ayrı bir hesapta izlenir.

4

Yevmiye kaydını oluştur

Borç: 102 Bankalar (18.400), 653 Komisyon Gid. (100), 119 MKDDK (4.000); Alacak: 110 Hisse Senetleri (20.000), 644 Konusu Kalmayan Karş. (2.500)

Hesapların kapanış ve gelir/gider kayıt mantığına uygun olarak madde oluşturulur.

Anahtar Kavram

Menkul kıymetlerin maliyet değerinin altında bir bedelle satılması durumunda, eğer daha önce karşılık ayrılmışsa, net defter değeri ile satış bedeli arasındaki farkın 'Konusu Kalmayan Karşılıklar' hesabına kaydedilmesi gerekir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 43Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla her biri $150$ TL'den $400$ adet hisse senedini banka aracılığıyla satın almıştır. Satın alma işlemi sırasında ayrıca $800$ TL komisyon ödenmiştir. Dönem sonunda bu hisse senetlerinin borsa rayicinin $135$ TL olduğu tespit edilmiş ve ihtiyatlılık kavramı gereği gerekli muhasebe işlemleri yapılmıştır. Buna göre, işletmenin dönem sonunda ayıracağı "Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı" tutarı kaç TL'dir?

6.000

6.800

5.200

60.000

800

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $6.000$

Cevap

İşletmenin dönem sonunda ayıracağı karşılık tutarı

6.000

TL'dir.

Doğru cevap olan seçenekteki tutar, hisse senetlerinin yasal kayıtlı maliyeti olan

60.000

TL ile dönem sonu borsa rayici olan

54.000

TL arasındaki net farkı temsil etmektedir. Komisyon giderleri maliyete dahil edilmediği için karşılık hesaplamasını etkilemez.

Adım Adım Çözüm

1

Hisse senetlerinin toplam alış maliyetini hesaplayınız.

400 \text{ adet} \times 150 \text{ TL} = 60.000 \text{ TL}

Hisse senetleri, alış bedeli üzerinden ilgili hesaba kaydedilir.

2

Alış komisyonunun muhasebeleşme şeklini belirleyiniz.

800 \text{ TL}

Komisyon Gideri

Tekdüzen Hesap Planı gereği menkul kıymet alım komisyonları maliyete eklenmez, doğrudan gider (653 Komisyon Giderleri) yazılır.

3

Dönem sonu borsa rayiç değerini hesaplayınız.

400 \text{ adet} \times 135 \text{ TL} = 54.000 \text{ TL}

Değerleme günündeki borsa fiyatı üzerinden toplam piyasa değeri bulunur.

4

Değer düşüklüğü farkını (karşılık tutarını) hesaplayınız.

60.000 \text{ TL (Maliyet)} - 54.000 \text{ TL (Borsa Değeri)} = 6.000 \text{ TL}

İhtiyatlılık kavramı gereği, varlığın değerindeki muhtemel azalışlar için karşılık ayrılır.

Anahtar Kavram

Menkul Kıymet Değerleme ve Karşılık Ayrılması

Daha Fazla Pratik

Menkul kıymetlerin satışında, ayrılan karşılığın kapatılması ve '644 Konusu Kalmayan Karşılıklar' hesabının kullanımını içeren soruları inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 44Soru →

İşletme, 2025 yılı içerisinde gerçekleşen menkul kıymet işlemlerine ilişkin şu bilgileri paylaşmıştır:

Tarih	İşlem Türü	Detaylar
10.12.2025	Alış	$1.000$ adet hisse senedi, tanesi $50$ TL, $500$ TL banka komisyonu
31.12.2025	Değerleme	Hisse senetlerinin borsa rayici tanesi $48$ TL
15.02.2026	Satış	Hisse senetlerinin tamamı, tanesi $54$ TL

İşletme dönem sonunda gerekli değerleme ve karşılık işlemlerini usulüne uygun olarak yerine getirdiğine göre; 15 Şubat 2026 tarihindeki satış kaydında '644 Menkul Kıymet Satış Kârları' hesabına kaydedilecek tutar kaç TL'dir?

6.000

4.000

3.500

5.500

2.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $6.000$

Cevap

Satış kaydında '644 Menkul Kıymet Satış Kârları' hesabına kaydedilecek tutar

6.000

TL'dir.

Satış kaydı yapılırken '102 Bankalar' hesabı

54.000

TL borçlandırılır, '119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı' hesabı

2.000

TL borçlandırılarak kapatılır. Alacak tarafında ise '110 Hisse Senetleri' hesabı maliyet bedeli olan

50.000

TL ile kapatılır. Bu durumda denklemi sağlayan fark olan

6.000

TL, '644 Menkul Kıymet Satış Kârları' hesabına alacak kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1

Alış maliyetinin ve komisyonun muhasebeleştirilmesi.

Hisse senedi maliyeti:

1.000 \times 50 = 50.000

TL. Komisyon:

500

TL.

Tekdüzen Hesap Planı'na göre menkul kıymet alımında ödenen komisyonlar maliyete eklenmez, doğrudan '653 Komisyon Giderleri' hesabına kaydedilir.

2

Dönem sonu değerleme ve karşılık tutarının hesaplanması.

Piyasa Değeri:

1.000 \times 48 = 48.000

TL. Karşılık:

50.000 - 48.000 = 2.000

TL.

İhtiyatlılık kavramı gereği, borsa rayici maliyet bedelinin altına düşen hisse senetleri için değer düşüklüğü karşılığı ayrılır.

3

Satış kârının hesaplanması ve kaydı.

Satış Tutarı:

1.000 \times 54 = 54.000

TL. Kâr:

(54.000 - 50.000) + 2.000 = 6.000

TL.

Satış kaydında varlık hesabı maliyet bedeliyle kapatılırken, ilgili karşılık hesabı da borçlandırılarak kapatılır. Aradaki fark satış kârını oluşturur.

Anahtar Kavram

Menkul kıymetlerde alış komisyonları gider yazılır; karşılık ayrılmış bir menkul kıymet satıldığında, satış kârı hesaplanırken ayrılan karşılık tutarı da kâra dahil edilir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 45Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla tanesi $12$ TL'den $1.000$ adet hisse senedini banka aracılığıyla satın almış ve bu işlem için $300$ TL komisyon ödemiştir. Dönem sonunda hisse senetlerinin borsa değerinin $11.200$ TL'ye düştüğü tespit edilerek gerekli karşılık ayrılmıştır. İzleyen dönemde söz konusu hisse senetlerinin tamamı $13.000$ TL'ye banka aracılığıyla satılmıştır.

Buna göre, hisse senetlerinin satışına ilişkin yapılacak yevmiye kaydında "645 Menkul Kıymet Satış Kârları" hesabına kaydedilecek tutar kaç TL'dir?

1.000

700

1.800

800

1.300

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1.000$

Cevap

Hisse senetlerinin satışında "645 Menkul Kıymet Satış Kârları" hesabına

1.000

TL kaydedilmelidir.

Doğru cevap olan

1.000

TL, hisse senetlerinin satış bedeli (

13.000

TL) ile işletme kayıtlarındaki maliyet bedeli (

12.000

TL) arasındaki farktır. Alış aşamasında ödenen komisyon gider yazıldığı için maliyeti etkilemez; dönem sonunda ayrılan karşılık ise satış anında ayrı bir gelir kalemi (Konusu Kalmayan Karşılıklar) olarak kapatılır, satış karı hesabını etkilemez.

