Examkin

Gastrointestinal Sistem Farmakolojisi

177 soru

Soru 121Soru →

Peptik ülser ve gastroözofageal reflü hastalığı tedavisinde kullanılan mukoza koruyucu ajanlar ve antasitlerin farmakolojik özellikleri, yan etki profilleri ve ilaç etkileşimleri dikkate alındığında, aşağıdaki klinik çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Misoprostol kullanımı sonrası sık görülen diyare yan etkisi, ilacın intestinal lümende ozmotik bir yük oluşturarak suyun lümene çekilmesine bağlıdır.

Cevap

Misoprostolün neden olduğu diyare, ozmotik bir etki olmayıp intestinal epitel ve düz kaslardaki prostaglandin reseptörlerinin uyarılması sonucu gelişen sekretuvar ve motor bir etkidir.
Misoprostol, bağırsaklarda bulunan prostaglandin reseptörlerini uyararak bağırsak lümenine sıvı ve elektrolit salınımını (sekresyon) artırır ve intestinal motiliteyi hızlandırır. Bu yan etki doza bağımlıdır ve ozmotik bir süreç değil, farmakodinamik bir reseptör yanıtıdır. Magnezyum içeren antasitler ise tipik olarak ozmotik diyareye neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Kalsiyum karbonatın gastrin üzerindeki etkisini değerlendir.
Kalsiyum iyonları antral G hücrelerini uyarır, bu da gastrin ve ikincil asit salgısını artırır (rebound etkisi).
Antasitler arasında kalsiyum içeriği bu spesifik etkiye neden olan tek mekanizmadır.
2
Bizmut subsalisilatın bileşenlerini analiz et.
İlaç bizmut ve salisilattan oluşur; salisilat emilerek sistemik toksisite ve Reye sendromu riski oluşturur.
Çocuklarda aspirin kullanımı ile Reye sendromu arasındaki ilişki bizmut subsalisilat için de geçerlidir.
3
Sükralfatın aktivasyon koşullarını incele.
Sükralfatın sükroz sülfat ve alüminyum hidroksit parçalarına ayrılarak polimerleşmesi için pH<4pH < 4 ortam şarttır.
PPI veya H2 reseptör blokörleri pH'ı yükselterek bu süreci bozar.
4
Mide asidinin besin emilimiyle ilişkisini kur.
Asit, B12B_{12} vitaminini taşıyıcı proteinlerden ayırır ve demirin çözünürlüğünü artırır.
Kronik asit baskılanması bu maddelerin emilimini azaltır.
5
Misoprostol diyaresinin fizyopatolojisini belirle.
Prostaglandinler (PGE1PGE_1) bağırsak lümenine sıvı sekresyonunu artırır ve düz kasları kasarak motiliteyi hızlandırır.
Bu etki reseptör aracılıdır; magnezyum hidroksit gibi ajanların yaptığı ozmotik etkiden farklıdır.

Anahtar Kavram

Mukoza koruyucu ve antasit ilaçların etki mekanizmaları arasındaki patofizyolojik farklar ve klinik etkileşimler.

Daha Fazla Pratik

Antasitlerin idrar pH'sı üzerindeki etkilerini ve bunun zayıf asit/baz ilaçların eliminasyonu üzerindeki (iyon tuzağı) sonuçlarını tekrar ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 122Soru →

Gastrointestinal şikayetleri nedeniyle kontrolsüz şekilde yüksek dozda antasit kullanan bir hastada, ilacın sistemik emilimine bağlı olarak plazma HCO3−HCO_3^- konsantrasyonunda artış ve idrar pHpH'sında belirgin yükselme saptanmıştır. Bu tabloya ayrıca sodyum yüklenmesine bağlı ödem riskinin eşlik ettiği gözlenmiştir.

Bu klinik tabloya neden olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sodyum bikarbonat

Cevap

Sodyum bikarbonat, mide asidini nötralize ettikten sonra sistemik olarak emilen ve metabolik alkaloz ile sodyum yüklenmesine yol açan temel ajandır.
Sodyum bikarbonat, mide asidiyle reaksiyona girdiğinde sodyum klorür, su ve karbondioksit oluşturur. Ancak reaksiyona girmeyen ve emilen bikarbonat kısmı sistemik dolaşımda plazma HCO3−HCO_3^- düzeyini artırarak metabolik alkaloza neden olur. Ayrıca içerdiği yüksek sodyum yükü, özellikle kalp veya böbrek yetmezliği olan hastalarda sodyum ve su tutulumuna (ödem) yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Hastadaki klinik bulguları analiz et.
Metabolik alkaloz, idrar pHpH artışı ve sodyum yüklenmesi (ödem) tespit edildi.
Bu bulgular, ilacın sistemik dolaşıma geçtiğini ve bazik yapıda olduğunu gösterir.
2
Antasitleri emilim özelliklerine göre sınıflandır.
Alüminyum ve magnezyum bileşikleri lokal etkiliyken, sodyum bikarbonat sistemik etkilidir.
Sodyum bikarbonatın suda çözünürlüğü yüksek olduğu için mide asidini nötralize ettikten sonra emilir.
3
Spesifik ilacı klinik tabloyla eşleştir.
Sodyum bikarbonat kullanımı soruda tarif edilen tabloyu tam olarak açıklar.
İçeriğindeki sodyum (Na+Na^+) nedeniyle retansiyona ve bikarbonat (HCO3−HCO_3^-) nedeniyle alkaloz ve alkalen idrara yol açar.

Anahtar Kavram

Sodyum bikarbonat, 'sistemik antasit' olarak sınıflandırılan ve asit-baz dengesini bozma riski taşıyan tek yaygın kullanılan antasit ajandır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 123Soru →

Kronik gastroözofageal reflü hastalığı (GO¨RHGÖRH) nedeniyle 66 aydır günde 4040 mgmg esomeprazol kullanan 5050 yaşında bir hasta, semptomlarının tamamen düzeldiğini düşünerek ilacı kendi isteğiyle aniden bırakmıştır. İlacı bıraktıktan yaklaşık 7272 saat sonra, tedavi öncesindeki şikayetlerinden çok daha şiddetli epigastrik yanma ve ağrı hissetmeye başladığını ifade ederek polikliniğe başvurmuştur. Bu hastada görülen 'rebound asit hipersekresyonu' tablosunun patofizyolojisinde rol oynayan en temel farmakolojik ve fizyolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kronik asit süpresyonuna ikincil gelişen hipergastrineminin ECLECL hücrelerinde hiperplaziye ve histamin salgılatma kapasitesinde artışa yol açması

Cevap

Kronik asit süpresyonuna ikincil gelişen hipergastrineminin ECL hücrelerinde hiperplaziye ve histamin salgılatma kapasitesinde artışa yol açması
Mide asit salgısının kronik olarak baskılanması, mide pH'ını yükseltir. Bu durum, antrumdaki DD hücrelerinden salınan ve gastrin üretimini baskılayan somatostatinin azalmasına yol açar. İnhibitör baskıdan kurtulan GG hücreleri aşırı gastrin salgılar (hipergastrinemi). Gastrin, ECLECL hücreleri üzerinde trofik bir etkiye sahiptir ve uzun süreli maruziyette ECLECL hücresi hiperplazisine ve histamin depolama kapasitesinde belirgin artışa neden olur. PPI˙PPİ tedavisi aniden kesildiğinde, yeni sentezlenen proton pompaları bu aşırı uyarılmış sistem (yüksek gastrin + artmış ECLECL kütlesi) nedeniyle normalden çok daha fazla asit üretir.

