Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri

19 soru

I.
Havada bulut yok bu ne dumandır
Mahlede ölüm yok bu ne şivandır
Şu Yemen elleri ne de yamandır

II.
Ano yemendir gülü çemendir
Giden gelmiyor acep nedendir

Yukarıda bent (I) ve kavuştak (II) bölümlerine yer verilen şiirle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

I numaralı bölüm eserin asıl konusunun işlendiği bent; II numaralı bölüm ise her bentten sonra tekrarlanan kavuştak (bağlantı) kısmıdır.

Dize sonlarında yer alan '-dır' ekleri görevce aynı olduğu için redif, köklerdeki 'an' sesleri ise tam kafiyedir.

Anonim halk edebiyatı nazım ürünlerinden olan bu şiir, ezgiyle söylenen ve söyleyeni genellikle zamanla unutulmuş bir türküdür.

Bent ve kavuştak bölümlerinden oluşan bu şiir, âşık edebiyatının en karakteristik nazım biçimlerinden olan ve 8'li hece ölç��süyle söylenen semai ile aynı ölçü kalıbına sahiptir.

Şiirin bent kısmındaki dizeler kendi arasında uyaklıyken kavuştak kısmı da kendi içinde ayrı bir uyak düzenine sahiptir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bent ve kavuştak bölümlerinden oluşan bu şiir, âşık edebiyatının en karakteristik nazım biçimlerinden olan ve 8'li hece ölç��süyle söylenen semai ile aynı ölçü kalıbına sahiptir.

Cevap

Bent ve kavuştak bölümlerinden oluşan bu şiirin, 8'li hece ölçüsüyle söylenen semai ile aynı ölçü kalıbına sahip olduğu ifadesi yanlıştır.

Şiirin hece sayıları sayıldığında 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülmektedir. Semai nazım biçimi ise daima 8'li hece ölçüsüyle söylenir. Bu nedenle şiirin semai ile aynı hece ölçüsü kalıbına sahip olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Verilen şiirin dizelerindeki hece sayılarını sayarak hece ölçüsünü belirlemek.

Şiirin tüm dizelerinin 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür.

Şiirin biçimsel özelliklerini ve ölçü kalıbını ortaya çıkarmak.

Şiirin yapısal bölümlerini (bent ve kavuştak) ve uyak düzenini incelemek.

Birinci bölümün bent (aaa), ikinci bölümün ise nakarat niteliğindeki kavuştak (bb) olduğu ve kendi içlerinde uyaklandığı saptanır.

Şiirin türkü nazım biçimine ait olduğunu ve yapısal doğruluğunu teyit etmek.

Türkülerin hece ölçüsünü, âşık edebiyatı nazım biçimlerinden semainin ölçü özellikleri ile karşılaştırmak.

Semai nazım biçiminin 8'li hece ölçüsüyle söylenmesi gerektiği, oysa bu şiirin 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı belirlenir. Bu durum iki nazım şeklinin aynı hece kalıbına sahip olmadığını gösterir.

Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu denetleyerek söylenemeyecek olan yargıyı bulmak.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimlerinden Türkünün Yapısal ve Ölçü Özellikleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 2Soru →

Aşağ��da üç farklı şiir parçası verilmiştir:

I. Şiir
*Almadan*
*Kokula da almadan*
*Bir kerecik yüzün görsem*
*Canım tatlı almadan*

II. Şiir
*Derdim var dağlar gibi*
*Söylemem eller gibi*
*Gözlerimin yaşını*
*Dökerim seller gibi*
*Ağla ey dertli gönlüm*
*Hallerin haller gibi*

III. Şiir
*Yüce dağdan esen yeller*
*Yârimden haber mi söyler*
*Gözüm yollarda kalmıştır*
*Böyle geçmiş hep geceler*

Bu şiirlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

I. şiir; ilk dizesinin hece sayısı bakımından eksik olması ve dize sonlarındaki 'almadan' sözcükleri arasında cinaslı kafiye bulunması yönüyle kesik mani örneğidir.

II. şiir; yedişer (

7

'şer) heceden oluşan dört dizelik asıl maninin sonuna, kafiyesi asıl dizeye bağlı iki dize daha eklenmesiyle oluşmuş artık (yedekli) manidir.

III. şiir; dörtlük nazım birimi, aaba kafiye düzeni ve dize sonlarındaki ses benzerlikleriyle anonim halk edebiyatının en yaygın nazım şekli olan düz maniye örnektir.

I. ve II. şiirler, durak ve hece sayısı özellikleri bakımından (yedişer (

7

'şer) heceli olmaları) anonim halk edebiyatı nazım biçimi olan maninin standart hece kalıbına uygundur.

III. şiir, aaba kafiye düzenine sahip olsa da hece sayısı (

8

'li hece ölçüsü) yönünden mani nazım biçiminin temel yapısal kuralına aykırılık göstermektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III. şiir; dörtlük nazım birimi, aaba kafiye düzeni ve dize sonlarındaki ses benzerlikleriyle anonim halk edebiyatının en yaygın nazım şekli olan düz maniye örnektir.

Cevap

Üçüncü şiirin düz mani olduğunu belirten seçenek yanlıştır. Çünkü bu şiir sekizli (

8

'li) hece ölçüsüyle yazılmıştır, oysa maniler yedişer (

7

'şer) heceden oluşmak zorundadır.

Üçüncü şiirin düz mani olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır. Çünkü bu şiir incelendiğinde her dizesinin sekiz (

8

) heceli olduğu görülür. Anonim halk şiirinde maniler yalnızca yedişer (

7

'şer) hecelik kalıplarla oluşturulabilir. Dolayısıyla bu parça bir mani örneği olamaz.

Adım Adım Çözüm

Verilen şiirlerin hece sayılarını ve dize yapılarını analiz etmek

Birinci şiir

3-7-7-7

hece yapısına sahipken, ikinci şiir

6

dizeden oluşup her dizesi

7

hecelidir. Üçüncü şiir ise

4

dizeden oluşup her dizesi

8

hecelidir.

Mani nazım biçiminin ayırt edici en önemli yapısal özellikleri hece sayısı ve dize sayısıdır.

Şiirlerin kafiye şemalarını ve türlerini belirlemek

Birinci şiir aaba kafiyeli ve ilk dizesi eksik olduğundan 'kesik (cinaslı) mani'dir. İkinci şiir aabaca kafiyeli ve altı dize olduğundan 'artık (yedekli) mani'dir. Üçüncü şiir ise aaba kafiyelidir ancak sekizli hecedir.

Kafiye şeması ve dize sayısı maninin alt türlerini (düz, kesik, yedekli) belirlemede kullanılır.

Üçüncü şiirin mani olup olamayacağını değerlendirmek

Üçüncü şiir sekizli (

8

'li) hece ölçüsüyle yazıldığı için mani olamaz. Maniler geleneksel olarak sadece yedi heceli (

7

'li) kalıpla söylenir.

Anonim halk edebiyatında mani nazım biçiminin temel hece ölçüsü kalıbı

7

'lidir.

8

'li hece ölçüsü genellikle semai nazım biçiminde kullanılır.

