Soru

Zorluk: OrtaDeyim Aktarması (Anlam Aktarmaları)

Edebî metinlerde ve günlük konuşma dilinde, anlatımı daha etkili kılmak amacıyla bir duyuya ait kavramın başka bir duyu için kullanılmasına ya da doğa ile insan arasında nitelik aktarımı yapılmasına anlam (deyim) aktarması denir.

Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam aktarması yapılmıştır?

  1. A
    Edebiyatımızın usta kalemi, son romanında insan ilişkilerinin karmaşıklığını büyük bir titizlikle ele almış.
  2. B
    Aldığı müjdeli haberin ardından sevinçten etekleri zil çalan çocuk, hemen ailesinin yanına koştu.
  3. C
    Dağın eteklerindeki küçük köyler, kış aylarında yoğun kar yağışı nedeniyle dış dünyayla bağını koparıyor.
  4. Konser salonunu dolduran müzikseverler, sanatçının sesindeki o buğulu tınıya adeta hayran kalmıştı.Cevap
  5. E
    Görüşmelerin çıkmaza girmesi üzerine iki büyük firma arasındaki ortaklık görüşmeleri tamamen sonlandırıldı.

Cevap

Konser salonunu dolduran müzikseverler, sanatçının sesindeki o buğulu tınıya adeta hayran kalmıştı.
Müzikseverlerin sanatçının sesindeki buğulu tınıya hayran kaldığını belirten seçenekte geçen 'buğulu tını' ifadesi duyular arası bir aktarım örneğidir. Normalde görme duyusuna ait olan 'buğu' (buğulu) sözcüğü, işitme duyusuyla algılanan 'tını' sözcüğüyle bir araya getirilmiştir. Bu durum, Türkçedeki deyim aktarması (anlam aktarması) türlerinden biri olan duyular arası aktarımı doğrudan örnekler.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki mecazlı, yan anlamlı ve aktarmalı kullanımları belirleyin.
Seçeneklerde sırasıyla 'usta kalemi', 'etekleri zil çalan', 'dağın eteklerindeki', 'buğulu tınıya', 'çıkmaza girmesi' ifadeleri mecazi veya yan anlam ilgileri taşımaktadır.
Anlam aktarmasını bulmak için öncelikle temel anlamının dışına çıkmış veya aktarma yapılmış söz öbeklerini tespit etmek gerekir.
2
Tespit edilen bu ifadelerin dil bilgisi ve anlamsal özelliklerini (ad aktarması, deyim, yan anlam, deyim aktarması) çözümleyin.
'Usta kalemi' ifadesinde benzetme amacı olmadan yazar kastedildiği için ad aktarması vardır. 'Etekleri zil çalmak' kalıplaşmış bir deyimdir ancak deyim aktarması değildir. 'Dağın etekleri' yakıştırma yoluyla yan anlamdır. 'Çıkmaza girmek' mecaz anlamdır. 'Buğulu tını' ifadesinde ise görme duyusuna ait bir özellik (buğulu), işitme duyusuna (tını) aktarılmıştır.
Deyim aktarmasının (anlam aktarması) gerçekleşebilmesi için duyular arası aktarım veya insandan doğaya, doğadan insana, doğadan doğaya aktarımlardan birinin bulunması şarttır.

Anahtar Kavram

Deyim aktarması (anlam aktarması), aralarında benzetme ilgisi bulunan kavramlar arasında gerçekleşen anlam aktarımıdır. Bu aktarım duyular arası aktarımı da kapsar.
Bu soruyu puanla