Sosyolojiye Giriş ve Toplumsal Yapı

Toplumsal yap�� içinde bireylerin sahip oldukları konumlar, bu konumlardan beklenen davranışlar ve toplumsal değerlendirmeler farklı kavramlarla açıklanır. Sol sütundaki sosyolojik kavramları, sağ sütunda verilen günlük yaşam örnekleriyle eşleştiriniz.

Toplumsal tabakalaşma tipleri, tabakalar arasındaki geçişkenlik ve dikey hareketlilik imkânlarına göre kapalı, yarı açık ve açık olmak üzere sınıflandırılır.

Tarihsel örnekler incelendiğinde;
- Birinci grupta, bireyin toplumsal konumu yasalarla ve geleneklerle belirlenmiş olup, unvan satın alma, hükümdarın lütfu veya din adamı (ruhban) sınıfına kabul edilme gibi belirli ve kurallı yollar dışında dikey hareketliliğe izin verilmez.
- İkinci grupta ise, sanayileşmeyle birlikte yasal sınırland��rmalar ortadan kalkmış, bireylerin kendi yetenek, eğitim ve mesleki başarıları sayesinde tabakalar arasında serbestçe geçiş yapabilmelerinin önü açılmıştır.

Bu özellikler dikkate al��ndığında, bahsedilen toplumsal tabakalaşma tipleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Bir sosyolog, sanayileşmenin yoğun olduğu bir kentte, kırdan kente göç eden ailelerin kent kültürüne uyum sağlama süreçlerini (kültürleşme) ve bu süreçte karşılaştıkları zorlukları araştırmak istemektedir. Araştırmacı, göçün aile yapısı ve kültürel uyum üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla hipotezini şu şekilde kurmuştur: 'Bireylerin kentte yaşama süresi arttıkça, kent kültürünü benimseme (kültürleşme) düzeyleri de artar.' Sosyolog, bu amaçla göçle gelen ailelerin yoğunlaştığı tek bir mahalleyi sınırlandırarak derinlemesine, çok boyutlu ve ayrıntılı bir monografi çalışması yapmaya karar vermiştir.

Bu araştırmanın yöntemsel tasarımı ve değişkenleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir devlet hastanesinde genel cerrah olarak çalışan ve ameliyatlarındaki başarısıyla bilinen Canan Hanım, aynı zamanda Tabipler Odası yönetim kurulu üyesidir. Hastanedeki yoğun nöbet programı nedeniyle Tabipler Odası toplantılarına katılmakta zorlanan Canan Hanım, her iki sorumluluğu aynı anda yerine getirmekte güçlük yaşamaktadır. Buna karşın, cerrahlık mesleğindeki klinik tecrübesi, Tabipler Odasındaki sağlık politikaları üzerine yürüttüğü çalışmalarda daha isabetli kararlar almasını kolaylaştırmaktadır. Canan Hanım'ın mesleğindeki bu yüksek performansı ve hastalarıyla kurduğu olumlu iletişim, meslektaşları ve hastaları nezdinde ona büyük bir itibar kazandırmaktadır.

Bu parçadan hareketle Canan Hanım'ın sosyolojik durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Toplumsal yapı; maddi (fiziki) ve manevi (kültürel) olmak üzere iki temel boyuttan ve bu boyutları oluşturan çeşitli unsurlardan meydana gelen dinamik bir bütündür. Toplumsal yapının unsurlarını doğru kavramak, sosyolojik çözümlemelerin temelini oluşturur.

Aşağıda sol sütunda verilen toplumsal yapı unsurlarını, sağ sütunda yer alan en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Aşağıdaki sol sütunda verilen günlük yaşam durumlarını, sağ sütundaki ilgili toplumsal statü ve rol kavramlarıyla doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Bir bölgede demir yolu ağının genişletilmesi ve sanayi tesislerinin kurulması, o güne kadar tarımla uğraşan yerel halkın fabrika işçiliğine yönelmesine, komşuluk ilişkilerinin yerini daha resmi iş ilişkilerinin almasına ve geniş aile yapısının çözülerek çekirdek aile modeline dönüşmesine zemin hazırlamıştır.

Bu parçada anlatılan durum, toplumsal yapının unsurları arasındaki ilişki açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Yavuz Bey, ağır ceza mahkemesinde görev yapan deneyimli bir hâkimdir; aynı zamanda akşamları bir üniversitenin hukuk fakültesinde ceza hukuku dersleri vermektedir. Yavuz Bey’in sahip olduğu bu unvanlar onun toplum içindeki yerini ve diğer bireylerle olan ilişkisel konumunu belirlerken; duruşmaları yasal kurallara göre yönetmesi, sanıkları dinlemesi ve kürsüde ders anlatması bu konumların gereği olarak sergilediği eylemleri temsil eder. Öte yandan, üniversitedeki akademik faaliyetleri sayesinde kuramsal bilgisini sürekli güncel tutması, mahkemedeki davalarda daha hızlı ve isabetli kararlar vermesini kolayla��tırmaktadır.

Buna göre parçada sırasıyla; Yavuz Bey'in toplumdaki konumları, bu konumların gerektirdiği eylemler ve bir konumunun diğerine ait sorumlulukları yerine getirmesini kolaylaştırması durumları aşağıdaki kavram üçlülerinden hangisiyle açıklanabilir?

Aşağıda toplumsal yapının kurucu unsurları ile bu unsurların toplumsal hayattaki karşılıklarına dair somut örnekler verilmiştir. Sol sütunda yer alan kavramları, sağ sütundaki en uygun örnek durumlarla eşleştiriniz.