Anahtar Kavram

Mani nazım biçimi türleri ve yapısal özellikleri (özellikle 7'li hece ölçüsü kuralı)

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3Soru →

Kırmızı gül demet demet
Sevda yalan bir kıyamet
Gitti gelmedi o yiğit
Şu Muğla'ya emanet

Bize mesken oldu gurbet
Bize mesken oldu gurbet

Bu dizelerin nazım biçimi ve özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

8'li hece ölçüsüyle söylenmiş ve lirik bir tema barındırmasından dolayı âşık edebiyatına ait bir semai örneğidir.

İslamiyet öncesi Türk edebiyatında ölen kişilerin ardından duyulan acıyı dile getiren sagu nazım biçiminin halk edebiyatındaki tam karşılığıdır.

Bent ve kavuştak (bağlantı) adı verilen iki bölümden oluşan, anonim halk edebiyatına ait bir türkü örneğidir.

Dize sonlarında 'demet, kıyamet, emanet' kelimeleri arasındaki ses benzerliklerinin tamamının rediften oluştuğu bir manidir.

Öğretici (didaktik) yönü ağır basan ve çocukları eğitmek amacıyla oluşturulmuş anonim bir ninni örneğidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bent ve kavuştak (bağlantı) adı verilen iki bölümden oluşan, anonim halk edebiyatına ait bir türkü örneğidir.

Cevap

Bent ve kavuştak (bağlantı) adı verilen iki bölümden oluşan, anonim halk edebiyatına ait bir türkü örneğidir.

Verilen dizeler, asıl sözlerin yer aldığı bent ile tekrarlanan nakarat (bağlantı/kavuştak) bölümlerinden oluşmaktadır. Bu yapısal özellik ve anonim nitelik, şiirin halk edebiyatına ait bir türkü olduğunu göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

Şiirin yapısal özelliklerini ve dize sayılarını incelemek.

Şiirde ilk kısımda dört dize (bent) bulunmakta, ardından gelen iki dize ise aynen tekrarlanan bir nakarat (kavuştak/bağlantı) görevi üstlenmektedir.

Halk edebiyatındaki nazım biçimlerini ayırt etmek için bent ve kavuştak yapısını tespit etmek gerekir.

Şiirin dil, üslup ve tema özelliklerini değerlendirmek.

Yalın bir Türkçe kullanılmış, hece ölçüsü tercih edilmiş, gurbet ve özlem (lirik) teması işlenmiştir.

Şiirin hangi edebiyat geleneğine ve nazım türüne ait olduğunu belirlemek için tema ve dil analizi şarttır.

Seçeneklerdeki nazım biçimleriyle karşılaştırma yapmak.

Bent ve bağlantı bölümlerine sahip olması, bu şiirin anonim halk edebiyatı nazım biçimlerinden 'türkü' olduğunu kesinleştirir.

Semai, mani veya ninni gibi diğer halk şiiri şekilleri bu spesifik bent-bağlantı yapısını göstermez.

Anahtar Kavram

Türkü Nazım Biçimi ve Yapısı (Bent ve Kavuştak)

Soru 4Soru →

Yüksek yüksek tepelere ev kurmasınlar
Aşrı aşrı memlekete kız vermesinler
Anasını babasını aratmasınlar

Babamın bir atı olsa binse de gelse
Annemin yelkeni olsa açsa da gelse
Kardeşlerim yollarımı bilse de gelse

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Nazım türü bakımından gurbet, ayrılık ve sıla özlemini konu edinen bir türkü örneğidir.

Hece ölçüsünün 11'li kalıbıyla söylenmiş olup âşık edebiyatındaki koşma nazım biçimiyle aynı vezin yapısına sahiptir.

Halkın ortak belleğinin ürünü olan, söyleyeni zamanla unutulduğu için anonim bir nitelik taşımaktadır.

Birinci bentte yer alan 'kurmasınlar', 'vermesinler' ve 'aratmasınlar' kelimelerinin sonlarındaki '-masınlar / -mesinler' ekleri redif görevindedir.

İkinci bentteki dize sonlarında yer alan 'binse de gelse', 'açsa da gelse' ve 'bilse de gelse' ifadeleri yapı ve görev bakımından özdeş olduğu için redif oluşturmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hece ölçüsünün 11'li kalıbıyla söylenmiş olup âşık edebiyatındaki koşma nazım biçimiyle aynı vezin yapısına sahiptir.

Cevap

Hece ölçüsünün 11'li kalıbıyla söylenmiş olup âşık edebiyatındaki koşma nazım biçimiyle aynı vezin yapısına sahiptir.

Verilen şiir 13'lü hece ölçüsüyle yazılmıştır. Âşık edebiyatındaki koşmalar ise genellikle 11'li hece ölçüsüyle yazılır. Dolayısıyla, şiirin 11'li hece ölçüsüyle yazıldığını ve koşma ile aynı vezin yapısına sahip olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Verilen dizelerin hece sayıları sayılarak şiirin vezni belirlenir.

İlk dizenin (yük-sek yük-sek te-pe-le-re ev kur-ma-sın-lar) 13 heceden oluştuğu görülür. Şiirin diğer dizeleri de 13 hecelidir. Şiir 13'lü hece ölçüsüyle yazılmıştır.

Şiirin vezin özelliklerinin tespiti için hece sayısının bulunması gerekir.

Koşma nazım biçiminin vezin özellikleriyle karşılaştırılır.

Âşık edebiyatı nazım biçimi olan koşma 11'li hece ölçüsüyle söylenir. Oysa incelenen şiir 13'lü hece ölçüsüne sahiptir, yani koşma ile aynı vezin yapısına sahip değildir.

Vezin özelliklerinin özdeş olup olmadığını ortaya koymak için.

Şiirin diğer biçimsel ve içeriksel özellikleri (türkü olması, anonim olması, redifleri) incelenir.

Şiirin gurbet konusunu işleyen anonim bir türkü olduğu, birinci ve ikinci bentlerdeki dize sonlarında rediflerin doğru gösterildiği doğrulanır.

Diğer seçeneklerin doğruluğundan emin olmak için.

Anahtar Kavram

Türkülerin biçimsel (hece ölçüsü, bent, kavuştak) ve içeriksel (anonimlik, konu) özellikleri.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 5Soru →

Yüce dağ başında bir kuzu meler
Kuzu sesi değil, bir gelin ağlar
Anasın babasın gurbete salar

Ayrılık ateşi bağrımı yakar
Gözlerimden her gün kanlı yaş akar

Yukarıdaki dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Nazım biçimi "türkü"dür ve anonim halk edebiyatı geleneğini yansıtır.

İlk üç dize "bent", son iki dize ise "bağlantı" (kavuştak) olarak adlandırılır.

11'li hece ölçüsüyle kaleme alınmış olup dizelerin tamamında zengin kafiye kullanılmıştır.

Nazım türü bakımından bir "ağıt" örneği sayılabilecek lirik özellikler taşır.

Söyleyeni belli olmayan, sade ve anlaşılır bir dille halkın ortak acısını işleyen bir eserdir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11'li hece ölçüsüyle kaleme alınmış olup dizelerin tamamında zengin kafiye kullanılmıştır.

