Examkin

Soru

Zorluk: ZorHakkaniyet ve Nisfet (Ex Aequo et Bono)

Uluslararası Adalet Divanı (UADUAD) Statüsü’nün 38. maddesi kapsamında, uyuşmazlıkların çözümünde başvurulan 'hakkaniyet' (equityequity) kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi 'hakkaniyet ve nisfet' (exex aequoaequo etet bonobono) yetkisinin sınırlarını ve niteliğini doğru yansıtmaktadır?

  1. Divan'ın pozitif hukuk kurallarını bir kenara bırakarak hakkaniyet temelinde hüküm kurabilmesi için uyuşmazlık taraflarının bu yönde açıkça yetki vermesi zorunluyken; hukukun genel bir ilkesi olarak hakkaniyetin uyuşmazlığa uygulanması için tarafların ayrıca bir rızası gerekmez.Cevap
  2. B
    Hakkaniyet ve nisfet, Statü’nün 38/1-c maddesinde sayılan 'hukukun genel ilkeleri' arasında yer aldığı için, tarafların rızası olmasa dahi hukuk boşluğu bulunan her durumda Divan tarafından asli kaynak olarak re'sen uygulanabilir.
  3. C
    Uluslararası hukukta hakkaniyet ve nisfet, yargı kararları ve öğreti ile aynı hukuki statüye sahip bir yardımcı kaynak olduğundan, Divan tarafından sadece asli kaynaklar yetersiz kaldığında ikincil olarak başvurulabilir.
  4. D
    Hakkaniyet ve nisfet yetkisi, jus cogens niteliğindeki emredici kuralların uyuşmazlık konusuna uygulanmasını engelleyen veya bu kuralları geçersiz kılan bir üst hukuk normu niteliğindedir.
  5. E
    Hakkaniyet ve nisfet çerçevesinde karar verme yetkisi, sadece Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin tavsiye kararı ve taraflardan en az birinin talebiyle Divan tarafından takdir edilen bir usuldür.

Cevap

Divan'ın pozitif hukuk kurallarını bir kenara bırakarak hakkaniyet temelinde hüküm kurabilmesi (exex aequoaequo etet bonobono) için uyuşmazlık taraflarının açık rızası şarttır; ancak hakkaniyetin hukukun genel bir ilkesi olarak uyuşmazlığa dahil edilmesi (infrainfra legemlegem) tarafların ayrıca bir rızasına bağlı değildir.
Doğru ifade, hakkaniyetin uluslararası yargıdaki çift yönlü yapısını vurgulamaktadır. Uluslararası hukukta 'hakkaniyet' (equityequity), bazen mevcut hukuk kurallarının adaletli bir şekilde yorumlanması ve uygulanması (infrainfra legemlegem) için kullanılan genel bir ilkedir ve bu durumda Divan zaten yetkilidir. Ancak 'hakkaniyet ve nisfet' (exex aequoaequo etet bonobono) yetkisi, Divan'ın mevcut antlaşma ve teamülleri bir kenara bırakarak tamamen adalet mülahazalarıyla karar vermesidir ki bu durum Statü'nün 38/2 maddesi uyarınca tarafların bu konuda Divan'a 'açıkça' yetki vermesini zorunlu kılar.

Adım Adım Çözüm

1
Hakkaniyet kavramının uluslararası hukuktaki iki temel görünümünü ayırt etme.
Hakkaniyet, hem hukukun bir parçası (infra legem) hem de hukukun dışında/üstünde bir karar verme yetkisi (ex aequo et bono) olarak karşımıza çıkar.
UAD Statüsü m. 38/1 ve m. 38/2 arasındaki farkı anlamak için bu ayrım kritiktir.
2
UAD Statüsü Madde 38/2'deki rıza şartını inceleme.
Madde 38/2, Divan'ın hakkaniyet ve nisfet (exex aequoaequo etet bonobono) uyarınca karar verebilmesi için tarafların bu konuda 'açıkça anlaşmaları' gerektiğini belirtir.
Pozitif hukuk kurallarının (antlaşma, teamül) dışına çıkılması devlet egemenliği gereği ancak rıza ile mümkündür.
3
Hukukun genel ilkeleri ile hakkaniyet ve nisfet arasındaki ilişkiyi kurma.
Hukukun genel ilkeleri (m. 38/1-c) asli kaynaktır ve Divan tarafından rıza aranmadan uygulanır; ancak hakkaniyet ve nisfet (m. 38/2) ek bir yetkilendirme gerektirir.
Hakkaniyetin hukukun içinde mi (interpretative) yoksa hukuk yerine mi (ex aequo et bono) uygulandığı ayrımı doğru cevaba ulaştırır.

Anahtar Kavram

Hakkaniyet ve Nisfet yetkisi (Ex Aequo et Bono) tarafların rızasına bağlı bir yetkidir; buna karşın hukukun genel bir ilkesi olarak hakkaniyetin (Equity infra legem) uygulanması rıza gerektirmez.

Daha Fazla Pratik

Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı davalarında hakkaniyetin rıza olmaksızın nasıl kullanıldığını (equity infra legem) incelemek, bu kavramın sınırlarını daha iyi anlamanızı sağlar.

Alternatif Yöntem

UAD Statüsü'nün 38. maddesinin 1. fıkrası ile 2. fıkrasını karşılaştırarak; 1. fıkradaki kaynakların rıza gerektirmediğini, 2. fıkradaki yöntemin ise ancak tarafların rızasıyla hukukun yerini alabileceğini hatırlamak çözümü kolaylaştırır.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Hakkaniyet ve Nisfet (Ex Aequo et Bono)

Bu konudan daha fazla soru