Edebiyat Bilgi ve Kuramları

Ârızın yâdıyla nemnâk olsa müjgânım n'ola<br>Karalar giymiş durur yâsında ol şâhın bulut

Bu beyitteki edebî sanatlar ve kullanılan sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yerleri Türk edebiyatındaki şiir türlerini ve bu türlerin klasik/halk edebiyatındaki karşılıklarını dikkate alarak uygun terimlerle tamamlayınız.

Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç;<br>Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç!

Yahya Kemal Beyatlı’ya ait bu beyitteki söz sanatlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Aşağıdaki sol sütunda verilen şiir dizeleri ile sağ sütunda verilen edebî sanatları, dizelerdeki en belirgin/hâkim sanatı esas alarak eşleştiriniz.

Âb-gûndur günbed-i devvârın rengi bilmezem<br>Yâ muhît olmuş gözümden akan yaşım uymuş rûzgâra

Fuzuli'ye ait bu beyit ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

"Bunu benden istememeliydiniz. Ben kendi hâlimde... Sonra o mavi pelerinli kadın geldi. Neden her yerde o var? Sokak lambasının sarı ışığı altında ıslak kaldırımlar parlıyordu. Annemin çocukken söylediği o ninniyi anımsıyorum birden: 'Dandini dandini dastana...' Neden danalar bostana girer ki? Bostancı döver mi gerçekten? Saat çalıyor. Komşunun duvarındaki saat. Zaman geçiyor, ben burada öylece oturuyorum. Gitsem mi? Bavul hazır ama içindeki gömleklerin ütüsü bozuk. Ütü, sıcaklık, çocukken elimi yaktığım o soba..."

Bu parçanın anlatımında ağırlıklı olarak kullanılan anlatım tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

Edebiyat, duygu ve düşünceleri dil aracılığıyla estetik bir yapıya kavuşturma sanatıdır. Müzik sesle, resim boyayla, heykel ise mermer veya bronzla biçim bulurken edebiyatın ham maddesi olan dil; simgesel, soyut ve toplumsal uzlaşıya dayalı bir sistemdir. Bu yönüyle edebî eser, alımlayıcının duyularına doğrudan hitap eden somut bir nesne sunmak yerine, zihinde imgeler ve tasarımlar zinciri uyandırarak var olur. Dolayısıyla edebiyatın güzel sanatlar içerisindeki özgün konumu, onun bu soyut araçla somut yaşantılar inşa edebilme gücünden kaynaklanır.

Bu parçadan hareketle edebiyatın güzel sanatlar içindeki yeri ve malzemesinin niteliğine dair;

I. Dilin soyut ve simgesel yapısı, edebî eserin alımlanma sürecinde okurun hayal gücünü ve zihinsel katılımını zorunlu kılar.
II. Edebiyat, doğrudan duyulara seslenen fiziksel bir malzeme yerine dili kullandığı için plastik sanatlardan ayrışır; fonetik sanatlar arasında yer alsa da dili simgesel boyutuyla işlemesi bakımından kendine has bir konuma sahiptir.
III. Edebiyatın ham maddesi olan dil, toplumsal bir uzlaşı ürünü olduğundan edebî eserler bireysel yaratıcılıktan ziyade toplumsal faydayı önceler.

yargılarından hangileri söylenebilir?

Aşkın aldı benden beni
Bana seni gerek seni
Ben yanarım dünü günü
Bana seni gerek seni

Yunus Emre'ye ait bu dörtlüğün nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Odanın soğuk havası tenine çarptıkça ürperiyordu. Masanın üzerindeki eski fotoğrafa bakıp derin bir iç çekti. 'Neden hâlâ buradayım?' diye sordu kendi kendine. Gitmeliydim, o treni kaçırmamalıydım. Şimdi o uzak şehirde, bambaşka bir hayatın eşiğinde olabilirdim. Ama korktum. Kendimi bildim bileli hep aynı korkunun esiri oldum. Şimdi bu karanlık odada geçmişin hesaplaşmasını yapmanın ne yararı var?

Bu parçada ağırlıklı olarak kullanılan anlatım tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

Odanın köşesindeki eski dolabın gıcırtısı... Zehra'nın getirdiği çay bardakları neden hep çatlak olurdu? Çatlak. Bir kere de alnından yaralanmış bir at görmüştüm çocukken. Kasabanın tozlu meydanında. Babam elimden tutuyordu. Elimi ne sıkı sıkıya kavrardı öyle. Şimdi avuçlarım bomboş. Bu otel odası da boş. Masadaki yarım kalmış sigara paketi... Kaç gün oldu buraya geleli? Üç mü, dört mü? Zamanı saymak ne anlamsız. Duvar saatini kurmayı dün gece yine unuttum. Unutmak, kurtulmaktır derdi emekli öğretmen. Sahi, o adam nereye gitti? Herkes gidiyor.

Bir romandan alınan bu parçada kahramanın iç dünyasının yansıtılmasında öne ��ıkan anlatım tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda sol sütunda verilen klasik Türk edebiyatı şiir parçalarını, sağ sütundaki uygun nazım biçimi ve nazım türü sınıflandırmalarıyla eşleştiriniz.