Adım Adım Çözüm

1
Asit süpresyonunun feedback mekanizmasını analiz et
PPI˙PPİ kullanımı mide pH'ını yükseltir.
Asit (H+H^+) seviyesinin düşmesi, antrumdaki DD hücrelerinden somatostatin salınımını azaltır.
2
Gastrin seviyesindeki değişimi belirle
Somatostatinin inhibitör etkisi kalktığı için GG hücrelerinden yoğun gastrin salınır (Hipergastrinemi).
Mide pH'ı 4.04.0 üzerine çıktığında negatif geribesleme ortadan kalkar.
3
Gastrin'in hücreler üzerindeki trofik etkisini değerlendir
Yüksek gastrin seviyeleri ECLECL hücrelerinde hiperplaziye (sayıca artış) neden olur.
Gastrin, ECLECL hücreleri üzerindeki CCK−2CCK-2 reseptörleri aracılığıyla trofik bir hormon gibi davranır.
4
İlacın kesilme anındaki fizyolojik durumu yorumla
İlaç kesildikten sonra yeni proton pompaları sentezlenir; ancak sistemde hem çok yüksek gastrin hem de 'hiperplazik' (büyümüş/çoğalmış) ECLECL hücre kütlesi vardır.
ECLECL hücreleri artık çok daha fazla histamin salgılayabilmektedir, bu da parietal hücreleri aşırı uyarır.
5
Klinik tabloyu açıkla
Rebound asit hipersekresyonu gelişir.
Sistemin uyarılma kapasitesi tedavi öncesinden daha yüksektir, bu da şiddetli semptomlara yol açar.

Anahtar Kavram

Kronik PPİ kullanımında negatif geribesleme kaybına bağlı gelişen hipergastrinemi ve ECL hücre hiperplazisi.

Daha Fazla Pratik

Hipergastrineminin Zollinger-Ellison Sendromu olan hastalarda neden karsinoid tümör riskini artırdığını inceleyiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 124Soru →

Biyolojik ajan tedavisine dirençli, orta-ağır şiddette ülseratif kolit tanılı 4545 yaşındaki bir kadın hastanın idame tedavisine, oral yolla kullanılan küçük moleküllü bir ajan başlanıyor. Tedavinin altıncı ayında hastada dermatomal yayılım gösteren ağrılı veziküler döküntüler (Herpes zoster) gelişiyor. Ayrıca laboratuvar testlerinde dislipidemi saptanıyor ve hasta artmış derin ven trombozu (DVT) riski açısından bilgilendiriliyor. Buna göre, bu hastada kullanılan ilacın etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İntraselüler Janus kinaz (JAK) enzimlerini inhibe ederek sitokin sinyal yolaklarını baskılamak.

Cevap

Soruda tanımlanan oral küçük moleküllü ajan, Herpes zoster enfeksiyonu, dislipidemi ve doza bağımlı venöz tromboembolizm riski ile karakterize olan Tofasitinib'dir. Tofasitinib, intraselüler Janus kinaz (JAK) enzimlerini inhibe ederek etki gösterir.
Vakada tanımlanan ajan Tofasitinib'dir. Tofasitinib, ülseratif kolit tedavisinde kullanılan oral, küçük moleküllü bir ajandır. İntraselüler Janus kinaz (özellikle JAK1 ve JAK3) enzimlerini kompetitif olarak inhibe ederek STAT proteinlerinin fosforilasyonunu engeller ve böylece inflamatuar sitokinlerin sinyal yolaklarını baskılar. Herpes zoster reaktivasyonu, dislipidemi (artan LDL ve HDL) ve doza bağımlı olarak venöz tromboembolizm (DVT/PE) riskini artırması bu ilaç grubunun ayırt edici özelliklerindendir.

Adım Adım Çözüm

1
Vakadaki klinik ipuçlarını (oral küçük molekül, Herpes zoster reaktivasyonu, dislipidemi, DVT riski) analiz etmek.
Bu spesifik yan etki profilinin ülseratif kolit tedavisinde kullanılan JAK inhibitörlerine (özellikle tofasitinib) ait olduğu belirlenir.
Herpes zoster reaktivasyonu ve doza bağımlı venöz tromboembolizm, JAK inhibitörlerinin 'kutulu uyarılarında' (black box warning) yer alan en karakteristik özellikleridir.
2
Tespit edilen ilacın etki mekanizmasını seçenekler arasında bulmak.
Tofasitinib'in hücre içi Janus kinaz enzimlerini bloke ederek etki gösterdiği sonucuna varılır.
Biyolojik ajanların aksine JAK inhibitörleri hücre içine girerek kinazları (JAK1/JAK3) hedefler ve STAT fosforilasyonunu engeller.

Anahtar Kavram

İnflamatuar bağırsak hastalığında JAK inhibitörlerinin (Tofasitinib) etki mekanizması ve spesifik yan etki profili (Herpes zoster, dislipidemi, tromboz riski).

İpuçları

1
İlaç oral yolla kullanılan küçük moleküllü bir ajandır ve biyolojik ajanlardan farklı olarak doğrudan hücre içine etki eder.
2
Herpes zoster riski ve derin ven trombozu (DVT) bu ilacın 'kutulu uyarılarında' (black box warning) yer almaktadır.
3
Bu ilaç, sitokin reseptörlerinin altındaki sinyal iletim yolağını; ismini Roma mitolojisindeki iki yüzlü tanrıdan alan bir kinaz enzimini inhibe ederek keser.

Daha Fazla Pratik

Sfingozin-1-fosfat (S1P) reseptör modülatörü olan Ozanimod'un etki mekanizmasını ve belirgin yan etkilerini (bradikardi, maküler ödem) gözden geçiriniz.

