Ataklar halinde gelen zonklayıcı baş ağrısı, aşırı terleme ve çarpıntı şikayetleri ile başvuran yaşında erkek hastanın kan basıncı atak sırasında mmHg ölçülmüştür. İdrarda metanefrin düzeyleri yüksek saptanan ve bilgisayarlı tomografide sürrenal kitlesi izlenen hastada feokromositoma tanısı konulmuştur. Preoperatif hazırlık aşamasında hastaya fenoksibenzamin başlanmış, damar yatağındaki genişlemeyi takiben volüm ekspansiyonu yapılmış ve tedaviye rağmen devam eden belirgin taşikardisi (/dakika) nedeniyle sürece propranolol eklenmiştir.
Bu hastada adrenerjik blokörlerin bu spesifik sıra ile verilmesinin temel fizyopatolojik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- -blokörlerin -blokajdan önce başlanması durumunda, reseptör aracılı vazodilatasyonun ortadan kalkmasıyla katekolaminlerin -reseptörler üzerinden kontrolsüz vazokonstriksiyona (unopposed alpha) ve hipertansif krize yol açmasını engellemek.Cevap
- B-blokörlerin preoperatif dönemde erken kullanımı, tümörden katekolamin sentezini doğrudan stimüle ederek plazma hacminin daha da daralmasına ve cerrahi sırasında geri dönüşsüz şoka neden olur.
- C-blokörlerin öncelikli kullanımı, iskelet kasındaki vasküler yatağı daraltarak cerrahi sırasında oluşabilecek ani katekolamin deşarjına bağlı aritmi riskini minimize etmek.
- DVolüm ekspansiyonunun -blokajdan önce yapılmasının ana amacı, miyokardın kontraktilitesini ve kalp debisini düşürerek cerrahi stres altında sol kalp yetmezliği gelişmesini engellemek.
- E-blokörlerin katekolaminlerin metabolik etkilerini baskılama özelliği çok yüksek olduğu için, intraoperatif dönemde gelişebilecek şiddetli hipoglisemiyi önlemek amacıyla öncelikle tercih edilmeleri gerekir.
Cevap
Feokromositoma hazırlığında alfa blokajın beta blokajdan önce yapılmasının nedeni, beta-2 reseptör aracılı vazodilatasyonun ortadan kalkmasıyla oluşabilecek kontrolsüz alfa uyarısını (vazokonstriksiyonu) önlemektir.
Feokromositoma hastalarında yüksek düzeydeki katekolaminler hem alfa hem de beta reseptörleri uyarır. Beta-2 reseptör uyarısı damarlarda vazodilatasyona neden olarak alfa-1 uyarısının neden olduğu şiddetli vazokonstriksiyonu bir nebze dengeler. Eğer alfa blokaj yapılmadan beta blokör verilirse, dengeleyici vazodilatasyon ortadan kalkar ve 'karşılanmamış alfa (unopposed alpha)' etkisiyle vasküler direnç dramatik şekilde artarak hipertansif krize yol açar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Unopposed Alpha Etkisi