Cevap

Dizelerin tamamında zengin kafiye kullanıldığı ifadesi yanlıştır; çünkü şiirde zengin kafiye bulunmamaktadır.

Verilen dizeler 11'li hece ölçüsüyle yazılmış bir türkü örneğidir. Ancak dize sonları incelendiğinde 'meler, ağlar, salar' sözcüklerindeki '-r/-ar' sesleri geniş zaman eki oldukları için redif görevindedir. 'Yakar' ve 'akar' sözcüklerinde ise '-ar' redif, 'ak' sesleri 2 ses benzerliği olduğu için tam kafiyedir. 3 veya daha fazla ses benzerliğine dayanan 'zengin kafiye' bu şiirde bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Nazım biçimini ve yapısını belirleme

Bent ve kavuştak (bağlantı) bölümlerinden oluşması, şiirin 'türkü' nazım biçimiyle yazıldığını gösterir.

Türkülerin karakteristik yapısal özelliği bent ve nakarat bölümleridir.

Hece ölçüsünü sayma

Tüm dizeler 11 heceden oluşmaktadır (

6+5

veya

4+4+3

duraklı olabilir).

Nazım biçiminin teknik özelliklerini doğrulamak için ölçü kontrolü yapılır.

Kafiye ve redif analizi yapma

Bentte 'mele-r', 'ağla-r' ve 'sal-ar' dizelerinde '-r/-ar' geniş zaman ekleri rediftir, kafiye yoktur. Kavuştakta 'yak-ar' ve 'ak-ar' dizelerinde '-ar' ekleri redif, 'ak' sesleri ise tam kafiyedir.

Seçenekteki 'zengin kafiye' iddiasının doğruluğunu test etmek gerekir.

Nazım türünü tespit etme

Ayrılık, gurbet ve hüzün işlendiği için türü 'ağıt'tır.

İçerik analizi ile nazım türü belirlenir.

Anahtar Kavram

Türkü Nazım Biçimi ve Yapısal Özellikleri

Soru 6Soru →

Aşağıda anonim halk şiirine ait üç farklı şiir parçası verilmiştir:

I. Parça:
Güle naz
Bülbül eyler güle naz
Girdim dost bahçesine
Ağlayan çok gülen az

II. Parça:
Derdim var beller gibi
Söylemem eller gibi
Altımdaki al atım
Kuyruğu teller gibi
Ağlaram ağlar gibi
Derdim var dağlar gibi

III. Parça:
Yarim İstanbul'u mesken mi tuttun
Gördün güzelleri beni unuttun
Sıla gözyaşımı ceyhun mu ettin
Aman aman sürmelim gel
Suna boylum gel, ayrılık ölüm gel

Bu şiir parçalarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

I. parça, ilk dizesinin hece sayısı bakımından eksik bırakılmasıyla oluşturulmuş kesik manidir ve dize sonlarındaki 'güle naz' ile 'gülen az' ifadeleriyle cinaslı uyak yapılmıştır.

III. parça, ezgisiyle ön plana çıkan ve anonim halk edebiyatının ür��nü olan türkü nazım biçiminden alınmıştır; bu parça eğer bir ölümün ardından yakılsaydı İslamiyet öncesi dönemdeki sagu veya divan edebiyatındaki mersiye türünün konu bakımından karşılığı olurdu.

II. parça, dörtlük sınırını aşan yapısıyla yedekli mani olarak adlandırılır; bu nazım biçimi âşık edebiyatındaki semailer ile hece ölçüsünün sekizli kalıbıyla söylenmesi bakımından ortaklık gösterir.

I. parça, hece sayısı ve uyak örgüsü bakımından anonim halk edebiyatının en küçük nazım biçimi olan maninin özelliklerini taşımaktadır ve 7'li hece ölçüsüyle oluşturulmuştur.

III. parça, asıl sözlerin yer aldığı bentler ile her bentten sonra tekrarlanan nakarat (kavuştak) kısmından oluşan bir türküdür ve lirik bir nitelik taşımaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. parça, dörtlük sınırını aşan yapısıyla yedekli mani olarak adlandırılır; bu nazım biçimi âşık edebiyatındaki semailer ile hece ölçüsünün sekizli kalıbıyla söylenmesi bakımından ortaklık gösterir.

Cevap

Yedekli maninin sekizli hece ölçüsüyle söylendiği ve semailerle ortaklık gösterdiği yönündeki ifade söylenemez.

Yedekli (artık) maniler, standart mani nazım biçiminin bir çeşididir ve maniler hece ölçüsünün yedi heceli kalıbıyla söylenir. Âşık edebiyatında yer alan semailer ise sekizli hece ölçüsüyle söylenmektedir. Dolayısıyla yedekli manilerin semailer gibi sekizli ölçüyle söylendiğini belirten yargı bilgi yanlışı içermektedir.

Adım Adım Çözüm

Verilen şiir parçalarının biçimsel ve yapısal özelliklerini (hece sayısı, dize sayısı, kafiye düzeni) tespit etmek.

I. parçanın kesik mani (7'li tabanlı), II. parçanın yedekli mani (7'li) ve III. parçanın türkü (11'li bent, 8'li ve 11'li kavuştak) olduğu belirlenmiştir.

Şiirlerin hangi nazım şekillerine ait olduğunu belirleyerek seçeneklerdeki yapısal yargıları değerlendirmek.

Şiir parçalarının ahenk ve kafiye özelliklerini çözümlemek.

I. parçada 'güle naz' ve 'gülen az' kelimeleriyle cinaslı uyak yapıldığı, II. parçanın aabaaa düzeninde yedekli uyaklandığı görülmüştür.

Uyak ve ahenk unsurlarına yönelik yargıların doğruluğunu kontrol etmek.

Şiirlerin tür, tema ve dönem eşleştirmelerini (ağıt, sagu, mersiye) karşılaştırmak.

III. parçanın aşk ve gurbet temalı bir türkü olduğu, ölüm konulu türkülerin (ağıt) eski edebiyattaki karşılıklarıyla (sagu, mersiye) olan ilişkisi doğrulanmıştır.

Tematik ve edebi dönemler arası karşılaştırmaların doğruluğunu test etmek.

Seçeneklerde geçen semai ve yedekli mani hece ölçüsü karşılaştırmasını analiz etmek.

Semailerin 8'li hece ölçüsüyle yazıldığı, oysa yedekli maninin 7'li hece ölçüsüyle söylendiği tespit edilmiştir.

Yedekli mani ve semai arasındaki hece sayısı ortaklığı iddiasının yanlışlığını belirlemek.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri (Mani, Türkü) ve Hece Ölçüsü Ayrımı

Soru 7Soru →

Bir edebiyat araştırmacısı, anonim halk edebiyatı ürünlerini derlerken karşılaştığı mani örneklerini yapısal özelliklerine göre şu şekilde tasnif etmiştir:

Madde	Nazım Biçimi/Türü Özellikleri
I	Yedişer heceli dört dizeden oluşur, kafiye düzeni "aaxa" şeklindedir.
II	Dört dizeli tam maninin sonuna, aynı kafiye düzeninde iki dize daha eklenmesiyle oluşur; dize sayısı dörtten fazladır.
III	İlk dizesi yedi heceden az olan, genellikle cinaslı kafiye ile kurulan ve dize sayısı dördü geçmeyen örneklerdir.