Alternatif Yöntem

Semptom-ilaç eşleştirme yöntemi: 'Herpes zoster + DVT riski = JAK inhibitörü' kuralı inflamatuar bağırsak hastalığı farmakolojisinde ayırıcı ve hayat kurtarıcı bir pratik noktadır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 125Soru →

Diyabetik gastroparezi şüphesiyle metoklopramid tedavisi planlanan bir hastada, tedaviye başlamadan önce gastrointestinal kanama, perforasyon veya mekanik obstrüksiyon (tıkanıklık) varlığının mutlaka dışlanması gerekir. Bu klinik tabloların metoklopramid kullanımı için kesin kontrendikasyon teşkil etmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlacın gastrointestinal motiliteyi artırıcı etkisinin perforasyon riskini veya mevcut tabloyu ağırlaştırabilmesi

Cevap

İlacın gastrointestinal motiliteyi artırıcı etkisinin perforasyon riskini veya mevcut tabloyu ağırlaştırabilmesi
Metoklopramid, mide boşalmasını hızlandıran ve bağırsak hareketlerini artıran prokinetik bir ilaçtır. Eğer hastada mekanik bir obstrüksiyon (tıkanıklık), aktif gastrointestinal kanama veya perforasyon (delinme) varsa, gastrointestinal sistem hareketlerinin artırılması lümen içindeki basıncı yükselterek tıkanıklığı daha ağrılı hale getirebilir veya delinmiş bölgeden içerik sızmasını artırarak tabloyu ağırlaştırabilir. Bu nedenle bu durumlar ilacın kullanımı için kesin kontrendikasyon oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Metoklopramidin temel etki mekanizmasını hatırla.
Dopamin D2D_2 reseptör antagonizması ve 5−HT45-HT_4 reseptör agonizması ile üst gastrointestinal sistem motilitesini artırır.
Prokinetik ajanların kullanım amacını belirlemek için.
2
Mekanik obstrüksiyon veya perforasyon durumunda artan motilitenin etkisini analiz et.
Tıkanıklık olan bir lümende kasılmaların artması, lümen içi basıncı tehlikeli düzeylere çıkarır.
Kontrendikasyonun patofizyolojik temelini anlamak için.
3
Klinik tabloyu ağırlaştıran seçeneği belirle.
Motilite artışı perforasyon (delinme) riskini artırdığı için bu durumlarda kullanımı tehlikelidir.
Doğru farmakolojik gerekçeye ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Prokinetiklerin (özellikle metoklopramid) mekanik engel varlığındaki kontrendikasyonu

Daha Fazla Pratik

Metoklopramidin hiperprolaktinemiye neden olan tuberoinfundibuler yolak etkisi ile parkinsonizme neden olan nigrostriatal yolak etkisini karşılaştırınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 126Soru →

3535 yaşında hem romatoid artrit hem de Crohn hastalığı tanısı olan bir hastada, her iki klinik tabloyu da kontrol altına almak amacıyla anti-TNF tedavi planlanıyor. Romatoid artrit tedavisinde yaygın olarak kullanılmasına karşın, Crohn hastalığında klinik etkinlik göstermeyen anti-TNF ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Etanersept

Cevap

Etanersept, romatoid artrit tedavisinde etkili olmasına rağmen Crohn hastalığında klinik yanıt oluşturmaz.
Doğru yanıt olan seçenek, bir füzyon proteini (TNF reseptörü + IgG1 Fc kısmı) yapısındadır. Bu molekül sadece çözünür TNF-α\alpha'ya bağlanır. İnflamatuar bağırsak hastalıklarında (IBD) terapötik etkinlik sağlanabilmesi için ilacın membran-bağlı TNF-α\alpha'ya da bağlanarak pro-inflamatuar T hücrelerinde apoptozu indüklemesi şarttır. Bu özelliği taşımayan füzyon proteini yapısındaki ajan, romatoid artritte etkili olsa da Crohn hastalığında etkisizdir.

Adım Adım Çözüm

1
Hastanın mevcut tanılarını analiz et.
Hasta hem romatoid artrit (RA) hem de Crohn hastalığı (CH) tanısına sahip.
Seçilecek ilacın her iki patolojide de etkili olması veya CH'de etkisiz olanın dışlanması gerekir.
2
Anti-TNF ajanların yapısal farklarını ve IBD'deki etki mekanizması gerekliliklerini hatırla.
IBD'de etkinlik için ilacın membran-bağlı TNF-α\alpha'ya bağlanarak T hücre apoptozunu tetiklemesi gerekir.
Çözünür TNF'ye bağlanmak RA için yeterli olabilirken, IBD patogenezi daha kompleks bir hücresel yanıt gerektirir.
3
Etanerseptin yapısını ve bağlanma özelliğini değerlendir.
Etanersept bir füzyon proteinidir ve sadece çözünür TNF'ye bağlanır, membran-bağlı formu etkilemez.
Bu yapısal fark, ilacın IBD'deki klinik başarısızlığının temel nedenidir.

Anahtar Kavram

İBH tedavisinde anti-TNF ajanların etkinliği için membran-bağlı TNF-α\alpha'ya bağlanma zorunluluğu.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 127Soru →

Kanser kemoterapisi alan bir hastada, kemoterapötik ilaçların ince bağırsak mukozasındaki enterokromaffin hücrelerden serotonin salgılatması sonucu gelişen akut bulantı ve kusmanın önlenmesinde ondansetron tercih edilmiştir. Bu ilacın antiemetik etkisinden sorumlu olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Serotonin 5−HT35-HT_3 reseptör blokajı

Cevap

Ondansetronun antiemetik etkisi, serotonin 5−HT35-HT_3 reseptörlerinin selektif blokajı ile gerçekleşir.
Kanser kemoterapisi sırasında ince bağırsak mukozasından salınan serotonin, hem vagus siniri üzerindeki periferik hem de kemoreseptör tetikleyici zondaki santral 5−HT35-HT_3 reseptörlerini uyarır. Ondansetron bu reseptörleri güçlü ve selektif bir şekilde bloke ederek antiemetik etki sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Kemoterapiye bağlı bulantı mekanizmasını belirle.
Kemoterapötik ajanlar enterokromaffin hücrelerden serotonin (5−HT5-HT) salınımına neden olur.
Bu patofizyolojik yolak, akut emetik yanıtın temel tetikleyicisidir.
2
Serotoninin etkileşime girdiği reseptörü tanımla.
Serotonin, vagal aferentler ve area postremadaki 5−HT35-HT_3 reseptörlerini uyarır.
Vomiting merkezi bu uyarılarla aktifleşerek kusma refleksini başlatır.
3
Ondansetronun bu mekanizmadaki yerini bul.
Ondansetron bu reseptörleri selektif olarak bloke eder.
Blokaj sayesinde serotonin uyarısı iletilemez ve kusma engellenmiş olur.

