Beşeri Sistemler

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte uygulanan nüfus politikalarındaki dönüm noktalarını temsil eden aşağıdaki gelişmeleri, eskiden yeniye doğru kronolojik olarak sıralayınız.

Coğrafya dersinde öğretmen, öğrencilerine şehirlerin fonksiyonel özellikleri ve etki alanları arasındaki ilişkiyi şu şekilde açıklamıştır:

"Bir şehrin küresel, bölgesel ya da yerel ölçekte bir etki alanına sahip olmasında nüfus miktarı tek başına belirleyici değildir. Şehrin sahip olduğu baskın fonksiyonlar, etki alanının sınırlarını çizer."

Buna göre, aşağıdaki öğrencilerden hangisinin verdiği örnek ve yaptığı açıklama öğretmenin belirttiği duruma uygun, doğru bir değerlendirmedir?

Aşağıda verilen şehirler ile bu şehirlerin ön plana çıkan baskın fonksiyonel özelliklerini doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Şehirlerin fonksiyonel özellikleri ile etki alanlarının sınırları (küresel, bölgesel, yerel) arasında doğrudan bir ilişki vardır.

Buna göre;

I. Fonksiyonel çeşitliliği az olan ve tarım faaliyetlerinin ön planda olduğu şehirlerin küresel etki alanı sınırlı olup genellikle yerel ölçekte kalır.
II. Bir şehrin nüfusunun fazla olması, o şehrin küresel çapta finans, borsa veya idari etkiye sahip olması için tek başına yeterli bir kriterdir.
III. Mekke ve Vatikan gibi dini fonksiyona sahip şehirlerin etki alanı, nüfus miktardan bağımsız olarak küresel bir yayılım gösterir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Aşağıda verilen şehirler ile bu şehirlerin küresel ya da bölgesel ölçekteki etki alanlarını belirleyen baskın fonksiyonel özelliklerini eşleştiriniz.

Şehirlerin küresel, bölgesel ya da yerel ölçekteki etki alanlarının belirlenmesinde sahip oldukları fonksiyonel özellikler (idari, dini, sanayi, finans vb.) doğrudan rol oynar. Bazı şehirler tek bir baskın fonksiyonla öne çıkarken, bazıları birden fazla fonksiyonu bünyesinde barındırarak küresel güç kazanır.

Buna göre;

I. Washington, idari fonksiyonunun yanı sıra küresel finansın en önemli merkezi olarak dünya ekonomisini yönlendirir.
II. Roma, hem idari (başkent) hem de dini (Vatikan) fonksiyonları bünyesinde barındırarak küresel ölçekte geniş bir etki alanı oluşturur.
III. Essen, tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin sanayiyle entegrasyonu sayesinde bölgesel etki alanını genişletmiştir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Şehirlerin sahip olduğu ekonomik, idari, dini veya kültürel fonksiyonlar, onların küresel ya da bölgesel ölçekteki etki alanlarını doğrudan belirler. Buna göre, aşağıda verilen şehirleri baskın fonksiyonel özellikleri ve etki alanları ile doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki tabloda beş farklı şehrin ön plana çıkan baskın fonksiyonu ve bu fonksiyonuna bağlı olarak gelişen etki alanı eşleştirilmiştir:

Bu tabloda numaralanmış eşleştirmelerden hangisinde hata yapılmıştır?

Türkiye’de Cumhuriyet’in ilanından günümüze kadar uygulanan nüfus politikaları ve TÜİK’in geleceğe yönelik hazırladığı nüfus projeksiyonları birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Türkiye'de şehirlerin gelişiminde ve etki alanlarının genişlemesinde idari, sanayi, ticaret, liman, turizm gibi çeşitli fonksiyonel özellikler etkilidir. Bir şehrin nüfusunun fazla olması onun her zaman çok geniş ve küresel düzeyde bir etki alanına sahip olduğu anlamına gelmediği gibi, nüfusu görece az olan bazı şehirler de belirli fonksiyonları sayesinde bölgesel düzeyde güçlü bir çekim merkezi haline gelebilmektedir.

Buna göre, Türkiye'deki şehirlerin nüfus özellikleri, dominant fonksiyonları ve etki alanları ilişkisiyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Anadolu, coğrafi konumu ve elverişli iklim şartları nedeniyle insanlık tarihinin ilk dönemlerinden itibaren yerleşme alanı olarak seçilmiştir. Aşağıdaki tabloda Türkiye'de yerleşmelerin tarihsel gelişimine ait bazı önemli merkezler ile bu merkezlerin ortaya çıktığı dönemler ve genel özellikleri verilmiştir. Tablodaki merkezleri, ait oldukları tarihsel dönemlerin genel özellikleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Tarımsal faaliyetlerde uygulanan yöntemler; üretim miktarını, bu ürünlerin pazara ulaştırılmasını (dağıtım) ve nihai tüketiciye erişimini (tüketim) doğrudan etkiler. Entansif (modern) tarımda beşeri faktörlerin (sulama, gübreleme, makineleşme vb.) sisteme müdahalesi yüksekken; ekstansif (geleneksel) tarımda doğal koşullara (yağış, sıcaklık vb.) olan bağımlılık devam etmektedir.