Aşağıdaki edebi metin kesitlerini, bu kesitlerde kullanılan anlatıcı ve bakış açısı türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Edebiyat, malzemesi dil olan ve seslerle örülü bir güzel sanat dalıdır. Plastik sanatlar dış dünyayı mekânda dondurarak görünür kılarken, müzik zaman içinde seslerin dalgalanışıyla duygu dünyamıza seslenir. Edebiyat ise kelimelerin çağrışım gücüyle zihinde imgeler inşa eder. Bir ressamın tuvale yansıttığı ağaç dış dünyada somut bir nesne olarak karşımızda dururken, bir romancının betimlediği ağaç her okurun zihninde kendi deneyimleriyle yeniden biçimlenir. Bu yönüyle edebiyat, hem işitsel sanatların ses dünyasından beslenir hem de zihinsel tasarımlar aracılığıyla diğer sanat dallarından daha geniş bir özgürlük alanı sunar.

Bu parçada dile getirilen düşüncelerden yola çıkılarak güzel sanatların sınıflandırılması ve edebiyatın bu sanatlar arasındaki yeriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Roman ve hikâye gibi anlatmaya bağl�� metinlerde kahramanların iç dünyalarını, geçmişlerini veya zihinsel süreçlerini aktarmak için çeşitli anlatım tekniklerinden yararlanılır. Aşağıda verilen edebi metin parçalarını, bu parçalarda belirgin olarak kullanılan anlatım teknikleriyle eşleştiriniz.

I. Metin
"Çocukluğumun geçtiği o eski konak, her odasında ayrı bir hatıra barındıran tarihi bir yapıydı. Dedemin o gür sesiyle sofa kısmında bizi toplayıp anlattığı eski sefer anıları, zihnimde tarihin tozlu sayfalarından çıkmış gerçek tablolar gibi duruyor. O günlerden kalan tek şey, o konağın bahçesindeki kuyu ve duvara asılı eski bir fotoğraftır. İnsanın geçmişe dönüp bakması, yitirilen zamana dair tutulmuş belgesel bir kayıt gibidir."

II. Metin
"Kona��ın merdivenlerini tırmanırken basamakların gıcırtısı ona geçmişin sesini fısıldıyordu. Dedesi sofa kısmında oturmuş, hiç var olmamış seferlerin hayali haritalarını çiziyordu duvarlara. Adam yavaşça cebinden çıkardığı fotoğrafı açtı. Solmuş yüzler ona bakıp gülümsedi. 'Zaman,' diye mırıldandı kendi kendine, 'içinde boğulduğumuz ama ıslanamadığım��z bir nehir.'"

Edebî metinlerin sınıflandırılması ilkeleri ve bu metinlerin yapısal özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, yukarıdaki metinler hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Selim, koridorun sonundaki pencereye doğru yürürken içindeki huzursuzluğun kaynağını çok iyi biliyordu. Günlerdir zihnini meşgul eden o kararsızlık, şimdi tüm benliğini ele geçirmişti. Mektubu göndermekle hata yapıp yapmadığını düşünüyor, bir yandan da içindeki gururun onu sürüklediği bu yalnızlıktan derin bir pişmanlık duyuyordu. Kendini avutmaya çalışsa da vicdanının sesini susturamayacağının farkındaydı.

Bu parçada belirgin olarak kullanılan anlatım tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir

Bu dörtlüğün biçimsel ve içeriksel özellikleri dikkate alındığında, nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Aşağıda sol sütunda verilen klasik Türk edebiyatı şiir parçalarını, sağ sütunda yer alan doğru nazım biçimi ve nazım türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Bir tiyatro oyunundan alınan aşağıdaki metni inceleyiniz:

(Sahne, eski bir konağın çalışma odası olarak düzenlenmiştir. Duvarda tozlu portreler, ortada ise üzerinde kalın ciltli kitaplar ve pirinç bir şamdan bulunan ağır bir masa yer almaktadır. Karakterlerden Kenan, odada tek başınadır. Pencereden dışarıda yağan yağmuru izler, derin bir iç çeker.)

Kenan – (Kendi kendine, kederli bir ses tonuyla) Yıllardır bu odada, geçmişin gölgeleriyle yaşıyorum. Herkes uyurken ben vicdanımla baş başa kalıyorum. (Masaya yaklaşır, şamdanı eline alır ve elindeki titremeyi gizlemeye çalışarak tahta masaya vurur.) Zaman daralıyor...

(Bu sırada kapı yavaşça aralanır. İçeri giren sadık uşak Rıza'dır. Kenan'ın şaşkınlığı, gözlerini belerterek kaşlarını yukarı kaldırmasından anlaşılır.)

Bu metin ve metindeki sahne yönlendirmeleri dikkate alındığında tiyatro terimleri ve yapı unsurlarıyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Yeşil başlı gövel ördek
Uçar gider göle karşı
Eğrice boyunlu yârim
Bakar gider yola karşı

Karacaoğlan'a ait bu dörtlüğün nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?