Examkin

Cümlenin Ögeleri

60 soru

Tüm türler60Çoktan seçmeli41Eşleştirme10Sıralama3Boşluk doldurma6
Soru 21Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz nesne kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çağdaş Türk edebiyatının usta kalemi, son yazısında genç şairlerin karşılaştığı zorlukları ele alan özgün bir makale yayımladı.

Cevap

Çağdaş Türk edebiyatının usta kalemi, son yazısında genç şairlerin karşılaşt��ğı zorlukları ele alan özgün bir makale yayımladı.
Doğru seçenekteki cümlede 'yayımladı' yüklemi etken ve geçişli bir eylemdir. Cümlenin öznesi olan 'Çağdaş Türk edebiyatının usta kalemi' belirlendikten sonra sorulan 'Ne yayımladı?' sorusu bize belirtme eki almamış olan 'genç şairlerin karşılaştığı zorlukları ele alan özgün bir makale' sıfat-fiil grubunu verir. Bu grup belirtisiz nesnedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini bularak yüklemin türünü (isim/fiil) ve çatısını belirlemek.
Dört cümlede fiil yüklemi ('keşfedildi', 'yayımladı', 'yağdı', 'buluşacak'), bir cümlede ise isim yüklemi ('eski bir şiir defteriydi') tespit edilmiştir. İsim cümlesi elenir.
İsim cümlelerinde nesne bulunmayacağını bilerek doğrudan fiil cümlelerine odaklanmak.
2
Fiil cümlelerinde öncelikle özneyi (gerçek veya sözde özne) bulmak.
Deneyler sonucu keşfedilen 'yeni bir element' (sözde özne), yağan 'bereketli yağmurlar' (gerçek özne), buluşacak olan 'Yazarın büyük bir heyecanla kaleme aldığı son tarihi romanı' (gerçek özne) olarak bulunur.
Özne belirlenmeden doğrudan belirtisiz nesne aranırsa, yalın durumdaki özneler belirtisiz nesne ile karıştırılabilir.
3
Etken ve geçişli yüklemin bulunduğu cümlede özneyi belirledikten sonra yükleme 'ne?' sorusunu sormak.
'yayımladı' yüklemi etken ve geçişlidir. Yayımlayan kim sorusunun cevabı 'Çağdaş Türk edebiyatının usta kalemi' (özne) olarak bulunur. 'Ne yayımladı?' sorusuna verilen 'genç şairlerin karşılaştığı zorlukları ele alan özgün bir makale' cevabı belirtisiz nesnedir.
Belirtme durumu eki almamış bu sıfat-fiil grubunun belirtisiz nesne olduğunu doğrulamak.

Anahtar Kavram

Cümlenin Ögeleri - Belirtisiz Nesne ve Özne Ayrımı
Soru 22Soru →

(I) Son yıllarda kaleme alınan tarihsel romanlar, okurun geçmişe yönelik merakını canlı tutmayı başarıyor. (II) Bu eserlerde yazar, olayları aktarırken tarihî gerçeklik ile kurgu arasında hassas bir denge kurmaktadır. (III) Dönemin atmosferini daha inandırıcı kılabilmek amacıyla metinlerde sıklıkla eski sözcükler seçilir. (IV) Dönem koşullarına uygun bir dil olu��turmak isteyen romancı, yapıtlarında ağdalı ifadeler kullanmaktan kaçınmıştır. (V) Tarihî gerçekliğe sadık kalabilmek adına romanın merkezine tarihî belgeler yerleştirmişti.

Bu par��ada numaralanmış cümlelerin özneleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V. cümlenin öznesi, sıfat tamlaması şeklinde oluşmuş gerçek bir öznedir.

Cevap

Beşinci cümlenin öznesinin sıfat tamlaması şeklinde oluşmuş gerçek bir özne olduğunu belirten seçenek yanlıştır çünkü bu cümlede özne gizlidir ve belirtilen grup nesne görevindedir.
Beşinci cümlenin yüklemi olan 'yerleştirmişti' etken çatılıdır ve bu eylemi yapan gizli özne olan üçüncü tekil kişidir ('O'). Cümlede geçen 'tarihî belgeler' ifadesi ise yükleme sorulan 'Ne yerleştirmişti?' sorusunun cevabıdır ve belirtisiz nesne görevindedir. Dolayısıyla bu cümlenin öznesinin sıfat tamlaması şeklinde kurulmuş gerçek bir özne olduğu yönündeki ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Par��adaki tüm cümlelerin yüklemlerini ve bu yüklemlere sorulacak sorularla öznelerini tespit etmek.
I. cümlede 'başarıyor' (başaran ne? -> Son yıllarda kaleme alınan tarihsel romanlar - Gerçek özne); II. cümlede 'kurmaktadır' (kuran kim? -> yazar - Gerçek özne); III. cümlede 'seçilir' (seçilen ne? -> eski sözcükler - Sözde özne); IV. cümlede 'kaçınmıştır' (kaçınan kim? -> Dönem koşullarına uygun bir dil oluşturmak isteyen romancı - Gerçek özne); V. cümlede 'yerleştirmişti' (yerleştiren kim? -> O - Gizli özne).
Her seçenekteki yargıyı metin üzerinden doğrulamak veya yanlışlığını ortaya koymak.
2
Beşinci cümlenin ögelerini ayrıntılı incelemek.
Yüklem 'yerleştirmişti' (etken fiil). Yerleştiren kim? 'O' (Gizli özne). Ne yerleştirmişti? 'tarihî belgeler' (Belirtisiz nesne).
Özne ile belirtisiz nesne arasındaki ayrımı netleştirmek ve seçenekteki ifadenin hatalı olduğunu kanıtlamak.
3
Seçeneklerdeki tanımlarla cümlelerin yapısal özelliklerini karşılaştırmak.
Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerle ilgili belirlemelerin doğru olduğu, beşinci cümledeki belirtisiz nesnenin yanlışlıkla özne olarak nitelendiği görülür.
Kesin sonuca ulaşmak.

Anahtar Kavram

Etken ve edilgen çatılı cümlelerde özne türlerinin (gerçek, gizli, sözde) belirlenmesi ve yalın durumdaki belirtisiz nesnelerle karıştırılmaması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 23Soru →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan belirtili nesneleri, bu nesnelerin oluşturduğu kelime gruplarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şair, şiirlerinde bireysel temalardan ziyade toplumsal gerçekleri işlemeyi tercih etmiştir.
Kültür Bakanlığı, restorasyonu tamamlanan tarihî kütüphanenin açılışını önümüzdeki hafta yapacak.
Genç ressam, atölyesinde hazırladığı tablolardan en çok bu dev tabloyu beğeniyordu.
Arkeologlar, kazı alanında bulduklar�� çömlek parçalarının hangi döneme ait olduğunu araştırıyor.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şairin toplumsal gerçekleri işlemeyi tercih etmesi isim-fiil grubuyla, kütüphanenin açılışını yapması isim tamlamasıyla, ressamın bu dev tabloyu beğenmesi sıfat tamlamasıyla, arkeologların çömlek parçalarının hangi döneme ait olduğunu araştırması sıfat-fiil grubuyla eşleşmektedir.
Her cümledeki belirtili nesne, cümlenin yüklemine sorulan 'neyi?' sorusuyla doğru şekilde belirlenmiş ve yapısını oluşturan kelime grubuna göre doğru olarak eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklem ve özne ögelerini belirleyin.
Birinci cümlede 'tercih etmiştir' (yüklem) - 'Şair' (özne); ikinci cümlede 'yapacak' (yüklem) - 'Kültür Bakanlığı' (özne); üçüncü cümlede 'beğeniyordu' (yüklem) - 'Genç ressam' (özne); dördüncü cümlede 'araştırıyor' (yüklem) - 'Arkeologlar' (özne).
Nesne ögesini bulmadan önce cümlenin temel ögelerini doğru saptamak karışıklığı önler.
2
Yüklemlere 'neyi?' sorusunu yönelterek belirtili nesneleri bulun.
İlk cümlede 'neyi tercih etmiştir?' -> 'toplumsal gerçekleri işlemeyi'; ikinci cümlede 'neyi yapacak?' -> 'restorasyonu tamamlanan tarihî kütüphanenin açılışını'; üçüncü cümlede 'neyi beğeniyordu?' -> 'bu dev tabloyu'; dördüncü cümlede 'neyi araştırıyor?' -> 'buldukları çömlek parçalarının hangi döneme ait olduğunu'.
Belirtili nesne, belirtme durum eki alan ve 'neyi/kimi' sorularına cevap veren ögedir.
3
Bulunan belirtili nesnelerin kelime grubu yapılarını inceleyin.
'toplumsal gerçekleri işlemeyi' grubu isim-fiil; 'restorasyonu tamamlanan tarihî kütüphanenin açılışını' grubu isim tamlaması; 'bu dev tabloyu' grubu sıfat tamlaması; 'buldukları çömlek parçalarının hangi döneme ait olduğunu' grubu sıfat-fiil grubudur.
Nesneyi oluşturan kelime gruplarının merkezini ve eklerini saptamak eşleştirmeyi tamamlar.

Anahtar Kavram

Belirtili Nesne ve Kelime Grupları
Soru 24Soru →

Cümlenin ögeleri bulunurken zaman, durum, miktar, sebep ve yer-yön bildiren sözcük ya da söz öbekleri zarf tümleci (zarf tamlayıcısı) görevini üstlenir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf tümleci kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kardeşim, okula geç kalmamak için sabah erkenden evden çıktı.

Cevap

Kardeşim, okula geç kalmamak için sabah erkenden evden çıktı.
Doğru seçenekteki cümlede yükleme yöneltilen 'Niçin?' sorusu 'okula geç kalmamak için' edat öbeğini; 'Ne zaman?' sorusu ise 'sabah erkenden' zaman belirtecini vermektedir. Her iki öbek de yüklemi anlamca tamamlayarak zarf tümleci işlevini üstlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Yüklem ve temel ögeleri belirleme
'çıktı' yüklemdir. Çıkan kim? 'Kardeşim' (özne). Nereden çıktı? 'evden' (dolaylı tümleç).
Cümlenin temel ögelerini ayırmak, zarfların yüklemle olan ilişkisini netleştirmeyi sağlar.
2
Yükleme zarf tümleci sorularını yöneltme
'Niçin çıktı?' sorusuna 'okula geç kalmamak için' edat grubu; 'Ne zaman çıktı?' sorusuna 'sabah erkenden' zaman belirteci cevap verir.
Edat grupları ve zaman bildiren belirteçler yüklemi anlamca tamamlayarak zarf tümleci kurar.
3
Öge dizilişini tamamlayarak doğruluğu teyit etme
Cümlenin ögeleri: Özne (Kardeşim) + Zarf Tümleci (okula geç kalmamak için) + Zarf Tümleci (sabah erkenden) + Dolaylı Tümleç (evden) + Yüklem (çıktı) şeklindedir.
Zarf tümleci görevindeki iki farklı öbeğin varlığı bu aşamada kesinleştirilir.

Anahtar Kavram

Zarf tümleci, yüklemin anlamını durum, zaman, miktar, sebep ve yer-yön gibi açılardan tamamlar. İçin/ile gibi edatlarla kurulan öbekler zarf tümleci sayılırken; yer-yön sözcükleri durum eki almadığında zarf tümleci olur.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 25Soru →

Öğretmenimiz, bu zor sorunun çözümünü tahtaya yazdı. Bu cümlede vurgulanan öge aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dolaylı tümleç (Yer tamlayıcısı)

Cevap

Dolaylı tümleç (Yer tamlayıcısı)
Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerde vurgu, yüklemden hemen önce gelen öge üzerindedir. 'yazdı' fiilinden hemen önce gelen 'tahtaya' sözcüğü dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevinde olduğu için vurgulanan ögedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini bulmak ve türünü belirlemek
Cümlenin yüklemi 'yazdı' sözcüğüdür ve bu sözcük çekimli bir fiildir.
Yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde vurgunun yerini belirlemek için öncelikle yüklemin fiil olduğunu doğrulamamız gerekir.
2
Yüklemden hemen önce gelen sözcüğü veya söz öbeğini tespit etmek
Yüklem olan 'yazdı' sözcüğünden hemen önce 'tahtaya' sözcüğü gelmektedir.
Fiil cümlelerinde vurgu, yüklemden hemen önceki ögenin üzerindedir.
3
Yüklemden hemen önce gelen ögenin cümledeki görevini bulmak
'Nereye yazdı?' sorusuna cevap veren 'tahtaya' sözcüğü dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevindedir.
Vurgulanan ögenin hangisi olduğunu belirlemek için bu ögenin dil bilgisel işlevini saptamamız gerekir.

