Mekansal Bir Sentez: Türkiye

Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projelerinden biri olan Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP), bölgenin sahip oldu��u doğal ve beşerî kaynakları en verimli şekilde değerlendirerek sürdürülebilir bir ekonomik kalkınma sağlamayı hedeflemektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi DOKAP'ın temel hedefleri arasında gösterilemez?

Türkiye'de yürütülen bazı hayvancılık ve su ürünleri faaliyetleri ile bu faaliyetlerin coğrafi dağılışını ve gelişimini doğrudan etkileyen temel faktörler ve örnek yörelerin doğru şekilde eşleştirilmesi gerekmektedir.

Aşağıda verilen hayvancılık faaliyetleri ile bu faaliyetlerin dağılış özelliklerini gösteren açıklamaları eşleştiriniz.

Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projelerinin kendilerine has gerekçeleri ve öncelikli hedefleri bulunmaktadır. Aşağıda verilen bölgesel kalk��nma projelerini, kurulmalarına zemin hazırlayan temel gerekçeler ve hedeflerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Türkiye'de hayvancılık faaliyetlerinin coğrafi dağılışı; iklim özellikleri, yer şekilleri, bitki örtüsü ve beşerî faktörler ile yakından ilişkilidir. Aşağıdaki tabloda Türkiye'de yürütülen bazı hayvancılık faaliyetleri, bu faaliyetlerin coğrafi dağılışını etkileyen temel coğrafi faktörler ve yoğunlaştığı alanlar eşleştirilmiştir:

Buna göre, tablodaki hayvancılık faaliyetlerinden hangilerinin coğrafi faktör ve yoğunlaştığı alan eşleştirmelerinde hata yapılmıştır?

Türkiye'de yürütülen bazı ekonomik faaliyetler ile bu faaliyetlerin en yoğun yapıldığı alanlar ve coğrafi gerekçeleri eşleştirilmek istenmektedir. Buna göre, aşağıda verilen ekonomik faaliyetleri en uygun coğrafi gerekçelerle eşleştiriniz.

Türkiye'de yürütülen hayvancılık, ormancılık ve su ürünleri faaliyetlerinin coğrafi dağılışı ile doğal çevre özellikleri arasında yakın bir ilişki vardır.

Buna göre, Türkiye'deki ekonomik faaliyetler ile bu faaliyetlerin yoğunlaştığı alanların doğal çevre özellikleri ilişkisi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Aşağıdaki Türkiye'de yürütülen hayvancılık ve su ürünleri faaliyetlerini, bu faaliyetlerin coğrafi dağılış özelliklerini ve gelişim şartlarını gösteren açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Türkiye, jeolojik geçmişi boyunca farklı dağ oluşumu hareketlerinden, volkanik faaliyetlerden ve aşınım süreçlerinden etkilendiği için maden çeşitliliği bakımından oldukça zengin bir ülkedir. Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki Yukarı Fırat Bölümü, bu çeşitliliğin en fazla olduğu alandır. Ancak bir yörede çok sayıda farklı maden türünün tespit edilmiş olması, o yöredeki tüm maden yataklarının hemen işletmeye açılabileceği anlamına gelmez.

Buna göre, madenlerin işletilmesi ve tesis yerlerinin belirlenmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, madencilik faaliyetlerindeki 'çeşitlilik' ile 'ekonomik rezerv' arasındaki farkı doğru bir şekilde açıklamaktadır?

Aşağıda Türkiye'de çıkarılan bazı önemli madenlerin coğrafi özellikleri ile işletildikleri alanlar ve bu madenlerin isimleri verilmiştir. Madenlerin coğrafi özelliklerini doğru maden isimleriyle eşleştiriniz.

Türkiye'de jeolojik yapının karmaşık olması ve farklı jeolojik zamanlara ait arazilerin bulunması maden çeşitliliğini artırmıştır. Örneğin Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki Yukarı Fırat Bölümü, maden çeşitliliği en fazla olan alandır. Ancak bu bölümde tespit edilen bazı maden yataklarının günümüzde işletilmediği görülmektedir. Bu yatakların işletilmemesinin temel nedeni, rezerv miktarının az ya da tenör (saf metal) oranının düşük olmasıdır.

Bu durum, madencilik faaliyetleriyle ilgili aşağıdaki genellemelerden hangisini destekler?

Türkiye'de metalürji (maden işleme) tesislerinin yer seçiminde ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşım (liman/demiryolu) imkanları gibi farklı coğrafi faktörler belirleyici olmuştur. Aşağıda verilen tesis/işletmeleri, bu tesislerin kuruluş yerlerinin belirlenmesindeki temel coğrafi gerekçelerle eşleştiriniz.

Türkiye'nin jeolojik geçmişinde farklı dönemlere ait dağ oluşumu, volkanizma ve aşınım süreçlerinin etkili olması, ülkede bulunan maden çeşitliliğini artırmıştır. Ancak bir yörede maden çeşitliliğinin fazla olması, o yörenin madencilik sektöründen elde ettiği ekonomik gelirin de mutlaka yüksek olacağı anlamına gelmez.

Buna göre, Türkiye'de maden çeşitliliği bakımından zengin olan bir yörenin maden üretimi ve gelirlerinde istenen düzeyde olmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkenin coğrafi konumu, dış politikası ve uluslararası alandaki gücü arasındaki ilişkiyi inceleyen jeopolitik; zaman içinde bazı yönleriyle sabit kalırken, bazı yönleriyle sürekli bir değişim ve gelişim içerisindedir. Türkiye’nin jeopolitik konumunu belirleyen unsurlar da bu doğrultuda "değişmeyen (statik)" ve "değişen (dinamik)" unsurlar olarak iki ana grupta sınıflandırılmaktadır. Fiziki coğrafya özellikleri ve coğrafi konum özellikleri statik unsurları oluştururken; beşeri coğrafya, ekonomik, askeri ve siyasi değerler ise dinamik unsurları oluşturmaktadır.

