Examkin

Soru

Zorluk: OrtaHakkaniyet ve Nisfet (Ex Aequo et Bono)

Uluslararası bir uyuşmazlıkta yargı yetkisini kullanan bir mahkeme, uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak mevcut pozitif hukuk kurallarının taraflar arasındaki menfaat dengesini tam olarak yansıtmadığını ve somut olayda adaletsiz bir sonuç doğuracağını saptamıştır. Mahkeme, bu durumu düzeltmek amacıyla uyuşmazlığı 'hakkaniyet ve nisfet' (exex aequoaequo etet bonobono) çerçevesinde çözmeyi değerlendirmektedir. Ancak taraflardan biri, mahkemenin pozitif hukuk kurallarını bir kenara bırakarak karar vermesine rıza göstermemiştir.

Uluslararası hukuk kuralları ve yargılama usulleri dikkate alındığında, mahkemenin bu durumda izlemesi gereken hukuki yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Taraflardan birinin rızası olmasa dahi adaleti tesis etme görevi gereği mahkeme 'hakkaniyet ve nisfet' ilkesini kendiliğinden uygulayabilir.
  2. Mahkeme, tarafların açık rızası bulunmadığı için pozitif hukuk kurallarını uygulamak zorundadır; ancak hakkaniyeti hukukun genel ilkeleri çerçevesinde bir yorum aracı olarak kullanabilir.Cevap
  3. C
    Mahkeme, hakkaniyet ilkesini bir 'yardımcı kaynak' olarak kabul ederek kararını pozitif hukuk yerine doğrudan doktrin ve yargı içtihatlarına dayandırabilir.
  4. D
    Mahkeme, uyuşmazlığı 'jus cogens' (emredici kurallar) kapsamında değerlendirerek tarafların rızasına bakılmaksızın hakkaniyete uygun bir çözüm dayatmakla yükümlüdür.
  5. E
    Mahkeme, tarafların uyuşmazlığın çözüm yönteminde anlaşmazlığa düşmesi nedeniyle davayı usulden reddederek dosyayı kapatmalıdır.

Cevap

Mahkeme tarafların ortak rızası olmadığı için pozitif hukuk kurallarına bağlı kalmak zorundadır, ancak hakkaniyeti bir yorum aracı olarak kullanabilir.
Doğru seçenek, mahkemenin tarafların açık rızası olmadan pozitif hukuk kurallarını bir kenara bırakamayacağını ancak bu kuralları uygularken hakkaniyeti bir yorum yöntemi olarak kullanabileceğini ifade etmektedir. Uluslararası Adalet Divanı Statüsü Madde 38/2 uyarınca, bir davanın 'hakkaniyet ve nisfet' (exex aequoaequo etet bonobono) temelinde çözülmesi için tarafların mutlak rızası gerekir. Rıza yoksa mahkeme pozitif hukuk kurallarını (lexlex latalata) uygular, fakat bu uygulama sırasında 'hukukun genel ilkeleri' arasında yer alan hakkaniyetten bir yorum aracı olarak faydalanabilir (equityequity infrainfra legemlegem).

Adım Adım Çözüm

1
Uluslararası Adalet Divanı (UADUAD) Statüsü'nün 38/2. maddesinin incelenmesi.
ExEx aequoaequo etet bonobono yetkisinin kullanılabilmesi için tarafların bu konuda mahkemeye açıkça yetki vermesi (açık rıza) gerektiği saptanır.
Uluslararası hukukta yargı organları kural olarak hukuk kurallarını (lexlex latalata) uygulamakla görevlidir; bu kuralların dışına çıkılması tarafların iradesine bağlı bir istisnadır.
2
Hakkaniyetin farklı işlevlerinin (equityequity infrainfra legemlegem vs. exex aequoaequo etet bonobono) ayırt edilmesi.
Hakkaniyetin, tarafların rızası olmasa bile 'hukukun genel ilkeleri' kapsamında bir yorum aracı (infrainfra legemlegem) olarak kullanılabileceği ancak kuralları devre dışı bırakan bir yöntem (contracontra legemlegem) olarak kullanılamayacağı sonucuna varılır.
Mahkemeler uyuşmazlıkları çözerken adaleti sağlamak için hukuk kurallarını hakkaniyete uygun şekilde yorumlama (interpretatio) yetkisine her zaman sahiptir.

Anahtar Kavram

Hakkaniyet ve Nisfet Yetkisinin Rıza Şartı ve Hukukun Genel İlkeleriyle İlişkisi

İpuçları

1
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinin 2. fıkrasına odaklanın.
2
Hakkaniyetin 'hukuk içinde' (yorum olarak) kullanımı ile 'hukuk dışında/üstünde' (exex aequoaequo etet bonobono) kullanımı arasındaki rıza farkını düşünün.
3
ExEx aequoaequo etet bonobono yetkisi mahkemeye pozitif hukuku bir kenara bırakma hakkı verir, ancak bu ancak tarafların 'açık rızası' ile mümkündür.

Daha Fazla Pratik

Uluslararası Adalet Divanı'nın Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı Davası'nda hakkaniyet ilkelerini nasıl kullandığını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Hakkaniyet ve Nisfet (Ex Aequo et Bono)

Bu konudan daha fazla soru