Adım Adım Çözüm

1

Alış maliyetini hesapla

1.000 \times 12 = 12.000

TL

Menkul kıymetler alış bedeli ile kaydedilir; ödenen

300

TL komisyon doğrudan '653 Komisyon Giderleri' hesabına yazılır, maliyete eklenmez.

2

Dönem sonu ayrılan karşılığı hesapla

12.000 - 11.200 = 800

TL

Değer düşüklüğü kadar '119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı' ayrılır.

3

Satış karını hesapla

13.000 - 12.000 = 1.000

TL

Satış karı, satış bedeli (

13.000

) ile defter değeri (maliyet:

12.000

) arasındaki farktır. Ayrılan karşılığın iptali '644 Konusu Kalmayan Karşılıklar' hesabında izlenir.

Anahtar Kavram

Menkul kıymet satış işlemlerinde karın tespiti ve komisyonların giderleştirilmesi

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 46Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla tanesi $15$ TL'den $4.000$ adet hisse senedini banka aracılığıyla satın almış ve bu işlem için $800$ TL komisyon ödemiştir. $31.12.2025$ tarihinde hisse senetlerinin borsa değerinin $12$ TL'ye düştüğü tespit edilmiş ve ihtiyatlılık kavramı gereği gerekli değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır. $2026$ yılı içerisinde bu hisse senetlerinin $\%25$ 'lik kısmı tanesi $14$ TL'den banka aracılığıyla satılmıştır.

Buna göre, hisse senetlerinin satışı için yapılacak yevmiye kaydında "644 Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabına kaydedilecek tutar kaç TL'dir?

1.000

3.000

3.200

9.000

12.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $3.000$

Cevap

Satılan hisse senetlerine isabet eden karşılık tutarı olan

3.000

TL, "644 Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabına kaydedilmelidir.

Doğru yanıt olan tutar, satılan

1.000

adet hisse senedine düşen değer düşüklüğü payıdır. Hisse başına

3

TL (

15 - 12

) değer düşüklüğü ayrılmış olduğundan, satılan kısım için

3.000

TL karşılık iptal edilerek '644 Konusu Kalmayan Karşılıklar' hesabına alacak kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1

Toplam alış maliyetini hesaplayınız.

4.000 \text{ adet} \times 15 \text{ TL} = 60.000 \text{ TL}

Menkul kıymetler alış bedeli ile kaydedilir; ödenen

800

TL komisyon doğrudan gider yazılır (653), maliyete eklenmez.

2

Ayrılan toplam değer düşüklüğü karşılığını hesaplayınız.

60.000 \text{ TL (Maliyet)} - (4.000 \text{ adet} \times 12 \text{ TL (Borsa Değeri)}) = 12.000 \text{ TL}

Borsa değeri maliyetin altına düştüğü için aradaki fark kadar karşılık ayrılır.

3

Satılan kısma isabet eden karşılık payını belirleyiniz.

12.000 \text{ TL} \times \%25 = 3.000 \text{ TL}

Varlıkların bir kısmı satıldığında, o kısma ait karşılık tutarı da orantısal olarak hesaplanır.

4

Satış kaydındaki karşılık iptal işlemini uygulayınız.

119 Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı (Borçlu) / 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar (Alacaklı)

3.000

TL

Tekdüzen Hesap Planı gereği, satılan menkul kıymete ait karşılık hesabı 644 hesabı kullanılarak kapatılır.

Anahtar Kavram

Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı İptali

Daha Fazla Pratik

Karşılık ayrılmış bir menkul kıymet, borsa değerinin üzerinde satıldığında hem '644 Konusu Kalmayan Karşılıklar' hem de '645 Menkul Kıymet Satış Karları' hesabının aynı anda nasıl kullanılacağını inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 47Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla daha önce $80.000$ TL maliyet bedeliyle satın aldığı ve dönem sonunda $10.000$ TL değer düşüklüğü karşılığı ayırdığı hisse senetlerinin tamamını $76.000$ TL bedelle banka aracılığıyla satmıştır. Satış işlemi sırasında ayrıca $1.000$ TL komisyon tutarı nakit olarak ödenmiştir.

Bu bilgilere göre, hisse senetlerinin satışına ilişkin yapılacak muhasebe kaydında aşağıdakilerden hangisi yer alır?

Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı

6.000

TL alacaklandırılır.

Menkul Kıymet Satış Karları Hesabı

6.000

TL alacaklandırılır.

Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı

10.000

TL alacaklandırılır.

Ödenen komisyon tutarı hisse senetlerinin maliyet bedeline eklenerek muhasebeleştirilir.

Hisse Senetleri Hesabı

76.000

TL alacaklandırılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı $6.000$ TL alacaklandırılır.

Cevap

Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabı

6.000

TL tutarında alacaklandırılmalıdır.

Hisse senetlerinin net defter değeri

70.000

TL'dir (

80.000

TL maliyet -

10.000

TL karşılık). Bu senetler

76.000

TL'ye satıldığında, net defter değerinin üzerinde elde edilen

6.000

TL, daha önce ayrılan ve gider yazılan karşılığın artık gerek kalmadığını (iptal edildiğini) gösterir. Muhasebe standartları gereği bu tutar '644 Konusu Kalmayan Karşılıklar' hesabının alacağına kaydedilerek gelirleştirilir.

Adım Adım Çözüm

1

Net Defter Değerinin Belirlenmesi

80.000

TL (Maliyet) -

10.000

TL (Karşılık) =

70.000

TL

Varlığın bilançoda kayıtlı net değerini bulmak için maliyet bedelinden ayrılan karşılık düşülür.

2

Satış Sonucu Ortaya Çıkan Farkın Hesaplanması

76.000

TL (Satış Bedeli) -

70.000

TL (Net Defter Değeri) =

6.000

TL Olumlu Fark

Satış bedeli net defter değerinden yüksek olduğu için aradaki farkın muhasebeleştirilmesi gerekir.

3

Karşılık İptali Kaydının Yapılması

644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı:

6.000

TL Alacak

Satış bedeli, maliyetin altında ancak net defter değerinin üzerindeyse, bu fark ayrılmış olan karşılığın geri kazanılan kısmını temsil eder.

4

Komisyon Giderinin Kaydedilmesi

653 Komisyon Giderleri Hesabı:

1.000

TL Borç

İhtiyatlılık kavramı gereği ödenen komisyonlar doğrudan gider olarak kaydedilir.

Anahtar Kavram

Karşılık Ayrılmış Menkul Kıymetlerin Satışı ve Komisyon Giderleri

İpuçları

1

Satış öncesi hisse senetlerinin bilançoda görünen net değerini (Net Defter Değeri) hesaplayın.

2

Satış bedeli ile net defter değeri arasındaki farkı bulun. Bu farkın maliyet bedelini aşıp aşmadığına dikkat edin.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 48Soru →

İşletme, $2025$ yılı Aralık ayı başında geçici yatırım amacıyla tanesi $25$ TL’den $2.000$ adet hisse senedini banka aracılığıyla satın almıştır. Satın alma sırasında ayrıca % $1$ oranında komisyon ödenmiştir. $2025$ yılı sonunda hisse senetlerinin borsa rayicinin tanesi $23$ TL’ye düştüğü tespit edilmiş ve ihtiyatlılık kavramı gereği gerekli muhasebe kaydı yapılmıştır. İşletme, $2026$ yılı Şubat ayında bu hisse senetlerinin tamamını tanesi $24$ TL’den banka aracılığıyla satmıştır.