Buna göre, araştırmacının tasnifindeki II. maddeye uygun olan örnek aşağıdakilerden hangisidir?

Derdim var dağlar gibi
Söylemem sağlar gibi
Gönlümde bir sızı var
Coşkunca çağlar gibi
Derdime bir çare var
Bulanık çaylar gibi

Ok de beni
Yâr kaşın ok de beni
Vurup canım alırsın
Bir gün olur ok de beni

Mani benim ezberim
Kan ağlıyor gözlerim
Ben o yârin yolunu
Her gün burda gözlerim

İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye

Yüce dağ başında yatmış uyumuş
Elâ gözlerini uyku bürümüş
Benim yârim buralardan yürümüş
Gel beri gel beri görem yüzünü
Bırakmam elinden tutsam dizini

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Derdim var dağlar gibi
Söylemem sağlar gibi
Gönlümde bir sızı var
Coşkunca çağlar gibi
Derdime bir çare var
Bulanık çaylar gibi

Cevap

Dize sayısı dörtten fazla olan (6 dize) ve 7'li hece ölçüsüyle kurulan 'Derdim var dağlar gibi' ile başlayan şiir yedekli mani örneğidir.

Doğru kabul edilen şiir, yedişer heceli toplam altı dizeden oluşmaktadır. İlk dört dize ('aaxa') bir tam mani yapısı sunarken, sonuna eklenen 'Derdime bir çare var / Bulanık çaylar gibi' dizeleriyle yapı genişletilmiştir. Bu durum, araştırmacının II. maddede belirttiği 'dize sayısı dörtten fazla olan yedekli mani' tanımına tam uygunluk gösterir.

Adım Adım Çözüm

Tasnif maddelerini analiz etme

II. maddenin 'yedekli (artık) mani'yi tarif ettiği saptandı.

Yedekli maniler, düz manilere dizeler eklenerek dize sayısının dörtten fazlaya çıkarıldığı anonim halk edebiyatı biçimleridir.

Seçeneklerdeki hece sayılarını kontrol etme

D seçeneği 8'li, E seçeneği 11'li ölçüyle yazıldığı için elendi.

Maniler istisnasız 7'li hece ölçüsüyle söylenir.

Dize sayısı ve yapı kontrolü yapma

A seçeneği 6 dizeli olmasıyla II. maddeye; B ve C seçenekleri 4 dizeli olmalarıyla diğer maddelere karşılık geldiği görüldü.

Yedekli mani, tanım gereği 4 dizelik standart yapının dışına taşan manidir.

Anahtar Kavram

Yedekli (Artık) Mani ve Yapısal Özellikleri

Soru 8Soru →

Ayna düştü dizime
Sürme çektim gözüme
İnanmazsan bak usta
Yalan gelmez sözüme
Bahar gelmiş düzüme
Uykusuzluk yüzüme

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Standart mani yapısına aynı kafiyede iki dize eklenmesiyle oluşmuş "yedekli (artık) mani" örneğidir.

7'li hece ölçüsüyle oluşturulmuştur ve anonim halk edebiyatı geleneğini yansıtmaktadır.

"aaxaaa" şeklinde bir kafiye düzenine sahiptir.

"Dizime" ve "düzüme" sözcükleri arasında sesdeşlik ilişkisi kurulduğundan cinaslı kafiye mevcuttur.

İlk dizeler hazırlık niteliğinde olup asıl anlatılmak istenen duygu ve düşünce son dizelerde verilmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "Dizime" ve "düzüme" sözcükleri arasında sesdeşlik ilişkisi kurulduğundan cinaslı kafiye mevcuttur.

Cevap

Dizeler arasında sesdeşlik ilişkisine dayalı cinaslı kafiye bulunduğu ifadesi yanlıştır.

Verilen şiirde 'dizime', 'gözüme', 'sözüme', 'düzüme' ve 'yüzüme' sözcükleri arasında kafiye ve redif bulunmaktadır ancak cinaslı kafiye yoktur. Cinaslı kafiye olabilmesi için sesdeş (yazılışları aynı, anlamları farklı) sözcüklerin kullanılması gerekirdi. Oysa bu dizelerdeki kelime kökleri (diz, göz, söz, düz, yüz) tamamen farklı anlamlara ve yazılışlara sahip oldukları için burada cinas değil, tam/zengin uyak söz konusudur.

Adım Adım Çözüm

Nazım biçimini belirle

Şiir 6 dizeden oluşmaktadır ve 7'li hece ölçüsüyle söylenmiştir. Bu yapı, 4 dizelik standart maniye dize eklenmesiyle oluşan 'yedekli (artık) mani'dir.

Dize sayısı ve hece ölçüsü türün teşhis edilmesini sağlar.

Kafiye ve redif analizi yap

Diz-im-e, göz-üm-e, söz-üm-e, düz-üm-e, yüz-üm-e kelimelerinde köklerdeki ses benzerlikleri kafiye, '-ime' ekleri ise rediftir.

Ahenk unsurlarını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.

Cinaslı kafiye kontrolü yap

Cinas için 'yazılış aynı, anlam farklı' olmalıdır. 'Diz' (vücut bölümü) ile 'Düz' (ova, alan) kelimeleri sesdeş değildir.

Cinaslı kafiyenin tanımı gereği sesdeşlik aranmalıdır.

Anahtar Kavram

Yedekli (Artık) Mani ve Cinaslı Kafiye Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Cinaslı (kesik) mani ile yedekli mani arasındaki yapısal ve ahenk farklarını pekiştirmek için farklı mani örneklerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 9Soru →

Bülbül az
Bahçende bülbül az
Yâri her gün görene
Yetmiş sene bülbül az

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

İlk dizesinin hece sayısı diğerlerinden az olduğu için 'kesik mani' olarak adlandırılır.

Dize sonlarında yazılışları aynı, anlamları farklı sözcüklerle cinaslı kafiye yapılmıştır.

İçerik ve tür özellikleri bakımından İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki karşılığıdır.

Uyak düzeni 'aaxa' şeklinde olup anonim halk edebiyatının en kısa nazım biçimine örnektir.

Asıl anlatılmak istenen duygu son iki dizede yoğunlaşırken ilk dizeler uyak hazırlığı niteliğindedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İçerik ve tür özellikleri bakımından İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki karşılığıdır.

Cevap

Dizelerin içerik ve tür özellikleri bakımından sagu türünün karşılığı olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır.

Dizeler biçimsel olarak bir 'kesik mani' örneğidir ve aşk temasını işlemektedir. İslamiyet öncesindeki 'sagu' ve divan edebiyatındaki 'mersiye' türlerinin halk edebiyatındaki tam karşılığı 'ağıt'tır. Dolayısıyla bu dizelerin sagu ile eşleştirilmesi bilgi yönünden yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Dizelerin biçimsel özelliklerini incelemek.