Anahtar Kavram

Setron grubu ilaçlar (ondansetron, granisetron vb.) kemoterapi ve postoperatif kusmada kullanılan güçlü 5−HT35-HT_3 antagonistleridir.

Daha Fazla Pratik

Setron grubu ilaçların en önemli yan etkisi olan QT uzaması ve konstipasyon bilgisini gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 128Soru →

Diyabetik gastroparezi semptomlarını hafifletmek amacıyla kullanılan ve etkisini gastrointestinal sistem düz kaslarındaki motilin reseptörlerini doğrudan uyararak gösteren prokinetik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Eritromisin

Cevap

Eritromisin
Eritromisin, gastrin ve motilin gibi endojen peptitlere benzer şekilde, gastrointestinal düz kas hücreleri üzerindeki motilin reseptörlerini doğrudan aktive ederek mide boşalmasını ve ince bağırsak motilitesini hızlandırır. Bu etkisi nedeniyle özellikle diyabetik gastroparezi vakalarında prokinetik olarak tercih edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Prokinetik ilaçların etki mekanizmalarını değerlendir.
Farklı prokinetiklerin D2D_2 antagonizması, 5−HT45-HT_4 agonizması veya motilin benzeri etkilerle çalıştığı saptanır.
Soruda spesifik olarak motilin reseptör aktivasyonu sorulmaktadır.
2
Motilin reseptörlerini doğrudan uyaran ajanı belirle.
Eritromisin, motilin reseptörleri üzerinden etki eden tek makrolid türevi prokinetiktir.
Bu mekanizma eritromisine özgü bir prokinetik özelliktir.

Anahtar Kavram

Eritromisinin motilin reseptör agonisti olarak prokinetik etkisi
Tahmini Süre:45s
Soru 129Soru →

6262 yaşında kronik kabızlık şikayeti olan bir hasta, bağırsak hareketlerini uyarmak amacıyla enterik kaplı bisakodil tablet kullanmaya başlamıştır. Ancak hasta, bu ilacı mide yanması için kullandığı magnezyum hidroksit (Mg(OH)2Mg(OH)_2) ile aynı anda aldığında şiddetli karın ağrısı ve mide bulantısı yaşadığını belirtmektedir. Bu hastada gözlenen yan etkinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gastrik pH'ın artması sonucu enterik kaplamanın midede erkenden çözünmesi

Cevap

Gastrik pH'ın artması sonucu enterik kaplamanın midede erkenden çözünmesi
Bisakodil tabletleri, midenin asidik ortamında çözünmeyip ince bağırsakta açılacak şekilde enterik kaplanmıştır. Magnezyum hidroksit gibi antasitler gastrik pHpH'ı yükselterek bu koruyucu kaplamanın mide içinde erkenden parçalanmasına neden olur. Bu durum, ilacın midede serbest kalarak mukoza irritasyonu, şiddetli kramp ve bulantı yapmasına yol açar. Bu nedenle bisakodil tabletlerin antasitler, H2H_2 reseptör blokörleri veya süt ile beraber alınmaması önerilir.

Adım Adım Çözüm

1
Bisakodilin farmasötik formunun özelliğini belirle.
Bisakodil, mide mukozasını irrite etmemesi için asidik ortamda çözünmeyen enterik kaplama ile üretilir.
İlacın asıl etki yeri olan ince bağırsaklara kadar korunması amaçlanır.
2
Magnezyum hidroksitin mide üzerindeki etkisini analiz et.
Bir antasit olan magnezyum hidroksit, mide asidini nötralize ederek gastrik pHpH değerini yükseltir.
Antasitlerin temel farmakolojik görevi mide pH'ını artırmaktır.
3
pH değişiminin ilaç kaplaması üzerindeki etkisini değerlendir.
Yükselen pHpH nedeniyle enterik kaplama mide içerisinde parçalanır ve bisakodil mide lümeninde serbest kalır.
Enterik kaplamalar pH-bağımlı polimerlerdir ve alkali ortamda çözünürler.
4
Serbest kalan ilacın klinik sonucunu belirle.
Midede erkenden serbest kalan bisakodil, mide mukozasını doğrudan irrite ederek ağrı ve bulantıya neden olur.
Stimülan laksatiflerin mukoza irritan etkisi midede belirgin epigastrik ağrı yapar.

Anahtar Kavram

Enterik kaplı ilaçların pH bağımlı çözünmesi ve antasit etkileşimi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 130Soru →

4040 yaşında bir kadın hasta, diyabetik gastroparezi nedeniyle metoklopramid kullanmaya başladıktan bir ay sonra amenore ve galaktore şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan laboratuvar incelemesinde serum prolaktin düzeyi yüksek (8585 ng/mL) bulunuyor. Bu hastadaki klinik tablodan sorumlu olan ilaç mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dopamin D2D_2 reseptör antagonizması

Cevap

Dopamin D2D_2 reseptör antagonizması
Metoklopramid, hem santral hem de periferik dopamin D2D_2 reseptörlerini bloke eden bir ajandır. Hipofiz bezindeki D2D_2 reseptörlerinin blokajı, dopaminin prolaktin salınımı üzerindeki baskılayıcı etkisini ortadan kaldırır. Bu durum serum prolaktin düzeylerinin yükselmesine, kadınlarda galaktore (memeden süt gelmesi), amenore (adet görememe) ve erkeklerde jinekomasti gibi yan etkilere yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
İlacın etki mekanizmasını belirle
Metoklopramid, bir dopamin D2D_2 reseptör antagonisti ve 5−HT45-HT_4 reseptör agonistidir.
Diyabetik gastroparez tedavisinde kullanılan temel prokinetiklerden biridir.
2
Yan etkinin fizyopatolojisini analiz et
Galaktore ve amenore, hiperprolaktinemiye işaret eder.
Dopamin, hipofiz ön lobundan prolaktin salınımını doğal olarak inhibe eden (Proclactin Inhibiting Factor - PIF) temel maddedir.
3
İlaç ve yan etki arasındaki bağlantıyı kur
Metoklopramidin D2D_2 reseptörlerini bloke etmesi prolaktin artışına neden olur.
Dopaminin inhibitör etkisi kalktığında laktotrop hücrelerden aşırı prolaktin salınır.

Anahtar Kavram

Metoklopramid, dopamin D2D_2 reseptörlerini bloke ederek hiperprolaktinemiye ve buna bağlı galaktore/amenoreye neden olabilir.

Daha Fazla Pratik

Metoklopramidin kan-beyin bariyerini geçtiği için ekstrapiramidal yan etkilere neden olduğunu, ancak domperidonun bariyeri geçemediği halde hipofiz bariyerin dışında kaldığı için hiperprolaktinemi yapabileceğini unutmayın.
Tahmini Süre:45s
Soru 131Soru →

4242 yaşında erkek hasta, Crohn hastalığı nedeniyle azatioprin idame tedavisi altındayken akut gut atağı geçiriyor. Hastaya başlanan bir ilaç sonrası yapılan rutin kontrollerinde derin lökopeni (1.500/mm31.500/mm^3) saptanıyor.

Bu klinik tabloya yol açan ve azatioprin metabolizmasını ksantin oksidaz inhibisyonu üzerinden bozan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Allopurinol

Cevap

Azatioprin metabolizmasında rol oynayan ksantin oksidaz enzimini inhibe ederek kemik iliği toksisitesine yol açan ilaç Allopurinol'dür.
Azatioprin, vücutta aktif formu olan 66-merkaptopürine (66-MP) dönüşür. 66-MP'nin ana inaktivasyon yollarından biri ksantin oksidaz (XOXO) enzimi tarafından 66-tiyoürik asite dönüştürülmesidir. Allopurinol, XOXO enzimini güçlü bir şekilde inhibe eder. Bu inhibisyon sonucu 66-MP yıkılamaz ve alternatif yolak olan HGPRTHGPRT üzerinden aktif tiyoguanin nükleotidlerinin (66-TGN) üretimi artar. Bu durum, ilacın terapötik indeksinin daralmasına ve derin kemik iliği baskılanmasına (lökopeni, trombositopeni) yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Hastanın aldığı tedavinin ve gelişen komplikasyonun analizi.
Hasta Crohn hastalığı için Azatioprin (bir tiyopürin) almaktadır ve gut tedavisi sonrası lökopeni gelişmiştir.
Azatioprin toksisitesinin (kemik iliği baskılanması) nedenini bulmak için ilaç etkileşimlerini incelemek gerekir.
2
Azatioprin metabolizmasının gözden geçirilmesi.
Azatioprin →\rightarrow 66-merkaptopürin (66-MP). 66-MP, Ksantin Oksidaz (XOXO) aracılığıyla inaktif 66-tiyoürik asite dönüşür.
İlacın eliminasyon yolağının bilinmesi, hangi enzimin inhibe edildiğinde toksisite oluşacağını açıklar.
3
Gut ilaçları ile etkileşimin belirlenmesi.
Allopurinol bir XOXO inhibitörüdür. XOXO inhibe olduğunda 66-MP yıkılamaz ve aktif/toksik tiyoguanin nükleotidleri (66-TGN) birikir.
Allopurinol ve Azatioprin arasındaki bu klasik etkileşim, şiddetli pansitopeni ve lökopeniye neden olan temel farmakolojik mekanizmadır.

Anahtar Kavram

Tiyopürinlerin (azatioprin, 6-MP) metabolizmasında ksantin oksidaz enziminin rolü ve bu enzimi inhibe eden ilaçlarla (allopurinol) gelişen ciddi kemik iliği toksisitesi.

Daha Fazla Pratik

Azatioprin metabolizmasında genetik polimorfizm gösteren ve eksikliğinde benzer şekilde toksisiteye yol açan Tiyopürin Metil Transferaz (TPMT) enzimini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 132Soru →

Bir onkoloji hastasında, antineoplastik tedavi infüzyonunu takiben erken dönemde (ilk 24 saat) şiddetli kusma atakları gelişmiştir. Bu akut tabloyu kontrol altına almak için, gastrointestinal kanaldaki vagal afferent lifler üzerinde ve beyin sapındaki kemoreseptör tetikleyici bölgede (CTZ) yoğun olarak eksprese edilen spesifik bir reseptörü bloke eden ajan intravenöz olarak uygulanır.

Söz konusu antiemetik ilacın hedef aldığı bu reseptörün sinyal iletim mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğrudan bir ligand kapılı iyon kanalı olarak işlev görmesi

Cevap

Antineoplastik tedaviye bağlı akut kusmalarda ilk tercih olan ve vagal afferentlerde bulunan 5-HT3 reseptörleri, diğer serotonin reseptörlerinin aksine doğrudan bir ligand kapılı iyon kanalı olarak işlev görür.
Klinik olguda tarif edilen kemoterapiye bağlı akut kusmalarda profilaktik ve terapötik ilk tercih olan ilaç grubu 5-HT3 reseptör antagonistleridir (örn. ondansetron). Sitotoksik ilaçlar mide-bağırsak mukozasındaki enterokromafin hücrelerinden yoğun serotonin salınımına yol açar. Bu serotonin, mukoza içerisindeki vagal afferent sinir uçlarında bulunan 5-HT3 reseptörlerini uyararak kusma refleksini başlatır. Farmakoloji pratiğinde son derece karakteristik bir bilgi olarak; tüm diğer serotonin reseptör alt tipleri (5-HT1, 2, 4 vb.) G proteini kenetli reseptör (GPCR) iken, yalnızca 5-HT3 reseptörü ligand kapılı bir katyon kanalıdır (iyonotropik reseptör).

Adım Adım Çözüm

1
Klinik senaryodan hedef ilacı ve reseptörü tanımlamak
Antineoplastik tedavi sonrası ilk 24 saatte (akut faz) gelişen emezisi önlemek için kullanılan, ince bağırsak vagal afferent lifleri ve CTZ üzerinde etkili olan ilaçlar 5-HT3 antagonistleridir (Ondansetron, Granisetron vb.).
Kemoterapiye bağlı akut kusmanın fizyopatolojisinde, ince bağırsak enterokromafin hücrelerinden salınan serotoninin vagal afferentler üzerindeki 5-HT3 reseptörlerini uyarması başrolü oynar.
2
Tanımlanan reseptörün (5-HT3) moleküler mekanizmasını belirlemek
5-HT3 reseptörü, G proteini kenetli olmayan tek serotonin reseptörüdür; doğrudan sodyum (Na+Na^+) ve potasyum (K+K^+) geçişine izin veren ligand kapılı bir iyon kanalıdır.
Farmakolojik bilgi dahilinde, serotonin reseptörleri genel olarak GPCR (G proteini kenetli) ailesine mensupken, sadece 5-HT3 alt tipi iyonotropik özellik gösterir.
3
Seçeneklerdeki sinyal iletim yolaklarını antiemetik hedeflerle eşleştirmek
Gi = D2 reseptörü, Gq = NK1/H1/M1 reseptörü, Nükleer = Glukokortikoid reseptörü. Ligand kapılı iyon kanalı = 5-HT3 reseptörü.
Doğru yanıtı kesinleştirmek ve çeldiricileri elemek için temel reseptör fizyolojisi bilgisi kullanılır.

Anahtar Kavram

Antiemetik İlaçların Reseptör Hedefleri ve 5-HT3 Reseptörünün Yapısı

İpuçları

1
Kemoterapinin akut fazında en etkili olan ve ince bağırsaktaki vagal sinir uçlarını hedef alan antiemetik sınıfını (bir serotonin reseptör antagonisti) hatırlayın.
2
Hedef alınan reseptör 5-HT3 reseptörüdür.
3
Serotonin reseptör ailesi içinde 5-HT3 alt tipi, G proteinlerine kenetli olmayan tek istisnai reseptördür; doğrudan iyon akışını yönetir.

Daha Fazla Pratik

Diğer antiemetik ilaçların (Örn: Aprepitant, Metoklopramid, Skopolamin) etki gösterdikleri reseptörlerin hücre içi sinyal yolağını (Gq, Gi vb.) mutlaka gözden geçirin.

Alternatif Yöntem

Soruya tersten de yaklaşabilirsiniz: Seçeneklerdeki sinyal iletim yolaklarını diğer antiemetiklerle eşleştirmek. Gi → Metoklopramid (D2), Gq → Aprepitant (NK1), Nükleer → Deksametazon. Geriye kalan iyonotropik mekanizma, vagal afferentlerde lokalize olan 5-HT3 antagonistlerine aittir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 133Soru →

Adrenal bezde kitle saptanması üzerine feokromositoma ön tanısıyla takibe alınan 52 yaşındaki bir erkek hastada, abdominal cerrahi sonrası gelişen postoperatif bulantı ve kusmanın tedavisinde kullanımı planlanmaktadır. Ancak bu ilacın adrenal medulladan katekolamin salınımını uyararak hipertansif krizi tetikleyebileceği bilinmektedir. Bu hastada kullanımı kontrendike olan antiemetik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Metoklopramid

Cevap

Metoklopramid, adrenal medulladan katekolamin salınımını indükleme potansiyeli nedeniyle feokromositomalı hastalarda kontrendikedir.
Metoklopramid, dopamin D2 reseptör antagonisti ve 5-HT4 agonisti olmasının yanı sıra, adrenal medulla hücrelerini uyararak katekolamin salınımını artırabilir. Feokromositomalı hastalarda bu durum ani ve şiddetli bir kan basıncı yükselmesine (hipertansif kriz) neden olduğu için ilacın kullanımı kesinlikle kontrendikedir.

Adım Adım Çözüm

1
Hastanın klinik durumunu analiz et.
Hasta feokromositoma (adrenal medulla tümörü) ön tanısına sahip, bu da aşırı katekolamin (adrenalin/noradrenalin) üretimi riski demektir.
Tedavi seçiminde katekolamin dinamiğini etkileyen ilaçlardan kaçınılmalıdır.
2
Antiemetik ilaçların yan etki ve kontrendikasyonlarını karşılaştır.
Metoklopramid'in dopamin reseptör blokajı dışında adrenal medulladan doğrudan katekolamin salınımını uyardığı bilinmektedir.
Metoklopramid kullanımı, feokromositoma varlığında ölümcül olabilen hipertansif ataklara yol açabilir.

Anahtar Kavram

Metoklopramidin Feokromositomada Kontrendikasyonu
Soru 134Soru →

Laksatiflere dirençli kronik idiyopatik konstipasyon tanısıyla izlenen bir hastaya, kolonik kitle hareketlerini uyaran bir prokinetik ajan reçete edilecektir. Bu ilacın 5-HT4 reseptörlerine yüksek afinite ile bağlanan selektif bir agonist olduğu, ancak kimyasal yapısının benzer olduğu eski kuşak ilaçların aksine hERG potasyum kanallarına afinitesinin bulunmadığı ve ventriküler aritmi (torsades de pointes) oluşturma riskinin ihmal edilebilir düzeyde olduğu bilinmektedir. Farmakolojik özellikleri tanımlanan bu ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prukaloprid

Cevap

Prukaloprid
Soruda tanımlanan ilaç, kronik idiyopatik konstipasyon tedavisinde kullanılan, yüksek afiniteli ve selektif bir 5-HT4 reseptör agonisti olan Prukaloprid'dir. Prukaloprid'in en önemli farmakolojik avantajı, yapısal benzerlik gösterdiği eski kuşak benzamid türevlerinin (örneğin Sisaprid) aksine hERG potasyum kanallarına afinitesinin bulunmamasıdır. Bu sayede QT mesafesini uzatma ve torsades de pointes gibi ölümcül ventriküler aritmilere yol açma riski klinik olarak ihmal edilebilir düzeydedir. İlaç, enterokromafin hücrelerden asetilkolin salınımını artırarak özellikle kolonik motiliteyi güçlendirir.

Adım Adım Çözüm

1
Tanımlanan ilacın endikasyonunu ve mekanizmasını analiz et.
Kronik konstipasyon için kullanılan, selektif 5-HT4 reseptör agonisti bir ilaç aranmaktadır.
Soruda ilacın kolonik motiliteyi artırdığı ve 5-HT4 agonisti olduğu açıkça belirtilmiştir.
2
Kardiyak güvenlik profili ve hERG kanalı ilişkisini değerlendir.
İlacın hERG potasyum kanallarına afinitesinin olmadığı ve aritmi riskinin düşük olduğu vurgulanmıştır.
Bu özellik, aynı gruptaki eski ilaçlardan (Sisaprid) ayrıcı temel özelliktir.
3
Seçenekleri bu profille karşılaştır.
Sisaprid hERG blokajı yapar; Tegaserod iskemik risk taşır; Metoklopramid ve Domperidon D2 antagonistidir. Prukaloprid ise hERG afinitesi olmayan selektif 5-HT4 agonistidir.
Doğru eşleşme Prukaloprid'dir.