Buna göre, $2026$ yılındaki satış işlemine ilişkin yapılacak yevmiye kaydında aşağıdaki hesaplardan hangisinin kullanımı doğrudur?

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

2.000

TL alacaklandırılır.

655 Menkul Kıymet Satış Zararları hesabı

2.000

TL borçlandırılır.

655 Menkul Kıymet Satış Zararları hesabı

2.500

TL borçlandırılır.

119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı

4.000

TL alacaklandırılır.

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

4.000

TL alacaklandırılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı $2.000$ TL alacaklandırılır.

Cevap

Satış tutarı olan

48.000

TL ile önceden ayrılmış olan

4.000

TL karşılık toplamının (

52.000

TL), hisse senetlerinin maliyet bedeli olan

50.000

TL'yi aşan kısmı (

2.000

TL) menkul kıymet satış karı olarak kaydedilmelidir.

Satış işleminde banka hesabına

48.000

TL girerken, pasif karakterli düzenleyici hesap olan '119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı' hesabı

4.000

TL borçlandırılarak kapatılır. Çıkan hisse senetlerinin maliyeti

50.000

TL olduğundan, borç toplamı ile alacak toplamı arasındaki

2.000

TL'lik olumlu fark '644 Menkul Kıymet Satış Karları' hesabına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1

Alış maliyetini ve komisyon giderini hesaplayınız.

Maliyet:

2.000 \times 25 = 50.000

TL. Komisyon:

50.000 \times 0,01 = 500

TL.

Menkul kıymet alım komisyonları Tekdüzen Hesap Planı gereği doğrudan gider (653) yazılır, maliyete eklenmez.

2

Yıl sonunda ayrılan karşılık tutarını belirleyiniz.

Değer Düşüklüğü:

50.000 - (2.000 \times 23) = 4.000

TL.

İhtiyatlılık kavramı gereği hisse senetlerinin borsa değeri maliyetin altına düştüğünde karşılık ayrılması zorunludur.

3

Satış işleminin yevmiye kaydını analiz ederek kar/zarar durumunu bulunuz.

Satış Bedeli:

48.000

TL. Toplam Kaynak:

48.000 + 4.000 = 52.000

TL. Kar:

52.000 - 50.000 = 2.000

TL.

Satış kaydında aktif varlık maliyet bedeliyle kapatılırken, ilgili karşılık hesabı borçlandırılarak sıfırlanır; aradaki olumlu fark kar olarak kaydedilir.

Anahtar Kavram

Menkul kıymetlerin değer düşüklüğü karşılığı ayrıldıktan sonra satılması durumunda, karşılık hesabı kapatılarak satış karı veya zararı net tutar üzerinden hesaplanır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 49Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla $40.000$ TL tutarında Hazine Bonosu satın almış ve bu işlem için banka aracılığıyla $150$ TL komisyon ödemiştir. Buna göre, bu işlemle ilgili yapılacak günlük defter kaydında borçlandırılacak hesaplar aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları (

40.000

TL) ve 653 Komisyon Giderleri (

150

TL)

112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları (

40.150

TL)

110 Hisse Senetleri (

40.000

TL) ve 653 Komisyon Giderleri (

150

TL)

112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları (

40.000

TL) ve 770 Genel Yönetim Giderleri (

150

TL)

112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları (

40.000

TL) ve 644 Menkul Kıymet Satış Karları (

150

TL)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları ( $40.000$ TL) ve 653 Komisyon Giderleri ( $150$ TL)

Cevap

112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları (

40.000

TL) ve 653 Komisyon Giderleri (

150

TL) hesapları borçlandırılmalıdır.

İşletmenin geçici yatırım amacıyla satın aldığı Hazine Bonosu, kamu kesimi tarafından çıkarılmış bir borçlanma aracı olduğu için '112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları' hesabında izlenmelidir. Menkul kıymetlerin satın alınması sırasında ödenen komisyonlar ise '653 Komisyon Giderleri' hesabında borç tarafta muhasebeleştirilir. Bu nedenle borçlandırılacak hesaplar 112 ve 653 nolu hesaplardır.

Adım Adım Çözüm

1

Varlık Türünü Belirleme

Hazine Bonosu = 112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları

Devlet tarafından ihraç edilen borçlanma araçları (bono, tahvil) kamu kesimi menkul kıymetleri altında izlenir.

2

Komisyonun Muhasebeleştirilmesi

653 Komisyon Giderleri Borçlandırılır

Tekdüzen Hesap Planı'na göre menkul kıymet alımında ödenen komisyonlar maliyet bedeline eklenmez, doğrudan dönem gideri yazılır.

3

Yevmiye Kaydının Tamamlanması

112 ve 653 nolu hesaplar borçlu, 102 Bankalar hesabı alacaklı

Varlık artışı ve gider oluşumu borç tarafına kaydedilir.

Anahtar Kavram

Menkul Kıymet Alımında Maliyet Esası ve Komisyon Kaydı

İpuçları

1

Devletin çıkardığı bono ve tahviller hangi grupta izlenir?

2

Menkul kıymet alımında ödenen komisyonlar maliyete mi eklenir yoksa gider mi yazılır?

Daha Fazla Pratik

Menkul kıymetlerin dönem sonu değerlemesinde oluşan değer düşüklüğü karşılıklarını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 50Soru →

İşletmenin menkul kıymet portföyüne ilişkin bilgiler aşağıdadır:

İşlem / Durum	Veri
Alış Adedi ve Birim Maliyeti	$2.000$ Adet / $20$ TL
Dönem Sonu Borsa Rayici	$16$ TL
Satılan Adet ve Birim Fiyatı	$1.500$ Adet / $18$ TL
Banka Komisyon Oranı (Satış Bedeli Üzerinden)	$\%2$

İşletme, dönem sonunda ihtiyatlılık kavramı gereği gerekli değer düşüklüğü karşılığını ayırmıştır. Buna göre, izleyen dönemde gerçekleşen hisse senedi satışına ilişkin yapılacak muhasebe kaydı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

3.000

TL alacaklandırılır.

655 Menkul Kıymet Satış Zararları hesabı

3.000

TL borçlandırılır.

119 Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı

6.000

TL alacaklandırılır.

679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar hesabı

3.000

TL alacaklandırılır.

110 Hisse Senetleri hesabı

30.540

TL alacaklandırılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı $3.000$ TL alacaklandırılır.

Cevap

Hisse senedi satış karı hesaplanırken satış bedeline (

27.000

TL) ilgili karşılık tutarı (

6.000

TL) eklenir ve maliyet bedeli (

30.000

TL) düşülerek

3.000

TL tutarındaki kar '644 Menkul Kıymet Satış Karları' hesabına alacak kaydedilir.

Yapılan hesaplamalarda, satılan

1.500

adet hisse senedinin maliyeti

30.000

TL, bu hisseler için ayrılan karşılık ise

6.000

TL'dir. Hisse senetleri

27.000

TL'ye satıldığında, (Satış Fiyatı + Karşılık) toplamı olan

33.000

TL, maliyet bedeli olan

30.000

TL'yi aşmaktadır. Bu durum, işletmenin daha önce öngördüğü

6.000

TL'lik muhtemel zararın sadece

3.000

TL'lik kısmının gerçekleştiğini, kalan

3.000

TL'lik kısmın ise 'kâr' olarak realize olduğunu gösterir. Bu nedenle 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

3.000

TL alacaklandırılır.

Adım Adım Çözüm

1

Satılan hisse senetlerinin toplam maliyetini hesaplayınız.

1.500 \text{ adet} \times 20 \text{ TL} = 30.000 \text{ TL}

Varlık hesabı olan 110 Hisse Senetleri hesabından çıkış maliyet bedeli üzerinden yapılır.

2

Satılan kısma isabet eden değer düşüklüğü karşılığını hesaplayınız.

1.500 \text{ adet} \times (20 - 16) \text{ TL} = 6.000 \text{ TL}

Satış anında sadece satılan hisselere ait olan karşılık hesabı kapatılmalıdır.

3

Satış bedelini ve ödenen banka komisyonunu hesaplayınız.

Satış Bedeli:

1.500 \times 18 = 27.000 \text{ TL}

, Komisyon:

27.000 \times \%2 = 540 \text{ TL}

Banka komisyonu satış bedeli üzerinden hesaplanır ve gider kaydedilir.

4

Satış karını veya zararını tespit ediniz.

(27.000 + 6.000) - 30.000 = 3.000 \text{ TL Kar}

(Satış Fiyatı + Karşılık) > Maliyet olduğu için kar oluşmuştur.

Anahtar Kavram

Menkul kıymetlerin satışında, daha önce ayrılmış olan değer düşüklüğü karşılığı mutlaka dikkate alınmalı ve satış sonucu oluşan fark '644 Menkul Kıymet Satış Karları' veya '655 Menkul Kıymet Satış Zararları' hesabına kaydedilmelidir.

İpuçları

1

Karşılık ayrılmış bir menkul kıymet satıldığında, 119 nolu hesap mutlaka borçlandırılarak kapatılmalıdır.

2

Satış karını bulmak için: (Satış Bedeli + İlgili Karşılık) - Maliyet formülünü kullanabilirsiniz.

3

Bankaya net giren tutar

26.460

TL olsa da, bu rakamın içindeki komisyon ayrıca 653 nolu hesapta izlenmelidir.

Daha Fazla Pratik

Karşılık tutarının satış karından fazla olduğu (yani gerçek zararın oluştuğu) senaryoları çalışınız.

Alternatif Yöntem

Satılan birim başına durumu analiz ediniz: Birim maliyet

20

TL, birim karşılık

4

TL, net defter değeri

16

TL'dir. Hisse

18

TL'ye satıldığına göre birim başına

2

TL (

18-16

) kar elde edilmiştir. Toplam kar:

1.500 \times 2 = 3.000

TL.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 51Soru →

İşletme, $2025$ yılı içerisinde geçici yatırım amacıyla tanesi $50$ TL'den $2.000$ adet hisse senedini banka aracılığıyla satın almış ve bu işlem için $1.000$ TL komisyon ödemiştir. $2025$ yıl sonu envanter işlemlerinde söz konusu hisse senetlerinin borsa rayicinin $46$ TL olduğu tespit edilmiş ve gerekli karşılık ayrılmıştır. $2026$ yılı içerisinde bu hisse senetlerinin $1.000$ adedi, tanesi $48$ TL'den banka aracılığıyla satılmıştır. Satış işlemi sırasında ayrıca $400$ TL komisyon ödenmiştir.

Buna göre, $2026$ yılında yapılan satış işlemine ilişkin yapılacak yevmiye kaydında aşağıdaki hesaplardan hangisinin kullanımı ve tutarı doğrudur?

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

1.600

TL alacaklı

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

2.000

TL alacaklı

655 Menkul Kıymet Satış Zararları hesabı

2.400

TL borçlu

110 Hisse Senetleri hesabı

50.500

TL alacaklı

119 Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı

8.000

TL borçlu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı $1.600$ TL alacaklı

Cevap

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

1.600

TL alacaklı olarak kaydedilmelidir.

Satılan

1.000

adet hisse senedinin toplam maliyeti

50.000

TL, dönem sonunda bu hisseler için ayrılan karşılık tutarı ise

4.000

TL'dir. Hisselerin net defter değeri

46.000

TL (

50.000 - 4.000

) olarak hesaplanır. Satıştan elde edilen net tutar ise

48.000

TL'lik satış bedelinden

400

TL'lik komisyonun düşülmesiyle

47.600

TL olarak bulunur. Sonuç olarak

47.600

TL (Net Satış) -

46.000

TL (Net Defter Değeri) =

1.600

TL satış kârı oluşur.

Adım Adım Çözüm

1

Alış maliyetini ve dönem sonu karşılık tutarını hesapla.

Maliyet:

2.000 \times 50 = 100.000

TL; Ayrılan Karşılık:

(50 - 46) \times 2.000 = 8.000

TL.

Alım komisyonları maliyete eklenmez, doğrudan gider yazılır. Karşılık ise maliyet ile borsa rayici farkı üzerinden ayrılır.

2

Satılan kısmın maliyetini ve bu kısma ait karşılığı belirle.

Satılan Maliyet:

1.000 \times 50 = 50.000

TL; İlgili Karşılık:

1.000 \times 4 = 4.000

TL.

Kısmi satışlarda, toplam maliyet ve toplam karşılık tutarının satılan miktara isabet eden kısmı kapatılmalıdır.

3

Net satış tutarını ve net defter değerini karşılaştırarak sonucu bul.

Net Satış:

(1.000 \times 48) - 400 = 47.600

TL; Net Defter Değeri:

50.000 - 4.000 = 46.000

TL. Kâr:

47.600 - 46.000 = 1.600

TL.

Menkul kıymet satış kârı veya zararı, net satış hasılatı ile varlığın net defter değeri arasındaki farktır.

Anahtar Kavram

Menkul kıymet satışlarında kâr/zarar tespiti yapılırken, net satış tutarı (satış bedeli - satış komisyonu) ile satılan kıymetlerin net defter değeri (maliyet - ilgili karşılık) karşılaştırılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Karşılık ayrılmamış bir hisse senedi satışında satış komisyonunun kâr/zarar üzerindeki etkisini inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 52Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla $01.12.2025$ tarihinde, nominal değeri $100.000$ TL olan özel kesim tahvillerini, $4.000$ TL işlemiş faizi ile birlikte $104.000$ TL'ye banka aracılığıyla satın almıştır. Ayrıca bu işlem için bankaya $800$ TL komisyon ödenmiştir. Bu satın alma işlemine ilişkin yapılacak yevmiye kaydında aşağıdaki hesaplardan hangisinin kullanımı doğrudur?

111

Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonolar Hesabı

100.000

TL borçlandırılır.

111

Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonolar Hesabı

104.800

TL borçlandırılır.

112

Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonolar Hesabı

100.000

TL borçlandırılır.

111

Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonolar Hesabı

104.000

TL borçlandırılır.

653

Komisyon Giderleri Hesabı

800

TL alacaklandırılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $111$ Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonolar Hesabı $100.000$ TL borçlandırılır.

Cevap

İşletmenin satın aldığı özel kesim tahvillerinin ana para tutarı olan

100.000

TL, '111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonolar' hesabının borcuna kaydedilmelidir.

Tahviller geçici yatırım amacıyla alındığında nominal bedelleri ile ilgili menkul kıymet hesabına kaydedilir. Özel sektör tarafından ihraç edildiği için '111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonolar' hesabı kullanılır. Bu hesap, alış bedeli içindeki ana para tutarı olan

100.000

TL kadar borçlandırılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Menkul kıymet türünü belirleme

Özel kesim tahvili olduğu için

111

kodu kullanılır.

Tekdüzen Hesap Planı'na göre özel sektör borçlanma araçları

111

nolu hesapta izlenir.

2

İşlemiş faizi ayırma

4.000

TL tutarındaki faiz

118

nolu hesaba borç yazılır.

Tahvilin kupon dönemi dışında alınması durumunda, satın alma tarihine kadar işlemiş faizler maliyete eklenmez, geçici olarak

118

hesabında tutulur.

3

Komisyon giderini kaydetme

800

TL tutarındaki komisyon

653

nolu hesaba borç yazılır.

Menkul kıymet alımında ödenen komisyonlar, menkul kıymetin maliyetine eklenmez; doğrudan dönem gideri olarak muhasebeleştirilir.

4

Toplam ödemeyi kaydetme

100.000 + 4.000 + 800 = 104.800

TL tutarı

102

Bankalar hesabına alacak yazılır.

Ödeme banka aracılığıyla yapıldığı için ilgili aktif hesapta azalış kaydedilir.

Anahtar Kavram

Tahvil alımlarında işlemiş faiz ve komisyonların muhasebeleştirilmesi

İpuçları

1

Tahvilin kim tarafından ihraç edildiğine dikkat edin: Devlet mi yoksa özel bir şirket mi?

2

Satın alma sırasında ödenen 'işlemiş faiz' tutarı, tahvilin ana para değerinden ayrı bir hesapta takip edilmelidir.

3

Menkul kıymet alımındaki komisyonlar, hisse senetlerinde olduğu gibi tahvillerde de doğrudan gider yazılır (653).

Daha Fazla Pratik

Tahvillerin dönem sonu faiz tahakkuk kaydı ve itfası ile ilgili işlemleri inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 53Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla tanesi $15$ TL'den $3.000$ adet hisse senedini banka aracılığıyla satın almış ve bu işlem için $300$ TL komisyon ödemiştir. Dönem sonunda hisse senetlerinin borsa rayicinin $12$ TL olduğu tespit edilmiş ve Tekdüzen Muhasebe Sistemi'ne göre gerekli karşılık ayrılmıştır. İzleyen dönemde bu hisse senetlerinin yarısı ( $1.500$ adet) tanesi $14$ TL'den banka aracılığıyla satılmıştır.

Buna göre, hisse senetlerinin satışına ilişkin yapılacak muhasebe kaydında "644 Menkul Kıymet Satış Kârları" hesabına kaydedilecek tutar kaç TL'dir?

3.000

1.500

2.850

4.500

21.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $3.000$

Cevap

Hisse senetlerinin satışından elde edilen kar

3.000

TL'dir.

Hisse senetleri

15

TL maliyetle alınmış ve dönem sonunda

12

TL'ye düştüğü için hisse başına

3

TL karşılık ayrılmıştır. Satış anında

1.500

adet hissenin toplam maliyeti

22.500

TL ve bu kısma ait karşılık

4.500

TL'dir. Hisse senetleri tanesi

14

TL'den toplam

21.000

TL'ye satılmıştır. Muhasebe kaydında; bankaya giren

21.000

TL ve kapatılan karşılık

4.500

TL borçlandırılırken, çıkan hisse senetleri

22.500

TL alacaklandırılır. Aradaki

3.000

TL'lik olumlu fark (

21.000 + 4.500 - 22.500

) satış karı olarak kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1

Alış maliyetini ve komisyonu belirle

Maliyet:

3.000 \times 15 = 45.000

TL; Komisyon:

300

TL (653 nolu hesapta izlenir, maliyete eklenmez).

Menkul kıymet alışlarında ödenen komisyonlar maliyete eklenmeyip doğrudan gider yazılır.

2

Dönem sonu değer düşüklüğü karşılığını hesapla

Birim düşüş:

15 - 12 = 3

TL. Toplam Karşılık (119):

3.000 \times 3 = 9.000

TL.

İhtiyatlılık kavramı gereği piyasa değeri maliyetin altına düşen menkul kıymetler için karşılık ayrılır.

3

Satılan kısmın maliyet ve karşılık payını bul

Satılan Pay:

1.500 / 3.000 = \%50

. Satılanın Maliyeti:

22.500

TL. Satılanın Karşılığı:

4.500

TL.

Satış işlemi sırasında sadece satılan kısma isabet eden maliyet ve karşılık tutarları kapatılır.

4

Satış karını hesapla

Satış Bedeli:

1.500 \times 14 = 21.000

TL. Net Defter Değeri:

22.500 - 4.500 = 18.000

TL. Kar:

21.000 - 18.000 = 3.000

TL.

Satış karı = Satış Bedeli - (Maliyet - Karşılık) formülü ile hesaplanır.

Anahtar Kavram

Menkul kıymet satışlarında kar veya zarar, satış bedeli ile menkul kıymetin net defter değeri (maliyet eksi birikmiş değer düşüklüğü karşılığı) karşılaştırılarak bulunur.

Daha Fazla Pratik

Değer düşüklüğü karşılığı ayrılmamış bir satış senaryosu ile aradaki farkı karşılaştırınız.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 54Soru →

İşletme, $2025$ yılı Ekim ayında geçici yatırım amacıyla tanesi $25$ TL'den $4.000$ adet hisse senedini banka aracılığıyla satın almış ve bu işlem için $500$ TL komisyon ödemiştir. $31.12.2025$ tarihinde söz konusu hisse senetlerinin borsa rayici $22$ TL olarak belirlenmiş ve işletme tarafından ihtiyatlılık kavramı gereği gerekli değerleme işlemi yapılmıştır. $2026$ yılının Şubat ayında ilgili şirket $\%25$ oranında bedelsiz hisse senedi dağıtımı yapmış ve işletme payına düşen hisse senetlerini teslim alarak portföyüne eklemiştir. $20.03.2026$ tarihinde işletme, elindeki hisse senetlerinin $2.000$ adedini tanesi $24$ TL'den banka aracılığıyla satmış ve bu satış işlemi için bankaya $200$ TL komisyon ödemiştir.

Buna göre, $20.03.2026$ tarihinde yapılacak olan satış kaydında "644 Menkul Kıymet Satış Karları" hesabına kaydedilecek tutar kaç TL'dir?

4.000

7.800

8.000

10.000

12.800

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $8.000$

Cevap

Satış kaydında "644 Menkul Kıymet Satış Karları" hesabına kaydedilecek tutar

8.000

TL'dir.