Dizelerin 3-7-7-7 hece düzeninde olduğu, tek dörtlükten oluştuğu ve 'aaxa' şeklinde kafiyelendiği görülür.

Nazım biçimini belirlemek için hece ölçüsü ve kafiye şeması birincil veridir.

Kafiye türünü ve nazım biçimi adını belirlemek.

İlk dize kısa olduğu için 'kesik mani', 'bülbül az' sözcükleri sesçe aynı anlamca farklı olduğu için 'cinaslı mani' tespiti yapılır.

Mani türünün alt varyasyonlarını ayırt etmek akademik analiz için gereklidir.

Konu ve tür eşleştirmesini kontrol etmek.

Metnin lirik bir aşk teması işlediği, oysa 'sagu'nun ölüm temalı (ağıt) olduğu saptanır.

Anonim halk edebiyatı türlerinin İslamiyet öncesi ve Divan edebiyatındaki karşılıklarını bilmek dönemsel etkileşimi anlamayı sağlar.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri: Mani ve Türleri

Daha Fazla Pratik

Yedekli (artık) mani ve tam mani arasındaki yapısal farkları incelemek için benzer bir karşılaştırma sorusu çözülebilir.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 10Soru →

Bağ bana
Bahçe sana bağ bana
Değme zincir kâr etmez
Zülfün teli bağ bana

Bu dizelerin nazım biçimi ve yapısal özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İlk dizesi hece sayısı bakımından eksik bırakılmış, cinaslı kafiyeye yer verilen bir kesik manidir.

Sekizli hece ölçüsüyle oluşturulmuş, lirik bir anlatıma sahip olan anonim bir semai örneğidir.

Bentlerden ve her bendin sonunda tekrarlanan kavuştak bölümünden oluşan bir türküdür.

Dört dizesi de yedişer heceden oluşan, aşk temasının işlendiği klasik bir düz manidir.

Ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı dile getiren, yedişer heceli dizelerden oluşan bir ağıttır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlk dizesi hece sayısı bakımından eksik bırakılmış, cinaslı kafiyeye yer verilen bir kesik manidir.

Cevap

Dizeler, ilk satırının hece sayısı bakımından eksik olması ve cinaslı kafiye içermesi nedeniyle kesik (cinaslı) mani örneğidir.

Verilen şiirde ilk dizenin ('Bağ bana') 2 heceli olması, diğer dizelerin ise 7'li hece ölçüsüne uyması bu metnin bir 'kesik mani' olduğunu kanıtlar. Ayrıca 1, 2 ve 4. dizelerdeki 'bağ bana' ifadeleri yazılışça aynı ancak anlamca farklı (bahçe-bağ vs. bağlamak/düğüm) olduğu için cinaslı kafiye kullanılmıştır.

Adım Adım Çözüm

Dizelerin hece sayılarını kontrol et.

1. dize: 2 hece, 2. dize: 7 hece, 3. dize: 7 hece, 4. dize: 7 hece.

Nazım biçimini belirlemek için ölçü kontrolü gereklidir.

Uyak düzenini ve kafiye türünü incele.

Uyak düzeni aaxa şeklindedir. 'Bağ bana' ifadeleri arasında cinas vardır.

Maniler genelde aaxa düzeniyle yazılır; cinaslı olanlar ise kesik mani olarak adlandırılır.

Elde edilen verileri nazım biçimi tanımlarıyla eşleştir.

İlk dizesi 7 heceden az olan ve cinas içeren bu form kesik manidir.

Kesik manilerin en belirgin özelliği ilk dizenin kısa olması ve anlamın genelde cinas üzerine kurulmasıdır.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri: Kesik (Cinaslı) Mani

Daha Fazla Pratik

Yedekli (artık) mani ve düz mani arasındaki yapısal farkları karşılaştıran sorular çözülebilir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 11Soru →

Genç yaşımda ölüm aldı başımı
Gözyaşına boğdu tüm yoldaşımı
Gidin söylen anama dökmesin yaşını
Kara toprak aldı körpe yaşımı

Bu dizelerin teması ve genel özellikleri dikkate alındığında, anonim halk edebiyatının hangi nazım türüne ait olduğu söylenebilir?

Ninni

Mani

Ağıt

Türkü

Sagu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ağıt

Cevap

Ağıt

Şiirde geçen 'ölüm', 'gözyaşı' ve 'kara toprak' gibi ifadeler doğrudan bir kişinin vefatından duyulan üzüntüyü yansıtmaktadır. Anonim halk edebiyatında ölen kişilerin ardından söylenen bu tür şiirlere ağıt denir.

Adım Adım Çözüm

Şiirin temasını ve anahtar kelimelerini belirlemek.

Şiirde geçen 'ölüm', 'gözyaşı', 'kara toprak' gibi ifadeler bir vefatın ardından duyulan acıyı yansıtmaktadır.

Nazım türleri belirlenirken şiirin işlediği konu ve tema en belirleyici unsurdur.

Belirlenen temayı anonim halk edebiyatı nazım türleriyle eşleştirmek.

Ölüm konusunu işleyen ve ölen kişinin ardından duyulan acıyı dile getiren anonim halk edebiyatı ürünü ağıttır.

Soruda anonim halk edebiyatı nazım türü sorulmaktadır.

İslamiyet öncesi dönemle karıştırılma ihtimalini elemek.

İslamiyet öncesindeki karşılığı sagu olsa da soruda anonim halk edebiyatı çerçevesindeki karşılığı istendiği için doğru cevap ağıttır.

Dönemler arası kavramsal ayrımı doğru yapmak çeldiricileri elemeyi sağlar.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Türleri (Ağıt)

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 12Soru →

Kaşın çengel, kirpik ok,
Gözlerinin rengi çok.
Senden başka dünyada,
Benim hiç kimsem de yok.

Bu dizelerin nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkü

Mani

Semai

Koşma

Sagu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mani

Cevap

Mani

Dörtlükteki dizelerin hece sayıları sayıldığında 7'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülmektedir. Kafiye düzeni ise 'aaba' şeklindedir. Anonim halk edebiyatında tek dörtlükten oluşan, 7'li hece ölçüsüyle söylenen ve 'aaba' şeklinde kafiyelenen bu nazım biçimi manidir. Bu nedenle doğru cevap manidir.

Adım Adım Çözüm

Dizelerin hece sayılarını kontrol etmek.

Her bir dizenin 7 heceden oluştuğu görülür (Ka-şın çen-gel, kir-pik ok -> 7 hece).

Nazım biçimini belirlemede hece sayısı en önemli ayırt edici unsurlardan biridir.

Şiirin kafiye şemasın�� çıkarmak.

Dizelerin son kelimelerindeki ses benzerliklerine göre kafiye düzeni 'aaba' şeklindedir (ok - a, çok - a, dünyada - b, yok - a).

Mani nazım biçiminin en belirgin özelliklerinden biri de aaba şeklindeki kafiye düzenidir.

Halk edebiyatı nazım biçimleriyle karşılaştırmak.

Anonim halk edebiyatında 7'li hece ölçüsüyle söylenen, tek dörtlükten oluşan ve aaba şeklinde uyaklanan nazım biçiminin mani olduğu tespit edilir.

