Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları)

16 soru

Soru 1Soru

Deyim aktarmaları (anlam aktarmaları); benzetme ilgisinden yola çıkılarak bir sözcüğün başka bir sözcük yerine kullanılmasıyla oluşur. Bu aktarımlar; insandan doğaya, doğadan insana, doğadan doğaya veya duyular arası aktarım şeklinde gerçekleşebilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde doğaya ait bir özelliğin insana aktarılmasıyla oluşan bir deyim aktarması vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gençlik yıllarında oldukça hareketli ve fevri davranan ünlü sanatçı, olgunluk döneminde iyice durulmuştu.

Cevap

Gençlik yıllarında oldukça hareketli ve fevri davranan ünlü sanatçı, olgunluk döneminde iyice durulmuştu.
Doğru cevapta, doğada suyun veya havanın sakinleşmesini, berraklaşmasını ifade eden 'durulmak' eylemi, insanın fevri ve hareketli yaşantısından sıyrılıp olgunlaşmasını ve dinginleşmesini karşılayacak şekilde insana aktarılmıştır. Bu durum doğadan insana yapılan anlam aktarmasının açık bir göstergesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökünü ve hedeflenen aktarım yönünü analiz etme
Doğaya ait bir kavramın veya özelliğin doğrudan insana (ya da insanın davranışlarına/özelliklerine) aktarıldığı seçeneğin bulunması gerekir.
Farklı anlam aktarması türleri arasındaki sınırları doğru belirlemek için hedef alanı netleştirmek önemlidir.
2
Doğru seçenekteki eylemi ve kökenini inceleme
Sanatçının 'durulması' ifadesinde, suyun veya havanın hareketliliğini yitirerek sakin, dingin hâle gelmesi (doğa) özelliğinin insanın fevrilikten kurtulup sakinleşmesi (insan) durumuna aktarıldığı saptanır.
Durulmak sözcüğünün temel anlamındaki doğa unsurunun insan kişiliğine benzetme yoluyla yansıtılması doğadan insana aktarımı doğrular.
3
Diğer seçeneklerdeki çeldirici yapıları eleme
Seçenekler incelenerek sırasıyla duyular arası aktarım, insandan doğaya aktarım, yakıştırmaca (yan anlam) ve ad aktarması (mecazımürsel) örnekleri elenir.
Çeldiricilerin doğasını anlamak, ad aktarması ve yan anlam gibi yaygın karıştırılan kavramlardan soruyu arındırmaya yardımcı olur.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Doğadan İnsana)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru

Deyim aktarması (anlam aktarması); bir sözcüğün benzetme amacıyla başka bir sözcük yerine kullanılmasıyla, bir anlam alanından diğerine yapılan aktarmalardır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim aktarması yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yorgun bir sonbahar rüzgârı, bahçedeki kuru yaprakları önüne katmış sürüklüyordu.

Cevap

Yorgun bir sonbahar rüzgârı, bahçedeki kuru yaprakları önüne katmış sürüklüyordu.
Doğru cevap olan cümlede, insana özgü olan 'yorgun' olma niteliği doğadaki bir varlığa (rüzgâr) yüklenerek insandan doğaya aktarım yoluyla deyim aktarması yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki mecazlı ve aktarmalı ifadeleri tespit etmek.
Seçeneklerdeki 'yorgun rüzgâr', 'masanın ayağı', 'kasaba', 'ağır dil' ve 'kalem' sözcüklerinin mecaz, yan anlam veya aktarma içerdikleri belirlenir.
Çözüme ulaşmak için cümlelerdeki anlam olaylarını taşıyan sözcükleri bulmak gerekir.
2
Tespit edilen ifadelerin anlam olayları yönünden türlerini incelemek.
'Masanın ayağı' yan anlam; 'kasaba' ve 'kalem' ad aktarması; 'ağır dil' mecaz anlamdır. 'Yorgun rüzgâr' ifadesinde ise insana ait olan yorgunluk özelliğinin doğaya (rüzgâra) aktarıldığı ve böylece deyim aktarmasının yapıldığı görülür.
Sorunun bizden istediği deyim aktarması seçeneğini doğru tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Anlam Aktarması)
Soru 3Soru

Deyim aktarması (anlam aktarması); bir sözcüğün benzetme amacıyla kendi anlam alanının dışına çıkarılarak başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır. Bu aktarım; insandan doğaya, doğadan insana, doğadan doğaya veya duyular arasında gerçekleşebilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "doğadan doğaya" bir anlam aktarımı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fırtına dindiğinde, gökyüzünü kaplayan kurşuni bulutlar nihayet yırtılmış ve arkasından parlak bir ışık demeti süzülmüştü.