Toplumsal düzenin sağlanmasında normlar ve kontrol mekanizmaları kritik bir rol oynar. Sol sütunda yer alan toplumsal yaşamdan kesitleri, sağ sütunda verilen uygun sosyolojik norm ve kontrol kavramlarıyla eşleştiriniz.

Aşağıda verilen toplumsal tabakalaşma sistemlerini ve biçimlerini, dikey toplumsal hareketlilik imkanı ve tabakalar arası geçişkenlik derecesine göre en kapalı (hareketliliğin en az/imkansız olduğu) yapıdan en açığa (hareketliliğin en yüksek olduğu) doğru sıralayınız.

Bir sahil kasabasında geçimini geleneksel balıkçılıkla sağlayan yerel halkın, bölgenin turizm merkezi ilan edilip büyük otellerin ve limanların inşa edilmesiyle birlikte turizm sektöründe çalışmaya başladığı gözlemlenmiştir. Bu mekânsal ve ekonomik dönüş��mle birlikte, kasabadaki geleneksel imece usulü yardımlaşma ilişkileri zayıflamış ve yerini profesyonel hizmet sözleşmeleri ile hukuki normlara bırakmıştır.

Bu durum toplumsal yapı kavramı ve unsurları açısından analiz edildiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Bir metropolde belediye yönetimi, evsel atıkların geri dönüştürülmesini zorunlu kılan ve uymayanlara para cezası öngören bir yönetmelik (resmi norm) yürürlüğe koymuştur. Ancak ilk aylarda halkın bu kurallara uymadı��ı ve çevre kirliliğinin devam ettiği saptanmıştır. Sürecin devamında sivil toplum kuruluşları, 'gelecek nesillere yaşanabilir bir çevre bırakma sorumluluğu ve doğaya saygı' (toplumsal değerler) fikrini öne çıkaran kampanyalar düzenlemiş; kurallara uymayan haneler komşularınca ayıplanırken (gayriresmi negatif kontrol), uyanlar ise topluluk önünde takdir edilmiştir (gayriresmi pozitif kontrol). Bir süre sonra, cezai yaptırımlar fiilen uygulanmasa bile geri dönüşümün yaygınlaştığı ve yerleşik bir davranış haline geldiği gözlenmiştir.

Bu parçadan hareketle toplumsal değerler, normlar ve toplumsal kontrol ilişkisiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Toplumsal yapıyı oluşturan maddi ve manevi unsurlar ile bunlara dair somut örneklerin doğru bir şekilde eşleştirilmesi gerekmektedir.

Buna göre, sol sütunda yer alan toplumsal yapı unsurlarını sağ sütunda verilen uygun örneklerle eşleştiriniz.

Toplumsal düzenin korunmasını sağlayan değerler, normlar ve toplumsal kontrol mekanizmaları; kaynakları, yazılı olup olmamaları ve birey üzerindeki yaptırım güçleri bakımından farklılık gösterir. Aşağıda toplumsal yaşamdan verilen örnek olay ve davranışları, tanımlanan en uygun toplumsal düzen unsuru ile eşleştiriniz.

Venedik, Orta Çağ boyunca bataklıklar üzerine kurulu coğrafi yapısı ve sınırlı toprakları nedeniyle tarım yerine deniz ticaretine yönelmiştir. Bu coğrafi ve fiziki koşullar; kentte güçlü bir tüccar sınıfının ortaya çıkmasını, deniz ticaretini düzenleyen deniz hukukunun gelişmesini ve çeşitli ticaret ortaklığı kurumlarının kurulmasını doğrudan belirlemiştir.

Bu örnekten yola çıkılarak toplumsal yapı ve unsurları ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Aşağıda sol sütunda günlük yaşamdan verilen bazı durumları, sağ sütundaki ilgili sosyolojik kavramlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir havayolu şirketinde kaptan pilot olarak görev yapan Tarık Bey, uçuş güvenliğini sağlama ve uçuş ekibini yönetme sorumluluklarını büyük bir titizlikle yerine getirmektedir. Tarık Bey'in işindeki bu özeni ve başarısı, zamanla havacılık camiasında ve yolcular arasında büyük bir takdir toplamış, ona duyulan güveni ve hürmeti artırmıştır.

Bu parçada geçen;

I. Kaptan pilot olmak,
II. Uçuş güvenliğini sağlamak ve ekibi yönetmek,
III. Havacılık camiası ve yolcular tarafından takdir edilip güven duyulmak

durumlarının toplumsal statü, toplumsal rol ve toplumsal saygınlık kavramlarıyla eşleştirmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir devlet okulunda coğrafya öğretmeni olarak çalışan Berna Hanım, edindiği uzmanlıklar doğrultusunda özel bir bilişim şirketine eğitim teknolojileri uzmanı olarak geçiş yapmıştır. Bu yeni görevinde benzer bir gelir ve prestij düzeyiyle çalışmaya devam etmiştir. Ancak birkaç yıl sonra şirkette gösterdiği üstün başarılar sayesinde genel müdür yardımcılığı pozisyonuna terfi etmiş; böylelikle hem gelir düzeyi, hem yaşam tarzı hem de toplumsal saygınlığı belirgin bir biçimde artmıştır.

Buna göre Berna Hanım’ın meslek hayatındaki bu değişimler, toplumsal hareketlilik kavramı açısından aşağıdakilerin hangisinde doğru analiz edilmiştir?

Aşağıdaki sol sütunda verilen sosyolojik kavramları, sağ sütunda yer alan günlük yaşam durumlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.