Elde edilen yapısal özellikler sadece mani nazım biçimiyle uyuşmaktadır.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri (Mani)

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 13Soru →

Bahçelerde mor meni
Verem ettin sen beni
Ya sen gel bana katlan
Ya ben alayım seni

Nenni de nenni bebek
Uyu da büyü bebek

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Anonim halk edebiyatının çocukları uyutmak amacıyla söylenen bir nazım türüne örnektir.

Dörtlük kısmının kafiye şeması mani tipi uyak (

aaxa

) düzenindedir.

İçerik ve yapı özellikleri dikkate alındığında İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki karşılığıdır.

Şiirin tüm dizeleri hece ölçüsünün 8'li kalıbıyla oluşturulmuştur.

Son iki dize, eserin ezgili söylenmesini sağlayan nakarat (bağlantı) kısmını oluşturmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İçerik ve yapı özellikleri dikkate alındığında İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki karşılığıdır.

Cevap

İçerik ve yapı özellikleri dikkate alındığında İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki karşılığı olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır.

Verilen ninninin İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki sagu türünün karşılığı olduğunu iddia eden ifade yanlıştır. Sagu, ölen kişilerin ardından duyulan acıyı anlatan bir yas şiiridir ve bunun halk edebiyatındaki tam karşılığı ağıttır. Bebekleri uyutmak amacıyla söylenen ninni türünün sagu ile hem içerik hem de işlev açısından hiçbir ilgisi bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Verilen şiirin şekil ve içerik özelliklerini inceleyerek türünü belirlemek.

Şiirde geçen 'Nenni de nenni bebek' ifadesi ve genel olarak bebeği uyutma amacı taşıması, bu şiirin anonim halk edebiyatı nazım türlerinden olan 'ninni' olduğunu göstermektedir.

Şiirin türünü doğru tespit etmek, şıklarda yapılan tanımlamaların doğruluğunu denetlemek için gereklidir.

Şiirin dörtlük kısmındaki kafiye şemasını ve hece ölçüsünü analiz etmek.

'mor meni (a) - sen beni (a) - bana katlan (x) - alayım seni (a)' dizilişiyle

aaxa

mani tipi uyak düzeni ve tüm dizelerde 8'li hece ölçüsü (

8

'li hece kalıbı) tespit edilmiştir.

Şiirin biçimsel özelliklerine yönelik şıkların doğruluğunu test etmek.

İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki karşılığını değerlendirmek.

Sagu, ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı dile getiren yuğ törenlerinde söylenen yas şiiridir ve halk edebiyatındaki karşılığı 'ağıt'tır; ninninin sagu ile bir ilgisi yoktur.

Halk edebiyatı nazım türlerinin İslamiyet öncesindeki ve Divan edebiyatındaki karşılıklarını doğru bilerek yanlış olan seçeneği ayırt etmek.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Türleri ve Karşılıkları

Soru 14Soru →

Derdim var beller gibi
Söylemem eller gibi
Kalbimde bir sızı var
Çağlayan seller gibi
Gözümde yaş kalmadı
Akan dereler gibi

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Yedekli (artık) mani olarak adlandırılan nazım şekliyle oluşturulmuştur.

Dizelerde cinaslı kafiyeye yer verilmiştir.

7'li hece ölçüsü kalıbıyla söylenmiştir.

Dize sonlarında hem kafiye hem de redif kullanılmıştır.

İlk dört dizesi, biçimsel olarak bağımsız bir düz mani özelliği taşımaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dizelerde cinaslı kafiyeye yer verilmiştir.

Cevap

Dizelerde cinaslı kafiyeye yer verilmiştir.

Şiirde geçen 'beller', 'eller' ve 'seller' sözcükleri sesteş (yazılışları aynı, anlamları farklı) sözcükler değildir. Kelime köklerindeki iki ses benzerliği ('-el') tam kafiye oluştururken, sözcüklerin sonundaki yönelme/çoğul ekleri ve edatlar ('-ler gibi') görevdeş oldukları için redif işlevi görmektedir. Cinaslı kafiye sesteş kelimelerle yapıldığı için bu dizelerde cinaslı kafiye kullanıldığı söylenemez.

Adım Adım Çözüm

Şiirin dize sayısını ve kafiye düzenini kontrol edin.

Şiirin 6 dizeden oluştuğu, kafiye şemasının a-a-x-a-x-a şeklinde olduğu belirlenir. Bu yapı klasik düz maninin sonuna iki dize eklenmesiyle oluşan yedekli (artık) manidir.

Nazım biçiminin doğru belirlenmesi, biçimsel özellikleri doğrulamak için gereklidir.

Dizelerin hece sayılarını sayın.

Tüm dizelerin 7 heceden oluştuğu tespit edilir (Örn: Der-dim var bel-ler gi-bi -> 7 hece).

Şiirin ölçüsünün mani türüne uygunluğunu denetlemek için bu adım gereklidir.

Dize sonlarındaki ses benzerliklerini kafiye ve redif yönünden inceleyin.

'beller', 'eller' ve 'seller' sözcüklerinde yer alan '-ler' (çoğul eki) ve 'gibi' (edat) kısımları görevdeş oldukları için rediftir. Köklerde kalan 'bel', 'el' ve 'sel' kelimelerindeki '-el' sesleri tam kafiyedir. Kelimeler sesteş olmadığı için cinas bulunmamaktadır.

Cinaslı kafiye iddiasının doğruluğunu belirlemek ve doğru seçeneğe ulaşmak için ses analizi yapılması zorunludur.

Anahtar Kavram

Yedekli (Artık) Mani ve Kafiye Çözümlemesi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 15Soru →

Yara benden
Erenler yara benden
Yârimden ayrılmışım
Eksilmez yara benden

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

İlk dizesindeki hece sayısı diğer dizelerden eksik olduğu için "kesik mani" örneğidir.

Dize sonlarında yer alan "yara benden" ifadeleri arasında cinaslı kafiye kurulmuştur.

Birinci dize dışındaki dizeleri, Anonim Halk edebiyatı manilerinde yaygın kullanılan

7

'li hece ölçüsüne uygundur.

İslamiyet öncesi sözlü dönem ürünü olan "sagu" nazım şeklinin biçimsel ve konusal yönlerden birebir devamı niteliğindedir.

Duygu yüklü söyleyişiyle lirik şiir t��rünün özelliklerini yansıtmakta, sevgiliye duyulan özlemi işlemektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İslamiyet öncesi sözlü dönem ürünü olan "sagu" nazım şeklinin biçimsel ve konusal yönlerden birebir devamı niteliğindedir.

Cevap

İslamiyet öncesi sözlü dönem ürünü olan "sagu" nazım şeklinin biçimsel ve konusal yönlerden birebir devamı niteliğindedir.

Dizeler incelendiğinde şiirin

aaba

kafiye örgüsüne sahip, ilk dizesi eksik ve cinaslı kafiyeli bir 'kesik mani' olduğu görülür. İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün Anonim Halk edebiyatındaki karşılığı ise mani değil 'ağıt'tır. Dolayısıyla bu dizelerin sagu nazım şeklinin biçimsel ve konusal devamı olduğunu söylemek bilgi yönünden yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Verilen şiirin biçimsel özelliklerini incelemek.

Şiir

aaba

kafiye düzenine sahiptir. İlk dize

4

heceli, diğer dizeler ise

7

hecelidir. Dize sonlarında sesteş sözcüklerle cinaslı uyak yapılmıştır. Bu özellikler şiirin bir 'kesik (cinaslı) mani' olduğunu göstermektedir.

Nazım biçimini ve türünü doğru belirlemek için hece sayısı, kafiye düzeni ve ses benzerlikleri kontrol edilmelidir.

Şiirin tema ve tür ilişkisini değerlendirmek.

Şiirde sevgiliden ayrı düşmenin getirdiği acı ve dert (yara) işlenmiştir. Bu tema lirik şiir türüne ve mani nazım biçiminin duygusal dünyasına uygundur.

Şiirin içeriğinin hangi türe ait olduğunu tespit etmek, seçeneklerdeki tematik yargıları doğrulamak için gereklidir.

Seçeneklerdeki dönem ve nazım türü karşılaştırmalarını analiz etmek.

Sagu, İslamiyet öncesinde ölen kişilerin ardından duyulan acıyı dile getiren yuğ törenlerinde söylenen bir türdür. Bu türün Halk edebiyatındaki karşılığı 'ağıt', Divan edebiyatındaki karşılığı ise 'mersiye'dir. Mani ise aşk, özlem, doğa gibi konuları işleyen bambaşka bir nazım biçimidir. Dolayısıyla mani, sagunun devamı değildir.

Tarihsel dönemler arasındaki nazım şekli ve türü karşılaştırmalarını doğru yaparak yanlış bilgi içeren seçeneği saptamak gerekir.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimlerinden Mani ve Kesik Mani Özellikleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 16Soru →

Havada uçan kuşa
Mektup yazdım kurşuna
Genç ömrüm telef oldu
Gitti hepsi boşuna

Bu dizelerin nazım biçimi ve özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Anonim halk edebiyatı nazım biçimlerinden biri olan düz maniye örnektir.

Dize sonlarında 'ş' sesleriyle yarım kafiye yapılmış, yönelme hâl eki olan '-a' ise redif görevi üstlenmiştir.

İlk iki dize, asıl iletilmek istenen duyguyu hazırlayan doldurma dizelerdir.

Dört dizeden oluşup 'aaba' şeklinde kafiyelenerek tek dörtlükle kurulmuştur.

Hece ölçüsünün 8'li kalıbıyla yazılmış olup aşık edebiyatının semai nazım biçimiyle benzer bir hece yapısına sahiptir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hece ölçüsünün 8'li kalıbıyla yazılmış olup aşık edebiyatının semai nazım biçimiyle benzer bir hece yapısına sahiptir.

Cevap

Şiirin 8'li hece ölçüsüyle yazıldığını ve semai nazım biçimiyle benzer olduğunu iddia eden seçenek söylenemez.

Dizeler incelendiğinde her dizede 7 hece bulunduğu görülür. Dolayısıyla bu şiir 7'li hece ölçüsüyle söylenmiştir. Şiirin 8'li hece ölçüsüyle yazıldığını ve semai nazım biçimiyle benzer olduğunu belirten ifade yanlıştır ve söylenemez.

Adım Adım Çözüm

Dizelerin hece sayılarını kontrol etmek.

Ha-va-da u-çan ku-şa (7), Mek-tup yaz-dım kur-şu-na (7), Genç öm-rüm te-lef ol-du (7), Git-ti hep-si bo-şu-na (7) heceden oluşmaktadır.

Nazım biçimini saptamak için hece ölçüsünün kalıbını doğru saymak gerekir.

Dizelerin kafiye şemasını ve uyuşma biçimini incelemek.

kuşa (a) - kurşuna (a) - oldu (b) - boşuna (a) yani 'aaba' kafiye düzenindedir.

Mani nazım biçiminin ayırt edici özelliği aaba kafiye düzenidir.

Edebi tür ve nazım biçimi eşleştirmesini yapmak.

7'li hece ölçüsü ve aaba düzeni bu şiirin anonim halk edebiyatı ürünü olan 'düz mani' olduğunu kanıtlar. Semai ise 8'li hece ölçüsüyle yazılır.

Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu test etmek için şiirin gerçek nazım biçimini belirlemek gereklidir.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri (Mani)

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 17Soru →

İlkbahara yaz derler
Şirin söze naz derler
Kime derdim söylesem
Bu derdine az derler
Kendin devasız sanma
Beterin beteri var

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Anonim halk şiiri ürünü olan bu örnek, yapısal olarak mani nazım biçiminin yedekli (artık) türüne girmektedir.

Dize sonlarında yer alan 'derler' sözcükleri redif, bu sözcüklerden önceki '-z' sesleri ise yarım kafiyedir.

Dizelerde cinaslı kafiyeden yararlanıldığı için bu şiir kesik mani olarak adlandırılmalıdır.

Hece ölçüsünün yedililik kalıbıyla söylenmiş olup hece sayısı bakımından sekizli kalıpla yazılan semai gibi nazım biçimlerinden ayrılmaktadır.

Tematik açıdan İslamiyet öncesindeki sagu veya divan edebiyatındaki mersiye gibi bir yas/ölüm konusunu değil, bireysel bir dert ve sitemi işlemektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dizelerde cinaslı kafiyeden yararlanıldığı için bu şiir kesik mani olarak adlandırılmalıdır.

Cevap

Dizelerde cinaslı kafiyeden yararlanıldığı için bu şiir kesik mani olarak adlandırılmalıdır ifadesi söylenemez.

Dizelerde cinaslı kafiye bulunmamaktadır. Cinaslı kafiye, yazılışları aynı anlamları farklı olan sesteş kelimelerle yapılır; oysa dizelerdeki 'yaz', 'naz' ve 'az' kelimeleri sesteş değildir, aralarında yarım kafiye vardır. Ayrıca ilk dizesi 7 heceli olan ve toplamda altı dizeden oluşan bu şiir kesik mani değil, yedekli (artık) manidir. Dolayısıyla dizeler hakkında kesik mani olduğu yönündeki iddia söylenemez.

Adım Adım Çözüm

Dizelerin hece sayılarını sayarak şiirin ölçüsünü ve hece kalıbını belirlemek.

Şiirdeki tüm dizeler 7 hecelidir. Bu durum anonim halk edebiyatı nazım biçimlerinden maninin hece ölçüsüyle örtüşmektedir.

Nazım biçimini belirlemede hece ölçüsü temel bir kriterdir.

Şiirin dize sayısını ve kafiye düzenini inceleyerek alt türünü saptamak.

Şiir 6 dizeden oluşmaktadır. Standart maninin (4 dize) sonuna iki dize daha eklenerek 'yedekli (artık) mani' yapısı kurulmuştur. İlk dize kesik değildir.

Mani türünün yapısal özelliklerini belirlemek ve kesik mani iddiasını sınamak için dize sayısı ve ilk dizenin yapısı incelenmelidir.

