Examkin

Cümlenin Ögeleri

60 soru

Tüm türler60Çoktan seçmeli41Eşleştirme10Sıralama3Boşluk doldurma6
Soru 41Soru →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan zarf tümleçlerini (zarf tamlayıcılarını), yükleme sorulan sırasıyla 'nasıl', 'ne zaman', 'niçin' ve 'nereye' sorularına cevap verecek şekilde yukarıdan aşağıya doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sıralama şu şekilde olmalıdır: Öncelikle 'nasıl' sorusuna yanıt veren 'yavaşça' zarfını içeren cümle, ardından 'ne zaman' sorusuna yanıt veren 'önümüzdeki ay' zarfını içeren cümle, daha sonra 'niçin' sorusuna yanıt veren 'incelemek üzere' edat öbeğini içeren cümle ve son olarak 'nereye' sorusuna yanıt veren ek almamış 'içeri' yer-yön zarfını içeren cümle.
Soruda istenen sıralama sırasıyla 'nasıl', 'ne zaman', 'niçin' ve 'nereye' sorularıdır. Yavaşça kelimesi 'nasıl' sorusuna, önümüzdeki ay kelime grubu 'ne zaman' sorusuna, incelemek üzere edat öbeği 'niçin' sorusuna ve içeri sözcüğü ise yönelme eki almadığı için 'nereye' sorusuna cevap vererek zarf tümleci görevini üstlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen cümlelerdeki zarf tümleçlerini belirlemek.
Cümlelerde sırasıyla 'içeri', 'yavaşça', 'incelemek üzere' ve 'önümüzdeki ay' ifadelerinin zarf tümleci olduğu saptanır.
Yüklemlere yöneltilen öge bulma sorularının zarf tümlecini işaret edip etmediğini kontrol etmek.
2
Her bir zarf tümlecinin yükleme sorulan hangi soruya ('nasıl', 'ne zaman', 'niçin', 'nereye') cevap verdiğini belirlemek.
'yavaşça' -> 'nasıl', 'önümüzdeki ay' -> 'ne zaman', 'incelemek üzere' -> 'niçin', 'içeri' -> 'nereye' sorularıyla eşleşir.
Soruda istenen sıralama ölçütünü uygulayabilmek.
3
Bulunan eşleşmeleri soru kökündeki sıraya göre dizmek.
İstenen sıra: 'nasıl' (yavaşça), 'ne zaman' (önümüzdeki ay), 'niçin' (incelemek üzere), 'nereye' (içeri) şeklindedir. Bu durum bizi belirtilen sıralamaya ulaştırır.
Doğru sıralamayı elde etmek.

Anahtar Kavram

Zarf tümleci, yüklemin anlamını zaman, durum, miktar, sebep, amaç ve yer-yön gibi yönlerden tamamlayan ögedir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 42Soru →

Ara sözler, cümlede genellikle kendinden önceki ögenin açıklayıcısı olarak görev yapar. Ancak bazı durumlarda herhangi bir ögenin açıklayıcısı olmayıp doğrudan cümlenin kuruluşuna katılmayan birer ara cümle (cümle dışı unsur) olarak karşımıza çıkabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz, cümlenin belirtili nesnesinin açıklayıcısı olarak kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Eserlerinde s��klıkla işlediği o temayı, doğaya olan derin özlemi, bu makalesinde de ustaca ele almış.

Cevap

Eserlerinde sıklıkla işlediği o temayı, doğaya olan derin özlemi, bu makalesinde de ustaca ele almış.
Doğru seçenekte yer alan 'doğaya olan derin özlemi' ifadesi iki virgül arasında kullanılmıştır ve kendisinden önceki 'Eserlerinde sıklıkla işlediği o temayı' belirtili nesnesinin açıklayıcısıdır. Yükleme sorulan 'Neyi ele almış?' sorusuna 'Eserlerinde sıklıkla işlediği o temayı' cevabı alınır; ara söz de bu belirtili nesneyi detaylandırmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini bulun ve ögelerini ayırın.
'ele almış' ifadesi yüklemdir. Ele alan kim? O (gizli özne). Neyi ele almış? 'Eserlerinde sıklıkla işlediği o temayı' (belirtili nesne). Nerede ele almış? 'bu makalesinde' (dolaylı tümleç). Nasıl ele almış? 'ustaca' (zarf tümleci).
Ara sözün hangi ögenin açıklayıcısı olduğunu bulmak için öncelikle cümlenin temel ve yardımcı ögelerinin doğru tespit edilmesi gerekir.
2
İki virgül veya iki kısa çizgi arasında kalan ara sözü tespit edin ve hangi ögeden sonra geldiğini belirleyin.
İki virgül arasında yer alan 'doğaya olan derin özlemi' ifadesi ara sözdir. Bu ifade, kendisinden önce gelen 'Eserlerinde sıklıkla işlediği o temayı' ögesinden hemen sonra yer almaktadır.
Ara sözler genellikle açıkladıkları ögenin hemen ardından gelir ve onunla aynı öge değerindedir.
3
Ara sözün işlevini ve açıkladığı ögeyle olan ilişkisini kontrol edin.
'doğaya olan derin özlemi' ara sözü, belirtili nesne görevindeki 'o temayı' ifadesini açıklığa kavuşturmaktadır. 'Neyi ele almış?' sorusuna verilen cevap hem nesneyi hem de onun açıklayıcısı olan ara sözü kapsar. Dolayısıyla ara söz belirtili nesnenin açıklayıcısıdır.
Açıklayıcı konumundaki ara sözler, açıkladıkları ögenin sorusuna (bu durumda belirtili nesne sorusu olan 'neyi?') aynı şekilde cevap verir.

Anahtar Kavram

Ara sözlerin cümledeki ögeleri açıklama işlevi ve cümle dışı unsurlardan (ara cümlelerden) farkı.
Soru 43Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yönelme (-e), bulunma (-de) veya ayrılma (-den) durum ekini alan söz öbeği yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevinde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazarın son romanında anlattığı olaylar, okurların zihninde derin izler bırakıyor.

