Gastrointestinal Sistem Farmakolojisi

58 yaşındaki bir erkek hastada abdominal cerrahi sonrası bağırsak seslerinin alınamaması ve abdominal distansiyon gelişmesi üzerine 'postoperatif ileus' tanısı konuluyor. Bu hastada gastrointestinal düz kaslar üzerindeki motilin reseptörlerini doğrudan uyararak mide boşalmasını ve ince bağırsak motilitesini hızlandıran, ancak reseptör aşağı regülasyonuna bağlı olarak hızla taşifilaksi gelişebilen prokinetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Peptik ülser ve gastrit tedavisinde mukoza koruyucu ajan olarak kullanılan bizmut bileşiklerinin (örneğin bizmut subsalisilat) kullanımı sırasında ortaya çıkabilen ve hastalar tarafından sıklıkla melena (gastrointestinal kanama) ile karıştırılabilen karakteristik bulgu aşağıdakilerden hangisidir?

$42$ yaşında kadın hasta, son altı aydır devam eden karın ağrısı ve günde $3$-$4$ kez tekrarlayan, kansız, sulu diyare şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan endoskopik ve radyolojik incelemeler sonucunda, inflamasyonun sadece jejunum ve proksimal ileum ile sınırlı olduğu bir Crohn hastalığı tanısı konuluyor. Bu hastada aktif inflamasyonu baskılamak amacıyla oral $5$-aminosalisilik asit ($5$-ASA) tedavisi planlanıyor. İlacın salınımının proksimal ince bağırsaktan itibaren başlaması ve tüm gastrointestinal kanalda etkin konsantrasyona ulaşması istendiğinde, tercih edilmesi gereken en uygun mesalamin formülasyonu aşağıdakilerden hangisidir?

52 yaşında, uzun süredir tip 2 diyabet tanısı olan erkek hasta; yemek sonrası karında dolgunluk, erken doyma ve inatçı bulantı şikayetleriyle başvuruyor. Sintigrafik incelemede diyabetik gastroparezis saptanan hastaya prokinetik tedavi planlanıyor. Bu hastada kullanılabilecek ilaçların etki mekanizmaları ve yan etki profilleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Parkinson hastalığı tanısıyla takip edilen ve levodopa/karbidopa kombinasyonu kullanan 68 yaşında bir erkek hastada, şiddetli diyabetik gastropareziye bağlı mide boşalmasında gecikme ve erken doyma semptomları saptanmıştır. Hastanın mevcut nörolojik bulgularını (tremor, rijidite) kötüleştirmeden mide motilitesini artırmak amacıyla kullanılması en uygun prokinetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$38$ yaşında Crohn hastalığı tanısıyla $2,5$ mg/kg/gün dozunda azatioprin idame tedavisi alan erkek hastada, eşlik eden gut hastalığı nedeniyle allopurinol tedavisine başlanmıştır. Tedavinin ikinci haftasında yapılan rutin kontrolde hastada lökopeni ($1.200/mm^3$) ve trombositopeni ($85.000/mm^3$) geliştiği görülmüştür. Bu hastada şiddetli kemik iliği süpresyonunun ortaya çıkmasından sorumlu olan temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$58$ yaşında metastatik karsinoid tümör tanılı erkek hasta, günde $8-10$ kez meydana gelen sulu diyare ve eşlik eden flushing atakları nedeniyle başvuruyor. Hastanın tedavi geçmişinde en yüksek dozda somatostatin analogu ve loperamid kullanımı olmasına rağmen diyare semptomlarının kontrol altına alınamadığı ve idrar $5-HİAA$ düzeylerinin anlamlı derecede yüksek seyretmeye devam ettiği saptanıyor. Bu hastada serotonin biyosentezinin hız kısıtlayıcı basamağı olan triptofan hidroksilaz enzimini inhibe ederek periferik serotonin üretimini azaltan ve diyare semptomlarını kontrol etmek amacıyla tedaviye eklenmesi önerilen ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Ülseratif kolit tanısıyla takip edilen 34 yaşındaki bir erkek hastaya remisyon idamesi amacıyla oral yolla bir ilaç başlanıyor. Tedavinin birinci ayında hastada şiddetli baş ağrısı, bulantı ve cilt döküntüleri gelişiyor. Yapılan değerlendirmede, kullanılan ilacın terminal ileum ve kolondaki bakteriyel azorüdektaz enzimleri tarafından parçalanarak aktif hale gelen bir ön ilaç (prodrug) olduğu anlaşılıyor. Buna göre, bu ilacın farmakokinetik özellikleri ve metabolizması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$45$ yaşında bir erkek hasta, mide yanması ve epigastrik ağrı şikayetleri nedeniyle yaklaşık üç aydır kendi imkanlarıyla temin ettiği bir ilacı kullanmaktadır. Son zamanlarda memelerinde büyüme ve dokunmakla hassasiyet (jinekomasti) gelişmesi üzerine doktora başvurmuştur. Yapılan incelemede, hastanın kullandığı bu ilacın aynı zamanda karaciğerde sitokrom $P450$ enzimlerini inhibe ederek diğer ilaçların metabolizmasını yavaşlattığı belirlenmiştir. Bu hastanın kullandığı, mide asit salgısını inhibe eden ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Parkinson hastalığı nedeniyle levodopa tedavisi alan bir hastada, tedaviye bağlı gelişen şiddetli bulantı ve kusma şikayetlerini kontrol altına almak amacıyla bir antiemetik ilaç planlanmaktadır. Hastanın motor semptomlarını (rijidite, tremor vb.) kötüleştirmemesi için kan-beyin engelini geçmeyen bir periferik $D_2$ reseptör antagonisti seçilmesi kararlaştırılmıştır. Bu klinik tabloda kullanılması en uygun olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Şiddetli bulantı ve kusma şikayeti ile acil servise başvuran bir hastanın tıbbi öyküsünden feokromositoma tanısı olduğu öğrenilmiştir. Bu hastada antiemetik tedavi amacıyla kullanılan aşağıdaki ilaçlardan hangisi, tümörden katekolamin salınımını tetikleyerek hipertansif krize neden olma riski taşıdığı için tercih edilmemelidir?