Anahtar Kavram

Fiil cümlelerinde vurgu, yüklemden hemen önceki öge üzerindedir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 26Soru →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan edat tümleçlerini (edat tamlayıcılarını), yükleme sorduğumuz ve bu tümleçleri bulmamızı sağlayan sorularla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yarınki sunumu hazırlamak için kütüphanede buluşacağız.
Sanatçı, son albümündeki tüm şarkıları kendi gitarıyla bestelemiş.
Yazar, imza gününde okurlarıyla uzun uzun sohbet etti.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle 'Ne için?', ikinci cümle 'Ne ile?', üçüncü cümle ise 'Kiminle?' sorusuyla eşleşir.
Cümlelerde geçen edat tümleçlerinin cevap verdikleri sorular sırasıyla 'Ne için?', 'Ne ile?' ve 'Kiminle?' şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümleyi ögelerine ayırıp edat tümlecini bulmak ve sorusunu belirlemek.
'Buluşacağız' yüklemdir. Kim buluşacak? 'Biz' (gizli özne). Nerede? 'Kütüphanede' (dolaylı tümleç). Ne için? 'Yarınki sunumu hazırlamak için' (edat tümleci).
Yükleme sorulan 'Ne için?' sorusu edat tümlecini buldurur.
2
İkinci cümleyi ögelerine ayırıp edat tümlecini bulmak ve sorusunu belirlemek.
'Bestelemiş' yüklemdir. Kim bestelemiş? 'Sanatçı' (özne). Neyi? 'son albümündeki tüm şarkıları' (belirtili nesne). Ne ile? 'kendi gitarıyla' (edat tümleci).
Yükleme sorulan 'Ne ile?' sorusu edat tümlecini buldurur.
3
Üçüncü cümleyi ögelerine ayırıp edat tümlecini bulmak ve sorusunu belirlemek.
'Sohbet etti' yüklemdir. Kim sohbet etti? 'Yazar' (özne). Nerede? 'imza gününde' (dolaylı tümleç). Nasıl? 'uzun uzun' (zarf tümleci). Kiminle? 'okurlarıyla' (edat tümleci).
Yükleme sorulan 'Kiminle?' sorusu edat tümlecini buldurur.

Anahtar Kavram

Edat tümleci (edat tamlayıcısı), yüklemin anlamını araç, birliktelik, amaç yönünden tamamlayan ve 'ne ile, kiminle, ne için' gibi sorulara cevap veren ögedir.
Soru 27Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kütüphanenin sessiz koridorlarında uzun süre çalı��an araştırmacı, aradığı nadide el yazmasını nihayet bulmuştu.

Cevap

Kütüphanenin sessiz koridorlarında uzun süre çal��şan araştırmacı, aradığı nadide el yazmasını nihayet bulmuştu.
Doğru seçenekte yer alan cümlede yüklem 'bulmuştu' fiilidir. Bu fiile yöneltilen 'Neyi bulmuştu?' sorusuna 'aradığı nadide el yazmasını' yanıtı alınmaktadır. Bu öbekte yer alan '-ı' eki belirtme durum eki olup öbeği belirtili nesne yapmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Yüklemi belirlemek
Cümlenin yüklemi 'bulmu��tu' çekimli fiilidir.
Cümlenin temel ögesini bularak diğer ögeleri doğru sorularla tespit etmek amacıyla yüklem belirlenir.
2
Özneyi bulmak
Özne: 'Kütüphanenin sessiz koridorlarında uzun süre çalışan araştırmacı'
Yükleme sorulan 'Bulan kim?' sorusu ile işi yapan öge belirlenir.
3
Belirtili nesneyi bulmak
Belirtili Nesne: 'aradığı nadide el yazmasını'
Özne bulunduktan sonra yükleme sorulan 'Neyi bulmuştu?' sorusu ile belirtme durum eki (-ı/-i/-u/-ü) almış olan belirtili nesne tespit edilir.

Anahtar Kavram

Belirtili nesne, yüklemde bildirilen işten etkilenen ve belirtme durum ekini (-ı, -i, -u, -ü) alan ögedir. Yükleme sorulan 'neyi', 'kimi' sorularıyla bulunur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 28Soru →