Anahtar Kavram

Prukaloprid'in etki mekanizması ve kardiyak güvenlik avantajı
Soru 135Soru →

42 yaşında diyabetik bir erkek hasta, gastrik boşalmada gecikme ve kronik bulantı şikayetleri nedeniyle yaklaşık 3 aydır düzenli olarak metoklopramid kullanmaktadır. Hastada son zamanlarda jinekomasti, galaktore (meme başından süt gelmesi) ve libido kaybı şikayetleri gelişmiştir. Bu hastada gözlenen klinik tablonun gelişiminden sorumlu olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tuberoinfundibuler yolaktaki D2D_2 reseptörlerinin blokajı sonucu gelişen hiperprolaktinemi

Cevap

Tuberoinfundibuler yolaktaki dopaminerjik D2D_2 reseptörlerinin blokajı sonucu gelişen hiperprolaktinemi
Metoklopramid, hem periferik hem de santral etkili bir dopamin D2D_2 reseptör antagonistidir. Kan-beyin engelini geçerek hipofiz ön lobundaki tuberoinfundibuler yolakta bulunan D2D_2 reseptörlerini bloke eder. Fizyolojik olarak dopamin, prolaktin salınımını baskılayan ana faktördür (Prolactin Inhibiting Factor). Bu baskılayıcı etkinin ortadan kalkması sonucu plazma prolaktin düzeyleri artar (hiperprolaktinemi). Hiperprolaktinemi ise erkeklerde jinekomasti, galaktore ve libido kaybı; kadınlarda ise amenore ve galaktoreye yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
İlacın tanımlanması
Metoklopramid bir dopamin D2D_2 reseptör antagonistidir.
Hastanın kullandığı ilacın temel farmakolojik sınıfını belirlemek için.
2
Klinik bulguların analizi
Jinekomasti ve galaktore, vücutta artmış prolaktin seviyelerine (hiperprolaktinemi) işaret eder.
Semptomların hangi hormonal bozuklukla ilişkili olduğunu anlamak için.
3
İlaç ve mekanizma ilişkisinin kurulması
Dopamin normalde prolaktin salınımını inhibe eder. D2D_2 reseptörlerinin blokajı bu inhibisyonu kaldırarak prolaktini artırır.
Metoklopramidin neden bu yan etkilere yol açtığını açıklamak için.

Anahtar Kavram

Metoklopramid gibi kan-beyin engelini geçen D2D_2 antagonistleri, tuberoinfundibuler yolak üzerinden hiperprolaktinemiye neden olabilirler.

Alternatif Yöntem

Benzer şikayetleri olan bir hastada eğer Parkinson gibi bir komorbidite varsa, kan-beyin engelini geçme eğilimi çok düşük olan 'Domperidon' tercih edilerek bu yan etkiler minimalize edilebilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 136Soru →

Kemoterapi sonrası gelişen gecikmiş (delayed) kusmanın önlenmesinde diğer antiemetiklerle kombine edilerek kullanılan aprepitant, etkisini aşağıdaki reseptörlerden hangisini bloke ederek gösterir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nörokinin-1 (NK1NK_1)

Cevap

Aprepitant, santral sinir sisteminde substans P'nin bağlandığı nörokinin-1 (NK1NK_1) reseptörlerini antagonize ederek antiemetik etki gösterir.
Aprepitant, substans P'nin etkilerini santral sinir sistemindeki area postrema ve nukleus traktus solitarius bölgelerinde bulunan nörokinin-1 (NK1NK_1) reseptörleri düzeyinde antagonize eder. Özellikle yüksek emetojenik potansiyelli kemoterapi sonrası görülen gecikmiş emezis fazında (24-120 saat arası) oldukça etkilidir.

Adım Adım Çözüm

1
İlacın (aprepitant) farmakolojik sınıfının belirlenmesi.
Aprepitant, bir nörokinin reseptör antagonistidir.
Antiemetik ilaçların etki mekanizmalarını ayırt etmek için temel sınıflandırma gereklidir.
2
Hedef reseptör ve klinik endikasyonun eşleştirilmesi.
Gecikmiş faz kemoterapi emezisinde NK1 reseptör blokajı esastır.
NK1 antagonistleri, 5-HT3 antagonistlerinin aksine gecikmiş (delayed) fazda daha etkilidirler.

Anahtar Kavram

NK1 reseptör antagonistleri ve aprepitant
Tahmini Süre:45s
Soru 137Soru →

Ülseratif kolit tanısıyla izlenen 4040 yaşındaki erkek hastada, inflamasyonun rektumdan çekuma kadar tüm kolonu tuttuğu saptanmıştır. Hastaya lokal antiinflamatuar etkinlik sağlamak amacıyla oral sulfasalazin tedavisi başlanması planlanmaktadır. Bu ilacın yapısında bulunan aktif bileşen 55-aminosalisilik asit (55-ASA) molekülünün, ince bağırsaklardan emilmeden hedef bölge olan kolona ulaşmasını ve orada serbestleşmesini sağlayan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kolon florasındaki bakteriyel azoredüktaz enzimiyle azo bağının koparılması

Cevap

İlacın aktifleşmesi, kolon florasındaki bakteriyel azoredüktaz enzimiyle azo bağının koparılması sonucu gerçekleşir.
Doğru seçenek olan mekanizmada, sulfasalazin molekülü kolona ulaştığında buradaki bakterilerin salgıladığı azoredüktaz enzimi devreye girer. Bu enzim, 55-ASA ile taşıyıcı sülfapiridin arasındaki azo bağını indirgeyerek koparır. Böylece antiinflamatuar etkiden sorumlu olan 55-ASA, emilimin en az olması gereken bölgede (kolon lümeninde) yüksek konsantrasyona ulaşır.

Adım Adım Çözüm

1
Sulfasalazin moleküler yapısını analiz et
Sulfasalazin = 55-aminosalisilik asit (55-ASA) + Sülfapiridin (Azo bağı: N=NN=N ile bağlı).
İlacın farmakokinetik özelliklerini anlamak için yapısal bileşenlerini bilmek gerekir.
2
Emilim özelliklerini değerlendir
Azo bağı nedeniyle sulfasalazin ince bağırsaklardan çok az emilir ve büyük oranda değişmeden kolona ulaşır.
İBH tedavisinde amacın sistemik yan etkileri azaltıp lokal konsantrasyonu artırmak olduğunu belirlemek için.
3
Aktivasyon bölgesini ve enzimini tanımla
Kolon florasındaki bakteriler tarafından üretilen azoredüktaz enzimi, azo bağını kopararak aktif 55-ASA'yı serbest bırakır.
İlacın etki mekanizmasının ve hedef bölgeye özgüllüğünün temelini açıklar.

Anahtar Kavram

Sulfasalazin bir ön ilaçtır (prodrug) ve kolondaki bakteriyel azoredüktazlar tarafından aktif bileşeni olan 55-ASA'ya dönüştürülür.
Soru 138Soru →

Antasit olarak kullanılan bazı bileşikler, gastrointestinal kanalda fosfatla birleşerek çözünmeyen kompleksler oluşturur ve fosfatın emilimini engeller. Bu özelliği sayesinde kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda hiperfosfatemi kontrolü amacıyla da kullanılabilen, ancak uzun süreli kullanımında hipofosfatemi, kas güçsüzlüğü ve osteomalaziye yol açabilen antasit aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Alüminyum hidroksit

Cevap

Alüminyum hidroksit, bağırsak lümeninde fosfatı bağlayarak emilimini engelleyen ve yan etki olarak hipofosfatemiye yol açan antasittir.
Alüminyum hidroksit, mide asidini nötralize ederken bağırsaklara geçtiğinde fosfat iyonlarını bağlar ve suda çözünmeyen alüminyum fosfat kompleksleri oluşturur. Bu durum fosfatın emilmesini imkansız hale getirir. Hiperfosfatemisi olan böbrek hastalarında bu bir avantajken, normal bireylerde veya kontrolsüz kullanımda vücut fosfat depolarının tükenmesine, hipofosfatemiye, kas zayıflığına ve kemik yumuşaması olan osteomalaziye yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Antasitlerin lümen içi etkileşimlerini değerlendir.
Bazı antasitlerin (özellikle çok değerli katyon içerenlerin) diyetteki fosfatla kompleks oluşturabileceği belirlenir.
Antasitlerin sadece asit nötralizasyonu değil, iyon bağlama kapasiteleri de klinik önem taşır.
2
Alüminyum iyonunun fosfat üzerindeki spesifik etkisini hatırla.
Alüminyum hidroksitin bağırsakta fosfatla birleşerek çözünmeyen alüminyum fosfat oluşturduğu tespit edilir.
Bu mekanizma, ilacın kronik böbrek yetmezliğindeki kullanım endikasyonunu açıklar.
3
Uzun süreli kullanımda ortaya çıkan klinik tabloyu analiz et.
Vücutta fosfat eksikliği (hipofosfatemi) sonucu kemiklerden mineral çekilmesi ve osteomalazi geliştiği sonucuna varılır.
Kalsiyum ve fosfat dengesinin bozulması kas ve kemik dokusunu doğrudan etkiler.

Anahtar Kavram

Alüminyum hidroksitin bağırsakta fosfatı bağlama (chelating) özelliği ve buna bağlı gelişen hipofosfatemi/osteomalazi yan etkisi.

Daha Fazla Pratik

Alüminyum ve magnezyum antasitlerin GIS motilitesi üzerindeki zıt etkilerini (kabızlık vs ishal) ve bu nedenle preparatlarda neden kombine edildiklerini gözden geçirin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 139Soru →

Diyabetik gastroparezi tanısıyla metoklopramid tedavisi başlanan bir hastada, ilacın striatumdaki dopamin D2D_2 reseptörlerini bloke etmesine bağlı olarak gelişebilecek yan etki aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akut distoni

Cevap

Metoklopramid kullanımı sonucu striatumdaki dopaminerjik blokaja bağlı olarak gelişen akut distonidir.
Metoklopramid, kan-beyin engelini geçebilen bir dopamin D2D_2 reseptör antagonistidir. Striatumda (bazal ganglionlarda) dopaminerjik iletiyi engellemesi sonucunda, tıpkı tipik antipsikotiklerde olduğu gibi, akut distoni, parkinsonizm ve tardif diskinezi gibi ekstrapiramidal yan etkiler (EPS) ortaya çıkabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Metoklopramidin etki mekanizmasını belirle.
Metoklopramid, hem periferik hem de santral dopamin D2D_2 reseptör antagonistidir.
İlacın prokinetik ve antiemetik etkilerinin yanı sıra yan etki profili bu mekanizmaya dayanır.
2
Santral dopamin blokajının sonuçlarını analiz et.
Kan-beyin engelini geçen ilaç, striatumdaki D2D_2 reseptörlerini bloke ederek ekstrapiramidal sisteme ait belirtilere yol açar.
Striatumda dopamin-asetilkolin dengesinin dopamin aleyhine bozulması motor yan etkilere neden olur.
3
Seçenekler arasından ilgili yan etkiyi seç.
Akut distoni, ekstrapiramidal sistem yan etkilerinden biridir.
Diğer seçenekler ya ilacın periferik etkileriyle ya da farklı reseptör gruplarıyla ilişkilidir.

Anahtar Kavram

Metoklopramidin kan-beyin engelini geçerek striatumda neden olduğu ekstrapiramidal yan etkiler.
Tahmini Süre:45s
Soru 140Soru →

Diyabetik gastroparezi tanısıyla izlenen ve mide boşalımını hızlandırmak amacıyla metoklopramid tedavisi başlanan bir hastada, aşağıdaki ilaçlardan hangisinin tedaviye eklenmesi metoklopramidin gastrointestinal sistem üzerindeki prokinetik etkisini farmakolojik olarak antagonize eder?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Skopolamin

Cevap

Skopolamin gibi antimuskarinik ilaçlar, metoklopramidin muskarinik reseptörler üzerinden gerçekleşen prokinetik etkisini engeller.
Metoklopramid, gastrointestinal düz kaslarda prokinetik etkisini esas olarak kolinerjik iletimi kolaylaştırarak gösterir. Presinaptik 5-HT4 reseptörlerini uyararak ve D2 reseptörlerini inhibe ederek asetilkolin salınımını artırır. Artan asetilkolin, düz kaslardaki M3 muskarinik reseptörleri uyarır. Skopolamin, bir muskarinik reseptör antagonisti olarak bu reseptörleri bloke eder ve metoklopramidin motiliteyi artırıcı etkisini farmakolojik olarak antagonize eder.

Adım Adım Çözüm

1
Metoklopramid mekanizmasını analiz et
Metoklopramid, 5-HT4 agonizması ve D2 antagonizması yoluyla enterik sinir sisteminden asetilkolin salınımını artırır.
Prokinetik etkinin temelinde kolinerjik iletimin güçlendirilmesi yatar.
2
Hedef dokudaki reseptörü belirle
Salınan asetilkolin, düz kas hücrelerindeki M3 muskarinik reseptörleri uyararak kasılmayı (motiliteyi) sağlar.
Etkinin ortaya çıkması için muskarinik reseptörlerin uyarılması şarttır.
3
Antagonistik etkileşimi saptan
Skopolamin bir antimuskarinik ajandır ve bu reseptörleri bloke ederek metoklopramidin etkisini ortadan kaldırır.
Postsinaptik reseptör blokajı, presinaptik olarak artırılan nörotransmitterin etkisini bloke eder.

Anahtar Kavram

Metoklopramidin prokinetik etkisi asetilkolin salınımını artırmasına bağlıdır ve bu etki atropin veya skopolamin gibi antimuskariniklerce engellenir.

Daha Fazla Pratik

Metoklopramidin kan-beyin bariyerini geçmesi nedeniyle oluşan ekstrapiramidal yan etkiler ile domperidonun bu açıdan güvenli oluşu arasındaki farkı gözden geçirin.
Tahmini Süre:50s
ÖncekiSayfa 7 / 9Sonraki
Gastrointestinal Sistem Farmakolojisi — TUS - Tıpta Uzmanlık Sınavı — Sayfa 7 | Examkin