Diyabetik gastroparezisi bulunan ve postoperatif dönemde şiddetli bulantı-kusma şikayeti olan bir hastada tedavi amacıyla kullanılan; hem santral kemoreseptör triger zonu (CTZ) inhibisyonu ile antiemetik etki sağlayan, hem de periferik $5-HT_4$ reseptör agonizması ile mide boşalmasını hızlandırarak prokinetik etki gösteren ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Özellikle yüksek emetojenik potansiyele sahip antineoplastik tedavi alan hastalarda, standart antiemetik profilaksiye (5-HT3 antagonisti, deksametazon ve NK1 antagonisti kombinasyonu) rağmen gelişen 'breakthrough' (araya giren) bulantı ve kusmanın yönetiminde kullanılan; D2, 5-HT2C ve 5-HT3 reseptör antagonizması yaparak etki gösteren tiyenobenzodiazepin yapısındaki atipik antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Mukoza koruyucu ilaçlar olarak bilinen sükralfat, bizmut bileşikleri ve misoprostolün farmakodinamik ve farmakokinetik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Mide asit salgısının fizyolojik kontrolünde rol oynayan histaminin, paryetal hücrelerin bazolateral membranındaki reseptörlerine bağlanmasını kompetitif (yarışmalı) olarak engelleyen ilaç grubu aşağıdakilerden hangisidir?

$28$ yaşında kadın hasta, fistülize Crohn hastalığı tanısıyla steroid tedavisine ek olarak azatioprin tedavisine alınıyor. Tedavinin üçüncü haftasında yapılan rutin kontrollerinde lökopeni ($1.800/mm^3$) ve trombositopeni ($85.000/mm^3$) saptanıyor. Bu hastada gelişen ağır kemik iliği supresyonundan sorumlu olması en olası genetik varyasyon aşağıdakilerden hangisidir?

$68$ yaşında, esansiyel hipertansiyon tanısı ile enalapril ve hidroklorotiyazid kombinasyonu kullanan bir hastaya, tarama kolonoskopisi öncesinde bağırsak temizliği amacıyla bir purgatif ajan uygulanmıştır. İşlemden birkaç gün sonra gelişen halsizlik ve idrar miktarında azalma nedeniyle yapılan tetkiklerinde serum kreatinin düzeyinin bazal değerine göre $3$ kat arttığı saptanmıştır. Böbrek biyopsisinde tübüler lümenlerde kalsiyum-fosfat depolanması ("nefrokalsinozis") ile karakterize akut böbrek hasarı tablosu izlenmiştir.

Bu hastada gelişen klinik tablodan sorumlu tutulması gereken purgatif ajan aşağıdakilerden hangisidir?

İrritabl bağırsak sendromu-diyare (İBS-D) tipinde kullanılan; bağırsak lümenindeki $\mu$-opioid reseptörlerine agonist etki yaparak gastrointestinal motiliteyi yavaşlatan, ancak eş zamanlı olarak $\delta$-opioid reseptör antagonizması yaparak konstipasyon ve abdominal ağrı gibi yan etkilerin görülme riskini minimize eden antidiyareik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Yüksek emetojenik kemoterapi (örn. sisplatin) alan hastalarda akut ve özellikle gecikmiş fazdaki bulantı-kusmanın önlenmesinde kullanılan, substans P'nin bağlandığı nörokinin-1 (NK1) reseptörlerini bloke eden, CYP3A4 enzimi üzerinde belirgin bir etkileşimi olmadığı için deksametazon dozunun azaltılmasını gerektirmeyen; ancak CYP2D6 enzimini inhibe etmesi nedeniyle bu yolakla metabolize olan ilaçlarla (örn. tioridazin) birlikte kullanımı ciddi kardiyak aritmilere yol açabileceği için kontrendike olan, yaklaşık 180 saatlik terminal yarı ömre sahip antiemetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$52$ yaşında erkek hasta, mezenterik arter embolisi nedeniyle geçirdiği masif ince bağırsak rezeksiyonu (kalan ince bağırsak uzunluğu: $120$ cm) sonrası "Kısa Bağırsak Sendromu" tanısıyla takip edilmektedir. Kronik diyare ve malabsorpsiyon nedeniyle parenteral nutrisyon desteği alan bu hastada, bağırsak emilim yüzeyini artırmak ve sıvı-elektrolit dengesini iyileştirmek amacıyla distal ileumdaki L-hücrelerinden salınan bir peptid analoğu olan teduglutid tedavisi başlanmıştır. Bu ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?