Aşağıdaki cümlelerde koyu harflerle belirtilen belirtili nesneleri, bu nesnelerin oluşturduğu sözcük öbeği türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Romanın başkahramanı, içine düştüğü bu derin yalnızlıktan bir an önce kurtulmayı istiyordu.
Genç araştırmacı, arşivdeki tozlu raflarda saklanan o çok eski günlüğü büyük bir heyecanla açtı.
Edebiyat eleştirmenleri, yazarın son kitabındaki denemelerin üslubunu oldukça başarılı buldu.
Müzik eleştirmeni, sanatçının sahnede sergilediği göz alıcı performansın ne kadar etkileyici olduğunu yazdı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cümlelerdeki belirtili nesnelerin sözcük öbeği türleriyle doğru eşleşmesi şu şekildedir: Birinci cümle isim-fiil grubuyla, ikinci cümle sıfat tamlamasıyla, üçüncü cümle belirtili isim tamlamasıyla, dördüncü cümle ise sıfat-fiil grubuyla eşleşir.
Verilen cümlelerin belirtili nesneleri yapısal olarak incelendiğinde doğru eşleştirmeler şu şekildedir: 'kurtulmayı' isim-fiiliyle kurulan öbek isim-fiil grubuyla; 'günlüğü' isminin sıfatlarla nitelenmesiyle oluşan öbek sıfat tamlamasıyla; 'denemelerin üslubunu' tamlaması belirtili isim tamlamasıyla; 'olduğunu' sıfat-fiiliyle kurulan öbek ise sıfat-fiil grubuyla eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin ögelerini ayırarak belirtili nesneleri tespit etmek.
Cümlelerdeki belirtili nesneler sırasıyla 'içine düştüğü bu derin yalnızlıktan bir an önce kurtulmayı', 'arşivdeki tozlu raflarda saklanan o çok eski günlüğü', 'yazarın son kitabındaki denemelerin üslubunu' ve 'sanatçının sahnede sergilediği göz alıcı performansın ne kadar etkileyici olduğunu' olarak belirlenir.
Ögeleri doğru belirlemek, yapısal analizin hatasız yapılabilmesi için zorunludur.
2
Tespit edilen belirtili nesnelerin son kelimelerine ve yapısal özelliklerine odaklanarak söz öbeği türlerini çözümlemek.
İlk grupta 'kurtulma' (isim-fiil), ikinci grupta 'günlük' (isim ve önündeki sıfatlar), üçüncü grupta 'denemelerin üslubu' (isim tamlaması) ve dördüncü grupta 'olduğunu' (sıfat-fiil) yapıları belirlenir.
Sözcük öbeklerinin türü, öbeğin merkezindeki kelimenin türüne ve kelimeler arasındaki çekim/tamlama ilişkilerine göre ayırt edilir.
3
Elde edilen dil bilgisel yapıları sağ sütundaki tanımlarla eşleştirmek.
Belirlenen yapılar sırasıyla isim-fiil grubu, sıfat tamlaması, belirtili isim tamlaması ve sıfat-fiil grubu terimleriyle tam olarak örtüşür.
Eşleştirmenin doğruluğunu teyit etmek amacıyla her bir ögenin dil bilgisi kurallarına uygunluğu kesinleştirilir.

Anahtar Kavram

Cümlelerin belirtili nesnelerinin tek bir kelimeden ibaret olmayıp isim tamlaması, sıfat tamlaması veya fiilimsi grupları gibi çeşitli sözcük öbeklerinden oluşabilmesi.
Soru 29Soru →

Sol sütunda verilen cümleleri, bu cümlelerin doğru öge dizilişlerini gösteren sağ sütundaki ifadelerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şairin son kitabında yer alan şiirleri okuyan genç araştırmacı, her satırda derin bir hüzün hissetti.
Usta yazarın vefatının ardından masasında yarım kalmış bir roman taslağı bulundu.
Sanatçının atölyesinde çalışan çıraklar, akşama doğru heyecanla yeni tablolar sergiledi.
Güneş dağların arkasında kaybolurken gökyüzü kızıl bir renk aldı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle Özne - Yer Tamlayıcısı - Belirtisiz Nesne - Yüklem; ikinci cümle Zarf Tamlayıcısı - Yer Tamlayıcısı - Sözde Özne - Yüklem; üçüncü cümle Özne - Zarf Tamlayıcısı - Zarf Tamlayıcısı - Belirtisiz Nesne - Yüklem; dördüncü cümle ise Zarf Tamlayıcısı - Özne - Belirtisiz Nesne - Yüklem dizilişiyle eşleşmektedir.
Eşleştirmelerin doğru yapılabilmesi için öncelikle cümlelerin yüklemleri ve özneleri bulunmalıdır. İkinci cümledeki eylemin edilgen olması nedeniyle nesne gibi görünen ögenin aslında sözde özne olduğu fark edilmeli, diğer cümlelerde ise özne belirlendikten sonra yükleme yöneltilen 'Ne?' sorusuna cevap veren öbeklerin belirtisiz nesne olduğu saptanarak doğru şablonlarla eşleştirilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve bu yüklemlere bağlı olan özneleri doğru bir şekilde belirlemek.
Birinci cümlede 'hissetti' (özne: Şairin... genç araştırmacı), ikinci cümlede 'bulundu' (sözde özne: yarım kalmış bir roman taslağı), üçüncü cümlede 'sergiledi' (özne: Sanatçının... çıraklar), dördüncü cümlede 'aldı' (özne: gökyüzü) ögeleri tespit edilir.
Cümlenin ögeleri bulunurken yüklemden sonra ilk olarak özne bulunmalıdır; aksi takdirde belirtisiz nesne ile özne karıştırılabilir.
2
Yüklem ve özne belirlendikten sonra yükleme 'Ne?' sorusu sorularak belirtisiz nesneler aranır.
Birinci cümlede 'derin bir hüzün', üçüncü cümlede 'yeni tablolar', dördüncü cümlede 'kızıl bir renk' belirtisiz nesnedir. İkinci cümlede ise edilgen çatıdan dolayı nesne bulunmamaktadır.
Özne bulunduktan sonra yükleme sorulan 'Ne?' sorusu belirtisiz nesneyi buldurur.
3
Bulunan tüm ögelerin cümledeki sırasını çıkararak sağ sütundaki öge dizilişleriyle eşleştirmek.
Eşleştirmeler sırasıyla doğru biçimde tamamlanır.
Her cümlenin öge diziliş kalıbı belirlenerek doğru eşleştirme sağlanır.

Anahtar Kavram

Belirtisiz Nesne
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 30Soru →

Cümlede yüklemin bildirdiği ve öznenin gerçekleştirdiği işten etkilenen, belirtme durum eki almamış ögeye belirtisiz nesne denir. Belirtisiz nesneyi doğru bulabilmek için öncelikle yüklem ve özne tespit edilmeli, ardından yükleme "ne" sorusu yöneltilmelidir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemden etkilenen öge belirtisiz nesne görevindedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Son yapıtıyla büyük beğeni toplayan şair, modern insanın yalnızlığını dile getirdiği şiirlerinde çarpıcı imgeler kullanmış.