Doğru seçenekte belirtilen

8.000

TL tutarı, işletmenin elindeki hisse senetlerinin bedelsiz artış sonrası oluşan yeni birim maliyeti olan

20

TL ile satış fiyatı olan

24

TL arasındaki farkın (

4

TL), satılan adetle (

2.000

) çarpılması sonucu bulunur. Bedelsiz hisse senetleri toplam maliyeti değiştirmezken adet sayısını artırarak birim maliyeti düşürdüğü için kâr bu yeni maliyet üzerinden hesaplanmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Başlangıç maliyetinin ve birim maliyetin belirlenmesi

Toplam Maliyet:

100.000

TL; Birim Maliyet:

25

TL

Hisse senetleri alış bedeliyle (

4.000 \times 25

) kaydedilir; ödenen

500

TL komisyon doğrudan gider yazılır.

2

Dönem sonu değerlemesi ve karşılık tutarının hesaplanması

Toplam Karşılık:

12.000

TL

Borsa rayici (

22

TL) maliyet bedelinin (

25

TL) altına düştüğü için hisse başına

3

TL (

4.000 \times 3 = 12.000

TL) karşılık ayrılmıştır.

3

Bedelsiz hisse senedi artışı sonrası birim maliyetin güncellenmesi

Yeni Adet:

5.000

; Yeni Birim Maliyet:

20

TL

Bedelsiz hisseler maliyet artışı yaratmaz, sadece adet artırarak birim maliyeti düşürür (

100.000 / 5.000 = 20

TL).

4

Satış kârının hesaplanması

Satış Kârı:

8.000

TL

Satılan

2.000

adet hissenin birim satış fiyatı (

24

TL) ile güncel birim maliyeti (

20

TL) arasındaki fark kârı oluşturur:

2.000 \times (24 - 20) = 8.000

TL.

Anahtar Kavram

Hisse senedi işlemlerinde bedelsiz artışın birim maliyeti düşürmesi ve satış kârının bu güncel maliyet üzerinden hesaplanması.

İpuçları

1

Bedelsiz hisse senedi dağıtımı toplam cüzdan değerini değiştirmez, ancak hisse adedini artırır.

2

Satış kârını hesaplamak için öncelikle bedelsiz artış sonrası yeni birim maliyeti bulmalısınız: Toplam Alış Bedeli / Yeni Toplam Adet.

3

Ayrılan karşılıklar satış kârı hesabını (644) etkilemez; onlar için ayrı bir iptal kaydı (644) yapılır. Sadece maliyet ve satış fiyatı farkına odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Karşılık ayrılmış bir menkul kıymetin maliyetinin altındaki bir fiyata satılması durumunda yapılacak muhasebe kaydını inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Toplam maliyet (

100.000

TL) üzerinden satılan payın oranını bularak da ilerleyebilirsiniz.

5.000

hissenin

2.000

adedi satıldığına göre maliyetin

\%40

'ı (

40.000

TL) çıkış yapacaktır. Satış bedeli olan

48.000

TL ile bu maliyet arasındaki fark kârı verir.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 55Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla tanesi $20$ TL'den satın aldığı $2.000$ adet hisse senedi için dönem sonunda borsa rayicinin $15$ TL'ye düşmesi üzerine '119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı' hesabını kullanarak gerekli karşılığı ayırmıştır. Bir sonraki dönemde bu hisse senetlerinin $1.500$ adedi, tanesi $18$ TL'den banka aracılığıyla satılmış ve bankaya $500$ TL komisyon ödenmiştir. Buna göre, hisse senetlerinin satışına ilişkin yapılacak yevmiye kaydında '644 Menkul Kıymet Satış Karları' hesabına kaydedilecek tutar kaç TL'dir?

4.500

4.000

3.000

7.500

2.500

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $4.500$

Cevap

Satış işlemi sonucunda '644 Menkul Kıymet Satış Karları' hesabına

4.500

TL alacak kaydı yapılmalıdır.

İşletme hisse senetlerini

20

TL'den almış, ancak dönem sonunda değerini

15

TL'ye indirerek

5

TL karşılık ayırmıştır. Satılan

1.500

adet hissenin net defter değeri

15

TL iken

18

TL'ye satılmıştır. Bu durumda her hisse başına

3

TL (

18 - 15

) kâr elde edilmiştir. Toplam kâr

1.500 \times 3 = 4.500

TL olarak '644 Menkul Kıymet Satış Karları' hesabına kaydedilir. Banka komisyonu ise bu tutardan düşülmez, '653 Komisyon Giderleri' hesabına yazılır.

Adım Adım Çözüm

1

Satılan hisse senetlerinin toplam maliyetini ve bunlara ait ayrılmış olan karşılık tutarını hesapla.

Maliyet:

1.500 \times 20 = 30.000

TL. Karşılık:

1.500 \times (20 - 15) = 7.500

TL.

Hisseler satıldığında, sadece satılan kısma ait maliyet ve karşılık hesapları kapatılmalıdır.

2

Hisselerin satışından elde edilen brüt tahsilat tutarını hesapla.

1.500 \times 18 = 27.000

TL.

Bankaya ödenen komisyon tutarı tahsilat içinde değil, ayrı bir gider olarak değerlendirilmelidir.

3

Muhasebe kaydı mantığıyla kâr veya zarar tutarını belirle.

27.000

(Satış Bedeli) +

7.500

(İptal Edilen Karşılık) -

30.000

(Maliyet) =

4.500

TL Kâr.

VUK ve Tekdüzen Hesap Planı uyarınca, karşılık ayrılmış bir menkul kıymet satıldığında, net defter değerinin üzerindeki bedel satış kârını oluşturur.

Anahtar Kavram

Menkul kıymetlerin değer düşüklüğü karşılığı ayrıldıktan sonra satılması durumunda, kâr/zarar hesabı maliyet bedeli değil, net defter değeri (Maliyet - Karşılık) baz alınarak yapılır.

İpuçları

1

Satılan hisselerin net defter değerini (Maliyet - Karşılık) bulmaya çalışın.

2

Birim başına kârı hesaplamak için satış fiyatından net defter değerini çıkarın.

3

Hisse başına

18 - 15 = 3

TL kâr oluştuğunu göreceksiniz. Bunu miktar ile çarpın ve komisyonu bu hesaba karıştırmayın.

Daha Fazla Pratik

Karşılık ayrılmamış olsaydı bu işlemde kâr mı yoksa zarar mı oluşurdu? Bu durumu düşünerek pratik yapın.

Alternatif Yöntem

Yevmiye kaydını düşünün: Bankalar (

26.500

Dr), Komisyon Giderleri (

500

Dr), M.K. Değer Düş. Karş. (

7.500

Dr) hesaplarına karşılık Hisse Senetleri (

30.000

Cr) hesabı kapatılır. Aradaki fark 644 hesabına alacak yazılır.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 56Soru →

Bir işletme, portföy çeşitlendirmesi ve geçici yatırım amacıyla tanesi $50$ TL'den $1.000$ adet hisse senedini banka aracılığıyla satın almış ve bu işlem için bankaya $500$ TL komisyon ödemiştir. Dönem sonunda hisse senetlerinin borsa rayicinin $40$ TL'ye düştüğü tespit edilerek gerekli değerleme işlemi yapılmıştır. İzleyen dönemde ilgili şirket $\%25$ oranında bedelsiz hisse senedi dağıtmış, işletme de bu hisse senetlerini teslim almıştır. Daha sonra işletme, elindeki hisse senetlerinin $500$ adedini tanesi $45$ TL'den banka aracılığıyla satmıştır.

Bu verilere göre, hisse senedi satışına ilişkin yapılacak muhasebe kaydı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

6.500

TL alacaklandırılır.

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

2.500

TL alacaklandırılır.

119 Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı

10.000

TL borçlandırılır.

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

6.300

TL alacaklandırılır.

110 Hisse Senetleri hesabı

22.500

TL alacaklandırılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı $6.500$ TL alacaklandırılır.

Cevap

Hisse senedi satışına ilişkin kayıtta 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

6.500

TL alacaklandırılır.

Satın alınan

1.000

adet hisse senedi

50.000

TL maliyetle kaydedilmiş ve dönem sonunda

10.000

TL karşılık ayrılmıştır. Bedelsiz sermaye artırımı sonucunda hisse sayısı

1.250

adede çıkmış ancak toplam maliyet değişmemiştir.

500

adet hissenin satılması, toplam mevcudun

\%40

'ının satılması demektir (

500 / 1.250 = 0,40

). Bu durumda satılan hisselerin maliyeti

20.000

TL (

50.000 \times 0,40

), satış geliri ise

22.500

TL'dir. Aradaki

2.500

TL doğrudan satış kârıdır. Ayrıca satılan bu

\%40

'lık kısma ait

4.000

TL tutarındaki (

10.000 \times 0,40

) değer düşüklüğü karşılığı iptal edilerek kâr hesabına aktarılmalıdır. Toplamda 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

6.500

TL alacaklandırılır.

Adım Adım Çözüm

1

Alış maliyeti ve karşılık tutarını hesapla

Alış:

1.000 \times 50 = 50.000

TL; Karşılık:

(50 - 40) \times 1.000 = 10.000

TL

Menkul kıymetler alış bedeliyle kaydedilir, komisyon gider yazılır. Dönem sonundaki değer düşüklüğü için karşılık ayrılır.

2

Bedelsiz hisse sonrası yeni miktar ve birim maliyeti belirle

Yeni Miktar:

1.250

adet; Yeni Birim Maliyet:

50.000 / 1.250 = 40

TL

Bedelsiz hisseler toplam maliyeti değiştirmez, sadece adet sayısını artırır ve birim maliyeti düşürür.

3

Satılan hisselerin maliyetini ve satış kârını hesapla

Satış Maliyeti:

500 \times 40 = 20.000

TL; Satış Kârı:

22.500 - 20.000 = 2.500

TL

Satılan kısmın maliyeti ile satış bedeli arasındaki fark satış kârı veya zararıdır.

4

Satılan kısma isabet eden karşılık iptalini hesapla ve toplam kârı bul

Karşılık İptali:

10.000 \times (500 / 1.250) = 4.000

TL; Toplam 644:

2.500 + 4.000 = 6.500

TL

Satılan menkul kıymetlere ait daha önce ayrılmış karşılıklar, satış sırasında iptal edilerek gelir (644) kaydedilir.

Anahtar Kavram

Bedelsiz hisse senetlerinin maliyete etkisi ve menkul kıymet satışında karşılık iptalinin muhasebeleştirilmesi.

İpuçları

1

Bedelsiz hisse senetleri işletmenin kasasına girdiğinde toplam maliyet tutarı değişmez, sadece birim maliyet düşer.

2

Satılan hisse senetlerinin miktarının, toplam portföy miktarındaki oranını bulun ve karşılık iptalini bu orana göre yapın.

3

Muhasebe kaydında 119 nolu hesap borçlandırılarak kapatılırken, karşılık gelen tutar 644 nolu hesabın alacağına eklenir.

Daha Fazla Pratik

Karşılık ayrılmış menkul kıymetlerin maliyetinin altında bir bedelle satılması durumunda oluşacak zararın net etkisini hesaplayınız.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 57Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla tanesi $60$ TL'den satın aldığı $1.000$ adet hisse senedi için dönem sonunda hisse başına $5$ TL değer düşüklüğü karşılığı ayırmıştır. İzleyen faaliyet döneminde bu hisse senetlerinin $600$ adedini tanesi $58$ TL'den banka aracılığıyla satmıştır.

Buna göre, hisse senetlerinin satışına ilişkin yapılacak yevmiye kaydında aşağıdakilerden hangisi yer alır?

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

1.800

TL alacaklandırılır.

655 Menkul Kıymet Satış Zararları hesabı

1.200

TL borçlandırılır.

119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı

5.000

TL borçlandırılır.

644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

4.800

TL alacaklandırılır.

110 Hisse Senetleri hesabı

34.800

TL alacaklandırılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı $1.800$ TL alacaklandırılır.

Cevap

Menkul kıymet satış işlemi sonucunda 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabı

1.800

TL tutarında alacaklandırılmalıdır.

Satılan

600

adet hisse senedinin toplam maliyeti

36.000

TL iken, bu hisseler için daha önce ayrılan karşılık tutarı

3.000

TL'dir. Bu durumda hisselerin net defter değeri

33.000

TL (

36.000 - 3.000

) olmaktadır. Hisse senetleri

34.800

TL'ye satıldığı için, işletme bu işlemden

1.800

TL (

34.800 - 33.000

) kâr elde etmiştir. Bu kâr tutarı '644 Menkul Kıymet Satış Karları' hesabının alacağına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1

Satılan hisse senetlerinin maliyet bedelini hesaplayınız.

600 \text{ adet} \times 60 \text{ TL} = 36.000 \text{ TL}

Hisse senetleri işletmeden maliyet bedeli üzerinden çıkarılmalıdır.

2

Satılan hisselere isabet eden değer düşüklüğü karşılığını hesaplayınız.

600 \text{ adet} \times 5 \text{ TL} = 3.000 \text{ TL}

Satılan varlıklarla ilgili daha önce ayrılmış karşılıklar, varlık elden çıkarıldığında kapatılmalıdır.

3

Satış sonucunda bankaya giren nakit tutarını hesaplayınız.

600 \text{ adet} \times 58 \text{ TL} = 34.800 \text{ TL}

İşletmenin elde ettiği tahsilat tutarı belirlenmelidir.

4

Satış kârı veya zararını net defter değeri üzerinden hesaplayınız.

34.800 - (36.000 - 3.000) = 1.800 \text{ TL Kâr}

Satış bedeli, varlığın net defter değerinden (Maliyet - Karşılık) büyük olduğu için kâr oluşmuştur.

Anahtar Kavram

Menkul kıymetlerin maliyet bedeli ve ayrılan karşılıklarla birlikte elden çıkarılması

İpuçları

1

Satılan hisselerin maliyet bedelini ve onlara isabet eden karşılık tutarını ayrı ayrı hesaplayarak işe başlayın.

2

Satış kârını bulmak için; Satış Bedeli - (Maliyet Bedeli - Karşılık) formülünü kullanın.

Daha Fazla Pratik

Karşılık ayrılmamış bir menkul kıymet satışında oluşacak zararın hangi hesapta izleneceğini tekrar edin.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 58Soru →

İşletme, $2024$ yılı içerisinde geçici yatırım amacıyla tanesi $30$ TL'den $5.000$ adet hisse senedini banka aracılığıyla satın almış ve bu işlem için bankaya $1.500$ TL komisyon ödemiştir. $2024$ yılı dönem sonunda hisse senetlerinin borsa rayicinin $26$ TL'ye düşmesi üzerine gerekli değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır. $2025$ yılı Mart ayında ise bu hisse senetlerinin $3.000$ adedi tanesi $28$ TL'den banka aracılığıyla satılmıştır.