Buna göre, tarımsal üretim yöntemleri ile üretim, dağıtım ve tüketim süreçlerinin etkileşimi dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetleri üzerinde doğal ve beşeri faktörler birlikte etkili olmaktadır. Modern teknolojik gelişmeler doğal faktörlerin sınırlandırıcı etkisini hafifletse de tamamen ortadan kaldıramamıştır. Tarımsal ve sanayi faaliyetlerinde bu faktörlerin analiz edilmesi yatırımların sürdürülebilirliği açısından hayati önem taşır.

Buna göre;

I. Zonguldak ve Ereğli çevresinde demir madeni yatakları bulunmamasına rağmen büyük demir-çelik fabrikalarının bu bölgeye kurulması, üretimi etkileyen doğal faktörlerden enerji kaynağına yakınlık ilkesiyle açıklanır.
II. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile sulama olanaklarının artması sonucu bölgede ekstansif tarım yöntemlerinin yerini entansif tarım yöntemlerine bırakması, pamuk üretimindeki iklime bağlı dalgalanmaları azaltmıştır.
III. Teknolojik gelişmeler ve buz kırıcı gemilerin kullanımı sayesinde Kuzey Deniz Yolu'nun ticari taşımacılığa açılması, iklim ve coğrafi konum gibi doğal faktörlerin dağıtım üzerindeki sınırlandırıcı etkilerini tamamen ortadan kaldırmıştır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Türkiye'de kır yerleşmelerinin dokusal ve fonksiyonel özellikleri; fiziki coğrafya şartları (su kaynakları, yer şekilleri, iklim) ile beşeri faaliyetlerin (tarım, hayvancılık, mülkiyet yapısı) karşılıklı etkileşimi sonucunda şekillenmiştir.

Buna göre, sol sütunda verilen yerleşme tipleri ve dokusal özellikleri ile sağ sütunda verilen bu durumların ortaya çıkmasındaki temel coğrafi gerekçeleri en doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki tabloda üç farklı ülkenin bazı demografik göstergeleri verilmiştir:

Bu ülkelerin demografik özellikleri ve uyguladıkları veya uygulamaları gereken nüfus politikalarıyla ilgili olarak aşağıda yapılan değerlendirmelerden hangisi kesinlikle do��rudur?

Türkiye'de uygulanan ekonomi politikaları, ülkenin doğal kaynaklarının kullanım şekli, yoğunluğu ve mekansal da��ılışı üzerinde belirleyici bir etkiye sahip olmuştur. Aşağıda verilen Türkiye ekonomi politikası dönemlerini/kararlarını, bu politikaların doğal kaynak kullanımı üzerindeki temel mekansal yansımalarıyla eşleştiriniz.

Sibirya’nın zengin doğal gaz kaynaklarının çıkarılması, boru hatlarıyla Avrupa pazarlarına taşınması ve buralarda enerji kaynağı olarak kullanılması süreci; üretim, dağıtım ve tüketim aşamalarının karşılıklı etkileşimine dayanmaktadır.

Bu süreçte üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetlerini etkileyen faktörler göz önüne alındığında;

I. Dağıtım aşamasında modern teknoloji ürünü boru hatlarının ve buzkıran gemilerin kullanılması, iklim ve yer şekilleri gibi doğal faktörlerin dağıtım üzerindeki sınırlayıcı etkisini tamamen ortadan kaldırmıştır.
II. Üretim aşamasında, coğrafi ortamın sunduğu hammadde potansiyeli tek başına yeterli olmayıp; bu kaynağın işletilebilmesi için teknolojik altyapı ve sermaye gibi beşeri faktörlerin de sürece dahil olması zorunludur.
III. Tüketim aşamasında, Avrupa'daki pazar alanlarının yüksek satın alma gücü ve enerji talebi gibi beşeri özellikleri, Sibirya'daki üretim miktarını ve dağıtım ağlarının yönünü belirleyen temel etkendir.

değerlendirmelerinden hangileri doğrudur?

Aşağıdaki göç örneklerini/türlerini, bu göçlerin ortaya çıkış nedenleri ve mekansal-toplumsal etkileriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Türkiye'de kır yerleşmelerinin dokusal özellikleri üzerinde yer şekillerinin engebelilik durumu ve su kaynaklarının yeterliliği doğrudan etkilidir. Su kaynaklarının bol, arazinin engebeli ve tarım alanlarının parçalı olduğu yerlerde evler birbirinden uzak inşa edilerek dağınık yerleşmeler oluşturulurken; su kaynaklarının yetersiz, arazinin düz veya düze yakın oldu��u yerlerde ise evler su kaynaklarının etrafında toplanarak toplu yerleşmeleri oluşturur.

Buna göre, coğrafi özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki alanların hangisinde dağınık yerleşme dokusunun daha yaygın olması beklenir?

Türkiye'de şehirlerin büyümesi ve gelişmesinde idari, askeri, ticari, sanayi ve tarımsal gibi çeşitli ekonomik fonksiyonlar belirleyici olmuştur. Aşağıda verilen şehirlerimizi, gelişimlerinde en fazla ön plana çıkan birincil ekonomik fonksiyonlarıyla eşleştiriniz.