Buna göre, Türkiye ile ilgili aşağıda verilen özelliklerden hangileri Türkiye'nin jeopolitiğindeki değişmeyen (statik) unsurlar arasında yer alır?

I. İstanbul ve Çanakkale boğazları vasıtasıyla Karadeniz Havzası'nı açık denizlere bağlayan tek doğal su yolunun kontrolünü elinde bulundurması
II. Hazar Havzası ve Orta Doğu enerji kaynaklarını Avrupa pazarlarına aktaran uluslararası enerji koridorları üzerinde köprü görevi üstlenmesi
III. Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı stratejik bir coğrafi alanda (merkezi konumda) yer alması
IV. Soğuk Savaş sonrasında Balkanlar ve Yakın Doğu'da barışı koruma misyonlarında aktif rol oynayan güçlü bir askeri caydırıcılığa sahip olması

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde yararlanılan bazı enerji kaynaklarının oluştukları jeolojik dönemler göz önüne alındığında, bu kaynakların en eski jeolojik dönemde oluşandan en yakın jeolojik dönemde oluşana doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Türkiye'de iç ticaret, üretici ve tüketici merkezlerinin coğrafi olarak farklı bölgelerde yoğunlaşmasıyla büyük bir dinamizm kazanmıştır.

Bu kapsamda bölgeler arasında gerçekleşen ürün akışları ile ilgili;
I. Doğu Anadolu Bölgesi'nden büyük tüketim merkezlerine doğru kümes hayvancılığı ve besi hayvancılığı ürünlerinin yoğun şekilde sevk edilmesi,
II. Karadeniz Bölgesi'nden diğer bölgelere, yetişme alanı belirli iklim şartlarıyla sınırlandırılmış olan çay ve fındık gibi tarım ürünlerinin gönderilmesi,
III. Marmara Bölgesi'ndeki sanayi tesislerinde üretilen tüketim malları ile ithal edilen çeşitli ürünlerin ülke geneline dağıtılması

durumlarından hangileri Türkiye'deki iç ticaretin yapısal özelliklerini ve bölgesel ürün akışlarını doğru yansıtmaktadır?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte farklı ekonomi politikaları uygulanmış ve bu politikaların coğrafi mekanda belirgin yansımaları olmuştur. Aşağıda bu dönemlerden bazılarının temel yaklaşımları ve mekansal/sektörel sonuçları verilmiştir:

* 1923 - 1929 Dönemi: İzmir İktisat Kongresi kararları doğrultusunda özel teşebbüs teşvik edilmiş, tarımda aşar vergisi kaldırılarak köylünün üretim kapasitesi artırılmaya çalışılmıştır.
* 1930 - 1950 Dönemi: Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkisiyle devletçi ekonomi modeline geçilmiş, sanayi planları hazırlanarak kamu eliyle şeker, tekstil ve demir-çelik fabrikaları kurulmuştur.
* 1950 - 1960 Dönemi: Özel sektör yatırımları yeniden ön plana çıkmış, tarımda makineleşme hız kazanmış ve karayolu altyapısına büyük önem verilmiştir.
* 1960 - 1980 Dönemi: Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) kurularak beş yıllık kalkınma planları uygulanmış, yurt içi üretimi korumak amacıyla ithal ikameci sanayi modeli benimsenmiştir.

Bu bilgilere ve Türkiye'nin ekonomi tarihine göre, uygulanan ekonomi politikalarının mekansal ve sektörel etkileriyle ilgili yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kaynakların toplam üretim içerisindeki payları dönemsel, iklimsel ve yapısal faktörlere göre değişiklik göstermektedir.

Buna göre, Türkiye'nin elektrik enerjisi üretiminde yararlanılan aşağıdaki kaynakları, toplam elektrik üretimi içindeki paylarına göre en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralayınız.

Türkiye'de gerçekleştirilen hayvancılık, ormancılık ve su ürünleri faaliyetlerinin coğrafi dağılış özelliklerini ve bu özelliklerin ortaya çıkmasında belirleyici olan temel coğrafi gerekçeleri eşleştiriniz.

Türkiye'de iç ve dış ticaretin gelişmesinde, sanayi ve tarım bölgelerini dış dünyaya bağlayan liman şehirleri ile bu şehirlerin hinterland (art bölge) özellikleri belirleyici bir role sahiptir. Coğrafi konumları, ulaşım bağlantıları ve hinterland genişlikleri farklı olan limanlarımızın ticari fonksiyonları da bu doğrultuda çeşitlilik gösterir.

Buna göre, sol sütunda verilen limanları, sağ sütunda verilen ticari ve fonksiyonel coğrafi özellikleriyle eşleştiriniz.

Türkiye, zengin coğrafi çeşitliliği sayesinde aynı dönemde farklı turizm etkinliklerinin yapılabildiği ender ülkelerden biridir. Yer şekilleri, iklim özellikleri ve jeolojik yapı ülkemizdeki turizm potansiyelini doğrudan şekillendirmiştir.

Aşağıdaki haritada Türkiye genelinde farklı özellikleriyle öne çıkan beş alan numaralandırılarak gösterilmiştir.

Buna göre, haritada gösterilen alanlardaki turizm potansiyeli ve varlıklarıyla ilgili yapılan değerlendirmelerden hangisi doğrudur?