Cevap

Fırtına dindiğinde, gökyüzünü kaplayan kurşuni bulutlar nihayet yırtılmış ve arkasından parlak bir ışık demeti süzülmüştü.
Doğru seçenekte, cansız nesnelere (kâğıt, kumaş vb.) özgü olan 'yırtılmak' eylemi, doğaya ait bir başka unsur olan 'bulut' için kullanılmıştır. Bu durum, doğadan doğaya bir anlam aktarmasının gerçekleştiğini gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki mecazlı ve anlam aktarımı içeren ifadeleri belirlemek.
Seçeneklerde 'bulutların yırtılması', 'güçlü kalemler', 'çam ağaçlarının dertleşmesi', 'sıcak gülümseme' ve 'dağın sırtı' ifadeleri tespit edilmiştir.
Anlam aktarmalarının ve diğer mecaz türlerinin yapısını doğru analiz edebilmek.
2
Tespit edilen ifadelerin dil bilgisel türlerini ve aktarım yönlerini gruplandırmak.
'Kalemler' ad aktarması, 'ağaçların dertleşmesi' insandan doğaya aktarım, 'sıcak gülümseme' duyular arası aktarım, 'dağın sırtı' yan anlam, 'bulutların yırtılması' ise doğadan doğaya aktarımdır.
Doğadan doğaya aktarımın gerçekleştiği doğru seçeneği belirlemek.

Anahtar Kavram

Doğadan doğaya deyim aktarması (anlam aktarması) tespiti
Soru 4Soru

Deyim aktarması (anlam aktarması); bir sözcüğün benzetme amacıyla başka bir sözcük yerine kullanılmasıyla oluşan, insandan doğaya, doğadan insana, doğadan doğaya ya da duyular arası aktarım şeklinde gerçekleşebilen bir mecazlı söyleyiş türüdür.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim aktarması yapılmamıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sınav sonuçlarının açıklanacağını duyan tüm okul, büyük bir heyecanla bahçede bekliyordu.

Cevap

Sınav sonuçlarının açıklanacağını duyan tüm okul, büyük bir heyecanla bahçede bekliyordu.
Doğru yanıt olan 'Sınav sonuçlarının açıklanacağını duyan tüm okul, büyük bir heyecanla bahçede bekliyordu.' cümlesinde deyim aktarması bulunmamaktadır. Bu cümlede 'okul' sözcüğü ile okul binası değil, okulun içindeki öğrenciler kastedilmiştir. Benzetme amacı güdülmeden bir sözcüğün başka bir sözcük yerine kullanılmasıyla yapılan bu aktarım bir ad aktarmasıdır (mecazımürsel). Diğer tüm seçeneklerde ise farklı türlerde deyim aktarmaları yer almaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki anlam ilişkilerini ve sözcüklerin kazandığı yeni anlamları incelemek.
Seçeneklerde yer alan mecazlı söyleyişlerin benzetme ilgisine dayalı olup olmadığını belirlemek.
Deyim aktarmasının temelinde benzetme amacı yer alırken ad aktarmasında benzetme amacı güdülmez.
2
Seçeneklerdeki anlam aktarımlarının türlerini sınıflandırmak.
Yapraklarda insandan doğaya, rüzgârda doğadan doğaya, tavırlarda doğadan insana ve kokuda duyular arası aktarım yapıldığını saptamak.
Bu cümlelerin her birinde deyim aktarması çeşitlerinden birinin kullanıldığını doğrulamak.
3
Son cümleyi inceleyerek okul sözcüğünün kullanım amacını belirlemek.
Okul sözcüğünün benzetme ilgisi olmadan okulun içindeki öğrenciler yerine kullanıldığını (ad aktarması) tespit etmek.
Cümlede deyim aktarması bulunmadığını ve bu seçeneğin doğru cevap olduğunu netleştirmek.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları)
Soru 5Soru

Deyim aktarması (anlam aktarması); aralarında çeşitli yönlerden benzerlik ilişkisi kurulabilen iki kavramdan birinin adının diğeri yerine kullanılması, bir anlam alanından diğerine aktarım yapılmasıdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim aktarmasına yer verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karadeniz'in hırçın dalgaları, kıyıdaki küçük kayaları durmaksızın dövüyordu.

Cevap

Karadeniz'in hırçın dalgaları, kıyıdaki küçük kayaları durmaksızın dövüyordu.
Karadeniz'in hırçın dalgalarının kıyıdaki kayaları dövmesini ifade eden cümlede, insana özgü bir duygu ve davranış olan 'hırçınlık' ile 'dövmek' eylemi doğadaki unsurlara (dalga ve kaya) aktarılmıştır. Benzetme esasına dayanan bu aktarım, klasik bir insandan doğaya deyim aktarması örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki altı çizili veya öne çıkan anlam olaylarını belirlemek.
Tüm sınıf ve sobayı yakmak ifadelerinde ad aktarması; uçağın kanadı ifadesinde yan anlam; ağır söz ve kalbini kırmak ifadelerinde mecaz anlam; hırçın dalgaların dövmesi ifadesinde ise insandan doğaya aktarım saptanmıştır.
Deyim aktarmasını saptamak için kelimelerin kazandığı yeni anlam türlerini doğru sınıflandırmak gerekir.
2
Saptanan aktarımların deyim aktarması tanımıyla uyumunu kontrol etmek.
Karadeniz'in hırçın dalgalarının kıyıdaki kayaları dövmesi ifadesinde, insana ait niteliklerin benzetme yoluyla doğaya aktarıldığı görülür. Bu durum doğrudan deyim aktarması tanımını karşılamaktadır.
Deyim aktarmasında temel ölçüt, iki farklı kavram alanı arasında benzetme yönüyle aktarım yapılmasıdır.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları)
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 6Soru

Anlam aktarmaları, edebî anlatımda dilin sınırlarını genişletmek ve soyut kavramları daha somut kılmak amacıyla sıklıkla başvurulan bir yöntemdir. Bu yöntemde, aralarında benzerlik ilişkisi bulunan iki unsur arasında anlam transferi gerçekleştirilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim aktarması (anlam aktarması) yapılmışt��r?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sarp kayalıkların arasından süzülen ince patika, zirveye tırmanmak isteyen dağcılara adeta inatla direniyordu.

Cevap

Sarp kayalıkların arasından süzülen ince patika, zirveye tırmanmak isteyen dağcılara adeta inatla direniyordu.
Doğru cevap olan cümlede, insana ait bir özellik (inatla direnmek), doğadaki bir unsura (patika) benzetme ilişkisi kurularak aktarılmıştır. Bu durum insandan doğaya aktarım şeklinde gerçekleşen bir deyim aktarması (anlam aktarması) örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki mecaz ve yan anlam taşıyan sözcükleri belirleme
Seçeneklerdeki 'etek', 'kasaba', 'direniyordu', 'köklü' ve 'yankı uyandırdı' gibi ifadeler anlam kaymasına uğramış unsurlar olarak belirlendi.
Anlam aktarmasını bulmak için öncelikle gerçek anlamından uzaklaşan sözcük gruplarını tespit etmeliyiz.
2
Benzetme amacı olup olmadığını kontrol etme
Kasaba sözcüğünde benzerlik dışı (yer-insan), etek sözcüğünde donmuş şekilsel benzerlik (yan anlam), patika sözcüğünde ise aktif insandan doğaya benzetme ilişkisi görüldü.
Deyim aktarmasının temel şartı, iki unsur arasında aktif bir benzetme yönünün bulunmasıdır.
3
Deyim aktarması içeren cümleyi belirleme
Patikanın dağcılara 'inatla direnmesi' ifadesinde insana özgü bir iradi davranışın (inatçılık ve direnme) doğadaki cansız bir yola aktarıldığı kesinleştirildi.
İnsandan doğaya aktarım yöntemiyle yapılmış bir deyim aktarması örneği yalnızca bu seçenekte yer almaktadır.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları)
Soru 7Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim aktarması (anlam aktarması) vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Güneşin ilk ışıkları, bahçede uyuyan çiçeklerin yüzünü yavaşça okşadı.

Cevap

Güneşin ilk ışıkları, bahçede uyuyan çiçeklerin yüzünü yavaşça okşadı.
Güneşin ilk ışıkları, bahçede uyuyan çiçeklerin yüzünü yavaşça okşadı cümlesinde, insana özgü olan 'uyumak' ve 'okşamak' eylemleri doğadaki varlıklara (çiçek ve güneş ışığı) aktarılarak insandan doğaya yönelimli bir deyim aktarması (anlam aktarması) gerçekleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen mecazlı ve yan anlamlı kullanımları belirlemek.
Seçeneklerdeki 'demliğin altı', 'stadyum', 'çiçeklerin uyuması/yüzünü okşamak', 'geceyi gündüze katmak' ve 'şişenin ağzı' ifadeleri tespit edilir.
Anlam aktarmalarının hangi türde yapıldığını ayırt edebilmek için temel sözcüklerin işlevini anlamak gerekir.
2
Deyim aktarmasının (insandan doğaya aktarım) bulunduğu cümleyi seçmek.
Güneşin ışıklarının çiçeklerin yüzünü okşaması ve çiçeklerin uyuması durumlarında insana özgü nitelikler doğadaki varlıklara aktarılmıştır.
Bu aktarım, benzetme ilgisine dayalı bir deyim aktarması örneğidir.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları)
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 8Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, doğaya ait bir özelliğin insana aktarılmasıyla (doğadan insana deyim aktarması) oluşmuş bir kullanım vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yaşanan haksızlıklara daha fazla dayanamayan genç avukat salonda adeta kükredi.

Cevap

Yaşanan haksızlıklara daha fazla dayanamayan genç avukat salonda adeta kükredi.
Doğru seçenekte yer alan cümlede, doğaya (özellikle aslan gibi hayvanlara) ait olan 'kükremek' eylemi, öfkelenen bir insan (genç avukat) için kullanılmıştır. Bu kullanım, doğadan insana yapılan deyim aktarmasının tipik bir örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan mecazlı söyleyişleri ve anlam olaylarını belirlemek.
Cümlelerde ad aktarması, yan anlam, mecaz anlam ve deyim aktarması türleri tespit edilmiştir.
Her bir seçeneğin hangi anlamsal kategoriye girdiğini netleştirmek için.
2
Doğaya özgü bir kavramın veya eylemin (kükremek) insana aktarıldığı cümleyi seçmek.
Avukatın kükremesi ifadesinin doğadan insana deyim aktarması olduğu doğrulanmıştır.
Soruda istenen 'doğadan insana aktarım' yönünü tam olarak karşılayan tek örneği bulmak için.

Anahtar Kavram

Doğadan insana deyim aktarması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru

Edebî metinlerde kelimelerin duygu ve düşünceleri daha etkili kılmak amacıyla benzetme ilgisiyle başka kelimeler yerine kullanılmasına deyim aktarması (anlam aktarması) denir. Bu aktarım; insandan doğaya, doğadan insana, doğadan doğaya ve duyular arası aktarım şeklinde gerçekleşebilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde, doğaya ait bir kavramın başka bir doğa unsuruna aktarılmasıyla (doğadan doğaya anlam aktarması) kurulmuş bir deyim aktarması vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fırtınanın ortasında gökyüzünü kaplayan kara bulutlar, ovadaki cılız ağaçların üzerine adeta kükrüyordu.

Cevap

Fırtınanın ortasında gökyüzünü kaplayan kara bulutlar, ovadaki cılız ağaçların üzerine adeta kükrüyordu.
Doğadan doğaya anlam aktarımında doğaya ait bir özelliğin yine doğadaki başka bir kavrama aktarılması gerekir. Fırtınanın ortasında gökyüzünü kaplayan kara bulutlar, ovadaki cılız ağaçların üzerine adeta kükrüyordu. cümlesinde doğadaki bir canlıya (aslana) özgü olan kükremek eylemi, doğanın cansız bir unsuru olan bulutlara aktarılmıştır. Bu nedenle doğadan doğaya aktarım gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki tanım ve istenen aktarım türü olan doğadan doğaya anlam aktarımı kavramı incelenir.
Doğaya ait bir kavramın (örneğin hayvansal bir niteliğin) yine doğadaki cansız veya başka bir varlığa aktarıldığı seçenek aranacaktır.
Deyim aktarmasının farklı türleri arasından doğadan doğaya olanını doğru tespit edebilmek gerekir.
2
Cümlelerdeki sözcükler arası anlam aktarımları tek tek tahlil edilir.
Kara bulutların kükremesi ifadesinde, hayvana ait olan kükremek eyleminin buluta aktarıldığı görülür. Her iki unsur da doğaya ait olduğundan bu bir doğadan doğaya aktarımdır.
Doğru cevaba ulaşmak için tüm kelimelerin temel anlam alanları ve kazandıkları yeni anlamlar değerlendirilir.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları) ve Türleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 10Soru

Deyim aktarması (anlam aktarması); bir sözcüğün benzetme amacı güdülerek kendi anlam alanının dı��ına çıkarılması ve başka bir kavramı karşılayacak şekilde kullanılmasıdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim aktarması vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ormanın derinliklerinden gelen o tatlı şırıltı eşliğinde, yanımızdaki ağacın gölgesinde biraz dinlenmeye karar verdik.

Cevap

Ormanın derinliklerinden gelen o tatlı şırıltı eşliğinde, yanımızdaki ağacın gölgesinde biraz dinlenmeye karar verdik.
Deyim aktarmaları (anlam aktarmaları); insandan doğaya, doğadan insana, doğadan doğaya veya duyular arası aktarım şeklinde gerçekleşebilir. Doğru seçenekte yer alan cümlede geçen 'tatlı şırıltı' ifadesinde, tat alma duyusuyla ilgili olan 'tatlı' sözcüğü işitme duyusuyla ilgili olan 'şırıltı' sözcüğüne aktarılarak duyular arası bir deyim aktarması yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki sözcüklerin anlam ilişkilerini incelemek
Cümlelerde geçen mecazlı, yan anlamlı ve aktarmalı kullanımlar tespit edilir.
Deyim aktarmasının varlığını saptamak için öncelikle kelimelerin temel anlamlarının dışındaki kullanımlara odaklanılması gerekir.
2
Tespit edilen mecazi kullanımların türlerini belirlemek
'Anadolu' ve 'tribünler' sözcüklerinde ad aktarması, 'dükkânın yükü' ifadesinde mecaz anlam, 'tatlı şırıltı' ifadesinde ise duyular arası deyim aktarması olduğu belirlenir.
Deyim aktarmasını diğer anlam olaylarından (özellikle ad aktarması ve basit mecaz anlamdan) ayırt etmek doğru sonuca ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Deyim aktarması, benzetme ilgisiyle bir sözcüğün başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır. Bu olay insandan doğaya, doğadan insana, doğadan doğaya veya duyular arası aktarımla gerçekleşebilir.
Soru 11Soru

(I) Şair, uzun bir aradan sonra yayımladığı bu şiir kitabında dilin alışılagelmiş sınırlarını aşmayı hedefliyor. (II) Ülkemizdeki birçok önemli kalem, şairin bu çalışmasıyla yeni bir başarıya imza attığını belirtiyor. (III) Kitaptaki şiirlerin bütününde yalnızlık ve ayrılık gibi bireysel temalar, oldukça sade bir dille işlenmiş. (IV) Dizelerin arasına ustalıkla serpiştirilen ılık feryatlar, eserin lirik havasını daha da belirginleştiriyor. (V) Şair, şiirlerinde yerel unsurları evrensel değerlerle harmanlayarak kendine özgü bir dünya kuruyor.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde deyim aktarmas�� (anlam aktarması) vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Dördüncü cümle (IV numaralı cümle)
Deyim aktarması, benzetme ilgisine dayanılarak bir kavramın özelliklerinin başka bir kavrama aktarılmasıdır. Dördüncü cümlede yer alan 'ılık feryatlar' ifadesinde, dokunma duyusuyla algılanan 'ılık' sözcüğü işitme duyusuyla algılanan 'feryat' sözcüğüne aktarılarak duyular arası aktarım yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümlelerde geçen mecazlı, yan anlamlı ve aktarmalı kullanımları tespit etmek.
Birinci cümlede 'sınırları aşmak' mecaz, ikinci cümlede 'kalem' ad aktarması, üçüncü cümlede 'sade dil' yan/mecaz anlam, dördüncü cümlede 'ılık feryat' anlam aktarması ve beşinci cümlede 'dünya kurmak' mecaz anlam olarak tespit edilmiştir.
Sözcüklerin cümlelerde üstlendikleri anlam rollerini ayırt edebilmek.
2
Deyim aktarması tanımına uyan aktarımı ve türünü belirlemek.
Dördüncü cümledeki 'ılık feryat' ifadesinin dokunma duyusundan işitme duyusuna yapılan bir aktarım (duyular arası aktarma) olduğu ve bunun deyim aktarması kapsamına girdiği belirlenmiştir.
Soruda istenen deyim aktarmasını doğru gerekçesiyle ortaya koymak.

Anahtar Kavram

Deyim aktarması (anlam aktarması), aralarında benzetme ilgisi bulunan iki kavram ya da duyu arasında yapılan anlam aktarımıdır. Dokunma duyusuna ait 'ılık' sözcüğünün işitme duyusuna ait 'feryat' için kullanılması duyular arası aktarım örneğidir.
Soru 12Soru

Deyim aktarması (anlam aktarması); bir sözcüğün benzetme amacı güdülerek kendi anlam alanının dışına çıkarılması ve başka bir kavramı karşılayacak şekilde kullanılmasıdır. Ad aktarması (mecazımürsel) ise aralarında benzerlik ilgisi kurulmaksızın, bir kavramın çeşitli ilişkilerle başka bir kavram yerine kullanılmasıdır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim aktarması vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanatçının son tablosunda kullandığı hırçın renkler, sergiyi gezenlerin ruhunda derin bir huzursuzluk uyandırıyordu.

Cevap

Sanatçının son tablosunda kullandığı hırçın renkler ifadesinin yer aldığı cümledir.
Doğru cevap olan 'Sanatçının son tablosunda kullandığı hırçın renkler...' cümlesinde, insana özgü bir nitelik olan 'hırçın' sözcüğü, aralarında benzetme ilgisi kurularak doğadaki bir unsura (renklere) aktarılmıştır. Bu durum insandan doğaya aktarım biçiminde gerçekleşen bir deyim aktarmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerde geçen mecazlı, yan anlamlı ve aktarmalı kullanımları tek tek incelemek.
Tüm cümlelerde temel anlamın dışında kalan çeşitli anlam olayları tespit edilir.
Deyim aktarmasını diğer anlam olaylarından ayırabilmek için her seçenekteki sözcük ilişkilerini çözümlemek gerekir.
2
Benzerlik ilgisine dayalı olan anlam aktarımının (deyim aktarması) hangi cümlede yapıldığını belirlemek.
Sanatçının tablosundaki 'hırçın renkler' ifadesinde insana özgü bir mizacın (hırçınlık) doğaya/cansız varlığa (renkler) benzetme ilgisiyle aktarıldığının görülmesi.
Deyim aktarmasının tanımına uygun olarak aralarında benzetme ilgisi kurulan bu aktarım, sorulan hedefe ulaşmamızı sağlar.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları)
Soru 13Soru

Edebî metinlerde ve günlük konuşma dilinde, anlatımı daha etkili kılmak amacıyla bir duyuya ait kavramın başka bir duyu için kullanılmasına ya da doğa ile insan arasında nitelik aktarımı yapılmasına anlam (deyim) aktarması denir.

Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam aktarması yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konser salonunu dolduran müzikseverler, sanatçının sesindeki o buğulu tınıya adeta hayran kalmıştı.

Cevap

Konser salonunu dolduran müzikseverler, sanatçının sesindeki o buğulu tınıya adeta hayran kalmıştı.
Müzikseverlerin sanatçının sesindeki buğulu tınıya hayran kaldığını belirten seçenekte geçen 'buğulu tını' ifadesi duyular arası bir aktarım örneğidir. Normalde görme duyusuna ait olan 'buğu' (buğulu) sözcüğü, işitme duyusuyla algılanan 'tını' sözcüğüyle bir araya getirilmiştir. Bu durum, Türkçedeki deyim aktarması (anlam aktarması) türlerinden biri olan duyular arası aktarımı doğrudan örnekler.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki mecazlı, yan anlamlı ve aktarmalı kullanımları belirleyin.
Seçeneklerde sırasıyla 'usta kalemi', 'etekleri zil çalan', 'dağın eteklerindeki', 'buğulu tınıya', 'çıkmaza girmesi' ifadeleri mecazi veya yan anlam ilgileri taşımaktadır.
Anlam aktarmasını bulmak için öncelikle temel anlamının dışına çıkmış veya aktarma yapılmış söz öbeklerini tespit etmek gerekir.
2
Tespit edilen bu ifadelerin dil bilgisi ve anlamsal özelliklerini (ad aktarması, deyim, yan anlam, deyim aktarması) çözümleyin.
'Usta kalemi' ifadesinde benzetme amacı olmadan yazar kastedildiği için ad aktarması vardır. 'Etekleri zil çalmak' kalıplaşmış bir deyimdir ancak deyim aktarması değildir. 'Dağın etekleri' yakıştırma yoluyla yan anlamdır. 'Çıkmaza girmek' mecaz anlamdır. 'Buğulu tını' ifadesinde ise görme duyusuna ait bir özellik (buğulu), işitme duyusuna (tını) aktarılmıştır.
Deyim aktarmasının (anlam aktarması) gerçekleşebilmesi için duyular arası aktarım veya insandan doğaya, doğadan insana, doğadan doğaya aktarımlardan birinin bulunması şarttır.

Anahtar Kavram

Deyim aktarması (anlam aktarması), aralarında benzetme ilgisi bulunan kavramlar arasında gerçekleşen anlam aktarımıdır. Bu aktarım duyular arası aktarımı da kapsar.
Soru 14Soru

(I) Modern şehir hayatının gürültüsünden kaçıp sığındığımız bu Ege köyü, bize unuttuğumuz pek çok değeri yeniden hatırlattı. (II) Güneşin ilk ışıklarıyla uyanıp penceremizi açtığımızda, karşı dağların sırtında asılı duran sis bulutunu izledik. (III) Tüm mahalle, belediyenin düzenlediği yaz şenliğine katılmak için akşam saatlerinde meydanda toplanmıştı. (IV) Akşamüstü deniz kenarına indiğimizde, dalgaların kıyıdaki kayalara fısıldadığı o eski melodiyi dinledik. (V) Burada geçirdiğimiz her gün, zihnimizdeki tüm yorgunluğu adeta bir silgi gibi silip süpürdü.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde deyim aktarması (anlam aktarması) yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV. cümle

Cevap

IV. cümle
Dördüncü cümlede yer alan 'dalgaların kıyıdaki kayalara fısıldadığı' ifadesinde, insana özgü olan 'fısıldamak' eylemi dalgalara yüklenerek kişileştirme yapılmıştır. Kişileştirme (insandan doğaya aktarım), aralarında benzetme ilgisi kurularak yapılan bir deyim aktarması (anlam aktarması) türüdür.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki cümleleri anlam aktarımı (deyim aktarması) yönünden tek tek incelemek.
IV. cümlede geçen 'dalgaların kıyıdaki kayalara fısıldadığı' ifadesinde insana özgü olan fısıldama eyleminin doğadaki bir unsura (dalgalara) aktarıldığı tespit edilmiştir.
İnsana ait özelliklerin doğaya aktarılması (kişileştirme) benzetme ilgisine dayandığı için doğrudan bir deyim aktarması (anlam aktarması) türüdür.
2
Diğer seçeneklerdeki kelimelerin anlam ilişkilerini ayırt etmek.
II. cümlede 'dağların sırtı' ifadesiyle yan anlam, III. cümlede 'tüm mahalle' ifadesiyle ad aktarması, V. cümlede ise 'silgi gibi' ifadesiyle benzetme yapıldığı belirlenmiştir.
Öğrencilerin en çok karıştırdığı ad aktarması (mecazımürsel) ile yan anlam (yakıştırmaca) kavramlarının elenerek doğru cevaptan emin olunması sağlanır.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 15Soru

Anlatıma canlılık ve etkileyicilik kazandırmak amacıyla sözcüklerin bilinen anlam sınırları aşılarak başka kavram veya varlıkların yerine kullanılması durumuna deyim aktarması adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu söz sanatına yer verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gecenin kör karanlığında, uzaktan gelen o soğuk çığlık içimizdeki korkuyu iyice tetikledi.

Cevap

Gecenin kör karanlığında, uzaktan gelen o soğuk çığlık içimizdeki korkuyu iyice tetikledi.
Doğru cevap olan cümlede birden fazla deyim aktarması (anlam aktarması) örneği bulunmaktadır. Bunlardan ilki, insana ait bir özellik olan 'körlük' durumunun doğadaki 'karanlık' kavramına aktarılmasıdır ('kör karanlık'). İkincisi ise dokunma duyusuyla hissedilen 'soğuk' niteliğinin işitme duyusuyla algılanan 'çığlık' sözcüğü için kullanılmasıyla yapılan 'duyular arası aktarma' örneğidir ('soğuk çığlık'). Bu aktarmalar benzetme esasına dayanan deyim aktarması örnekleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde yer alan mecazlı söyleyişler, yan anlamlar ve aktarmalar tespit edilir.
Aday cümlelerdeki 'boş söz', 'tüm salon', 'kör karanlık' / 'soğuk çığlık', 'dişini tırnağına takmak' ve 'masanın ayağı' ifadeleri belirlenir.
Sözcük düzeyindeki anlam olaylarını sınıflandırmak için ��ncelikle hedef ifadelerin belirlenmesi gerekir.
2
Belirlenen ifadelerin anlam özellikleri incelenerek ad aktarması, yan anlam, mecaz anlam ve deyim aktarması ayrımları yapılır.
'Tüm salon' ifadesinde benzetme amacı olmaksızın yer-insan ilişkisi kurulduğu için ad aktarması; 'masanın ayağı' yakıştırma yoluyla yan anlam; 'boş söz' ve 'dişini tırnağına takmak' mecaz anlam; 'soğuk çığlık' ve 'kör karanlık' ise benzetme ilgisiyle kurulan deyim aktarması olarak sınıflandırılır.
Deyim aktarmasının temel ayırt edici özelliği olan 'benzetme ilgisiyle anlam aktarımı' ve 'duyular arası aktarım' ilkelerini uygulamak.
3
Deyim aktarması barındıran cümle doğru cevap olarak işaretlenir.
'Gecenin kör karanlığında, uzaktan gelen o soğuk çığlık içimizdeki korkuyu iyice tetikledi.' cümlesi doğru seçenektir.
Bu cümlede hem insandan doğaya hem de duyular arası deyim aktarması gerçekleşmiştir.

Anahtar Kavram

Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları) ve Çeşitleri
Soru 16Soru

Edebî metinlerde sanatçılar, dilin yerleşik sınırlarını esneterek sözcükler arasında alışılmamış bağlar kurarlar. Bu bağlar kurulurken kimi zaman insana, hayvana veya doğadaki diğer ögelere ait özellikler başka varlıklara aktarılır.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam aktarmasına yer verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sarp yamaçlardan vadiye doğru esen öfkeli fırtına, yoluna çıkan kuru dalları acımasızca ısırıyordu.

Cevap

Sarp yamaçlardan vadiye doğru esen öfkeli fırtına, yoluna çıkan kuru dalları acımasızca ısırıyordu.
Doğru seçenekte yer alan 'öfkeli fırtına' ifadesinde insana özgü bir durum olan 'öfke' fırtınaya verilerek insandan doğaya aktarım yapılmıştır. Aynı cümlede fırtınanın kuru dalları 'ısırması' eyleminde ise hayvana ait olan ısırma özelliği fırtınaya aktarılarak doğadan doğaya (hayvandan doğaya) aktarım gerçekleştirilmiştir. Bu iki kullanım da deyim aktarması (anlam aktarması) kapsamındadır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan mecazlı ve aktarmalı kullanımları tespit etmek.
Cümlelerdeki 'bütün salon', 'kalbini kazanmak', 'öfkeli fırtına', 'uçağın kanadı' ve 'usta kalemleri' ifadeleri belirlendi.
Anlam aktarmasının hangi cümlede yer aldığını bulmak için öncelikle aday ifadeleri ayrıştırmak gerekir.
2
Belirlenen ifadelerin anlamsal ilişkilerini ve hangi edebi sanata/kurala dahil olduğunu incelemek.
'bütün salon' ve 'kalem' ifadelerinin ad aktarması (mecazımürsel), 'kalbini kazanmak' ifadesinin mecaz anlam, 'uçağın kanadı' ifadesinin yan anlam, 'öfkeli fırtına' ve fırtınanın dalları 'ısırması' ifadelerinin ise deyim aktarması (anlam aktarması) olduğu belirlendi.
Kavramların birbirine karıştırılmasını önleyerek doğru aktarım türünü kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

Deyim aktarması (anlam aktarması), aralarında benzerlik ilişkisi kurularak bir sözcüğün başka bir varlık veya kavram yerine kullanılmasıdır. İnsandan doğaya, doğadan insana, doğadan doğaya veya duyular arası aktarım şeklinde gerçekleşebilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Deyim Aktarması (Anlam Aktarmaları) Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin