Liberalizm ve Neoliberalizm

Uluslararası İlişkiler disiplininin gelişiminde "İki Savaş Arası Dönem" (1919-1939), Birinci Büyük Tartışma'nın temelini oluşturan İdealist (Ütopik Liberal) yaklaşıma ev sahipliği yapmıştır. Bu dönemdeki teorik varsayımlar ve kavramsal tartışmalar dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası ilişkilerde iki komşu ülke arasında uzun yıllara yayılan yoğun iletişim, artan ticaret hacmi, sivil toplum kuruluşlarının ortak projeleri ve öğrenci değişim programları gibi sınır aşan (ulusötesi) etkileşimlerin sonucunda; bu iki devlet arasında savaş ihtimalinin tamamen ortadan kalktığı ve tüm uyuşmazlıkların yalnızca barışçıl yollarla çözüleceğine dair kesin bir beklentinin yerleştiği görülmüştür. Bu entegrasyon sürecinde formel bir askeri ittifaktan ziyade, toplumların birbirine duyduğu güven ve ortak aidiyet hissi belirleyici olmuştur.

Karl Deutsch'un 'İletişim Kuramı' ve sosyolojik liberalizm yaklaşımı temel alındığında, yukarıdaki senaryoda bahsedilen durumu tanımlayan kavram ve bu yapının oluşumundaki temel analitik odak aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel güvenlik anlayışının aksine; toplumlar arası çoklu iletişim kanallarının işlediği, askeri gücün rasyonel bir araç olmaktan çıktığı ve sosyo-ekonomik konuların 'yüksek siyaset' ile 'alçak siyaset' hiyerarşisini yıkarak ön plana çıktığı uluslararası sistem yapısı, Robert Keohane ve Joseph Nye tarafından kavramsallaştırılmıştır. Bu teorik çerçevede yazarlar, karşılıklı bağımlılık içindeki devletlerin dışsal şoklara verdikleri tepkileri analiz ederken maliyetlerin niteliğine odaklanırlar.

Örneğin; küresel bir enerji tedarik krizinde A ülkesi, kısa sürede alternatif enerji tedarikçilerine ve yenilenebilir enerji altyapısına yönelerek krizin yıkıcı etkilerini başarıyla telafi etmiştir. B ülkesi ise benzer politika değişiklikleri yapmaya çalışmasına rağmen, yapısal olarak alternatif kaynaklara erişimi olmadığı için krizin yarattığı ağır ve uzun vadeli ekonomik kayıpları engelleyememiştir.

Buna göre, B ülkesinin alternatif politikalar üretmesine rağmen dışsal bir şok karşısında yapısal olarak maruz kalmaya devam ettiği bu maliyet durumu, Keohane ve Nye'nin yaklaşımında aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Uluslararası ilişkiler disiplininde, devletler arasındaki barışçıl ilişkilerin inşasını açıklarken Neoliberal Kurumsalcılık ve Sosyolojik Liberalizm farklı ontolojik odak noktalarına sahiptir. Kurumsalcılar, devletlerin rasyonel çıkarları doğrultusunda oluşturdukları uluslararası rejimlere ve kurumlara vurgu yaparken; Karl Deutsch'un 'İletişim Kuramı' (Transactionalism) öncülüğünde gelişen Sosyolojik Liberalizm, farklı bir analiz düzeyi ve toplumsal mekanizma sunar.

Buna göre, Sosyolojik Liberalizmin barış ve entegrasyon sürecini açıklama biçimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası ilişkiler disiplininde bir grup araştırmacı, geçmiş yüzyıllara ait çatışma verilerini inceleyerek şu ampirik bulguya ulaşmıştır:

*'Temsili hükümetlere, anayasal güvencelere ve serbest piyasa ekonomisine sahip devletler, kendi aralarındaki krizlerde silahlı çatışmaya başvurmamakta ve sorunları hukuki uzlaşı yollarıyla çözmektedir. Ancak aynı devletler, bu nitelikleri taşımayan otoriter rejimlerle yaşadıkları uyuşmazlıklarda güç kullanma konusunda diğer devletlerden daha az istekli veya daha barışçıl değildir.'*

Bu bulgu, Immanuel Kant'ın *Ebedi Barış* tasarısındaki kurucu ilkeler ve Michael Doyle'un kavramsallaştırması ekseninde Cumhuriyetçi Liberalizm açısından değerlendirildiğinde, aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılması en uygundur?

Uluslararası politikada devletler, ortak çıkarları olmasına rağmen birbirlerinin niyetlerinden emin olamadıkları için sıklıkla işbirliğinden kaçınırlar. Örneğin, iki devlet ticari kotaların kaldırılması konusunda uzlaşmaya varsa bile, karşı tarafın gizlice kuralları ihlal edebileceği endişesiyle antlaşmayı imzalamaktan geri durabilirler. Ancak tarafların, veri paylaşımını zorunlu kılan ve bağımsız denetim mekanizmalarına sahip uluslararası bir örgüte üye olmaları durumunda bu işbirliğinin gerçekleşme ihtimali önemli ölçüde artar.

Kurumsal Liberalizm (Neoliberal Kurumsalcılık) yaklaşımına göre, söz konusu uluslararası örgütün anarşik sistemde işbirliğini mümkün kılan temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik liberalizmin uluslararası ilişkiler teorisine temel katkılarından biri, 'anarşi' kavramını realistlerden ontolojik olarak daha farklı yorumlamasıdır. Bu teorik ayrışmanın kökeninde, Aydınlanma Çağı düşünürlerinin insan doğası ve 'doğa durumu' (state of nature) tasavvurlarına atfettikleri anlamlar yatar. Realist teorinin beslendiği Hobbesçu karamsarlığa karşı çıkarak; doğa durumunun mutlak bir savaş hali olmadığını, insanların aklın rehberliğinde ahlaki ilkelere uyabildiğini ve siyasi otoritenin (devletin) temel işlevinin 'yaşam, özgürlük ve mülkiyet' gibi evrensel hakları güvence altına almakla sınırlı olduğunu savunan yaklaşım, klasik liberalizmin işbirliği odaklı varsayımlarına zemin hazırlamıştır.

Buna göre, klasik liberalizmin uluslararası sistemi mutlak bir kaos olarak değil, rasyonel kurallarla düzenlenebilir bir alan olarak kurgulamasına doğrudan kaynaklık eden bu felsefi temel, aşağıdakilerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Robert Keohane ve Joseph Nye'ın uluslararası ilişkiler disiplinine kazandırdığı çerçeve, devlet dışı aktörlerin ve ulusötesi ilişkilerin önem kazandığı bir yapıyı tanımlar. Bu modele göre devletler ve toplumlar arasında çoklu bağlantı kanalları bulunur, uluslararası gündemdeki konular arasında belirgin bir hiyerarşi yoktur ve sorunların çözümünde askeri gücün rolü ikincil plana düşmüştür. Teorisyenler, bu karmaşık ağ içinde devletlerin dış şoklara ve dışarıdan gelen değişimlere nasıl tepki verdiklerini ölçmek için iki spesifik analiz aracı kullanırlar. Bir kriz anında (örneğin küresel bir finansal dalgalanma veya arz kesintisi) devletin ne kadar hızlı ve yoğun bir etkiye maruz kaldığı ile, krizin etkilerini azaltmak için uygulayacağı yeni politikaların maliyeti farklı kavramlarla açıklanır.

Buna göre, söz konusu teorik çerçeve ve analiz araçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda söz alan bir ülkenin diplomatı yaptığı konuşmada şu ifadeleri kullanmıştır:

"Uluslararası sistemin merkezi bir otoriteden yoksun olması, devletleri kaçınılmaz bir savaş durumuna mahkûm etmez. Eğer ülkelerin iç siyasi yapılarında kararlar tek bir otokrat yerine anayasal kurumlar ve vatandaşların onayıyla alınırsa, liderler savaşın ağır insani ve ekonomik bedellerini topluma ödetmekten çekinecektir. Bu sayede, devletler üstü diktatöryal bir küresel hükümete ihtiyaç duymadan, özgür ve sivil anayasalara sahip devletlerin oluşturacağı bir barış federasyonu kurmak mümkündür."

Diplomatın bu ifadeleri, klasik liberalizmin köklerini oluşturan aşağıdaki düşünür ve eser/kavram eşleştirmelerinden hangisinin temel argümanını yansıtmaktadır?

I. Dünya Savaşı'nın yol açtığı büyük yıkım, devletler arası ilişkilerin doğasını sorgulayan yeni bir entelektüel çabanın doğmasına zemin hazırlamıştır. Bu süreçte, gizli diplomasi ve güç dengesi politikalarının yerini, hukukun üstünlüğü ve uluslararası örgütlerin rehberliğindeki rasyonel iş birliğinin alması gerektiği fikri ağırlık kazanmıştır.

Bu bağlamda, İki Savaş Arası Dönem'de ortaya çıkan İdealist (Ütopik Liberal) yaklaşıma ve dönemin entelektüel tartışmalarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İki Savaş Arası Dönem (1919-1939), uluslararası ilişkiler disiplininin bağımsız bir alan olarak doğuşuna beşiklik etmiş ve savaşın rasyonel bir dış politika aracı olmaktan çıkarılması gerektiği inancına dayanan İdealist (Ütopik Liberal) teorinin altın çağı olmuştur. Bu dönemin düşünsel temelleri ve kurumsal yansımaları, daha sonra ortaya çıkan Birinci Büyük Tartışma'nın da merkezinde yer almıştır.

Bu döneme ait kavramsal, kurumsal ve düşünsel gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Küresel bir sorun hâline gelen siber saldırılar ve kritik altyapı tehditleri karşısında, teknolojik kapasiteleri birbirinden farklı olan devletler 'Uluslararası Siber Güvenlik Veri Paylaşım İnisiyatifi'ni kurmuşlardır. Bu inisiyatif sayesinde taraflar, karşılaştıkları siber tehditlere dair istihbaratı ortak bir havuzda toplamakta ve siber saldırıların kaynaklarını doğrulamada ortak standartlar kullanmaktadır. Önceleri güvenlik endişesiyle birbirine şüpheyle yaklaşan rasyonel devletler, bu inisiyatifin şeffaflığı artıran izleme ve raporlama kuralları sayesinde birbirlerinin taahhütlerine güvenmeye başlamış ve işbirliği kalıcı hâle gelmiştir.

Neoliberal kurumsalcılık yaklaşımı dikkate alındığında, metinde bahsedilen inisiyatifin devletler arası işbirliğini kalıcı kılması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Soğuk Savaş sonrası dönemde Avrupa kıtasındaki entegrasyon süreçlerini inceleyen bir araştırmacı, sınır ötesi seyahatlerin artması, öğrenci değişim programlarının yaygınlaşması ve sivil toplum kuruluşları arasındaki ağların güçlenmesiyle bölge halkları arasında ortak bir kimlik hissinin geliştiğini vurgulamaktadır. Araştırmacıya göre, sadece devletlerin resmi kurumları değil, bireyler ve gruplar arasındaki bu yoğun 'ulusötesi ilişkiler' ve iletişim ağları sayesinde söz konusu coğrafyada savaş ihtimali akıl dışı hale gelmiştir.

Buna göre, araştırmacının Sosyolojik Liberalizm ve Karl Deutsch'un 'İletişim Kuramı' bağlamında işaret ettiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Giderek artan uzay faaliyetleri sonucunda, alçak dünya yörüngesinde biriken uzay çöpleri ve artan uydu çarpışma riskleri, tüm devletlerin iletişim ve istihbarat kapasitelerini doğrudan tehdit etmeye başlamıştır. Bu ortak tehdidi yönetmek amacıyla başlıca uzay güçleri bir araya gelerek 'Uluslararası Yörünge Yönetim Rejimi'ni oluşturmuşlardır. Bu rejim; devletlerin uzay fırlatmalarını aylar öncesinden bildirmesini zorunlu kılmış, yörünge tahsislerinde anlık şeffaflığı sağlayan ortak bir veri tabanı kurmuş ve muhtemel uyuşmazlıkların çözümü için önceden kabul edilmiş standart müzakere prosedürleri belirlemiştir.

Neoliberal kurumsalcılık teorisi merkeze alındığında, bu rejimin devletler arası işbirliğini mümkün ve kalıcı hâle getirmesi aşağıdaki dinamiklerden hangisiyle açıklanır?

Neoliberal kurumsalcılık (Kurumsal Liberalizm), uluslararası sistemin anarşik bir yapıda olduğunu ve devletlerin kendi çıkarlarının peşinde koşan rasyonel aktörler olduğunu kabul etmesine rağmen, işbirliğinin istisnai ve geçici bir durum olmadığını savunur. Bu yaklaşıma göre, merkezi bir otoritenin yokluğunda bile devletler arası kalıcı işbirliğinin tesis edilmesini sağlayan temel dinamik aşağıdakilerden hangisidir?

Aynı nehir havzasını paylaşan üç kıyıdaş devlet, artan kuraklık nedeniyle su kaynaklarının paylaşımı konusunda sürekli kriz yaşamaktadır. Taraflar, ortak bir su yönetimi sisteminin havzadaki toplam tarımsal verimliliği artıracağını kabul etmelerine rağmen; diğer devletlerin antlaşmayı gizlice ihlal edip daha fazla su çekeceğinden endişe duymakta ve birbirlerinin su kullanımını tek başlarına denetlemenin getireceği yüksek maliyetlerden kaçınmaktadırlar. Bu tıkanıklığı aşmak amacıyla devletler, düzenli veri paylaşımını zorunlu kılan ve bağımsız ölçüm mekanizmalarına sahip bir 'Ortak Nehir Havzası Komisyonu' kurmaya karar verirler.

Neoliberal kurumsalcılık yaklaşımına göre, devletlerin bu komisyonu kurmasındaki temel teorik dinamik aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası ilişkilerde kalıcı barışın tesisini inceleyen bir yaklaşım, devlet merkezli diplomatik antlaşmaları veya uluslararası örgütlerin kurumsal mekanizmalarını yeterli birer entegrasyon göstergesi olarak kabul etmez. Bunun yerine; ülkeler arasındaki mektup ve telefon trafiklerini, sınır ötesi evlilik oranlarını, turizm istatistiklerini ve öğrenci değişim programlarını niceliksel olarak ölçerek toplumlar arasında ortak bir "bizlik duygusunun" (we-feeling) gelişip gelişmediğine odaklanır. Bu toplumsal etkileşim (işlem) ağlarının belirli bir yoğunluğa ulaşmasıyla, taraflar arasında sorunların çözümünde şiddet kullanımının tamamen akıl dışı kabul edildiği yeni bir aşamaya geçildiği savunulur.

Bu parçada temel analitik varsayımları özetlenen uluslararası ilişkiler teorisi ve ulaşılan entegrasyon aşamasını ifade eden kavram aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Dünya genelinde sivil havacılık faaliyetlerinin güvenli ve standart bir şekilde yürütülebilmesi amacıyla devletler, uçuş kural ve rotalarını koordine eden uluslararası bir sivil havacılık platformu oluşturmuşlardır. Bu platform sayesinde devletler, her bir ülkeyle ayrı ayrı teknik antlaşmalar müzakere etme yükünden kurtulmuş; ayrıca radar ve uçuş verilerinin ortak bir havuzda anlık paylaşımıyla birbirlerinin havacılık kapasiteleri ve niyetleri hakkında şeffaflık elde etmişlerdir.

Neoliberal kurumsalcılık yaklaşımına göre, söz konusu platformun anarşik uluslararası sistemde devletler arası işbirliğini mümkün kılması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

18. yüzyıl Aydınlanma düşüncesinin uluslararası ilişkilere uyarlanması, devletlerin tıpkı bireyler gibi 'doğa durumundan' çıkıp sözleşmeye dayalı ve rasyonel bir düzen kurabilecekleri inancına dayanır. Bu bağlamda klasik liberal yaklaşım, anarşinin mutlak bir kaos anlamına gelmediğini; aklın rehberliğinde oluşturulacak evrensel yasalar, temsili yönetimler ve serbest ticaretin, devletleri zamanla savaştan uzaklaştıracağını savunmaktadır. Bu süreçte Immanuel Kant ve John Locke gibi düşünürlerin kavramları, uluslararası ilişkilerin salt güç mücadelesinden ibaret olmadığını göstermek için temel referans noktaları olarak kabul edilir.

Klasik liberalizmin kökenleri ve uluslararası güvenlik tasavvuru dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu düşünce geleneğinin temel varsayımlarıyla çelişmektedir?

Uluslararası ilişkiler disiplininin bağımsız bir çalışma alanı olarak ortaya çıkışı, Birinci Dünya Savaşı'nın travmatik sonuçlarına bir tepki olarak şekillenmiş ve ağırlıklı olarak normatif kaygıların ön plana çıktığı bir evre olmuştur. 'Çıkarların uyumu' (harmony of interests) varsayımı üzerine inşa edilen bu entelektüel çabalar, savaşı insan doğasının kalıcı bir özelliği olarak değil, kusurlu uluslararası kurumların ve gizli diplomasinin bir sonucu olarak görmüştür.

Bu dönemin düşünsel temelleri, önde gelen aktörleri ve disiplin tarihindeki yeri dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?