Buna göre, $2025$ yılında gerçekleştirilen hisse senedi satışına ilişkin yapılacak yevmiye kaydı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

644 Menkul Kıymet Satış Karları Hesabı

6.000

TL alacaklıdır.

655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı

6.000

TL borçludur.

119 Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı

20.000

TL borçludur.

655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı

6.900

TL borçludur.

644 Menkul Kıymet Satış Karları Hesabı

12.000

TL alacaklıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 644 Menkul Kıymet Satış Karları Hesabı $6.000$ TL alacaklıdır.

Cevap

Satış kaydında 644 Menkul Kıymet Satış Karları Hesabı

6.000

TL alacaklandırılmalıdır.

Hisse senetleri satıldığında, ilgili hisse senedi hesabı (110) maliyet bedeliyle alacaklandırılırken, o hisseler için daha önce ayrılmış olan değer düşüklüğü karşılığı (119) borçlandırılarak kapatılır. Bu işlem sonucunda net defter değeri (

26

TL) ile satış fiyatı (

28

TL) arasındaki

2

TL'lik fark, satılan

3.000

adet üzerinden

6.000

TL'lik bir kâr oluşturur ve bu tutar 644 Menkul Kıymet Satış Karları hesabına alacak kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1

Alış maliyetini ve komisyonu belirle

Hisse senedi birim maliyeti

30

TL. Komisyon (

1.500

TL) doğrudan 653 Komisyon Giderleri hesabına kaydedilir, maliyete eklenmez.

Tekdüzen Hesap Planı'na göre menkul kıymet alım komisyonları gider olarak izlenir.

2

Dönem sonu değer düşüklüğü karşılığını hesapla

Birim değer düşüklüğü:

30 - 26 = 4

TL. Toplam karşılık (

5.000

adet için):

5.000 \times 4 = 20.000

TL.

İhtiyatlılık kavramı gereği, borsa rayici maliyetin altına düşen menkul kıymetler için karşılık ayrılır.

3

Satılan hisse senetlerinin maliyetini ve karşılık payını bul

Satılan

3.000

adedin maliyeti:

3.000 \times 30 = 90.000

TL. Satılanlara ait karşılık:

3.000 \times 4 = 12.000

TL.

Satış kaydında, sadece satılan kısma ait varlık ve karşılık hesapları kapatılmalıdır.

4

Satış kâr/zararını hesapla

Tahsilat (

3.000 \times 28 = 84.000

TL) + Karşılık İptali (

12.000

TL) - Maliyet (

90.000

TL) =

6.000

TL Kâr.

Satış fiyatı ile net defter değeri (

28 - 26 = 2

TL) arasındaki olumlu fark kâr olarak kaydedilir.

Anahtar Kavram

Menkul Kıymet Satışında Karşılık İptali ve Kâr Hesabı

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 59Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla $40.000$ TL tutarında hisse senedini banka aracılığıyla satın almış ve bu işlem için bankaya $800$ TL komisyon ödemiştir. Tekdüzen Hesap Planı çerçevesinde, söz konusu komisyon tutarı aşağıdaki hesaplardan hangisinin borcuna kaydedilmelidir?

110 Hisse Senetleri

653 Komisyon Giderleri

770 Genel Yönetim Giderleri

655 Menkul Kıymet Satış Zararları

119 Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 653 Komisyon Giderleri

Cevap

Menkul kıymet alımı sırasında ödenen komisyon bedelleri 653 Komisyon Giderleri hesabına borç kaydedilir.

Hisse senedi veya tahvil gibi menkul kıymetlerin satın alınması sırasında ödenen banka veya aracı kurum komisyonları, varlığın alış değerine eklenmek yerine doğrudan '653 Komisyon Giderleri' hesabında gider olarak muhasebeleştirilir. Bu durum, finansal varlıkların piyasa değerine en yakın şekilde (nominal veya alış bedeliyle) takip edilmesini sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

İşlemin niteliğini analiz etmek

Hisse senedi (menkul kıymet) satın alınmış ve bir komisyon giderine katlanılmıştır.

Muhasebe kaydının yapılabilmesi için öncelikle işlemin bir varlık edinimi mi yoksa bir gider mi olduğu belirlenmelidir.

2

Menkul kıymet alım komisyonlarının muhasebeleşme kuralını hatırlamak

Tekdüzen Hesap Planı'na göre menkul kıymet alımlarında ödenen komisyonlar, maliyet bedeline dahil edilmez.

İhtiyatlılık ve dönemsellik kavramları gereği, bu tür finansal aracılık giderleri doğrudan gider hesaplarında izlenmelidir.

3

İlgili gider hesabını seçmek

653 Komisyon Giderleri hesabı borçlandırılır.

Bu tür spesifik finansal komisyonlar için ayrılmış olan hesap 653 kodlu hesaptır.

Anahtar Kavram

Menkul kıymet alımında ödenen komisyonların doğrudan gider kaydedilmesi zorunluluğu.

Tahmini Süre:45s

Soru 60Soru →

İşletme, geçici yatırım amacıyla nominal değeri $10.000$ TL olan hisse senetlerini $12.500$ TL bedelle banka aracılığıyla satın almıştır. İşlem sırasında bankaya ayrıca $250$ TL komisyon ödenmiştir. Bu işleme ilişkin yapılacak muhasebe kaydında "110 Hisse Senetleri" hesabının borç tarafına kaydedilmesi gereken tutar aşağıdakilerden hangisidir?

10.000

TL

12.500

TL

12.750

TL

10.250

TL

250

TL

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $12.500$ TL

Cevap

Hisse senetleri alış bedeli olan

12.500

TL üzerinden kaydedilmelidir.

Hisse senetleri muhasebe sisteminde 'alış bedeli' ile takip edilir. Alış bedeli, nominal değerden bağımsız olarak hisse senedi için ödenen tutardır. Bu soruda alış bedeli

12.500

TL'dir. Ödenen

250

TL komisyon ise varlık hesabına (110) değil, bir gider hesabı olan '653 Komisyon Giderleri' hesabına kaydedilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1

Alış bedelini belirleme

12.500

TL

Hisse senetleri Tekdüzen Hesap Planı'na göre alış bedeli (maliyet) esasına göre kaydedilir.

2

Komisyon giderinin ayrıştırılması

250

TL tutarı "653 Komisyon Giderleri" hesabına borç kaydedilir.

Menkul kıymet alımında katlanılan komisyonlar maliyete eklenmez, dönemsellik ve ihtiyatlılık gereği doğrudan gider yazılır.

3

110 Hisse Senetleri hesabına yapılacak kaydı belirleme

12.500

TL borç kaydı.

Varlık hesabına sadece hisse senetlerinin kendi alış bedeli kaydedilmelidir.

Anahtar Kavram

Menkul Kıymetlerde Alış Bedeli Esası

Daha Fazla Pratik

Menkul kıymet satışında ortaya çıkan satış karı veya zararının hesaplanması ve komisyonların bu aşamadaki kaydını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Menkul Kıymetler

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem