Examkin

Soru

Zorluk: ZorHakkaniyet ve Nisfet (Ex Aequo et Bono)

Uluslararası hukuk doktrininde hakkaniyet (equity), hem pozitif hukuk kurallarının adalete uygun şekilde yorumlanması (infra legem) hem de hukuk kurallarının bir kenara bırakılarak uyuşmazlığın tamamen adalet ve hakkaniyet duygusuyla çözülmesi (ex aequo et bono) süreçlerini ifade edebilir. Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nü düzenleyen 38. maddenin 2. fıkrası, Divan'a uyuşmazlıkları 'hakkaniyet ve nisfet' temelinde çözme yetkisi tanımıştır.

Buna göre, Divan'ın uyuşmazlığın esasına uygulanacak pozitif hukuk kurallarını (antlaşma ve teamül) uygulamaktan vazgeçerek, uyuşmazlığı Statü'nün 38/2. maddesi kapsamında 'hakkaniyet ve nisfet' ilkesine göre karara bağlayabilmesi için aranan temel hukuki şart aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak herhangi bir antlaşma hükmü veya teamül kuralının bulunmadığının (hukuk boşluğu) Divan tarafından tespit edilmesi
  2. B
    Hakkaniyet ilkelerinin, uygar milletlerce kabul edilen 'hukukun genel ilkeleri' kapsamında olduğunun ispatlanması
  3. Uyuşmazlığın taraflarının, davanın bu ilkeye göre çözülmesi konusunda Divan'a açık ve kesin bir yetki vermiş olmalarıCevap
  4. D
    Mevcut hukuk kurallarının uygulanmasının taraflar arasında 'aşırı adaletsiz' bir sonuç doğuracağının Divan tarafından resen (kendiliğinden) öngörülmesi
  5. E
    Uyuşmazlık konusunun sadece deniz yetki alanlarının sınırlandırılması gibi teknik ve coğrafi unsurlar içeren bir konu olması

Cevap

Uluslararası Adalet Divanı'nın bir uyuşmazlığı 'hakkaniyet ve nisfet' (ex aequo et bono) temelinde çözebilmesi için tarafların bu yönde açık ve kesin rızalarının bulunması zorunludur.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinin 2. fıkrası, Divan'ın tarafların rızası olması durumunda uyuşmazlığı 'ex aequo et bono' (hakkaniyet ve nisfet) uyarınca karara bağlama yetkisini açıkça düzenlemiştir. Bu yetki, Divan'ın 38/1'de sayılan antlaşmalar, teamüller ve hukukun genel ilkeleriyle bağlı kalmaksızın, tamamen somut olaydaki adalet duygusuyla hareket etmesine olanak tanır. Ancak devletlerin egemenlik hakları gereği, pozitif hukuk kurallarının uygulanmamasını ancak tarafların açık mutabakatı mümkün kılabilir.

Adım Adım Çözüm

1
UAD Statüsü Madde 38 incelenir.
Statü'nün 38/1 maddesi Divan'ın uyması gereken asli (antlaşma, teamül, genel ilkeler) ve yardımcı kaynakları sayarken, 38/2 maddesi bu kuralların dışına çıkma imkanı tanır.
Divan'ın normal görevi hukuk kurallarını uygulamaktır; hakkaniyet ve nisfet bu görevin istisnasıdır.
2
Hakkaniyetin farklı görünümleri ayırt edilir.
Hukuka uygun hakkaniyet (infra legem) yargıcın kuralları yorumlarken kullandığı doğal bir araçtır; ancak hukuk dışı hakkaniyet (ex aequo et bono) kuralları devre dışı bırakır.
Hard zorluk seviyesindeki sorularda bu ayrım, rıza şartının neden sadece 38/2 için mutlak olduğunu açıklar.
3
Şartlar kontrol edilir.
Statü metninde açıkça 'tarafların kabul etmesi halinde' (if the parties agree thereto) ifadesi yer almaktadır.
Uluslararası hukukta devletlerin rızası olmadan onların üzerindeki hukuk kuralları (pozitif hukuk) yargıç tarafından yok sayılamaz.

Anahtar Kavram

Hakkaniyet ve Nisfet (Ex Aequo et Bono) vs. Hakkaniyetli İlkeler (Equity infra legem)
Bu soruyu puanla

Konular

Hakkaniyet ve Nisfet (Ex Aequo et Bono)

Bu konudan daha fazla soru