Dize sonlarındaki ses benzerliklerini analiz ederek kafiye türünü bulmak.

'yaz / naz / az' kelimelerindeki '-z' sesleri yarım kafiyedir. 'derler' sözcükleri ise rediftir. Sesteş sözcük kullanılmadığı için cinaslı kafiye yoktur.

Cinaslı kafiye iddiasının doğruluğunu kontrol etmek amacıyla ses benzerlikleri incelenmelidir.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri

Soru 18Soru →

Kışlalar doldu bugün
Doldu boşaldı bugün
Gel kardaş helalleşek
Belki ölüm var bugün

Geceler yârim oldu
Ağlamak kârım oldu

Bu dizelerin nazım biçimi ve özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Şiirde asıl sözlerin yer aldığı kısım 'bent', her bendin sonunda tekrarlanan nakarat kısmı ise 'kavuştak' olarak adlandırılır.

7

'li hece ölçüsüyle söylenen bu şiirde dize sonlarında hem ek hem de kelime halinde redif kullanılmıştır.

Kendine özgü bir ezgiyle söylenen ve söyleyeni genellikle belli olmayan anonim halk edebiyatı ürünüdür.

Konusu yönüyle lirik bir nitelik taşıyan bu ürün; ayrılık, gurbet ve ölüm gibi temaları işlemektedir.

Bu şiirin ait olduğu nazım biçimi, İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki doğrudan karşılığıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu şiirin ait olduğu nazım biçimi, İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki doğrudan karşılığıdır.

Cevap

Şiirin ait olduğu nazım biçiminin İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki sagu türünün karşılığı olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Verilen dizeler yapısal olarak bent ve kavuştaklardan oluşan bir türkü örneğidir. İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki doğrudan karşılığı ise türkü değil, ağıttır. Bu nedenle şiirin ait olduğu nazım biçiminin sagunun karşılığı olduğunu savunan yargı söylenemez.

Adım Adım Çözüm

Şiirin nazım biçimini belirleme

Verilen şiir, bent ve kavuştak (nakarat) bölümlerinden oluşması ve ezgiyle söylenmesi sebebiyle bir türkü örneğidir.

Seçeneklerdeki yapısal ve türsel özellikleri doğru değerlendirebilmek için öncelikle şiirin türkü olduğunu saptamak gerekir.

Şiirin biçimsel ve içeriksel özelliklerini inceleme

Dizeler

7

'li hece ölçüsüyle söylenmiştir. Dize sonlarında 'bugün' ve 'oldu' kelimeleri kelime redifi, '-du/-dı' ekleri ise ek redifidir. Şiir ölüm temalı olup lirik bir nitelik taşır. Bent ve kavuştak yapıları mevcuttur. Bu durum, diğer seçeneklerde belirtilen yapısal, biçimsel ve tematik özelliklerin doğru olduğunu göstermektedir.

Seçeneklerin doğruluğunu metin üzerinden teyit etmek için kafiye, redif, ölçü ve tema analizi yapılır.

İslamiyet öncesi dönemle karşılaştırma yapma ve yanlış seçeneği bulma

İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' (yuğ törenlerinde söylenen ölüm şiirleri), halk edebiyatında 'ağıt' türünün karşılığıdır; türkü nazım biçiminin karşılığı değildir. Dolayısıyla sagu türünün doğrudan halk edebiyatındaki karşılığının türkü olduğunu söyleyen seçenek yanlıştır.

Edebi türlerin tarihi dönemlerdeki karşılıklarını (sagu - ağıt - mersiye) doğru ilişkilendirmek sorunun doğru cevabına ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Türkü nazım biçiminin yapısal (bent, kavuştak), biçimsel (hece ölçüsü, redif) ve tematik özelliklerinin belirlenmesi ile diğer dönemlerdeki tür karşılıklarının ayırt edilmesi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 19Soru →

Gül erken
Dost ağlasın gül erken
Feleğin bir işi var
Ağlatır o gülerken

Bu dizelerin nazım biçimi ve özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sekizli hece ölçüsüyle söylenmiş, aşk ve gurbet temasını işleyen bir semai örneğidir.

Ölüm konusunu ele aldığı ve üzüntü dile getirdiği için anonim halk edebiyatı nazım türlerinden olan bir ağıttır.

İlk dizesinin hece sayısı diğerlerinden az olan, dize sonlarında cinaslı kafiyeye yer verilmiş bir kesik (cinaslı) manidir.

Divan edebiyatında tek dörtlükten oluşan, aaba kafiye düzenine sahip ve aruz ölçüsüyle yazılan bir tuyuğ örneğidir.

İslamiyet öncesi sözlü dönemde ölen kişilerin ardından duyulan acıyı dile getiren sagu nazım biçimine aittir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlk dizesinin hece sayısı diğerlerinden az olan, dize sonlarında cinaslı kafiyeye yer verilmiş bir kesik (cinaslı) manidir.

Cevap

İlk dizesinin hece sayısı diğerlerinden az olan, dize sonlarında cinaslı kafiyeye yer verilmiş bir kesik (cinaslı) manidir.

Şiir, aaba kafiye örgüsüyle yazılmış tek bir dörtlükten oluşmaktadır. İlk dizesi yedi heceli standart mani dizelerinden kısa olup ('Gül erken' 3 heceli) dize sonlarındaki 'gül erken' ve 'gülerken' sözcükleri cinaslı kafiye oluşturmuştur. Bu özellikleri taşıyan manilere kesik veya cinaslı mani denir. Bu nedenle doğru cevap bu özellikleri açıklayan seçenektir.

Adım Adım Çözüm

Dizelerin hece sayılarını ve kafiye şemasını belirleme

Şiir tek dörtlükten oluşmaktadır ve aaba kafiye şemasına sahiptir. İlk dize 'Gül erken' 3 heceli, diğer dizeler ise 7 hecelidir.

Mani nazım biçiminin temel özelliklerinden biri aaba kafiye düzeni ve genellikle 7'li hece ölçüsüdür. İlk dizesi 7 heceden kısa olan maniler kesik mani adını alır.

Dize sonlarındaki ses benzerliklerini (kafiyeyi) analiz etme

Dize sonlarındaki 'gül erken' (gülün erken açması/vakti) ile 'gülerken' (gülümserken) ifadeleri yazılış ve okunuş olarak aynı olmalarına rağmen farklı anlamlara sahiptir.

Yazılışları aynı, anlamları farklı sözcüklerin dize sonunda kullanılması cinaslı kafiyeyi oluşturur.

Şiirin nazım biçimini nihai olarak tespit etme

Dize sonlarında cinas barındıran ve ilk dizesi eksik (kesik) olan bu tek dörtlük, anonim halk edebiyatı nazım biçimlerinden kesik (cinaslı) manidir.

Elde edilen biçimsel ve içeriksel veriler bizi doğrudan kesik mani kavramına götürür.

Anahtar Kavram

Anonim halk edebiyatı nazım biçimlerinden kesik (cinaslı) maninin yapısal ve ahenk özellikleri

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar