Katılarda Dayanıklılık

7 soru

Soru 1Soru

Aynı maddeden yapılmış, kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları sırasıyla D1D_1 ve D2D_2 olan homojen, dik silindir şeklindeki KK ve LL katı cisimlerinin yükseklikleri sırasıyla 15 cm15\text{ cm} ve 45 cm45\text{ cm}'dir.

Buna göre, cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıklarının oranı olan D1D2\frac{D_1}{D_2} kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3

Cevap

K ve L cisimlerinin dayanıklılıkları oran�� 3'tür.
Düzgün geometrik cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları yüksekliği ile ters orantılıdır (D1/hD \propto 1/h). KK cisminin yüksekliği 15 cm15\text{ cm}, LL cisminin yüksekliği 45 cm45\text{ cm} olduğundan, dayanıklılıkları oranı D1D2=4515=3\frac{D_1}{D_2} = \frac{45}{15} = 3 olur.

Adım Adım Çözüm

1
Düzgün geometrik şekle sahip katı cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılık bağıntısını yazmak.
Dayanıklılık kesit alanının hacme oranıyla belirlenir. Yerde duran düzgün geometrik cisimler (küp, prizma, silindir) için bu oran D1hD \propto \frac{1}{h} şeklindedir.
Yükseklik dı��ındaki boyutların dayanıklılık oranına etkisini sadeleştirmek için düzgün cisimlerdeki pratik 1/h1/h bağıntısı kullanılır.
2
K ve L silindirlerinin dayanıklılık ifadelerini yükseklikleri cinsinden yazmak.
D1115D_1 \propto \frac{1}{15} ve D2145D_2 \propto \frac{1}{45}
Her bir cismin yüksekliği (sırasıyla 15 cm15\text{ cm} ve 45 cm45\text{ cm}) bilindiği için bireysel dayanıklılık ifadeleri oluşturulur.
3
Cisimlerin dayanıklılıklarını oranlamak.
D1D2=115145=4515=3\frac{D_1}{D_2} = \frac{\frac{1}{15}}{\frac{1}{45}} = \frac{45}{15} = 3
K'nin L'ye oranını bulmak amacıyla iki dayanıklılık değeri birbirine bölünür.

Anahtar Kavram

Kendi ağırlığına karşı dayanıklılık kesit alanının hacme oranıyla belirlenir ve düzgün katı cisimlerde yüksekliğin tersiyle (1/h1/h) ters orantılıdır.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 2Soru

Bir inşaat mühendisi, homojen beton malzemeden yapılmış dik dairesel silindir şeklindeki bir taşıyıcı kolonun boyutlarının, kolonun kendi ağırlığına karşı dayanıklılığına etkisini incelemektedir. Mühendis, başlangıçtaki dayanıklılığı DD olan kolon üzerinde ayrı ayrı şu üç modifikasyonu yapmayı planlamaktadır:

I. Kolonun yüksekliğini sabit tutup, taban yarıçapını 22 katına çıkarmak (D1D_1)
II. Kolonun taban yarıçapını sabit tutup, yüksekliğini 22 katına çıkarmak (D2D_2)
III. Kolonun hem yüksekliğini hem de taban yarıçapını 22 katına çıkarmak (D3D_3)

Buna göre; DD, D1D_1, D2D_2 ve D3D_3 arasındaki büyüklük ilişkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: D1=D>D2=D3D_1 = D > D_2 = D_3

Cevap

Birinci modifikasyon sonucu dayanıklılık başlangıçtaki ile aynı kalırken, ikinci ve üçüncü modifikasyonlar sonucu yarıya iner (D1=D>D2=D3D_1 = D > D_2 = D_3).
Düzgün geometrik şekilli katıların kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları 1/h1/h oranı ile belirlenir. Yükseklik değişmediğinde dayanıklılık değişmez, yükseklik iki katına çıktığında ise dayanıklılık yarıya düşer. Bu doğrultuda birinci modifikasyonda yükseklik değişmediğinden dayanıklılık başlangıçtaki ile aynı kalır (D1=DD_1 = D). İkinci ve üçüncü modifikasyonlarda ise yükseklik iki katına çıktığından dayanıklılık yarıya iner (D2=D3=D/2D_2 = D_3 = D/2). Dolayısıyla doğru sıralama bu eşitlikleri içeren seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki silindir şeklindeki kolonun kendi ağırlığına karşı dayanıklılığını veren ifadeyi belirleme.
Katı cisimlerin kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı DKesit AlanıHacimD \propto \frac{\text{Kesit Alanı}}{\text{Hacim}} bağıntısıyla bulunur. Dik dairesel silindir için bu oran: D=πR2πR2H=1HD = \frac{\pi R^2}{\pi R^2 \cdot H} = \frac{1}{H} olur. Yani düzgün geometrik cisimlerde dayanıklılık yüksekliğin tersiyle orantılıdır.
Değişikliklerin etkisini analiz edebilmek için referans bir matematiksel model kurmak gerekir.
2
Birinci modifikasyondaki dayanıklılığı (D1D_1) hesaplama.
Y��kseklik HH olarak sabit kalıp taban yarıçapı 2R2R yapıldığında, kesit alanı 44 katına (4πR24\pi R^2) çıkarken hacim de 44 katına (4πR2H4\pi R^2 H) çıkar. Buradan dayanıklılık: D1=4πR24πR2H=1H=DD_1 = \frac{4\pi R^2}{4\pi R^2 H} = \frac{1}{H} = D olur. Yarıçapın değişmesi kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı etkilemez.
Yalnızca enine büyümenin dayanıklılık üzerindeki etkisini izole etmek.
3
İkinci modifikasyondaki dayanıklılığı (D2D_2) hesaplama.
Taban yarıçapı RR olarak sabit kalıp yüksekliği 2H2H yapıldığında, kesit alanı değişmezken hacim 22 katına çıkar. Buradan dayanıklılık: D2=πR22πR2H=12H=D2D_2 = \frac{\pi R^2}{2\pi R^2 H} = \frac{1}{2H} = \frac{D}{2} olur.
Yalnızca boyuna büyümenin dayanıklılık üzerindeki etkisini izole etmek.
4
Üçüncü modifikasyondaki dayanıklılığı (D3D_3) hesaplama.
Hem taban yarıçapı 2R2R hem de yükseklik 2H2H yapıldığında (cisim orantılı olarak ölçeklendirildiğinde), kesit alanı 44 katına (4πR24\pi R^2) çıkarken hacim 88 katına (8πR2H8\pi R^2 H) çıkar (Galileo'nun Kare-Küp Kanunu). Buradan dayanıklılık: D3=4πR28πR2H=12H=D2D_3 = \frac{4\pi R^2}{8\pi R^2 H} = \frac{1}{2H} = \frac{D}{2} olur.
Orantılı üç boyutlu büyümenin (ölçeklenmenin) dayanıklılığa etkisini belirlemek.
5
Tüm durumlar arasındaki ilişkiyi sıralama.
D1=DD_1 = D ve D2=D3=D2D_2 = D_3 = \frac{D}{2} olduğundan, sıralama D1=D>D2=D3D_1 = D > D_2 = D_3 olur.
Bulunan bağıntıları birleştirerek doğru seçeneği belirlemek.

Anahtar Kavram

Düzgün dik katıların (silindir, küp vb.) kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılığı yalnızca yüksekliklerine bağlıdır ve yükseklikle ters orantılıdır (D1/hD \propto 1/h). Boyutlar orantılı olarak büyütüldüğünde hacim (ağırlık) kesit alanından daha hızlı arttığı için dayanıklılık azalır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru

Bir mimari projede kullanılmak üzere, homojen bir mermer bloktan ölçekli bir model tasarlanmıştır. Bu model, boyutları 10 cm10\text{ cm}, 20 cm20\text{ cm} ve 30 cm30\text{ cm} olan dikdörtgenler prizması şeklindedir ve en küçük yüzeyi üzerinde dururken kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı D1D_1 olarak ölçülmüştür. Gerçek yapıda kullanılacak mermer blok ise bu model ile geometrik olarak benzer olup hacmi model bloğun hacminin 8×1038 \times 10^3 katıdır. Bu gerçek mermer blok da en küçük yüzeyi üzerinde duracak şekilde yerleştirildiğinde kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı D2D_2 olmaktadır.

Buna göre, D2D1\frac{D_2}{D_1} oranı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0.05

Cevap

Gerçek mermer bloğun kendi ağırlığına karşı dayanıklılığının model bloğun dayanıklılığına oranı 0,05'tir.
Geometrik olarak benzer cisimlerin hacimlerinin oranı, boyutlarının (ölçek çarpanının) küpü ile orantılıdır. Hacmi modelin 8000 katı olan gerçek bloğun yüksekliği modelin 20 katı olur (k=20k = 20). Düzgün prizmalarda kendi ağırlığına karşı dayanıklılık yükseklikle ters orantılı olduğundan, yüksekliği 20 katına çıkan gerçek bloğun dayanıklılığı model bloğun 1/20'si, yani 0,05 katı olur.

Adım Adım Çözüm

1
Hacim oranından doğrusal ölçek çarpanının belirlenmesi
k=20k = 20
Geometrik olarak benzer iki cismin hacimlerinin oranı, doğrusal boyutlarının (ölçek çarpanının) küpüne eşittir: V2V1=k3=8000    k=20\frac{V_2}{V_1} = k^3 = 8000 \implies k = 20.
2
Kendi ağırl��ğına karşı dayanıklılık ile yükseklik ilişkisinin kurulması
D1hD \propto \frac{1}{h}
Düzgün geometrik şekilli katı cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılığı, taban kesit alanı / hacim oranına eşittir. Bu oran yükseklikle ters orantılıdır (D1hD \propto \frac{1}{h}).
3
Dayanıklılık oranının hesaplanması
D2D1=005\frac{D_2}{D_1} = 0{}05
Gerçek bloğun tüm boyutları model bloğun 20 katı olduğundan yüksekliği de 20 katına çıkar (h2=20h1h_2 = 20h_1). Bu durumda dayanıklılık 2020 kat azalır: D2D1=120=005\frac{D_2}{D_1} = \frac{1}{20} = 0{}05 bulunur.

Anahtar Kavram

Katıların kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılığının geometrik boyutlandırma ve Kare-Küp Kanunu ile değişimi

Alternatif Yöntem

Orantı yöntemi kullanılarak da çözülebilir. Modelin yüksekliği h1=30 cmh_1 = 30\text{ cm}'dir. Ölçek çarpanı k=20k = 20 olduğundan gerçek bloğun yüksekliği h2=20×30 cm=600 cmh_2 = 20 \times 30\text{ cm} = 600\text{ cm} olur. Dayanıklılık formülünden D1=130 cm1D_1 = \frac{1}{30}\text{ cm}^{-1} ve D2=1600 cm1D_2 = \frac{1}{600}\text{ cm}^{-1} değerleri bulunarak doğrudan oranlanabilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru

Bir heykeltıraş, homojen çamur kullanarak kenar uzunluğu aa olan küp şeklinde bir yapı oluşturuyor. Bu yapının kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı DD olarak ölçülüyor. Heykeltıraş, aynı çamurdan bu kez kenar uzunluğu 2a2a olan küp şeklinde daha büyük bir yapı inşa ediyor. Buna göre, yeni yapılan büyük küpün kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı kaç DD olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12\frac{1}{2}

Cevap

Yeni yapılan büyük küpün kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı 12D\frac{1}{2} D olur.
Küpün kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı yüksekliğiyle ters orantılıdır (D1hD \propto \frac{1}{h}). Kenar uzunluğu (yani yüksekliği) aa olan küpün dayanıklılığı DD ise, kenar uzunluğu (yüksekliği) 2a2a olan küpün dayanıklılığı 12D\frac{1}{2} D olur.

Adım Adım Çözüm

1
Küplerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılık formülünü belirlemek.
Düzgün geometrik cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları, kesit alanlarının hacimlerine oranıyla belirlenir: DKesit AlanıHacim=1hD \propto \frac{\text{Kesit Alanı}}{\text{Hacim}} = \frac{1}{h} (yükseklik).
Dayanıklılığın geometrik boyutlara bağlılık ilişkisini kurmak için bu temel bağıntı kullanılır.
2
Birinci ve ikinci küplerin yüksekliklerini (kenar uzunluklarını) karşılaştırmak.
İlk küpün yüksekliği (kenar uzunluğu) h1=ah_1 = a, ikinci küpün yüksekliği h2=2ah_2 = 2a olur.
Küpler için yükseklik değeri, kenar uzunluğuna eşit olduğundan doğrudan dayanıklılık hesabında kullanılabilir.
3
Yükseklik değişimine bağlı olarak dayanıklılık oranını hesaplamak.
Dayanıklılık yükseklikle ters orantılı olduğu için D11a=DD_1 \propto \frac{1}{a} = D ise, D212a=12DD_2 \propto \frac{1}{2a} = \frac{1}{2} D bulunur.
Boyutların değişmesiyle dayanıklılığın nasıl etkileneceğini belirlemek ve sonuca ulaşmak.

Anahtar Kavram

Katı cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılığı kesit alanı / hacim oranı ile belirlenir. Küp ve silindir gibi düzgün geometrik cisimler için bu oran 1/h1/h (yüksekliğin tersi) ile doğru orantılıdır.

Alternatif Yöntem

Düzgün geometrik cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılığı D1hD \propto \frac{1}{h} (yükseklik) pratik formülü ile doğrudan bulunabilir. İlk küpün yüksekliği aa, ikinci küpün yüksekliği 2a2a olduğundan, dayanıklılık doğrudan yüksekliğin iki katına çıkmasıyla yarıya düşer.
Tahmini Süre:45s
Soru 5Soru

Boyutları ve dayanıklılığı incelenen türdeş bir metal blok, dik dairesel silindir biçimindedir. Bu metal bloğun taban yarıçapı 33 katına çıkarılıp yüksekliği yarıya indirildiğinde, kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı başlangıçtaki değerinin kaç katı olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2

Cevap

Dayanıklılık ilk durumdakinin 2 katı olur.
Düzgün geometrik cisimlerin kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı D1hD \propto \frac{1}{h} bağıntısıyla açıklanır. Bu bağıntıya göre dayanıklılık yarıçaptan bağımsızdır ve yalnızca yükseklikle ters orantılıdır. Metal bloğun yüksekliği yarıya indirildiğinde dayanıklılığı ters orantı gereği 2 katına çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
Silindirin kendi ağırlığına karşı dayanıklılık oranını belirlemek.
Kesit alanının (S=πr2S = \pi r^2) hacme (V=πr2hV = \pi r^2 h) oranı D11hD_1 \propto \frac{1}{h} olarak bulunur.
Düzgün katı cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılığı, kesit alanı bölü hacim oranı ile analiz edilir.
2
Taban yarıçapı 3r3r ve yüksekliği h/2h/2 olan yeni silindirin dayanıklılığını hesaplamak.
Yarıçapın değişmesi kesit alanı / hacim oranını etkilemez. Yeni dayanıklılık D21h/2=2hD_2 \propto \frac{1}{h/2} = \frac{2}{h} olur.
Yarıçapın karesi hem kesit alanını hem de hacmi aynı oranda artırdığı için dayanıklılık üzerinde etkisi yoktur.
3
İkinci durumdaki dayanıklılığın ilk durumdakine oranını bulmak.
D2D1=2/h1/h=2\frac{D_2}{D_1} = \frac{2/h}{1/h} = 2 bulunur.
Başlangıçtaki dayanıklılığa göre değişim oranını belirlemek için.

Anahtar Kavram

Katı cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları kesit alanı / hacim oranı ile doğru orantılıdır. Silindir, küp ve dikdörtgenler prizması gibi düzgün geometrik cisimlerde bu oran yüksekliğin tersi (1/h1/h) ile orantılı olup taban alanından bağımsızdır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru

Aynı homojen malzemeden yapılmış; kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları sırasıyla DKD_K, DLD_L ve DMD_M olan K, L ve M katı cisimlerinin boyutları ve şekilleri aşağıdaki gibidir:
- K cismi: Kenar uzunluğu 2a2a olan bir küp
- L cismi: Taban yarıçapı aa, yüksekliği aa olan düzgün bir dik silindir
- M cismi: Taban ayrıtları aa ve 3a3a, yüksekliği 3a3a olan dikdörtgenler prizması

Buna göre; K, L ve M cisimlerinin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları DKD_K, DLD_L ve DMD_M arasındaki büyüklük ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: DL>DK>DMD_L > D_K > D_M

Cevap

Dayanıklılıklar arasındaki büyüklük ilişkisi DL>DK>DMD_L > D_K > D_M şeklindedir.
Aynı homojen malzemeden yapılmış kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları incelenen düzgün katı cisimlerin dayanıklılığı, kesit alanının hacme oranına (S/VS/V) bağlıdır. Bu cisimler için hacim V=ShV = S \cdot h olduğundan, dayanıklılık yüksekliğin tersiyle (1/h1/h) orantılıdır. Yüksekliği en küçük olan cismin dayanıklılığı en büyük, yüksekliği en büyük olanınki ise en küçüktür. Cisimlerin yükseklikleri sırasıyla hL=ah_L = a, hK=2ah_K = 2a ve hM=3ah_M = 3a olduğundan, sıralama en yüksek dayanıklılıktan en düşüğe doğru DL>DK>DMD_L > D_K > D_M şeklinde olur. Bu durum, yükseklikle dayanıklılığın ters orantılı olduğunu gösteren seçenekte doğru verilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dayanıklılık formülünün belirlenmesi
Katı cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılığı DKesit AlanıHacimD \propto \frac{\text{Kesit Alanı}}{\text{Hacim}} oranı ile belirlenir.
Katılarda dayanıklılığın geometrik boyutlara bağlı temel tanımını kullanmak için.
2
Kesit alanı/hacim oranının düzgün cisimler için sadeleştirilmesi
Yüksekliği boyunca kesit alanı değişmeyen düzgün geometrik cisimler (küp, silindir, prizma) için hacim V=ShV = S \cdot h şeklindedir. Buradan oran DSSh=1hD \propto \frac{S}{S \cdot h} = \frac{1}{h} olarak sadeleşir.
Aynı malzemeden yapılmış düzgün cisimlerin dayanıklılıklarının sadece yüksekliklerine bağlı olduğunu görmek için.
3
Cisimlerin yüksekliklerinin belirlenmesi
K küpünün yüksekliği hK=2ah_K = 2a, L silindirinin yüksekliği hL=ah_L = a ve M prizmasının yüksekliği hM=3ah_M = 3a olarak bulunur.
Yükseklik değerlerini karşılaştırarak dayanıklılık sıralamasını kurabilmek için.
4
Dayanıklılıkların karşılaştırılması ve sıralanması
Yükseklikler arasında hL<hK<hMh_L < h_K < h_M ilişkisi vardır. Dayanıklılık yükseklikle ters orantılı olduğundan sıralama DL>DK>DMD_L > D_K > D_M şeklinde olur.
Ters orantı kuralını uygulayarak nihai büyüklük sıralamasına ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Düzgün geometrik katı cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılıkları yükseklikleri ile ters orantılıdır (D1/hD \propto 1/h).

Alternatif Yöntem

Cisimlerin dayanıklılıklarını kesit alanlarını (SS) ve hacimlerini (VV) doğrudan kendi formülleriyle hesaplayıp oranlayarak da bulabiliriz: K cismi için SK/VK=4a2/8a3=1/(2a)S_K/V_K = 4a^2 / 8a^3 = 1/(2a), L cismi için SL/VL=πa2/(πa2a)=1/aS_L/V_L = \pi a^2 / (\pi a^2 \cdot a) = 1/a ve M cismi için SM/VM=3a2/9a3=1/(3a)S_M/V_M = 3a^2 / 9a^3 = 1/(3a) olarak bulunur. Buradan da DL>DK>DMD_L > D_K > D_M sonucu elde edilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru

Aynı maddeden yapılmış, homojen ve dik dairesel silindir şeklindeki bir katı cismin tüm boyutları (yarıçapı ve yüksekliği) orantılı olarak iki katına çıkarıldığında, cismin kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı yarıya iner.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

İfade doğrudur. Düzgün geometrik cismin boyutları iki katına çıkarıldığında kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı yarıya iner.
Düzgün geometrik katıların kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılığı yükseklikleri ile ters orantılıdır (D1/hD \propto 1/h). Tüm doğrusal boyutlar 2 katına çıkarıldığında yükseklik de 2 katına çıkacağı için dayanıklılık yarıya iner.

Adım Adım Çözüm

1
Kendi ağırlığına karşı dayanıklılığın kesit alanı ve hacim ile ilişkisini tanımlama.
Dayanıklılık kesit alanının hacme oranına bağlıdır: DKesit AlanıHacimD \propto \frac{\text{Kesit Alanı}}{\text{Hacim}}.
Katılarda dayanıklılık analizinin temel fiziksel ilkesini oluşturmak için.
2
Silindir gibi düzgün geometrik cisimler için bu oranı basitleştirme.
Taban alanı SS ve yüksekliği hh olan bir silindir için, Kesit Alanı/Hacim oranı SSh=1h\frac{S}{S \cdot h} = \frac{1}{h} olur. Yani dayanıklılık yükseklikle ters orantılıdır (D1hD \propto \frac{1}{h}).
Boyut değişiminin dayanıklılığa etkisini doğrudan yükseklik üzerinden görebilmek için.
3
Boyutlar iki katına çıkarıldığında yeni yüksekliği ve dayanıklılık oranını bulma.
Tüm boyutlar 2 katına çıkarıldığında yeni yükseklik h=2hh' = 2h olur. Yeni dayanıklılık D12hD' \propto \frac{1}{2h} olur ki bu da başlangıçtaki dayanıklılığın yarısıdır (D=D2D' = \frac{D}{2}).
Soru ifadesinde belirtilen durumun nicel doğruluğunu kanıtlamak için.

Anahtar Kavram

Düzgün katı cisimlerin kendi ağırlıklarına karşı dayanıklılığının boyut değiştirme (yükseklik) ile ters orantılı olması.
Tahmini Süre:1m 30s
Katılarda Dayanıklılık Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin