Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

12 soru

Soru 1Soru

Yazılış ve okunuşları aynı olduğu hâlde anlamları tamamen farklı olan, aralarında hi��bir anlam ilişkisi bulunmayan sözcükler sesteş (eş sesli) kabul edilir. Aralarında anlam ilişkisi bulunup hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen sözcükler ise ortak (kökteş) kök olarak adlandırıl��r.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük sesteşlik özelliği taşımaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bahçıvan, sabahın erken saatlerinde çimlerin arasındaki yabani otları tek tek yoldu.

Cevap

Bahçıvanın yabani otları tek tek yolduğunu belirten cümledeki 'yol' sözcüğü sesteşlik özelliği göstermektedir.
Cümledeki 'yoldu' eyleminin kökü 'yol-' fiilidir (yolmak). Bu eylem ile 'üzerinde yürünen şerit' anlamına gelen 'yol' ismi arasında hiçbir anlam bağı yoktur. Bu sebeple 'yol' kelimesi sesteş bir sözcüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki altı çizili sözcüklerin köklerini ve bu köklerin cümlede hangi anlamda kullanıldığını belirlemek.
'boya', 'göç', 'yol-', 'güven' ve 'damla' kökleri belirlenmiştir.
Sözcüklerin sesteş mi yoksa ortak kök mü olduğunu tespit etmek için öncelikle kök analizinin yapılması gerekir.
2
Belirlenen köklerin isim ve fiil biçimleri arasında bir anlam ilişkisi olup olmadığını kontrol etmek.
'boya', 'göç', 'güven' ve 'damla' sözcüklerinin isim ve fiil biçimleri arasında anlam bağı olduğu; 'yol' (geçit) ile 'yol-' (çekip koparmak) arasında ise hiçbir anlam bağı olmadığı saptanmıştır.
Aralarında anlam ilişkisi bulunan isim-fiil kökleri ortak kök, anlam ilişkisi bulunmayanlar ise sesteş kök olarak kabul edilir.
3
Sesteş olan sözcüğün yer aldığı seçeneği işaretlemek.
Yol sözcüğünün sesteş olduğu kesinleştirilerek doğru yanıta ulaşılmıştır.
Yol eyleminin isim hali olan yol (yol, geçit) ile aralarında hiçbir anlam ortaklığı bulunmadığı için sesteşlik koşulu sağlanır.

Anahtar Kavram

Sesteş kök ile ortak (kökteş) kök arasındaki farklar
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru

Sesteş (eş sesli) sözcükler; yazılışları ve okunuşları aynı olmasına ra��men anlamları tamamen farklı olan sözcüklerdir. Bir sözcüğün sesteşlik özelliği gösterebilmesi için her iki anlamının da temel (gerçek) anlam olması gerekir; yan veya mecaz anlamlar sesteşlik kapsamında değerlendirilmez. Ayrıca, aralarında anlam ilişkisi bulunan ortak (kökteş) kökler ile düzeltme işareti (^) alan sözcükler sesteş kabul edilmez.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük sesteş (eş sesli) özellik taşımaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aracın yönünü aniden sol tarafa çevirerek dar sokaktaki engellerden kaçınmayı başardı.

Cevap

Aracın yönünü aniden sol tarafa çevirerek dar sokaktaki engellerden kaçınmayı başardı.
Doğru cevap, yön bildiren 'sol' sözcüğünün yer aldığı seçenektir. Bu cümledeki 'sol' sözcüğü, yön bildiren gerçek anlamıyla kullanılmıştır. Bu sözcüğün yazılışı ve okunuşu aynı, ancak anlamı tamamen farklı olan ve yine gerçek anlamda kullanılan 'sol-' (çiçeklerin solması, rengin solması) eylemi mevcuttur. İki sözcük arasında hiçbir anlam ilişkisi bulunmadığından 'sol' sözcüğü sesteş (eş sesli) bir sözcüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Sesteşliğin tanımını, ortak kök farkını, şapkalı harf kuralını ve mecaz anlamda sesteşlik aranmayacağını analiz edin.
Sözcüklerin sadece yazılışlarının aynı olmasının yetmediği, aralarında hiçbir anlam bağı bulunmaması ve gerçek anlamda kullanılmaları gerektiği belirlenir.
Analiz sürecinde yanlış seçenekleri doğru şekilde eleyebilmek için teorik çerçevenin kurulması gerekir.
2
'kâr', 'boya', 'daldı' ve 'barış' sözcüklerinin bağlamlarını ve kök özelliklerini değerlendirin.
'kâr' sözcüğü düzeltme işareti taşıdığı için; 'boya' ve 'barış' sözcükleri aralarında anlam ilgisi olan ortak kökler olduğu için; 'daldı' eylemi ise mecaz anlamda kullanıldığı için elenir.
Sesteşlik kurallarına aykırı olan durumların tespit edilerek seçeneklerin elenmesi hedeflenir.
3
'sol' sözcüğünün cümledeki anlamı ile sesteşi olan 'sol-' eylemini karşılaştırın.
Yön bildiren 'sol' ismi ile 'solmak' eylemi arasında hiçbir anlam bağı yoktur, ikisi de gerçek anlamdadır ve yazılışları tamamen aynıdır.
Sözcüğün sesteşlik koşullarının tamamını sağladığı kesinleştirilerek doğru cevaba ulaşılır.

Anahtar Kavram

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler ve Ortak Kök Ayrımı
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru

Sözcüklerin yazılış ve okunuşlarının aynı, anlamlarının ise tamamen farklı olması durumuna sesteşlik (eş seslilik) denir. Sesteş sözcükler arasında hiçbir anlam ilişkisi bulunmaz.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde koyu yazılmış sözcük sesteş (eş sesli) bir özelliğe sahiptir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bahçedeki kırmızı gül kokusuyla herkesi büyülüyordu.

Cevap

Bahçedeki kırmızı gül kokusuyla herkesi büyülüyordu.
Gül sözcüğünün kullanıldığı cümlede sesteşlik ilişkisi mevcuttur. Çiçek ismi olan 'gül' ile sevinç belirtisi olan 'gülmek' eylemi arasında hiçbir anlam bağı yoktur, dolayısıyla bu sözcük sesteştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki koyu yazılmış sözcükleri sesteşlik (yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı) ve ortak kök (anlam ilişkisi olan isim-fiil) yönünden incelemek.
Gül sözcüğü çiçek ve gülmek eylemi olarak sesteştir. Güven ve boya sözcükleri ise aralarında anlam bağı olan ortak köklerdir. Soğuk ve ağız sözcükleri ise mecaz ve yan anlam ilişkisi taşımaktadır.
Sesteş sözcükler arasında hiçbir anlam bağı bulunmaması gerekirken, ortak köklerde ve yan/mecaz anlamlarda bu bağ devam eder.
2
Doğru seçeneği belirlemek.
Gül sözcüğünün yer aldığı cümle doğru cevaptır.
Çiçek olan 'gül' ile gülmek eylemi olan 'gül' arasında tamamen bağımsız anlamlar bulunur.

Anahtar Kavram

Sesteş (eş sesli) sözcükler ile ortak (kökteş) köklerin, yan ve mecaz anlamlı kullanımların farkı.
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru

Sol sütundaki cümlelerde kalın yazılmış sözcükleri, sağ sütunda bu sözcüklerin sesteşlerinin (eş seslilerinin) kök olarak kullanıldığı cümlelerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yere dökülen su yüzünden çamaşırlar hâlâ yaş duruyor.
Bahar gelince kır çiçekleri her yanı süsledi.
Bahçedeki havuzun kenarına küçük bir kaz yuva yapmıştı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle (yaş) ikinci cümleyle (yaş/ömür), ikinci cümle (kır) üçüncü cümleyle (kır-), üçüncü cümle (kaz) birinci cümleyle (kaz-) eşleşmelidir.
Eşleştirmelerin tamamı, sözcüklerin yazılışlarının aynı fakat anlamlarının tamamen bağımsız (gerçek anlam düzeyinde farklı) olmasına dayanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki cümlelerde kalın yazılmış sözcüklerin anlamlarını belirleyin.
'yaş' ıslak anlamındadır; 'kır' kırsal alan anlamındadır; 'kaz' ise bir kuş türüdür.
Sözcüklerin sesteşlerini bulabilmek için öncelikle cümle içindeki mevcut anlamlarını tespit etmemiz gerekir.
2
Sağ sütundaki cümlelerde geçen ilgili sözcüklerin/köklerin anlamlarını belirleyin ve sol sütundakilerle karşılaştırın.
'kazınca' sözcüğünün kökü 'kaz-' fiilidir; 'yaşına' sözcüğünün kökü 'yaş' (ömür) ismidir; 'kırıldı' sözcüğünün kökü 'kır-' fiilidir.
Yazılışı aynı fakat anlamları tamamen farklı olan (sesteş) çiftleri eşleştirmek için iki taraftaki gerçek anlamları karşılaştırırız.
3
Eş sesli çiftleri eşleştirerek doğru eşleştirmeyi tamamlayın.
yaş (ıslak) - yaş (ömür); kır (yeşillik) - kır- (kırmak); kaz (hayvan) - kaz- (kazmak) eşleşmesi kurulur.
Her bir çiftin yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı ve gerçek anlam düzeyinde sesteş oldukları teyit edilir.

Anahtar Kavram

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
Soru 5Soru

Türkçede sesteş (eş sesli) sözcükler, yazılış ve okunuşları aynı olmasına rağmen anlamları tamamen farklı olan sözcüklerdir. Bu sözcüklerin anlamları arasında hiçbir ilişki bulunmaz. Hem isim hem de fiil kökü olarak kullanılabilen ve aralarında anlam ilişkisi barındıran sözcükler ise sesteş değil, ortak (kökteş) kök olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde koyu yazılmış sözcük sesteşlik özelliği göstermez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ustanın duvara büyük bir titizlikle sürdüğü sıva, kısa sürede kuruyarak pürüzsüzleşti.

Cevap

Duvar çatlaklarını kapatmakta kullanılan harç anlamındaki 'sıva' sözcüğünün yer aldığı seçenek doğru cevaptır. Bu sözcük 'sıva-' eylemiyle anlam ilişkisi taşıdığı için sesteş değil, ortak (kökteş) köktür.
Duvarları kaplamak için kullanılan harç anlamındaki 'sıva' sözcüğünün yer aldığı seçenek doğrudur. Bu sözcük, 'sıva-' eylemiyle aralarında doğrudan bir anlam ilişkisi barındırır. Aralarında anlam ilişkisi bulunan isim ve fiil kökleri sesteş değil, ortak (kökteş) köktür. Bu nedenle 'sıva' sözcüğü sesteşlik özelliği göstermez.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki koyu yazılmış sözcüklerin (kır, yaz, çay, düş, sıva) sözlük anlamlarını ve sesteş adaylarını belirlemek.
'kır' (yeşillik / kır-mak / renk), 'yaz' (mevsim / yaz-mak), 'çay' (akarsu / içecek), 'düş' (rüya / düş-mek), 'sıva' (harç / sıva-mak) sözcükleri tespit edilir.
Sözcüklerin sesteş mi yoksa ortak kök mü olduğunu ayırt etmek için öncelikle temel ve eylem anlamlarının belirlenmesi gerekir.
2
Belirlenen sözcük çiftlerinin aralarında anlam ilişkisi olup olmadığını incelemek.
'kır', 'yaz', 'çay' ve 'düş' sözcüklerinin farklı anlamları arasında hiçbir ortak bağ bulunmazken; 'sıva' (isim) ve 'sıva-' (fiil) arasında doğrudan bir anlam bağı (harç ve o harçla kaplama eylemi) olduğu görülür.
Eş sesli sözcüklerde anlamlar tamamen bağımsız olmalıdır; anlam ilişkisi varsa bu sözcükler ortak (kökteş) kök kabul edilir.
3
Sesteşlik göstermeyen kökü belirleyerek doğru seçeneği işaretlemek.
'sıva' sözcüğü anlam ilişkisinden dolayı ortak kök olduğundan sesteşlik özelliği göstermez.
Soruda sesteşlik özelliği göstermeyen sözcük istendiği için ortak kök olan sözcük doğru cevaptır.

Anahtar Kavram

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen cümlelerdeki koyu yazılmış sözcükleri, sağ sütundaki cümlelerde yer alan sesteşlerinin (eş sesli) kullanım anlamlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Aniden bastıran dolu, ekili arazilere ve meyve ağaçlarına ciddi zarar verdi.
Çiftlikteki beyaz kaz sürüsü, gölün kenarında yiyecek arıyordu.
Sokağın sol tarafındaki tarihî konak, mimarisiyle hemen dikkat çekiyordu.
Cümlenin sonuna getirilen ek sözcüğün anlamını tamamen değiştirmişti.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki 'dolu' (yağış) sağ sütundaki 'dolu' (boş olmayan) ile, 'kaz' (hayvan) sağ sütundaki 'kaz' (kazmak fiili) ile, 'sol' (yön) sağ sütundaki 'sol' (solmak fiili) ile, 'ek' (ilave) sağ sütundaki 'ek' (ekmek fiili) ile eşleşmektedir.
Verilen cümlelerdeki koyu yazılmış 'dolu', 'kaz', 'sol' ve 'ek' sözcüklerinin hepsi sesteşlik özelliğine sahiptir ve sağ sütunda yer alan cümlelerde bu kelimelerin gerçek anlamlı sesteş eşleri kullanılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki koyu yazılmış sözcükleri saptayın.
Sol sütunda 'dolu', 'kaz', 'sol', 'ek' kelimeleri belirlendi.
Eşleştirme yapılacak temel kelimeleri tespit etmek için.
2
Kelimelerin anlamlarını ve kök türlerini analiz edin.
Sol sütundakiler sırasıyla isim (yağış), isim (hayvan), isim/sıfat (yön) ve isim (ek); sağ sütundakiler ise sırasıyla fiil (solmak), isim/sıfat (dolu), fiil (ekmek) ve fiil (kazmak) olarak tespit edildi.
Sesteşlik ilişkisinin dil bilgisel ve anlamsal boyutunu doğru kurmak için.
3
Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olan gerçek anlamlı kullanımları eşleştirin.
Sol 1 ile Sağ 1, Sol 2 ile Sağ 2, Sol 3 ile Sağ 3, Sol 4 ile Sağ 4 eşleşti.
Sözcüklerin sesteşlik kuralına göre doğru eşleşmesini tamamlamak için.

Anahtar Kavram

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
Soru 7Soru

Yıllar sonra döndüğü bu eski köyde, (I) kuru dalların arasından süzülen rüzgârın sesini dinledi. Çocukluğunda bu (II) çay kenarında ne kadar çok vakit geçirdiğini hatırladı. Evlerin yeni (III) boya kokan duvarları ona geçmişi fısıldıyordu. Pencereden süzülen son (IV) damla, toprağa can veriyordu. Kendine duyduğu (V) güven, buraya adım atmasıyla daha da pekişmişti.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin sesteşi vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II

Cevap

II numaralı 'çay' sözcüğü
Parçadaki II numaralı 'çay' sözcüğü, hem akan küçük su kaynağı hem de demlenerek içilen bitki anlamlarına gelir. Bu iki anlam arasında hiçbir köken veya anlam ilişkisi bulunmadığından bu sözcük sesteş (eş sesli) bir köke sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış sözcüklerin köklerini ve bu köklerin diğer sözcüklerle olan anlam ilişkilerini belirleyin.
Sözcüklerin kökleri sırasıyla 'kuru', 'çay', 'boya', 'damla' ve 'güven'dir.
Sesteşlik ve ortak kök ayrımını yapabilmek için öncelikle sözcük köklerini doğru saptamak gerekir.
2
Sesteş kök ile ortak (köktaş) kök arasındaki farkı uygulayın.
'Kuru', 'boya', 'damla' ve 'güven' sözcüklerinin isim ve fiil biçimleri arasında (kuru-kurumak, boya-boyamak, damla-damlamak, güven-güvenmek) belirgin bir anlam ilişkisi vardır. Dolayısıyla bu kökler ortak köktür. 'Çay' sözcüğü ise 'içecek' ve 'akarsu' olmak üzere aralarında hiçbir anlam bağı bulunmayan iki farklı gerçek anlama sahiptir.
Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı ve aralarında hiçbir anlam ilişkisi bulunmayan sözcükler sesteş kabul edilir.
3
Doğru seçeneği belirleyin.
Sadece II numaralı 'çay' sözcüğünün sesteşi bulunmaktadır.
Tanıma uyan tek sözcük 'çay' olduğu için doğru yanıta ulaşılır.

Anahtar Kavram

Sesteş (Eş Sesli) Kök ile Ortak (Köktaş) Kök Ayrımı
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcükleri, bu sözcüklerin sesteşlik (eş seslilik) veya ortak köklülük özelliklerine göre sağdaki tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bu mevsimde dağ eteklerindeki kır çiçekleri etrafa huzur veren bir koku yayıyordu.
Çocuğun elindeki balondan sızan yaş boya ellerini kirletmişti.
Bahçedeki ağacın kuru dalları rüzgarın etkisiyle yere düştü.
Çatıdaki sızıntıyı önlemek amacıyla kalın bir tabaka halinde sıva hazırladı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki k��r (isim-fiil sesteşi), yaş (isim-isim sesteşi), düştü (fiil-isim sesteşi) ve sıva (ortak kök) sözcükleri sağ sütundaki uygun dil bilgisi özellikleri ve tanımlarla doğru şekilde eşleştirilmiştir.
Eşleştirme, sözcüklerin kök türleri ve sesteşlik durumlarına göre yapılmıştır. Kır sözcüğü isim kökü olup sesteşi fiildir; yaş sözcüğü isim kökü olup sesteşi isimdir; düş- fiil kökü olup sesteşi isimdir; sıva ise sıvamak eylemiyle anlam ilişkisi kurduğu için ortak köktür.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki ilk cümlede geçen 'kır' sözcüğünün kök türü ve sesteşi belirlenir.
'Kır' sözcüğü isimdir (kırlık alan). Sesteşi ise 'kırmak' fiilidir. Aralarında anlam ilişkisi yoktur. Bu durum 'İsim kökü olup sesteşi fiil kökü olan' tanımına uyar.
Sözcüğün kendi türü ile sesteşinin türü arasındaki ilişkiyi tespit etmek için.
2
İkinci cümledeki 'yaş' sözcüğü incelenir.
'Yaş' sözcüğü 'ıslak' anlamında isimdir. Sesteşi olan 'yaş' (ömür) da isimdir. Aralarında anlam bağı yoktur. Bu durum 'İsim kökü olup sesteşi de isim kökü olan' tanımına uyar.
İsim-isim sesteşliğini ayırt etmek için.
3
Üçüncü cümledeki 'düştü' sözcüğünün kökü incelenir.
Sözcüğün kökü 'düş-' (düşmek) fiilidir. Sesteşi olan 'düş' (rüya) ise isimdir. Bu durum 'Fiil kökü olup sesteşi isim kökü olan' tanımına uyar.
Fiil kökenli sesteş sözcüklerin özelliklerini belirlemek için.
4
Dördüncü cümledeki 'sıva' sözcüğü ortak kök yönüyle değerlendirilir.
'Sıva' (isim) ile 'sıvamak' (fiil) arasında anlam ilişkisi vardır. Bu nedenle bu sözcük sesteş değil, ortak (kökteş) köktür. Bu durum son tanıma uyar.
Ortak kök ile sesteş kök arasındaki farkı ortaya koymak için.

Anahtar Kavram

Eş sesli (sesteş) sözcükler ile ortak (kökteş) köklü sözcüklerin dil bilgisel farkları ve kök türleri bakımından sınıflandırılması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 9Soru

Cümle içinde kullanılan bir kelimenin, yazılış ve telaffuz bakımından özdeş olmasına rağmen hiçbir anlam bağı taşımayan başka bir kelime eşinin bulunması sesteşlik (eş seslilik) olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün sesteşi vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ağacın üzerindeki kalın dal, rüzgarın şiddetiyle hafifçe eğildi.

Cevap

Ağacın üzerindeki kalın dal, rüzgarın şiddetiyle hafifçe eğildi. (dal sözcüğü sesteştir)
Neden doğru cevap 'dal' içeren seçenektir: Ağacın dalı anlamındaki 'dal' ismi ile suya girmek anlamındaki 'dal-' fiili arasında hiçbir anlam ilişkisi yoktur. Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olduğu için bu sözcük sesteştir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili olan sözcükleri tek tek inceleyin ve sesteş (eş sesli) olup olmadıklarını belirleyin.
Sözcüklerin hem isim hem de fiil hallerini ve aralarındaki anlam ilişkisini tespit edin.
Eş sesli sözcükler arasında hiçbir anlam bağı bulunmaması gerekir.
2
Ortak (kökteş) kökleri eleyin.
'Boya' (boyamak), 'güven' (güvenmek) ve 'damla' (damlamak) kelimeleri arasında anlam ilişkisi olduğu için ortak köktür, elenir.
Ortak kökler sesteş kabul edilmez.
3
Mecaz anlamdaki sözcükleri eleyin.
'Boş vaatler' ifadesindeki 'boş' kelimesi mecaz anlamdadır, sesteşlik oluşturmaz.
Sesteşliğin oluşabilmesi için her iki kelimenin de gerçek anlamıyla var olması gerekir.
4
Gerçek sesteş sözcüğü bulun.
'Dal' (ağaç dalı) kelimesinin sesteşi 'dal-' (suya dalmak) fiilidir. Aralarında hiçbir anlam ilişkisi yoktur.
Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olan 'dal' kelimesi sesteştir.

Anahtar Kavram

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
Soru 10Soru

Uzak Doğu'nun mistik dağlarından süzülen bu küçük I. çay, vadinin verimli topraklarını besleyerek ovaya ulaşıyordu. Yöre halkının en büyük geçim kaynağı olan tarım, toprakla kurulan sarsılmaz bir II. güven ilişkisine dayanıyordu. Ancak son yıllarda iklim değişikliği yüzünden elde edilen III. kâr oldukça düşmüştü. Çiftçiler, bu durumun üstesinden gelmek için yeni yöntemler arıyor, toprağın IV. tadını ve verimini korumaya çalışıyorlardı. Her şeye rağmen doğanın bu cömert V. kolu, insanları beslemeye devam ediyordu.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisinin sesteşi (eş seslisi) vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I

Cevap

Bir numaralı 'çay' sözcüğünün sesteşi vardır.
Bir numaralı 'çay' sözcüğü hem 'akarsu' hem de 'içecek' anlamlarına gelen ve yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olan gerçek bir sesteş sözcüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerin kökleri ve cümledeki anlamları belirlenir.
Sözcüklerin kök türleri ve hangi anlamda kullanıldıkları tespit edilir.
Sözcüklerin sesteşlik, ortak kök veya yan/mecaz anlam özelliklerini ayırt edebilmek için.
2
Ortak kök (kökteş) olan ve aralarında anlam bağı bulunan 'güven' ve 'tat' sözcükleri elenir.
İki ve dört numaralı sözcüklerin sesteş olmadığı belirlenir.
Güven ve tatmak eylemleri ile güven ve tat isimleri arasında anlam ilişkisi olduğundan bunlar kökteştir, sesteş değildir.
3
Yazımında düzeltme işareti (şapka) bulunan 'kâr' sözcüğü incelenir.
Üç numaralı sözcüğün sesteş olmadığı belirlenir.
Düzeltme işareti alan kelimeler (kâr/kar), yazılış ve okunuş birliği taşımadığından sesteş sayılmaz.
4
Gövde ve yan/mecaz anlam özellikleri gösteren 'kol' sözcüğü incelenir.
Beş numaralı sözcüğün sesteş olmadığı belirlenir.
Kol sözcüğünün farklı kullanımları yan veya mecaz anlam ilişkisi taşır, sesteşlik bağı yoktur.
5
Hem 'akarsu' hem de 'içecek' anlamıyla tamamen farklı gerçek anlamlara sahip olan 'çay' sözcüğü sesteş olarak belirlenir.
Bir numaralı seçeneğin doğru cevap olduğu sonucuna ulaşılır.
Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olan 'çay' sözcüğü eş seslilik kuralına tam olarak uymaktadır.

Anahtar Kavram

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin sesteş olup olmadığını anlamak için köklerin aralarında hiçbir anlam bağı bulunmayan tamamen farklı iki gerçek nesne veya harekete karşılık gelip gelmediği kontrol edilebilir. Eğer kelimeler arasında en ufak bir anlam yakınlığı veya türeme ilişkisi varsa o kelime sesteş olamaz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcükleri, köklerinin dil bilgisel özelliklerine (sesteş kök veya ortak kök olma durumlarına) göre sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bahçedeki sebzeleri sulamak için yaz aylarının kurak geçmemesini ümit ediyorlardı.
Evin dış cephesini tazelemek adına mavi bir boya satın aldık.
Kitaplığındaki bin farklı eseri tek tek inceleyip tasnif etti.
Dürüstlüğüyle tanınan bu insana karşı duyulan güven hiçbir zaman sarsılmadı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cümlelerdeki koyu yazılmış sözcüklerden 'yaz' ve 'bin' sesteş kök açıklamalarıyla (mevsim/yazmak ve sayı/binmek); 'boya' ve 'güven' ise anlam ilişkisi barındıran ortak kök açıklamalarıyla eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede sesteş kökler ile ortak kökler arasındaki anlam bağı kriteri temel alınmıştır. Yaz ve bin sözcükleri, diğer eylem halleriyle aralarında hiçbir anlam ilgisi bulunmadığı için sesteş açıklamalarıyla eşleşir. Boya ve güven sözcükleri ise eylem halleriyle aralarında anlam bağı barındırdığı için ortak kök açıklamalarıyla eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde altı çizili (koyu yazılmış) sözcüklerin cümledeki anlamlarını ve kök türlerini belirleyin.
'yaz' mevsim adı (isim); 'boya' renklendirici madde (isim); 'bin' sayı adı (isim); 'güven' itimat duygusu (isim) olarak kullanılmıştır.
Sözcüklerin sesteş mi yoksa ortak kök mü olduğunu saptamak için öncelikle cümledeki temel anlamlarını doğru analiz etmek gerekir.
2
Her bir sözcüğün yazılışı aynı olan diğer biçimleriyle (fiil veya isim halleriyle) olan anlam ilişkisini değerlendirin.
'yaz' ile 'yaz-', 'bin' ile 'bin-' arasında anlam bağı yoktur. 'boya' ile 'boya-', 'güven' ile 'güven-' arasında ise güçlü bir anlam bağı vardır.
Anlam bağı bulunmayanlar sesteş kök, anlam bağı bulunanlar ise ortak kök sınıfına girer.
3
Belirlenen bu kök özelliklerini sağ sütundaki tanımlarla eşleştirin.
Birinci cümledeki mevsim anlamlı 'yaz' sesteş mevsim/yazmak tanımıyla; ikinci cümledeki 'boya' ortak kök tanımıyla; üçüncü cümledeki sayı anlamlı 'bin' sesteş sayı/binmek tanımıyla; dördüncü cümledeki 'güven' ise ortak kök güven/güvenmek tanımıyla eşleşir.
Tanımlardaki anlam ve kök türü açıklamaları belirlenen sonuçlarla birebir örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler ve Ortak Kök Ayrımı
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 12Soru

Aşağıdaki cümlelerde kalın yazılmış sözcükleri, köklerinin veya kullanımlarının anlamsal/dil bilgisel özelliklerine göre sağ sütundaki tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Girişteki koridorun sol tarafında bulunan kütüphane, günün her saati sessiz ve huzurluydu.
Yıllardır süren bu anlams��z davanın nihayet dostane bir barış ile sonuçlanması herkesi rahatlattı.
Şair, şiirlerinde toplumsal meseleleri ele alırken her zaman estetik bir hâl aramayı da ihmal etmezdi.
Masanın çekmecesindeki eski gözde saklanan mektuplar, geçmişin tüm sırlarını bar��ndırıyordu.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Girişteki koridorun sol tarafında bulunan... cümlesindeki 'sol' sözcüğü gerçek sesteş kök tanımıyla; Yıllardır süren bu anlamsız davanın... cümlesindeki 'barış' sözcüğü ortak kök tanımıyla; Şair, şiirlerinde toplumsal... cümlesindeki 'hâl' sözcüğü düzeltme işaretli sözcük tanımıyla; Masanın çekmecesindeki eski gözde... cümlesindeki 'göz' sözcüğü ise yan anlamlı sözcük tanımıyla eşleşmektedir.
Sol sözcüğü sesteş köktür çünkü 'solmak' fiiliyle hiçbir anlam bağı yoktur. Barış sözcüğü hem isim hem fiil olarak anlam ilişkisi koruduğu için ortak köktür. Hâl sözcüğü düzeltme işareti nedeniyle sesteşlik oluşturamaz. Göz sözcüğü çekmecenin bölmesi anlamında yan anlamlıdır ve sesteş değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde kalın yazılan sözcüklerin (sol, barış, hâl, gözde) temel anlamlarını ve cümledeki işlevlerini belirlemek.
sol (yön ismi), barış (isim), hâl (durum ismi), gözde (çekmece gözü, isim) olarak tespit edilmiştir.
Sözcüklerin sesteşlik ve kök özelliklerini doğru analiz edebilmek için cümle içindeki bağlamlarını anlamak gerekir.
2
Her bir sözcüğün kök türünü ve sesteşlik/kökteşlik durumunu kurallara göre sınıflandırmak.
'sol' sözcüğünün 'solmak' fiiliyle anlam ilişkisi yoktur (sesteş). 'barış' sözcüğünün 'barışmak' fiiliyle anlam ilişkisi vardır (ortak kök). 'hâl' düzeltme işaretli olduğu için sesteş olamaz. 'göz' yan anlamdadır.
Kural dışı durumları (düzeltme işareti, yan anlam, ortak kök) ayırt ederek doğru tanımlarla eşleştirmek.
3
Sınıflandırılan sözcükleri sağ sütundaki tanımlarla eşleştirmek.
sol -> sesteş kök, barış -> ortak kök, hâl -> düzeltme işaretli sözcük, gözde -> yan anlamlı sözcük.
Eşleştirmenin doğruluğunu teyit ederek nihai eşleşme tablosunu oluşturmak.

Anahtar Kavram

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler, Ortak Kök ve Yan Anlam Ayırımı
Tahmini Süre:2m 0s
Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin