Uluslararası hukukta hakkaniyetin (equity) bir uyuşmazlığın çözümünde hukuku tamamlayıcı v… — KPSS Uluslararası İlişkiler

Uluslararası hukukta hakkaniyetin ( $equity$ ) bir uyuşmazlığın çözümünde hukuku tamamlayıcı veya yorumlayıcı bir araç olarak kullanılması ile Uluslararası Adalet Divanı ( $UAD$ ) Statüsü'nün 38. maddesinin 2. fıkrasında öngörülen "hakkaniyet ve nisfet" ( $ex$ $aequo$ $et$ $bono$ ) uyarınca karar verme yetkisi arasındaki temel hukuki fark aşağıdakilerden hangisidir?

Hakkaniyet ve nisfet ( $ex$ $aequo$ $et$ $bono$ ) uyarınca karar verilebilmesi için tarafların bu yönde açık rızası zorunlu bir ön şart iken; hakkaniyetin mevcut hukuku yorumlamak veya boşluk doldurmak amacıyla ( $infra$ $legem$ ) kullanılması için tarafların ayrıca rızasına ihtiyaç duyulmaz.Cevap
B
Her iki durum da Divan Statüsü'nün 38. maddesinin birinci fıkrasında sayılan "hukukun genel ilkeleri" başlığı altında asli hukuk kaynağı olarak kabul edilmektedir.
C
Hakkaniyet ve nisfet ilkesine dayanılarak verilen bir karar, uluslararası hukukun emredici kuralları ( $jus$ $cogens$ ) ile çelişse dahi her durumda geçerli kabul edilir.
D
Divan, uyuşmazlığın taraflarından sadece birinin talebi olması durumunda uyuşmazlığı hakkaniyet ve nisfet ilkesine göre çözmekle yükümlüdür.
E
Hakkaniyet ve nisfet ilkesi uyarınca verilen mahkeme kararları, uyuşmazlığın esasına yönelik olmayıp sadece taraflar için bağlayıcılığı olmayan tavsiye niteliğindeki görüşlerden oluşur.

Cevap

Hakkaniyet ve nisfet (ex aequo et bono) uyarınca karar verilebilmesi için tarafların açık rızası şarttır; ancak hakkaniyetin hukuku yorumlayıcı bir araç olarak kullanılması (infra legem) için rıza gerekmez.

Uluslararası hukukta hakkaniyet iki şekilde karşımıza çıkar. Birincisi, mahkemenin uyuşmazlığı çözerken mevcut hukuk kurallarını yorumlamak veya hukuktaki boşlukları adalete uygun şekilde doldurmak için kullandığı 'hukuk dahilinde hakkaniyet' (

infra

legem

) yöntemidir; bu yöntem yargısal yetkinin bir parçası olup tarafların özel rızasını gerektirmez. İkincisi ise UAD Statüsü 38/2'de düzenlenen 'hakkaniyet ve nisfet' (

ex

aequo

et

bono

) yetkisidir. Bu yetki mahkemeye, tarafların açıkça istemesi halinde, yürürlükteki hukuk kurallarından bağımsız olarak adalet duygusuna göre karar verme gücü verir ve bu durum tarafların açık mutabakatını zorunlu kılar.

Adım Adım Çözüm

Hakkaniyetin uluslararası hukuktaki iki farklı kullanım biçimini tanımla.

Hakkaniyet, ya mevcut hukukun yorumlanmasında bir araçtır (

infra

legem

) ya da hukukun dışında adaletli bir çözüm bulma yetkisidir (

ex

aequo

et

bono

UAD Statüsü Madde 38, bu iki durum arasındaki ayrımın temelini oluşturur.

Hakkaniyet ve nisfet (ex aequo et bono) için gereken usuli şartı kontrol et.

UAD Statüsü 38/2 uyarınca mahkemenin bu yetkiyi kullanabilmesi için tarafların bu yönde açıkça anlaşmış olması (rıza beyanı) gerekir.

Mahkemenin yürürlükteki pozitif hukuk kurallarını (

lex

lata

) bir kenara bırakması, tarafların egemenlik hakları gereği rızalarına bağlıdır.

Genel hakkaniyet ilkelerinin (infra legem) rıza ile ilişkisini değerlendir.

Hakkaniyetin hukuku yorumlamak veya boşlukları doldurmak için kullanılması, yargısal işlevin bir parçasıdır ve ek bir rıza gerektirmez.

Yargıç, uyuşmazlığı çözerken adaletin gereği olan genel hukuk ilkelerini ve hakkaniyetli yorum yöntemlerini kullanma yetkisine kendiliğinden sahiptir.

Anahtar Kavram

Hakkaniyetin (Equity) Kullanım Türleri ve Rıza Şartı

İpuçları

UAD Statüsü'nün 38/2. maddesini ve bu maddede hangi şartın vurgulandığını hatırlayın.

Hukukun yorumlanması (infra legem) her hakimin doğal yetkisiyken, hukuku bir kenara bırakmanın (contra legem) neden daha ağır bir şart gerektirdiğini düşünün.

Temel fark, mahkemenin yetkisini kullanması için taraflardan ek bir rıza beyanı alıp almaması noktasında toplanmaktadır.

Daha Fazla Pratik

UAD'ın Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı Davası'nda hakkaniyet ilkelerini nasıl kullandığını araştırarak, bu durumun 38/2 kapsamındaki rıza şartından neden farklı olduğunu inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Konular

Bu konudan daha fazla soru