Cevap

Modern insanın yalnızlığını dile getirdiği şiirlerinde çarpıcı imgeler kullanmış cümlesindeki 'çarpıcı imgeler' ifadesi belirtisiz nesnedir.
Şairin şiirlerinde kullandığı ögeyi bulmak için özne tespit edildikten sonra sorulan 'Ne kullanmış?' sorusu 'çarpıcı imgeler' sıfat tamlamasını verir. Bu öge belirtme durum eki almadığı için belirtisiz nesnedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini ve öznesini doğru şekilde belirlemek.
Yüklem 'kullanmış' (etken fiil), özne 'Son yapıtıyla büyük beğeni toplayan şair' olarak tespit edilir.
Nesne aranmadan önce öznenin bulunması, belirtisiz nesne ile öznenin karıştırılmasını engeller.
2
Özne belirlendikten sonra yükleme 'ne' sorusunu yöneltmek.
'Ne kullanmış?' sorusuna 'çarpıcı imgeler' cevabı alınır.
Yalın durumdaki bu söz öbeği eylemden etkilenen ögedir ve belirtisiz nesneyi oluşturur.

Anahtar Kavram

Belirtisiz Nesne
Soru 31Soru →

Geçişli eylemlerin yüklem olduğu bazı cümlelerde nesne, herhangi bir durum (hâl) eki almadan yalın halde bulunur. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemin bildirdiği işten etkilenen öge, durum eki almadan kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanatçı, çocukluk yıllarında babasından miras kalan eski bir saatten esinlenerek dün gece yeni bir şiir yazdı.

Cevap

Sanatçı, çocukluk yıllarında babasından miras kalan eski bir saatten esinlenerek dün gece yeni bir şiir yazdı.
Sanatçının yeni bir şiir yazdığını belirten cümlede yüklem olan 'yazdı' geçişli eylemine sorulan 'Özne kim?' sorusunun cevabı 'Sanatçı' (özne) olup, ardından sorulan 'Ne?' sorusuna cevap veren 'yeni bir şiir' söz öbeği herhangi bir durum eki taşımadığı için belirtisiz nesnedir.

Adım Adım Çözüm

1
Yüklemleri belirleyip geçişlilik durumunu kontrol edin.
Sanatçının yeni bir şiir yazdığını bildiren cümlede yüklem 'yazdı' eylemidir ve geçişlidir.
Belirtisiz nesne bulmak için cümlenin geçişli bir yükleme sahip olması gerekir.
2
Özneyi tespit edin.
Yazan kim? sorusuna 'Sanatçı' cevabı alınır; bu öge cümlenin gerçek öznesidir.
Özneyi belirlemeden nesne aramaya başlamak, yalın haldeki özne ile belirtisiz nesnenin karıştırılmasına yol açabilir.
3
Özneyi bulduktan sonra yükleme 'Ne?' sorusunu yönelterek belirtisiz nesneyi arayın.
Sanatçı ne yazdı? sorusuna 'yeni bir şiir' cevabı alınır.
Durum eki almamış (yalın haldeki) bu sıfat tamması grubu cümlenin belirtisiz nesnesidir.

Anahtar Kavram

Cümlenin Ögeleri - Belirtisiz Nesne
Soru 32Soru →

Cümlenin ögeleri belirlenirken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, deyimler ve birleşik fiiller gibi söz öbekleri bölünemez; bu öbekler bir bütün olarak aynı ögeyi oluşturur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem köşeli ayraç ([ ]) içinde yanlış gösterilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Masanın üzerindeki antika saat, dedemden kalan en değerli [hatıraydı].

Cevap

Masanın üzerindeki antika saat, dedemden kalan en değerli [hatıraydı] cümlesi
Köşeli ayraç içinde sadece 'hatıraydı' kelimesinin gösterildiği cümlede yüklem yanlış belirlenmiştir. 'Dedemden kalan en değerli hatıraydı' ifadesi bir sıfat tamlamasıdır. Dil bilgisinde sıfat tamlamaları birer söz öbeğidir ve ögelerine ayrılırken bölünemez. Cümlenin yüklemi sadece 'hatıraydı' değil, tamlamanın tamamı olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerin yüklem olarak gösterilen kıs��mlarını ve bu kısımların dil bilgisel yapılarını incelemek.
A'da deyim (can kulağıyla dinliyordu), B'de sıfat tamlaması (şirketin geleceğini belirleyecek önemli bir belgedir), C'de tek bir isim (hatıraydı), D'de birleşik fiil (uyuyakaldı) ve E'de basit fiil (karşıladı) köşeli ayraç içine alınmıştır.
Yüklemin tek bir sözcükten mi yoksa bölünemez bir söz öbeğinden mi oluştuğunu belirlemek.
2
Köşeli ayraç içindeki ifadenin öncesinde onunla yapısal bağ kuran ve tamlama oluşturan kelimeler olup olmadığını kontrol etmek.
Söz öbeklerinin bölünmezliği kuralına aykırı bir ayrım yapılıp yapılmadığını saptamak.
3
Hatalı seçeneği belirlemek.
Sıfat tamlamasının tamlayanı konumundaki kelimeler dışarıda bırakılarak sadece tamlanan olan isim yüklem olarak gösterildiği için yanlışlık yapılmıştır.
Sorunun kökünde verilen kural doğrultusunda yanlış öge ayrımını ortaya çıkarmak.

Anahtar Kavram

Yüklem belirlenirken söz öbeklerinin (tamlamalar, deyimler, birleşik eylemler) bölünmezliği kuralı.
Soru 33Soru →

Aşağıdaki cümleleri, bu cümlelerde vurgulanan ögelerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Dün akşam bize o güzel kitabı Ayşe getirdi.
Sanatçı, son eserini sessizce tamamladı.
Bu taze çiçekleri dün anneme aldım.
Kardeşim, kütüphaneden yeni romanlar seçti.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dün akşam bize o güzel kitabı Ayşe getirdi cümlesi Özne ile, Sanatçı, son eserini sessizce tamamladı cümlesi Zarf Tümleci ile, Bu taze çiçekleri dün anneme aldım cümlesi Dolaylı Tümleç ile, Kardeşim, kütüphaneden yeni romanlar seçti cümlesi Belirtisiz Nesne ile eşleşmelidir.
Verilen cümlelerin tamamı yüklemi sonda olan kurallı fiil cümleleridir. Bu tür cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki sözcük veya söz öbeğinin üzerindedir. Birinci cümlede 'Ayşe' (özne), ikinci cümlede 'sessizce' (zarf tümleci), üçüncü cümlede 'anneme' (dolaylı tümleç) ve dördüncü cümlede 'yeni romanlar' (belirtisiz nesne) yüklemlerden hemen önce geldiği için vurgulanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümlenin yüklemini ve hemen öncesindeki ögeyi belirleyin.
Yüklem 'getirdi' fiilidir. Hemen öncesindeki 'Ayşe' sözcüğü öznedir.
Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden hemen önceki ögededir.
2
İkinci cümlenin yüklemini ve hemen öncesindeki ögeyi belirleyin.
Yüklem 'tamamladı' fiilidir. Hemen öncesindeki 'sessizce' sözcüğü zarf tümlecidir.
Eylemin durumunu belirten ve yükleme en yakın olan öge vurgulanmıştır.
3
Üçüncü cümlenin yüklemini ve hemen öncesindeki ögeyi belirleyin.
Yüklem 'aldım' fiilidir. Hemen öncesindeki 'anneme' sözcüğü dolaylı tümleçtir.
Yönelme durumu eki almış olan ve yükleme en yakın duran öge dolaylı tümleç olarak vurgulanmıştır.
4
Dördüncü cümlenin yüklemini ve hemen öncesindeki ögeyi belirleyin.
Yüklem 'seçti' fiilidir. Hemen öncesindeki 'yeni romanlar' söz grubu belirtisiz nesnedir.
Yüklemden hemen önce yer alan yalın haldeki nesne vurgulanmıştır.

Anahtar Kavram

Fiil cümlelerinde vurgunun yüklemden hemen önceki ögeye ait olması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 34Soru →

Babamın yıllar önce diktiği elma ağacı, bu bahçenin en verimli üyesiydi.

Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özne - Yüklem

Cevap

Özne - Yüklem
Doğru diziliş olan 'Özne - Yüklem' seçeneğidir. Çünkü cümledeki 'Babamın yıllar önce diktiği elma ağacı' bir sıfat-fiil grubuyla nitelenmiş isim tamlaması olup özne görevindedir; 'bu bahçenin en verimli üyesiydi' ise belirtili isim tamlaması ve sıfat grubu barındıran bir yüklem öbeğidir. İki grup da kendi içinde bölünemez yapıdadır.

Adım Adım Çözüm

1
Yüklemi belirlemek için cümledeki yargı bildiren söz öbeğini bulun.
Cümlenin yüklemi 'bu bahçenin en verimli üyesiydi' söz öbeğidir.
'bahçenin üyesi' belirtili isim tamlamasıdır. Araya giren 'bu' ve 'en verimli' sözcükleri bu tamlamayı nitelemektedir. Tamlamalar bölünemez ve ek-fiil alarak yüklem görevini üstlenir.
2
Özneyi bulmak için yükleme uygun soruyu ('olan ne?') sorun.
Cümlenin öznesi 'Babamın yıllar önce diktiği elma ağacı' söz öbeğidir.
'elma ağacı' isim tamlamasıdır. 'Babamın yıllar önce diktiği' kısmı ise bu tamlamayı niteleyen bir sıfat-fiil grubudur. 'yıllar önce' ifadesi bu sıfat-fiil grubuna ait olduğundan bağımsız bir zarf tümleci olarak ayrılamaz, tüm grup tek bir özne oluşturur.
3
Bulunan ögeleri sıraya dizin.
Cümle sadece özne ve yüklemden oluşmaktadır (Özne - Yüklem).
Cümlede bölünmemiş iki ana söz öbeği bulunduğundan başka bir öge yoktur.

Anahtar Kavram

Cümlenin ögeleri belirlenirken isim ve sıfat tamlamaları, birleşik eylemler, deyimler ve fiilimsi grupları gibi söz öbekleri asla bölünmez; tek bir öge olarak kabul edilir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 35Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) bir sıfat tamlamasından oluşmuştur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç araştırmacı, kütüphanedeki eski dolapları düzenlerken yırtık bir zarfın içinden çıkan sararmış belgelere ulaştı.

Cevap

Genç araştırmacı, kütüphanedeki eski dolapları düzenlerken yırtık bir zarfın içinden çıkan sararmış belgelere ulaştı.
Doğru cevapta yer alan cümlede yükleme ('ulaştı') yöneltilen 'Neye?' sorusunun cevabı olan 'yırtık bir zarfın içinden çıkan sararmış belgelere' ifadesi yer tamlayıcısıdır. Bu söz öbeği, 'belge' isminin önündeki sıfat unsurlarıyla kurulmuş bir sıfat tamlamasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin ögelerini ayırma ve yer tamlayıcısını (dolaylı tümleci) tespit etme
'ulaştı' yüklemine sorulan 'Neye ulaştı?' sorusunun cevabı 'yırtık bir zarfın içinden çıkan sararmış belgelere' öbeğidir. Bu öbek cümlenin yer tamlayıcısıdır.
Yükleme sorulan kime, kimde, kimden, neye, nede, neden, nereye, nerede, nereden soruları yer tamlayıcısını buldurur.
2
Tespit edilen yer tamlayıcısının kelime grubunu (yapısını) analiz etme
'belge' ismi 'nasıl belgeler?' sorusuna cevap veren 'yırtık bir zarfın içinden çıkan' ve 'sararmış' sıfat-fiil gruplarıyla nitelenmiştir.
Bir isim ile o ismi niteleyen veya belirten sıfatların oluşturduğu kelime grubuna sıfat tamlaması denir.
3
Diğer seçeneklerdeki yer tamlayıcılarını ve -e, -de, -den eklerini alan sözcükleri inceleme
Diğer seçeneklerdeki yer tamlayıcılarının isim tamlaması olduğu (ilçenin merkezine, limanın sakin sularına, çeşmenin önünde) ya da cümlelerdeki -e, -de, -den eki almış diğer kelimelerin (yürekten, akşama, korkudan, yol yorgunluğundan) zarf tümleci görevinde kullanıldığı görülür.
Her -e, -de, -den ekini alan kelime yer tamlayıcısı olmaz; zaman veya sebep bildiriyorsa zarf tümleci olur.

Anahtar Kavram

Yer tamlayıcısının (dolaylı tümleç) tespiti ve kelime grubu yönünden incelenmesi
Soru 36Soru →

Cümlede geçişli eylemin bildirdiği işten etkilenen ve herhangi bir durum eki taşımayan öge, belirtisiz nesne olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir kullanım söz konusudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Modern şehir hayatının getirdiği yoğun stresten uzaklaşmak isteyen yazar, son eserinde okurlara huzurlu bir sığınak sunuyor.

Cevap

Modern şehir hayatının getirdiği yoğun stresten uzaklaşmak isteyen yazarın son eserinde okurlara 'huzurlu bir sığınak' sunduğunu belirten cümle
Yazarın 'huzurlu bir sığınak' sunduğunu belirten cümlede 'sunuyor' geçişli yükleminin öznesi bulunduktan sonra sorulan 'Ne?' sorusunun cevabı olan 'huzurlu bir sığınak' ifadesi herhangi bir durum eki almadığı için belirtisiz nesnedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemi ve öznesi belirlenir.
Yüklem 'sunuyor' fiilidir; özne ise 'Modern şehir hayatının getirdiği yoğun stresten uzaklaşmak isteyen yazar' sıfat-fiil grubudur.
Nesneyi doğru tespit edebilmek için öncelikle yüklemi ve işi yapan özneyi bulmak gerekir.
2
Özne bulunduktan sonra yükleme 'Ne?' sorusu yöneltilir.
'Yazar ne sunuyor?' sorusunun cevabı olarak 'huzurlu bir sığınak' söz öbeği elde edilir.
Geçişli eylemlerde özne belirlendikten sonra sorulan yalın 'Ne?' sorusu belirtisiz nesneyi buldurur.
3
Bulunan nesnenin durum eki alıp almadığı kontrol edilir.
'huzurlu bir sığınak' ifadesinin belirtme durum eki (-ı, -i, -u, -ü) almadığı, yani yalın durumda olduğu tespit edilir.
Belirtme durum eki almayan nesneler belirtisiz nesne kategorisinde değerlendirilir.

Anahtar Kavram

Cümlenin Ögeleri - Belirtisiz Nesne
Soru 37Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç görevindeki söz öbeği bir isim tamlamasıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç yazar, romanının ilk taslağını çalışma odasının çekmecesine saklamıştı.

Cevap

Dolaylı tümlecin zincirleme isim tamlamasından oluştuğu cümle: 'Genç yazar, romanının ilk taslağını çalışma odasının çekmecesine saklamıştı.'
Doğru cümlede yükleme sorulan 'Nereye saklamıştı?' sorusuna 'çalışma odasının çekmecesine' cevabı alınmaktadır. Bu öge cümlenin yer tamlayıcısıdır (dolaylı tümleç). Yapı bakımından incelendiğinde 'çalışma odasının çekmecesi' bir zincirleme isim tamlamasıdır. Bu nedenle dolaylı tümleç bir isim tamlamasından oluşmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve dolaylı tümleçleri bulmak için yükleme yöneltilecek soruları belirlemek.
Cümlelerin yüklemleri sırasıyla 'saklamıştı', 'dinlendi', 'teşekkür etti', 'gömülmüştü' ve 'şaşırdı' olarak saptanır. Bu yüklemlere yöneltilecek 'nereye', 'nerede', 'kime', 'neye' gibi yer bildiren sorular belirlenir.
Cümlenin ögelerini bulmak için önce yüklem belirlenmeli ve ardından doğru sorular sorulmalıdır.
2
Her cümledeki dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) öbeklerini saptamak.
Cümlelerdeki dolaylı tümleçler şunlardır: Birinci cümlede 'çalışma odasının çekmecesine', ikinci cümlede 'ilk kasabada', üçüncü cümlede 'uzun bir aradan sonra açtığı sergideki eserleri gönülden öven konuklara', dördüncü cümlede 'derin bir sessizliğe'. Beşinci cümlede ise yer tamlayıcısı yoktur.
Yer tamlayıcısının yapısal türünü belirleyebilmek için öncelikle ögenin sınırlarını tam olarak çizmek gerekir.
3
Saptanan dolaylı tümleçlerin sözcük grubu yapılarını analiz etmek.
'çalışma odasının çekmecesine' öbeği, 'çalışma odası' (belirtisiz isim tamlaması) ve 'çalışma odasının çekmecesi' (zincirleme isim tamlaması) yapısındadır. Diğer cümlelerdeki dolaylı tümleçler ise sıfat tamlaması ('ilk kasaba', 'derin bir sessizlik') veya sıfat-fiil grubu yapısındadır.
Soruda istenen isim tamlaması yapısındaki yer tamlayıcısına ulaşmak için söz öbeklerinin türlerini karşılaştırmak gerekir.

Anahtar Kavram

Dolaylı tümlecin (yer tamlayıcısının) cümledeki görevini bulma ve söz öbeği (isim tamlaması) yapısını analiz etme.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 38Soru →

Türkçede yönelme (-e), bulunma (-de) ve ayrılma (-den) durum eklerini alan bazı sözcük ya da söz öbekleri, cümlede zarf tümleci görevinde kullanılabilir. Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ise her zaman bu durum eklerinden birini taşımak zorundadır; ancak bu ekleri alan her sözcük yer tamlayıcısı değildir.

Buna göre, aşağıdaki c��mlelerin hangisinde bu eklerden birini alan sözcük ya da söz öbeği yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yolcular, saatlerdir bekledikleri trenden sırayla indiler.

Cevap

Yolcular, saatlerdir bekledikleri trenden sırayla indiler.
Yolcular, saatlerdir bekledikleri trenden sırayla indiler. cümlesindeki 'saatlerdir bekledikleri trenden' söz öbeği, ayrılma durum eki (-den) almış olup yükleme yöneltilen 'Nereden?' sorusuna yanıt vermektedir. Bu nedenle yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin ögelerini bulmak için önce yüklem belirlenir.
İndiler sözcüğü cümlenin yüklemidir.
Ögeleri doğru tespit etmek için temel öge olan yüklemin bulunması gerekir.
2
Yükleme 'kim' sorusu sorularak özne belirlenir.
İnen kim? sorusuna 'Yolcular' cevabı alınır ve bu öznedir.
Özne belirlenmeden yardımcı ögeler aranmamalıdır.
3
Yükleme durum ekleriyle ilişkili sorular (kime, nerede, nereden vb.) sorularak yer tamlayıcısı tespit edilir.
Nereden indiler? sorusuna 'saatlerdir bekledikleri trenden' cevabı alınır.
Bu söz öbeği ayrılma durumu eki (-den) almış ve yüklemin yöneldiği/çıkış noktasını göstererek yer tamlayıcısı olmuştur.

Anahtar Kavram

Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) cümlede yönelme (-e), bulunma (-de), ayrılma (-den) eklerini alarak yüklemin anlamını yer bakımından tamamlar. Ancak bu ekleri alan her sözcük yer tamlayıcısı değildir; zaman, durum veya neden bildirenler zarf tümlecidir.
Soru 39Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögelerin dizilişi sırasıyla "özne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – yüklem" şeklindedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kütüphaneci, eski el yazması kitapları raflara dizerken derin bir sessizliğe gömüldü.

Cevap

Kütüphaneci, eski el yazması kitapları raflara dizerken derin bir sessizliğe gömüldü.
Doğru seçenekte yer alan cümlede "gömüldü" yüklem, "Kütüphaneci" özne, "eski el yazması kitapları raflara dizerken" zarf-fiil grubu (zarf tümleci) ve "derin bir sessizliğe" dolaylı tümleçtir. Fiilimsi grubu bölünmeden tek bir öge olarak alındığı için sıralama tam olarak "özne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – yüklem" şeklini alır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini belirlemek ve özneyi bulmak.
Yüklem "gömüldü", özne ise "Kütüphaneci"dir.
Ögeleri doğru ayırmak için öncelikle temel ögeler olan yüklem ve özne bulunmalıdır.
2
Zarf tümlecini bulmak için yükleme soru yöneltmek.
"Ne zaman gömüldü?" sorusuna cevap veren "eski el yazması kitapları raflara dizerken" zarf-fiil grubu zarf tümleci olarak belirlenir.
Zarf-fiil grupları kelime öbeği oluşturduğundan bölünemez ve tek bir zarf tümleci görevi üstlenir.
3
Dolaylı tümleci bulmak için yükleme yönelme sorusu sormak.
"Neye gömüldü?" sorusuna cevap veren "derin bir sessizliğe" isim tamlaması dolaylı tümleç olarak belirlenir.
Yönelme hâl eki alan isim tamlaması dolaylı tümleç görevindedir.
4
Bulunan tüm ögeleri diziliş sırasına göre bir araya getirmek.
Diziliş sırasıyla "özne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – yüklem" şeklindedir.
Bulunan öge sıralaması, soruda istenen şablonla birebir örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Zarf tümleci ve kelime gruplarının öge çözümlemesindeki bütünlüğü
Soru 40Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Günün yorgunluğunu atmak isteyen ihtiyar adam, parktaki çınar ağacının gölgesine yavaşça uzandı.

Cevap

Günün yorgunluğunu atmak isteyen ihtiyar adamın parktaki çınar ağacının gölgesine uzandığını belirten cümle yer tamlayıcısı içermektedir.
İhtiyar adamın parktaki çınar ağacının gölgesine uzandığını belirten cümlede, 'parktaki çınar ağacının gölgesine' öbeği 'nereye uzandı?' sorusunun cevabıdır ve yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve öznelerini belirleyin.
Tüm cümlelerin yüklemleri ve özneleri doğru bir şekilde gruplandırılmıştır.
Yüklem ve özne doğru belirlenmeden diğer ögelerin doğru tespit edilmesi mümkün değildir.
2
Yönelme (-e), bulunma (-de) ve ayrılma (-den) eklerini alan sözcük veya söz öbeklerini tespit edip bunların yüklemle olan anlam ilişkisini inceleyin.
Çeldirici cümlelerde geçen durum ekli kelimelerin zaman, durum veya sebep bildirerek zarf tümleci oluşturduğu ya da başka öbeklerin içinde kaldığı saptanmıştır.
Bu ekleri alan her sözcük yer tamlayıcısı olmayıp zarf tümleci de olabilir; bu ayrım ancak yükleme sorulan sorularla yapılabilir.
3
Yükleme sorulan 'nereye?', 'nerede?' veya 'nereden?' sorularına doğrudan yanıt veren ve bağımsız bir söz öbeği oluşturan yer tamlayıcısını belirleyin.
'Parktaki çınar ağacının gölgesine' söz öbeğinin yer tamlayıcısı olduğu doğrulanmıştır.
Bu öbek, yükleme sorulan 'nereye?' sorusunun tam ve bölünmez cevabıdır.

Anahtar Kavram

Dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı), yüklemi yer yönünden tamamlayan, yönelme (-e), bulunma (-de) ve ayrılma (-den) eklerini alan ögedir. Bu ekleri alan sözcükler zaman, durum veya sebep bildiriyorsa zarf tümleci olur.
ÖncekiSayfa 2 / 3Sonraki
Cümlenin Ögeleri Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Sayfa 2 | Examkin