Cevap

Yazarın son romanında anlattığı olaylar, okurların zihninde derin izler bırakıyor. cümlesinde 'okurların zihninde' ifadesi yer tamlayıcısıdır.
Doğru cevap olan 'Yazarın son romanında anlattığı olaylar, okurların zihninde derin izler bırakıyor.' cümlesinde 'okurların zihninde' ifadesi yükleme sorulan 'nerede' sorusuna cevap vermektedir ve yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir. Cümlenin öznesinin ('Yazarın son romanında anlattığı olaylar') içinde geçen 'romanında' sözcüğü ise özneyi oluşturan sıfat-fiil grubunun bir parçasıdır ve bağımsız bir öge değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve durum eki alan sözcüklerini belirlemek
Cümlelerdeki durum eki alan sözcükler ve yüklemler tespit edilir.
Yer tamlayıcısını bulmak için yükleme sorulacak sorulara ve durum eklerine bakılması gerekir.
2
Durum eki alan ögelerin yüklemle olan anlam ilişkisini sorgulamak
'sabaha kadar', 'baş başa', 'akşama', 'gönülden' ögelerinin zaman ve durum bildirerek zarf tümleci olduğu; 'okurların zihninde' ifadesinin ise yer bildirdiği belirlenir.
Durum eklerini alan her sözcük yer tamlayıcısı olmaz, zarf tümleci de olabilir.
3
Doğru seçeneği belirlemek
'Yazarın son romanında anlattığı olaylar, okurların zihninde derin izler bırakıyor.' cümlesinde 'okurların zihninde' ögesinin yer tamlayıcısı olduğu netleşir.
Bu öge 'nerede' sorusuna yanıt vermekte ve yer tamlayıcısı görevini üstlenmektedir.

Anahtar Kavram

Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç), yaklaşma (-e), bulunma (-de) ve uzaklaşma (-den) eklerini alarak yüklemi yer yönünden tamamlar. Ancak bu ekleri alan her sözcük yer tamlayıcısı değildir; zaman, durum veya sebep bildirenler zarf tümleci olur.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 44Soru →

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri, cümlelerin vurgu özelliklerini dikkate alarak uygun ifadelerle tamamlayınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

I. 'Yıllardır özlemini duyduğu memleketine nihayet dün döndü yaşlı adam.' cümlesinde vurgulanan sözcük sözcüğüdür.

II. 'Edebiyatımızın usta kalemi, son romanında bireyin iç dünyasını mı ele almış?' cümlesinde vurgulanan öge ise ögesidir.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk boşluk için 'dün', ikinci boşluk için 'belirtili nesne' (veya genel ifadesiyle 'nesne') doğru yanıttır.
Birinci cümlede yüklem olan 'döndü' fiilinden hemen önce 'dün' zarfı gelmiştir. Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden önceki ögede olduğundan vurgulanan sözcük 'dün'dür. İkinci cümlede ise soru eki 'mı'dan hemen önce 'bireyin iç dünyasını' söz grubu yer almaktadır. Soru eki, vurguyu kendisinden önceki ögeye kaydırdığı için bu cümlede vurgulanan öge belirtili nesnedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümledeki yüklemi ve türünü saptama
Cümlenin yüklemi 'döndü' sözcüğüdür ve bir fiildir. Devrik bir cümle olması vurgu kuralını değiştirmez.
Fiil cümlelerinde kural gereği vurgu, yüklemden hemen önceki ögededir.
2
Birinci cümledeki yüklemden hemen önce gelen sözcüğü belirleme
Yüklem olan 'döndü' eyleminden hemen önce gelen sözcük 'dün' sözcüğüdür.
Vurgunun hangi sözcükte olduğunu bulmak için yüklemden bir önceki pozisyona bakılır.
3
İkinci cümledeki vurguyu belirleyen dil bilgisi unsurunu saptama
Cümlede soru eki olan 'mı' kullanılmıştır.
Cümlede soru eki 'mı/mi' bulunduğunda, vurgu bu ekten hemen önce gelen ögeye taşınır.
4
Soru ekinden önce gelen ögenin syntactic (söz dizimsel) görevini bulma
'mı' soru ekinden önce gelen 'bireyin iç dünyasını' söz grubu belirtili nesne görevindedir.
Vurgulanan ögenin adını doğru belirlemek için o ögenin cümledeki görevini analiz etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Cümlede Vurgu
Soru 45Soru →

Aşağıdaki cümleleri, içerdikleri zarf tümleçlerinin sırasıyla 'zaman, durum, miktar ve sebep' anlamı taşıyacak (yani sırasıyla 'ne zaman', 'nasıl', 'ne kadar' ve 'niçin' sorular��na cevap verecek) şekilde yukarıdan aşağıya doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Yıllardır görmediğim arkadaşlarım dün akşam beni ziyaret etti. -> Usta sanatçı, şarkılarını coşkuyla seslendirdi. -> Sıcak hava dalgası şehri epeyce etkiledi. -> Yoğun kar yağışı yüzünden yollar ulaşıma kapandı.
Cümlelerdeki zarf tümleçleri sırasıyla zaman ('dün akşam'), durum ('coşkuyla'), miktar ('epeyce') ve sebep ('yoğun kar yağışı yüzünden') bildirmektedir. Bu durum sırasıyla zaman, durum, miktar ve sebep anlamı taşıyan sıralamayı doğrulamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümlenin zarf tümlecini ve sorusunu bulma
'Yıllardır görmediğim arkadaşlarım dün akşam beni ziyaret etti' cümlesinde yükleme sorulan 'Ne zaman ziyaret etti?' sorusuna 'dün akşam' cevabı alınır. Bu öge zaman zarf tümlecidir.
İlk sırada 'zaman' anlamlı zarf tümleci aranmaktadır.
2
İkinci cümlenin zarf tümlecini ve sorusunu bulma
'Usta sanatçı, şarkılarını coşkuyla seslendirdi' cümlesinde yükleme sorulan 'Nasıl seslendirdi?' sorusuna 'coşkuyla' cevabı alınır. Bu öge durum zarf tümlecidir.
İkinci sırada 'durum' anlamlı zarf tümleci aranmaktadır.
3
Üçüncü cümlenin zarf tümlecini ve sorusunu bulma
'Sıcak hava dalgası şehri epeyce etkiledi' cümlesinde yükleme sorulan 'Ne kadar etkiledi?' sorusuna 'epeyce' cevabı alınır. Bu öge miktar zarf tümlecidir.
Üçüncü sırada 'miktar' anlamlı zarf tümleci aranmaktadır.
4
Dördüncü cümlenin zarf tümlecini ve sorusunu bulma
'Yoğun kar yağışı yüzünden yollar ulaşıma kapandı' cümlesinde yükleme sorulan 'Neden/Niçin kapandı?' sorusuna 'yoğun kar yağışı yüzünden' cevabı alınır. Bu öge sebep zarf tümlecidir.
Son sırada 'sebep' anlamlı zarf tümleci aranmaktadır.

Anahtar Kavram

Cümlenin ögelerinden zarf tümlecinin yükleme sorulan sorulara (ne zaman, nasıl, ne kadar, niçin) göre farklı anlam ilişkileri kurması.
Soru 46Soru →

Sanatçının, toplumsal sorunları kendi potasında eriterek oluşturduğu bu etkileyici yapıtlar, edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakmanın ilk adımıdır.

Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özne - Yüklem

Cevap

Özne - Yüklem öge dizilişine sahip seçenektir.
Doğru olan seçenekte belirtildiği gibi, cümle sadece özne ve yüklemden oluşmaktadır. Yüklem, 'edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakmanın ilk adımıdır' şeklinde bir isim-fiil grubu ve isim tamlamasının birleşiminden oluşan bölünmez bir bütündür. Özne ise 'Sanatçının, toplumsal sorunları kendi potasında eriterek oluşturduğu bu etkileyici yapıtlar' şeklinde bir sıfat-fiil grubu ve sıfat tamlamasıdır. Bu gruplar bölünemeyeceği için cümlenin ögeleri Özne - Yüklem şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk olarak cümlenin yüklemini belirleyin.
Cümlenin yüklemi 'edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakmanın ilk adımıdır' söz öbeğidir.
'bırakmanın ilk adım��' belirtili isim tamlamasıdır. Tamlayan olan 'bırakmanın' sözcüğü de kendi içinde 'edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakma' fiilimsi grubunun bir parçasıdır. Tamlamalar ve fiilimsi grupları bölünemeyeceğinden yüklem bir bütündür.
2
Bulunan yükleme 'ne/kim' sorularını yönelterek özneyi tespit edin.
Cümlenin öznesi 'Sanatçının, toplumsal sorunları kendi potasında eriterek oluşturduğu bu etkileyici yapıtlar' söz öbeğidir.
'Yapıtlar' ismi, önündeki 'Sanatçının... oluşturduğu' sıfat-fiil grubu ve 'bu etkileyici' sıfatları ile nitelenmiş/belirtilmiştir. Sıfat tamlamaları ve fiilimsi öbekleri bölünemeyeceğinden özne de bir bütündür.

Anahtar Kavram

Cümlenin ögeleri bulunurken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, edat grupları, fiilimsi grupları, deyimler ve birleşik fiiller gibi söz öbekleri asla bölünemez.
Soru 47Soru →

Yer-yön bildiren sözcükler, isim çekim eki almadan yüklemin yönünü belirttiklerinde zarf tümleci; isim çekim eklerinden birini aldıklarında ise adlaşarak cümlenin özne, nesne veya dolaylı tümleç gibi farklı bir ögesi olurlar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön bildiren sözcük zarf tümleci (zarf tamlayıcısı) görevinde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sıcak havadan bunalan yaşlı adam, derin bir nefes almak için az önce dışarı çıktı.

Cevap

Sıcak havadan bunalan yaşlı adamın dışarı çıktığını belirten cümle doğru cevaptır.
Doğru seçenekteki cümlede geçen 'dışarı' sözcüğü hiçbir çekim eki almadığı ve 'çıktı' yükleminin yönünü belirttiği için zarf tümleci görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini belirlemek ve yer-yön bildiren sözcükleri tespit etmek.
Cümlelerdeki yüklemler sırasıyla 'tırmandı, süpürdü, çıktı, boyandı, yöneldi' olup yer-yön bildiren sözcükler 'yukarıya, içeriyi, dışarı, dışarısı, içeriye' olarak belirlenmiştir.
Ögelerin doğru bulunması için öncelikle yüklem saptanmalı ve yer-yön kavramı taşıyan sözcükler tespit edilmelidir.
2
Yer-yön bildiren sözcüklerin çekim eki alıp almadıklarını incelemek.
'dışarı' sözcüğünün yalın halde olduğu; 'yukarıya', 'içeriyi', 'dışarısı' ve 'içeriye' sözcüklerinin ise sırasıyla yönelme, belirtme, iyelik ve yönelme çekim eklerini aldığı görülür.
Yer-yön belirteçleri çekim eki aldıklarında adlaşarak zarf tümleci olma özelliklerini kaybederler.
3
Çekim eki almayan 'dışarı' sözcüğünün yüklemle olan ilişkisini ve cümlenin diğer zarf tümleçlerini teyit etmek.
'dışarı' sözcüğü yükleme yöneltilen 'nereye' sorusuna ek almadan cevap vererek zarf tümleci olmuştur. Ayrıca cümledeki 'derin bir nefes almak için' edat öbeği ile 'az önce' zaman belirteci de diğer zarf tümleçleridir.
Çekim eki almayan yer-yön sözcüğü yüklemi doğrudan yön bakımından tamamladığı için zarf tümlecini oluşturur.

Anahtar Kavram

Yer-yön belirteçlerinin (zarflarının) ek alıp almamasına göre kazandığı öge görevleri
Soru 48Soru →

Numaralanmış cümlelerde bulunan zarf tümleçlerinin yüklemleri sırasıyla zaman, durum, miktar ve sebep yönünden tamamlaması istenmektedir. Buna göre, bu cümlelerin doğru sıralanışını belirleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Zaman bildiren zarf tümlecinin bulunduğu 'Yazar, son romanının taslaklarını dün akşam tamamladı.' cümlesi birinci; durum bildiren zarf tümlecinin bulunduğu 'Genç ressam, tuvalleri titizlikle boyuyordu.' cümlesi ikinci; miktar bildiren zarf tümlecinin bulunduğu 'Yönetici, projenin bütçe detaylarını toplantıda çok tartıştı.' cümlesi üçüncü; sebep bildiren zarf tümlecinin bulunduğu 'Kuvvetli fırtınadan dolayı vapur seferleri iptal edildi.' cümlesi dördüncü sırada olmalıdır.
Cümlelerde yer alan zarf tümleçleri yükleme sorulan sorulara göre tespit edilir. 'dün akşam' (Ne zaman? - zaman), 'titizlikle' (Nasıl? - durum), 'çok' (Ne kadar? - miktar), 'Kuvvetli fırtınadan dolayı' (Neden? - sebep) şeklinde sırasıyla zaman, durum, miktar ve sebep anlamları taşır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki zarf tümleçlerini bulmak için yüklemlere 'ne zaman, nasıl, ne kadar, neden' sorularını yöneltin.
Birinci cümlede 'dün akşam' zaman zarfı; ikinci cümlede 'titizlikle' durum zarfı; üçüncü cümlede 'çok' miktar zarfı; dördüncü cümlede 'Kuvvetli fırtınadan dolayı' sebep bildiren edat öbeği zarf tümleci olarak belirlenmiştir.
Ögelerin doğru işlevlerini saptamak sıralamayı hatasız yapmanın ilk adımıdır.
2
Belirlenen zarf tümleçlerinin yüklemlere kattığı anlamları (zaman, durum, miktar, sebep) gruplandırın.
'dün akşam' zaman; 'titizlikle' durum; 'çok' miktar; 'Kuvvetli fırtınadan dolayı' ise sebep bildirmektedir.
Soru kökündeki zaman, durum, miktar ve sebep sıralama kriterlerine göre eşleştirme yapılması gerekir.
3
Eşleştirilen cümleleri istenen sıraya (zaman -> durum -> miktar -> sebep) göre dizin.
Doğru sıralama sırasıyla birinci cümle (zaman), ikinci cümle (durum), üçüncü cümle (miktar) ve dördüncü cümle (sebep) şeklinde gerçekleşir.
Kriterlere tam uyum sağlayan sıralama budur.

Anahtar Kavram

Cümlenin Ögeleri - Zarf Tümlecinin Anlamsal İşlevleri
Soru 49Soru →

Cümlenin ögeleri belirlenirken edat grupları (ilgeç öbekleri) cümlede vasıta, araç, birliktelik veya görelik gibi anlamlar taşıyarak edat tümleci (edat tamlayıcısı) görevini üstlenebilir. Cümlede durum, zaman, miktar veya yön bildiren edat grupları ise genellikle zarf tümleci kabul edilir.

Buna göre, a��ağıdaki cümlelerin hangisinde edat tümleci (edat tamlayıcısı) kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bütün bu zorlukları, çocukluk arkadaşından aldığı büyük destekle aşabilmişti.

Cevap

Bütün bu zorlukları, çocukluk arkadaşından aldığı büyük destekle aşabilmişti.
Doğru seçenekteki cümlede geçen 'çocukluk arkadaşından aldığı büyük destekle' söz öbeği, 'ile' edatıyla kurulmuş bir edat grubudur. Yükleme sorulan 'ne ile aşabilmişti?' sorusuna cevap vermekte ve cümleye araç anlamı kattığı için edat tümleci görevi üstlenmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemi bulunur.
'aşabilmişti' kelimesi yüklemdir.
Ögeleri doğru ayırmak için ilk adım yüklemi bulmaktır.
2
Yükleme 'kim' sorusu sorularak özne tespit edilir.
Gizli özne 'O' (üçüncü tekil şahıs) olarak bulunur.
Cümledeki işi yapan öge belirlenmelidir.
3
Yükleme 'neyi' sorusu sorularak nesne tespit edilir.
'Bütün bu zorlukları' belirtili nesnedir.
Yüklemden etkilenen öge belirlenmelidir.
4
Yükleme 'ne ile' sorusu sorularak edat tümleci tespit edilir.
'çocukluk arkadaşından aldığı büyük destekle' edat tümlecidir.
'ile' ilgeciyle öbekleşerek eylemin hangi araçla yapıldığını bildiren öge edat tümlecidir.

Anahtar Kavram

Yükleme sorulan 'ne ile, kiminle, ne için, kimin için, kime göre' gibi soruların cevabı olan ve cümleye araç, birliktelik, görelik veya özgüleme anlamları katan edat grupları, edat tümleci (edat tamlayıcısı) olarak adlandırılır. Cümleye zaman, sebep, miktar veya yön anlamı katan diğer edat grupları ise zarf tümlecidir.
Soru 50Soru →

Cümlenin ögeleri belirlenirken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, fiilimsi grupları ve deyimler gibi söz öbekleri bölünemez; bu öbekler bir bütün olarak aynı ögeyi oluşturur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem yanlış belirlenmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gecenin sessizliğini bölen tek şey, karşı tepelerden yankılanan kurt ulumalarıydı.

Cevap

Gecenin sessizliğini bölen tek şey, karşı tepelerden yankılanan kurt ulumalarıydı' cümlesinde yüklem yanlış belirlenmiştir. Yüklemin tamamı 'karşı tepelerden yankılanan kurt ulumalarıydı' şeklinde olmalıdır.
'Gecenin sessizliğini bölen tek şey, karşı tepelerden yankılanan kurt ulumalarıydı.' cümlesinde 'kurt ulumaları' belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu tamlamanın başında yer alan 'karşı tepelerden yankılanan' ifadesi ise sıfat-fiil grubudur ve tamlamanın sıfatı durumundadır. Sıfat tamlamaları ve isim tamlamaları bölünemez birer söz öbeği oluşturduğundan, bu cümlenin yüklemi 'karşı tepelerden yankılanan kurt ulumalarıydı' ifadesinin tamamı olmalıdır. Sadece 'kurt ulumalarıydı' kısmının yüklem olarak gösterilmesi yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve yapılarını analiz edin.
Her seçenekte altı çizili veya belirtilen kelime gruplarının yüklem sınırlarını belirleyin.
Yüklemin bir söz öbeği (tamamlama, deyim, fiilimsi grubu vb.) olup olmadığını tespit etmek için.
2
Yüklem olarak gösterilen kelime gruplarının kendi içindeki dil bilgisi ilişkilerini (sıfat fiil, isim tamlaması vb.) inceleyin.
'karşı tepelerden yankılanan kurt ulumalarıydı' ifadesinde, 'yankılanan' sıfat-fiilinin 'kurt ulumaları' isim tamlamasını nitelediğini görün.
Söz öbeklerinin bölünmezliği kuralına göre sıfatın nitelediği isimden ayrılamayacağını kontrol etmek için.
3
Yanlış bölünen yüklemi tespit edin.
Gecenin sessizliğini bölen tek şey, karşı tepelerden yankılanan kurt ulumalarıydı' cümlesinde 'karşı tepelerden yankılanan' sıfat-fiil grubunun yükleme dahil edilmediğini fark edin.
Sıfat tamlamasının bölünerek cümlenin ögelerinin yanlış ayrılması hatasını belirlemek için.

Anahtar Kavram

Cümlenin yüklemi belirlenirken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, fiilimsi grupları ve deyimler gibi söz öbekleri bölünemez.
Soru 51Soru →

Aşağıdaki cümlede vurgulanan söz grubunu ve bu grubun cümledeki görevini tespit ederek boş bırakılan yerleri uygun ifadelerle doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Tarihî yarımadanın dar sokaklarında yürüyen turist grubu, asırlık çınarın gölgesinde dinleniyordu.

Bu cümlede vurgulanan söz grubu "" ifadesidir ve bu söz grubu cümlede "" görevindedir.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Vurgulanan söz grubu "asırlık çınarın gölgesinde" olup, bu grubun cümledeki görevi dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı).
Verilen cümle kurallı bir fiil cümlesidir. Bu tür cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki ögede bulunur. Yüklem olan "dinleniyordu" fiilinden hemen önce "asırlık çınarın gölgesinde" söz grubu gelmektedir. Bu söz grubu da "nerede" sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevini üstlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini ve yükleminin türünü belirleyin.
Cümlenin yüklemi "dinleniyordu" çekimli fiilidir. Dolayısıyla bu bir fiil cümlesidir.
Türkçede cümle vurgusunun yeri, yüklemin türüne (fiil veya isim olmasına) ve cümledeki konumuna göre belirlenir.
2
Cümledeki vurgunun yerini tespit edin.
Kurallı fiil cümlelerinde vurgu, yüklemden hemen önce gelen öge üzerindedir. Yüklemden hemen önce gelen söz grubu "asırlık çınarın gölgesinde" ifadesidir.
Yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde kural gereği vurgu yüklemin hemen önündeki ögeye kayar.
3
Vurgulanan ögenin cümledeki görevini (türünü) bulun.
"Nerede dinleniyordu?" sorusunun cevabı olan "asırlık çınarın gölgesinde" söz grubu dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevindedir.
Yükleme sorulan "nerede" sorusu dolaylı tümleci buldurur.

Anahtar Kavram

Yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki öge üzerindedir.
Soru 52Soru →

Türkçede yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki öge üzerindeyken yüklemi isim olan cümlelerde vurgu yüklemin kendisinde bulunur.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgulanan öge, cümlenin öznesidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karadeniz'in hırçın dalgalarını yararak ilerleyen bu küçük tekneyi martılar koruyordu.

Cevap

Karadeniz'in hırçın dalgalarını yararak ilerleyen bu küçük tekneyi martılar koruyordu.
Martıların koruduğu tekne ile ilgili olan cümlede, yüklem fiilsoylu bir sözcüktür ('koruyordu'). Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden hemen önceki ögede yer alır. Bu yüklemden hemen önce gelen 'martılar' sözcüğü cümlenin öznesi görevinde olduğu için vurgu özne üzerindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde yer alan cümlelerin yüklemlerini ve bu yüklemlerin kelime türlerini (isim ya da fiil) tespit edin.
Dört cümlede yüklem fiil ('el salladı', 'koruyordu', 'ulaştı', 'anlatırdı'), bir cümlede ise ek-fiil almış isimsoylu bir sözcüktür ('yorgundu').
Vurgunun yerini belirleyen temel kural yüklemin isim ya da fiil olmasıdır.
2
İsim cümlesi olan seçenekteki vurgunun yerini belirleyin.
'yorgundu' sözcüğü yüklem ve isimdir. Bu nedenle vurgu yüklemin kendisindedir.
İsim cümlelerinde vurgu doğrudan yüklem üzerindedir.
3
Yüklemi fiil olan cümlelerde yüklemden hemen önce yer alan sözcük veya sözcük gruplarını ve bunların cümledeki öge görevlerini analiz edin.
Heyecanla el sallayan kişiyle ilgili cümlede 'heyecanla' (zarf tümleci), martıların geçtiği cümlede 'martılar' (özne), kasabaya ulaşan kağnıyla ilgili cümlede 'kasabaya' (yer tamlayıcısı), büyükbabanın masal anlattığı cümlede ise 'masal' (belirtisiz nesne) yüklemden hemen önce gelmektedir.
Yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde vurgu yüklemden bir önceki ögededir.
4
Bizden istenen özne vurgusunun hangi seçenekte gerçekleştiğini belirleyin.
Martıların koruduğu tekneyi anlatan cümlede yüklemden hemen önceki öge 'martılar' (özne) olduğundan vurgu özne üzerindedir.
Özne görevindeki sözcüğün vurgulandığı tek cümle budur.

Anahtar Kavram

Cümlede vurgu kuralları
Soru 53Soru →

Türkçede yüklemi fiil olan cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki ögedeyken yüklemi isim veya isim soylu sözcük olan cümlelerde vurgu yüklemin kendisindedir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgulanan öge, diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç yazarın bu yapıttaki temel hedefi, toplumun aksayan yönlerini okuyucuya tarafsız bir şekilde sunmaktı.

Cevap

Genç yazarın bu yapıttaki temel hedefi, toplumun aksayan yönlerini okuyucuya tarafsız bir şekilde sunmaktı.
Seçeneklerdeki cümleler incelendiğinde, yüklemi isim-fiil olan cümlenin dışındaki tüm seçeneklerde yüklemler çekimli eylemlerdir (inceliyordu, yerleşmişti, dinliyordu, toplanacağız). Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden hemen önceki ögede olduğundan bu cümlelerin her birinde zarf tümleci vurgulanmıştır. Ancak yüklemi 'sunmaktı' olan cümlede, yüklem isim soylu bir sözcük grubu (isim-fiil) olduğundan vurgu yüklemin kendisindedir. Bu nedenle bu cümlede vurgulanan öge diğerlerinden farklı olarak yüklemdir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde yer alan cümlelerin yüklemleri tespit edilir.
Yüklemler sırasıyla: 'inceliyordu', 'sunmaktı', 'yerleşmişti', 'dinliyordu', 'toplanacağız' olarak belirlenir.
Yüklemler bulunmadan vurgulanan öge doğru tespit edilemez.
2
Yüklemlerin isim mi yoksa fiil mi olduğu belirlenir.
'sunmaktı' yüklemi ek-fiil almış bir isim-fiildir (isim soyludur), diğer yüklemler ise çekimli fiillerdir.
Türkçede cümlenin isim veya fiil cümlesi olması vurgunun yerini doğrudan etkiler.
3
Vurgu kuralları uygulanarak vurgulanan ögeler bulunur.
Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden önceki zarf tümleçlerindeyken isim cümlesinde vurgu yüklemin kendisindedir.
Farklı olan vurgulanmış ögeyi bulmak amacıyla her cümledeki vurgu konumu saptanır.

Anahtar Kavram

Cümlede Vurgu
Soru 54Soru →

A��ağıdaki cümleleri, ögeleri bulurken söz öbeklerinin bölünmezliği kuralını dikkate alarak doğru öge dizilişleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Karadeniz'in hırçın dalgalarıyla boğuşan bu küçük tekne, balıkçıların tek geçim kaynağıydı.
Kütüphanenin loş köşesinde oturan genç araştırmacı, eski el yazması eseri titizlikle inceliyordu.
Sonbaharın gelişiyle sararan yapraklar, rüzgârın etkisiyle bahçenin dört bir yanına savruluyordu.
Yıllardır beklenen o büyük projenin hayata geçirilmesi, tüm ülkeyi heyecanlandırdı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cümlelerin doğru öge dizilişleri sırasıyla şöyledir: Karadeniz'in hırçın dalgalarıyla başlayan cümle 'Özne - Yüklem', Kütüphanenin loş köşesinde oturan ifadesiyle başlayan cümle 'Özne - Belirtili Nesne - Zarf Tümleci - Yüklem', Sonbaharın gelişiyle başlayan cümle 'Özne - Zarf Tümleci - Dolaylı Tümleç - Yüklem', Yıllardır beklenen diye başlayan cümle ise 'Özne - Belirtili Nesne - Yüklem' şablonuyla eşleşmelidir.
Cümlelerin her birinde yer alan söz öbekleri (sıfat-fiil grupları, isim tamlamaları, edat grupları) doğru biçimde tespit edildiğinde ve bölünmediğinde doğru öge şablonlarıyla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümledeki söz öbeklerini saptamak ve ögeleri belirlemek.
'Karadeniz'in hırçın dalgalarıyla boğuşan bu küçük tekne' bir sıfat-fiil grubudur (Özne). 'balıkçıların tek geçim kaynağıydı' ise bir zincirleme ad tamlamasıdır (Yüklem).
Söz öbekleri ve tamlamalar bölünemeyeceği için cümle sadece özne ve yüklemden oluşur.
2
İkinci cümledeki söz öbeklerini saptamak ve ögeleri belirlemek.
'Kütüphanenin loş köşesinde oturan genç araştırmacı' özne; 'eski el yazması eseri' belirtili nesne; 'titizlikle' zarf tümleci ve 'inceliyordu' yüklemdir.
Fiilimsi grupları ve sıfat tamlamaları bölünmeden tek birer öge olarak alınmalıdır.
3
Üçüncü cümledeki söz öbeklerini saptamak ve ögeleri belirlemek.
'Sonbaharın gelişiyle sararan yapraklar' özne; 'rüzgârın etkisiyle' zarf tümleci; 'bahçenin dört bir yanına' dolaylı tümleç ve 'savruluyordu' yüklemdir.
Sıfat-fiil grubu, edat grubu ve isim tamlaması bütünlüklerini koruyarak ilgili ögeleri oluşturur.
4
Dördüncü cümledeki söz öbeklerini saptamak ve ögeleri belirlemek.
'Yıllardır beklenen o büyük projenin hayata geçirilmesi' özne; 'tüm ülkeyi' belirtili nesne ve 'heyecanlandırdı' yüklemdir.
İsim-fiil grubu ve sıfat tamlaması kendi içinde bölünmeyerek sırasıyla özne ve belirtili nesne ögelerini oluşturmuştur.

Anahtar Kavram

Cümlenin ögeleri bulunurken tamlamalar (isim ve sıfat tamlamaları), fiilimsi grupları, edat grupları, ikilemeler ve birleşik fiiller/deyimler gibi söz öbekleri asla bölünmez; bir bütün olarak tek bir öge kabul edilir.
Soru 55Soru →

Romanlarında Anadolu insanının yaşam mücadelesini yalın bir dille aktaran yazar, toplumsal gerçekçi edebiyatın öncülerine kol kanat geriyordu.

Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem

Cevap

Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem
Cümledeki 'kol kanat geriyordu' ifadesi bir deyim olduğundan yüklem; bu yükleme sorulan 'kim' sorusunun cevabı olan ve sıfat-fiil grubundan oluşan 'Romanlarında Anadolu insanının yaşam mücadelesini yalın bir dille aktaran yazar' bölümü özne; 'kime' sorusunun cevabı olan ve isim tamlaması grubundan oluşan 'toplumsal gerçekçi edebiyatın öncülerine' bölümü ise dolaylı tümleçtir. Bu yüzden cümlenin ögeleri sırasıyla Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini belirlemek.
Yüklem: 'kol kanat geriyordu'
'Kol kanat germek' bir deyimdir. Deyimler anlamca kaynaşmış birleşik fiiller oldukları için bölünemez ve bir bütün olarak yüklem görevini üstlenir.
2
Yükleme sorulan 'Kim / Ne' sorusuyla özneyi bulmak.
Özne: 'Romanlarında Anadolu insanının yaşam mücadelesini yalın bir dille aktaran yazar'
'Kol kanat geren kim?' sorusunun cevabı olan bu grup, 'yazar' ismini niteleyen bir sıfat-fiil grubudur. Sıfat tamlamaları bölünemediğinden tek bir ögedir.
3
Yükleme sorulan 'Kime' sorusuyla dolaylı tümleci (yer tamlayıcısını) bulmak.
Dolaylı Tümleç: 'toplumsal gerçekçi edebiyatın öncülerine'
'Kime kol kanat geriyordu?' sorusuna cevap veren bu grup, 'edebiyatın öncüleri' belirtili isim tamlaması ile 'toplumsal gerçekçi' sıfatından oluşan bir söz öbeğidir ve bölünemez.

Anahtar Kavram

Cümlenin ögeleri bulunurken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, birleşik fiiller ve deyimler gibi söz öbekleri bölünemez; tek bir öge olarak kabul edilir.
Soru 56Soru →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış yüklemleri, cümlenin ögeleri bulunurken bölünemeyen söz öbeği türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kütüphanenin loş köşesinde tozlu raflar arasında duran kitaplar, geçmişin unutulmuş sesleriydi.
Tüm uyarılara rağmen kendi bildiğini okuyan genç, sonunda dile düştü.
Akşamüstü limana yaklaşan gemi, ufuk çizgisine doğru süzülen beyaz bir kuğuydu.
Törende şiir okuyan küçük kızın gözleri, par��l parıl parıldayan iki elmas gibiydi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle isim tamlamasıyla, ikinci cümle deyimle, üçüncü cümle sıfat tamlamasıyla, dördüncü cümle ise edat grubuyla eşleşmelidir.
Koyu yazılmış yüklemlerin yapıları sırasıyla; araya sıfat girmiş belirtili isim tamlaması, anlamca kaynaşmış birleşik eylem (deyim), sıfat tamlaması ve edat grubudur. Bu kelime grupları ögeler bulunurken bölünmez.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümlenin yüklemini inceleme
'geçmişin unutulmuş sesleriydi' söz öbeğinin 'geçmişin sesleri' belirtili isim tamlaması olduğu ve araya 'unutulmuş' sıfatının girdiği tespit edilir.
İsim tamlamaları aralarına sıfat alsa dahi cümlenin ögeleri bulunurken bölünemez.
2
İkinci cümlenin yüklemini inceleme
'dile düştü' ifadesinin kalıplaşm��ş bir deyim olduğu belirlenir.
Deyimler anlamca kaynaşmış birleşik eylemlerdir ve dil bilgisinde cümlenin ögeleri bulunurken bölünemez.
3
Üçüncü cümlenin yüklemini inceleme
'ufuk çizgisine doğru süzülen beyaz bir kuğuydu' söz öbeğinde 'kuğu' isminin sıfat fiil grubu, niteleme sıfatı ve belirtme sıfatı ile nitelendiği görülür.
Sıfat tamlamaları cümlenin ögeleri bulunurken tek bir öge kabul edilir ve bölünmez.
4
Dördüncü cümlenin yüklemini inceleme
'parıl parıl parıldayan iki elmas gibiydi' söz öbeğinin 'gibi' edatı etrafında şekillenen bir edat grubu olduğu tespit edilir.
Edat grupları kendilerinden önceki unsurlarla birleşerek bir bütün oluşturur ve ögeler bulunurken bölünemez.

Anahtar Kavram

Cümlenin ögeleri bulunurken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, edat grupları, deyimler ve birleşik fiiller gibi söz öbekleri bölünemez; tek bir öge olarak kabul edilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 57Soru →

Hayatın karmaşasından kaçıp sığındığımız o küçük sahil kasabası, çocukluğumun en huzurlu günlerini geçirdiğim yerdi.

Bu cümlenin yüklemi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: çocukluğumun en huzurlu günlerini geçirdiğim yerdi

Cevap

çocukluğumun en huzurlu günlerini geçirdiğim yerdi
Yüklem 'çocukluğumun en huzurlu günlerini geçirdiğim yerdi' söz öbeğidir. Burada 'yerdi' ismi, 'çocukluğumun en huzurlu günlerini geçirdiğim' sıfat-fiil grubu tarafından nitelenen bir sıfat tamlaması kurmuştur. Dil bilgisinde tamlamalar ve söz öbekleri bölünemez.

Adım Adım Çözüm

1
Yüklem olabilecek kelimeyi ve onunla ilişkili olan söz gruplarını tespit edin.
Cümledeki 'yerdi' ismi ek eylem almı��tır ancak kendisinden önce gelen 'çocukluğumun en huzurlu günlerini geçirdiğim' ifadesiyle bir sıfat-fiil grubu (sıfat tamlaması) oluşturmaktadır.
Türkçede tamlamalar, birleşik eylemler, deyimler ve fiilimsi grupları gibi söz öbekleri cümlenin ögeleri bulunurken bölünemez.
2
Yükleme özneyi bulduracak soruyu sorarak cümlenin temel ögelerini doğrulayın.
'çocukluğumun en huzurlu günlerini geçirdiğim yer' olan ne? Sorunun cevabı: 'Hayatın karmaşasından kaçıp sığındığımız o küçük sahil kasabası' (Özne).
Özne belirlendikten sonra geriye kalan kısmın tamamının yüklem grubu olduğu kesinleşir.

Anahtar Kavram

Yüklemin belirlenmesi ve söz öbeklerinin bölünmezliği
Soru 58Soru →

Kütüphanenin loş köşesinde sararmış yapraklarını incelediğim bu eski defter, dedemin gençlik yıllarında tuttuğu günlüklerin ilkiydi.

Bu cümlenin yüklemi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: dedemin gençlik yıllarında tuttuğu günlüklerin ilkiydi

Cevap

dedemin gençlik yıllarında tuttuğu günlüklerin ilkiydi
Cümlenin yüklemi olan 'dedemin gençlik yıllarında tuttuğu günlüklerin ilkiydi' ifadesi, birbirine bağlı tamlamalar ve fiilimsi gruplarından oluşan bir söz öbeğidir. 'günlüklerin ilki' belirtili isim tamlamasıdır. Tamlayan durumundaki 'günlüklerin' kelimesi 'dedemin gençlik yıllarında tuttuğu' sıfat-fiil grubuyla nitelenmiştir. Söz öbekleri bölünemeyeceği için bu ifadenin tamamı cümlenin yüklemi kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin temel yargısını taşıyan ek fiil almış unsuru belirleyin.
Cümledeki ana yargı, ek fiil almış olan 'ilkiydi' zamiriyle kurulmuştur.
Yüklemler çekimli bir eylem ya da ek fiil almış isim soylu bir sözcükle kurulur.
2
Bu unsurun bağlı olduğu söz öbeklerini geriye doğru inceleyin.
'ilkiydi' sözcüğü 'günlüklerin ilki' belirtili isim tamlamasının tamlananıdır. Bu tamlamanın tamlayanı olan 'günlüklerin' kelimesi ise 'dedemin gençlik yıllarında tuttuğu' sıfat-fiil grubuyla nitelenmiştir.
İsim tamlamaları ve fiilimsi grupları bir bütün oluşturur ve ögeler bulunurken bölünemez.
3
Bütünleşik yapıyı tek bir öge olarak tespit edin.
'dedemin gençlik yıllarında tuttuğu günlüklerin ilkiydi' ifadesinin tamamı cümlenin yüklemidir.
Gruptan herhangi bir kelimenin ayrılması söz öbeğinin bölünmezliği kuralına aykırıdır.

Anahtar Kavram

Cümlenin ögeleri belirlenirken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları ve fiilimsi grupları gibi söz öbeklerinin bölünemezliği.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 59Soru →

Klasik Türk müziğinin eşsiz örneklerini barındıran bu geniş arşiv, geçmişin seslerini günümüze taşıyan önemli bir kültür hazinesidir.

Bu cümlenin yüklemi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: geçmişin seslerini günümüze taşıyan önemli bir kültür hazinesidir

Cevap

geçmişin seslerini günümüze taşıyan önemli bir kültür hazinesidir
Cümlede yüklem görevindeki 'kültür hazinesidir' sözü, belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu tamlamanın önüne gelen 'geçmişin seslerini günümüze taşıyan' sıfat-fiil grubu ile 'önemli' ve 'bir' sıfatları, tamlamayı niteleyen ve belirten sıfat görevindedir. Dil bilgisi kurallarına göre sıfat ve isim tamlamaları ile fiilimsi grupları cümlenin ögeleri bulunurken bölünemez. Dolayısıyla bu söz öbeğinin tamamı olan 'geçmişin seslerini günümüze taşıyan önemli bir kültür hazinesidir' kısmı cümlenin yüklemidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki ana yargıyı ve bu yargıyı taşıyan tamlamayı belirleme.
'kültür hazinesi' belirtisiz isim tamlamasının cümlenin yargı bildiren temel ögesi olduğu saptanır.
Yüklemi doğru bulmak için öncelikle yargının üzerinde yoğunlaştığı çekimli unsuru veya ek fiil almış ismi bulmak gerekir.
2
Yüklemi niteleyen sıfat-fiil gruplarını ve sıfatları tespit ederek yüklemin sınırlarını belirleme.
'kültür hazinesi' tamlamasının önündeki 'bir', 'önemli' sıfatları ile 'geçmişin seslerini günümüze taşıyan' sıfat-fiil grubu belirlenir.
İsim ve sıfat tamlamaları ile fiilimsi grupları cümlenin ögeleri bulunurken ayrılmaz bir bütün oluşturur.
3
Özne ve yüklem sınırını netleştirerek yüklemi tam olarak ortaya çıkarma.
Özne olan 'Klasik Türk müziğinin eşsiz örneklerini barındıran bu geniş arşiv' bölümü ayrıldıktan sonra geriye kalan tüm ifadenin yüklem olduğu kesinleşir.
Cümlenin temel ögeleri olan özne ve yüklem doğru belirlendiğinde cümlenin tamamı anlamlı bir şekilde iki ana gruba ayrılmış olur.

Anahtar Kavram

Cümlenin ögeleri bulunurken isim ve sıfat tamlamaları, sıfat-fiil grupları gibi söz öbekleri bölünemez; yüklem bir söz öbeğinden oluşuyorsa tamamı yüklem olarak alınmalıdır.
Soru 60Soru →

Modern insanın doğaya karşı giriştiği amansız mücadele, kendi elleriyle hazırladığı sessiz bir sonun başlangıcıdır.

Bu cümlenin yüklemi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: kendi elleriyle hazırladığı sessiz bir sonun başlangıcıdır

Cevap

kendi elleriyle hazırladığı sessiz bir sonun başlangıcıdır
Doğru cevap, cümlenin yüklemini tam ve bölünmemiş bir söz öbeği olarak ele alan ifadedir. Cümledeki 'sonun başlangıcı' öbeği belirtili isim tamlamasıdır. Bu tamlamanın tamlayanı olan 'sonun' sözcüğü, 'kendi elleriyle hazırladığı sessiz bir' sıfat-fiil ve sıfat grubuyla nitelenmiştir. Türkçe dil bilgisinde tamlamalar ve bunları niteleyen sıfat/sıfat-fiil grupları cümlenin ögeleri bulunurken bölünemez. Dolayısıyla, bu söz grubunun tamamı yüklem görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini bulmak için cümlenin genel anlamını ve yargı bildiren unsurunu belirleyin.
Cümledeki ana yargı 'başlangıcıdır' sözcüğü etrafında şekillenmektedir.
Yüklem, cümlede yargıyı üstlenen temel ögedir.
2
Yüklem olan sözcüğün bir söz öbeğinin (tamlama, fiilimsi grubu, deyim vb.) parçası olup olmadığını inceleyin.
'başlangıcıdır' sözcüğünün 'sonun başlangıcı' şeklinde bir belirtili isim tamlaması oluşturduğu görülür.
Türkçede cümlenin ögeleri bulunurken tamlamalar ve söz öbekleri bölünemez.
3
İsim tamlamasının unsurlarına bağlı olan sıfat veya sıfat-fiil gruplarını tespit edin.
Tamlayan olan 'sonun' sözcüğü, 'kendi elleriyle hazırladığı sessiz bir' sıfat-fiil grubu ile nitelenmiştir. Bu sıfat-fiil grubu da bölünemez.
Tamlayanı niteleyen tüm sıfat ve sıfat-fiil grupları, isim tamlaması ile birlikte tek bir öge (yüklem) oluşturur. Bu durumda doğru yüklem 'kendi elleriyle hazırladığı sessiz bir sonun başlangıcıdır' şeklindedir.

Anahtar Kavram

Yüklemin belirlenmesinde söz öbeklerinin ve tamlamaların bölünmezliği kuralı.
Tahmini Süre:2m 0s
ÖncekiSayfa 3 / 3
Cümlenin Ögeleri Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Sayfa 3 | Examkin