Parazitoloji

Bir deneysel çalışmada, tatlı su salyangozlarından salınan çatallı kuyruklu (furkoserker) larvaların, konak derisinden penetrasyon yoluyla vücuda girerek venöz dolaşıma katıldığı ve gelişen erişkin parazitlerin mezenterik venlere yerleştiği gözlenmiştir. Bu parazit grubu (Schistosoma türleri) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yıllardır evsiz olan ve hijyen koşullarının çok kötü olduğu bilinen $55$ yaşındaki erkek hastanın fizik muayenesinde; gövdesinde yaygın ekskoryasyonlar, post-enflamatuar hiperpigmentasyon ve deride kalınlaşma ($vagabond$'s $disease$) saptanıyor. Hastanın kıyafetlerinin dikiş yerlerinde çok sayıda ektoparazit ve bunlara ait sirkeler izleniyor. Bu hastadaki ektoparazit ve taşıyabileceği patojenlerin özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$48$ yaşında erkek hasta; $10$ gündür süren ateş, halsizlik ve sağ üst kadran ağrısı şikayetiyle başvuruyor. Fizik muayenede hepatomegali ve sağ hipokondriumda hassasiyet saptanıyor. Ultrasonografide karaciğer sağ lobunda $7 \times 6$ cm boyutlarında, soliter bir apse odağı izleniyor. Yapılan perkütan aspirasyonda "ançüez ezmesi" görünümünde, kokusuz püy boşaltılıyor. Püyün Gram boyamasında bakteri görülmüyor ve kültürde üreme olmuyor. Mikroskobik incelemede ise parazite rastlanmıyor.

Bu hastada amip apsesi düşünülmesine rağmen, boşaltılan apse materyalinin doğrudan mikroskobik incelemesinde parazitin saptanamamasının en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Evsizlerin bir arada yaşadığı bir barınakta, şiddetli vücut kaşıntısı olan bireylerin giysi dikiş yerlerinde küçük artropodlar ve bunlara ait yumurtalar tespit edilmiştir. Bu tabloya neden olan etkenin biyolojisi ve vektörlük özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bazı helmintlerin biyolojik döngülerinde, parazitin enfektif formunun bir canlı tarafından alınmasından sonra herhangi bir morfolojik gelişim veya çoğalma göstermeksizin canlılığını koruduğu görülür. Bu canlı, parazitin son konağa ulaşmasını kolaylaştıran bir 'taşıyıcı' işlevi görür ancak döngünün tamamlanması için biyolojik bir zorunluluk teşkil etmez.

Bu özelliklere sahip olan konak tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Egzotik mutfaklara ilgisi olan ve Uzak Doğu seyahatinde çiğ tatlı su balığı tükettiğini ifade eden bir hastada, tekrarlayan safra yolu enfeksiyonları ve tıkanma sarılığı tablosu gelişmiştir. Yapılan tetkikler sonucunda dışkıda $25-30\ \mu m$ boyutlarında, bir kutbu kapaklı ($operküllü$), diğer kutbu ise küçük bir çıkıntıya ($knob$) sahip yumurtalar görülmüş ve $Clonorchis\ sinensis$ tanısı konulmuştur. Bu etkenin yaşam döngüsü ve bulaş özellikleri, Türkiye'de endemik olan $Fasciola\ hepatica$ ile karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$34$ yaşında bir erkek hasta; iki haftadır giderek artan şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, parestezi ve düşük dereceli ateş şikayetleriyle başvuruyor. Öyküsünden yakın zamanda Güneydoğu Asya'ya turistik bir gezi yaptığı ve burada yerel bir festivalde çiğ tatlı su salyangozu yediği öğreniliyor. Fizik muayenede meningeal irritasyon bulguları saptanıyor. Yapılan lomber ponksiyon sonucunda beyin omurilik sıvısı (BOS) incelemesinde; basınç artışı, lökosit sayısı $520/mm^3$ (oran: $\%60$ eozinofil, $\%30$ lenfosit, $\%10$ nötrofil), glukoz $55 mg/dL$ ve protein $110 mg/dL$ olarak saptanıyor. BOS yaymasında bakteri görülmüyor. Bu klinik tabloya neden olan en olası etken aşağıdakilerden hangisidir?

Daha önce skabiye öyküsü olmayan bir kreş öğretmeni, sınıfındaki bir öğrencide skabiye saptanmasından yaklaşık bir ay sonra geceleri artan şiddetli kaşıntı ve el parmak aralarında tüneller saptanması üzerine tedavi almıştır. Tedaviden aylar sonra, ailesinden birinde benzer şikayetler başlamış ve öğretmen bu kişiyle temasından sadece $2$ gün sonra tekrar şiddetli kaşıntı şikayeti yaşamaya başlamıştır.

Bu hastada ikinci enfeksiyonda semptomların çok daha kısa sürede ortaya çıkmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

İnsanlarda kamçılı protozoonların neden olduğu en sık bağırsak enfeksiyonu etkeni olan *Giardia lamblia*'nın, fekal-oral yolla bulaşmasından sorumlu olan ve dış ortamda canlılığını sürdürebilen enfektif formu aşağıdakilerden hangisidir?

Vektörler ile parazitler arasındaki biyolojik ilişki, parazitin vektör vücudunda geçirdiği değişimlere göre farklılık gösterir. Bazı durumlarda parazit vektör içinde sadece sayısal olarak çoğalırken (örneğin veba basili), bazılarında ise sayıca artmadan sadece morfolojik bir gelişim (başkalaşım) süreci tamamlar. Sıtma etkeni olan *Plasmodium* türlerinin *Anopheles* cinsi sivrisineklerdeki yaşam döngüsü ise hem parazit sayısının artması (sporogoni) hem de parazitin yapısal olarak değişmesi (gametosit-ookinet-ookist-sporozoit dönüşümü) ile karakterizedir.

Buna göre, parazitin vektör içerisinde hem gelişim hem de çoğalma gösterdiği bu vektörlük tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir artropodun, parazit etkenini vücudunda herhangi bir biyolojik gelişim veya çoğalma evresi geçirmeksizin, sadece kontamine olmuş ağız parçaları, ayakları veya kanatları ile bir yerden bir yere fiziksel olarak taşıması durumu aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

$7$ yaşında bir erkek çocuk, yaklaşık $1$ aydır devam eden karın ağrısı, iştahsızlık ve aralıklı ishal şikayetleriyle getirilmiştir. Hastanın öyküsünden özellikle geceleri artan perianal kaşıntısının da olduğu öğrenilmiştir. Laboratuvar incelemesinde periferik kanda $$ oranında eozinofili saptanmıştır. Taze dışkı örneğinin direkt mikroskobik incelemesinde herhangi bir parazit formuna rastlanmamış; ancak polivinil alkol (PVA) ile fikse edilen dışkı örneğinin trikrom boyamasında, $2$ adet çekirdek içeren, çekirdek kromatini $4-8$ adet granül şeklinde parçalı görünen, kamçısı bulunmayan trofozoitler izlenmiştir. Bu klinik tabloya yol açan parazit ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$24$ yaşında bir erkek hasta, yaklaşık üç haftadır devam eden ve özellikle geceleri yatağa girdiğinde şiddetlenen yaygın kaşıntı şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Fizik muayenede el parmak aralarında, el bileğinin fleksör yüzlerinde ve genital bölgede eritemli papüller ile birlikte yer yer doğrusal, kirli beyaz renkte "sillion" (tünel) yapıları gözleniyor. Bu klinik tabloya neden olan parazit ($Sarcoptes \ scabiei$) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Doğu Anadolu bölgesinde hayvancılıkla yoğun uğraşılan bir köyde yaşayan 45 yaşındaki erkek hasta, sağ üst kadranda dolgunluk hissi ve künt bir ağrı şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Yapılan fizik muayenede hepatomegali saptanıyor. Ultrasonografik incelemede karaciğer sağ lobunda $8 \text{ cm}$ çapında, düzgün sınırlı, içinde çok sayıda "kız veziküller" bulunan kistik bir yapı izleniyor. Bu klinik tabloya neden olan parazit için insanların enfeksiyonu aldığı yapı aşağıdakilerden hangisidir?

$38$ yaşında AIDS tanılı erkek hasta, son $1,5$ aydır devam eden, günde $6-8$ kez tekrarlayan, bol sulu, non-inflamatuar ishal ve kilo kaybı şikayetleriyle başvuruyor. Fizik muayenesinde dehidratasyon bulguları saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde periferik yaymada $\%12$ oranında eozinofili saptanıyor. Dışkı örneğinin modifiye asid-fast boyamasında yaklaşık $25 \times 15$ $\mu$ m boyutlarında, elips şeklinde, içinde iki adet sporoblast içeren ookistler gözleniyor. Bu hastadaki klinik tablodan sorumlu olan etkenin tedavisinde ilk seçenek olarak tercih edilmesi gereken antimikrobiyal ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$5$ yaşında bir erkek çocuk, özellikle geceleri artan şiddetli perianal kaşıntı ve huzursuzluk şikayetleriyle polikliniğe getirilmiştir. Bu hastada klinik şüpheyi doğrulamak amacıyla uygulanması gereken en uygun ilk tanısal yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Tıbbi parazitoloji terminolojisinde parazitlerin yaşam döngüleri ve konak tercihleri incelendiğinde, bazı konak tiplerinin parazit için sağladığı biyolojik ortam ve bu ortamın döngünün devamlılığı üzerindeki etkisi farklılık gösterir. Özellikle paratenik konak (transport konak) ve ikinci ara konak kavramları, parazitin son konağa ulaşma stratejileri açısından kritik öneme sahiptir.

Buna göre, 'paratenik konak' ile 'ikinci ara konak' kavramları arasındaki temel biyolojik ayrım aşağıdakilerden hangisidir?

Toprakta bulunan enfektif filariform larvaların sağlam deriden girmesiyle bulaşan, erişkin formları ince bağırsak mukozasına tutunarak kan emen ve kronik enfeksiyonda ağır demir eksikliği anemisine yol açan nematod aşağıdakilerden hangisidir?

Trematodların (yaprak solucanları) genel biyolojik özellikleri, yaşam döngüleri ve konak ilişkileri dikkate alındığında, bu parazitlerin insanlarda enfeksiyon oluşturma süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tıbbi parazitolojide; parazitin doğadaki varlığını ve neslini devam ettirmesini sağlayan, duyarlı konaklar (özellikle insanlar) için birincil enfeksiyon kaynağı teşkil eden ve parazit ile konak arasında evrimsel bir uyum yakalandığı için genellikle ağır klinik tabloya yol açmayan canlılar için kullanılan terim aşağıdakilerden hangisidir?