Çalışma Psikolojisine Giriş

Bir araştırmacı, bir bakanlıkta çalışanların "etik liderlik" algılarının "örgütsel güven" düzeyleri üzerindeki etkisini incelemek amacıyla çalışanlardan anket yoluyla veri toplamıştır. Araştırmacı, çalışma ortamında herhangi bir değişiklik yapmamış; sadece mevcut durumu, değişkenler arasındaki ilişkiyi saptayarak analiz etmiştir.

Buna göre, söz konusu araştırma tasarımı ve değişkenlerin sınıflandırılmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

20. yüzyılın başlarında çalışma psikolojisinin gelişim sürecinde, Frederick W. Taylor'ın öncülük ettiği Bilimsel Yönetim Yaklaşımı'ndan, Elton Mayo ve arkadaşlarının Hawthorne Araştırmaları ile temellerini attığı Beşeri İlişkiler (Human Relations) Okulu'na geçiş yaşanmıştır. Bu iki temel yaklaşım arasındaki teorik eksen kayması düşünüldüğünde, işçinin motivasyonu ve verimliliğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi bu değişimin özünü doğru yansıtmaktadır?

Çalışma psikolojisinin öncülerinden Hugo Münsterberg $1913$ yılında yayımladığı *Psychology and Industrial Efficiency* adlı eseriyle bireylerin işe uygunluğuna ve verimliliğe odaklanırken; $1924$-$1932$ yılları arasında gerçekleştirilen Hawthorne Araştırmaları alanda köklü bir paradigma değişimine yol açmıştır.

Buna göre, Hawthorne Araştırmaları’nın çalışma psikolojisi tarihinde 'Beşeri İlişkiler Akımı'nın (Human Relations Movement) doğuşuna zemin hazırlayan temel bulgusu aşağıdakilerden hangisidir?

Hugo Münsterberg tarafından $1913$ yılında yayımlanan *Psychology and Industrial Efficiency* adlı eserle temelleri atılan ve başlangıçta bireysel yetenekler ile iş analizi (psikoteknik) üzerine yoğunlaşan çalışma psikolojisi, $1920$’lerin sonundan itibaren önemli bir paradigma değişimi yaşamıştır. Bu değişimin en somut göstergesi olan Hawthorne Araştırmaları ($1924$-$1932$), o döneme kadar hâkim olan "çalışan verimliliğinin sadece fiziksel koşullar ve ekonomik ödüllerle sağlanabileceği" varsayımını sarsmıştır.

Buna göre Hawthorne Araştırmaları'nın sonuçları dikkate alındığında, çalışma psikolojisinin tarihsel gelişimindeki en temel paradigma değişimi aşağıdakilerden hangisidir?

$19. yüzyılın$ sonlarından $1920$’lerin ortalarına kadar çalışma psikolojisi, büyük oranda Hugo Münsterberg’in öncülüğünü yaptığı ve bireysel yeteneklerin iş analiziyle eşleştirilmesine dayanan "psikoteknik" bir perspektifle yönetilmiştir. Ancak $1924$-$1932$ yılları arasında yürütülen Hawthorne Araştırmaları, bu disiplinin teorik zemininde köklü bir paradigma değişimine yol açmıştır.

Bu tarihsel dönüşümün özü ve Hawthorne Araştırmaları'nın çalışma psikolojisi literatürüne kazandırdığı en temel çıkarım dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi "beşeri ilişkiler" ekolünün klasik yönetim ve psikoteknik anlayıştan ayrıldığı temel noktayı temsil eder?

Çalışma psikolojisinin tarihsel gelişim sürecinde, 20. yüzyılın başlarında Hugo Münsterberg gibi isimlerin öncülüğünde ivme kazanan 'Psikoteknik' yaklaşım ile 1930'larda Hawthorne araştırmalarıyla kristalleşen 'Beşeri İlişkiler' (Human Relations) ekolü arasındaki temel paradigmatik fark aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun Ar-Ge ve Strateji Planlama biriminde görev yapacak uzman yardımcılarının seçimi için yapılan bir ön araştırmada, personelin öğrenme hızı ve karmaşık veri setlerini analiz etme performansı ile çeşitli bireysel özellikler arasındaki korelasyonlar (yordama geçerliliği) incelenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen veriler şu şekildedir:

Endüstri ve örgüt psikolojisi literatüründeki meta-analiz bulguları ve yukarıdaki tablo dikkate alındığında; özellikle işin bilişsel karmaşıklığı arttıkça performansı yordama gücü artan ve "Değişken X" ile temsil edilen bireysel farklılık kategorisi aşağıdakilerden hangisidir?

Çalışma psikolojisi, bireyin çalışma ortamındaki davranışlarını, zihinsel süreçlerini ve işe yönelik tutumlarını psikolojik prensipler çerçevesinde inceleyen bir disiplindir. Bu disiplin, insan kaynakları yönetimi gibi alanlarla etkileşim içinde olsa da odak noktası bakımından onlardan ayrılmaktadır. Buna göre, bir organizasyonda gerçekleştirilen aşağıdaki faaliyetlerden hangisi doğrudan çalışma psikolojisinin araştırma ve uygulama kapsamı içerisinde yer almaktadır?

Çalışma yaşamındaki insan faktörünü, bireyin işine yönelik hissettiği duyguları ve bu duyguların örgütsel sonuçlarını bilimsel verilerle analiz eden disiplin çalışma psikolojisidir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi çalışma psikolojisinin incelediği temel konular arasında yer alır?

Bir vergi dairesinde görev yapan Elif Hanım, kurumun yeni uygulamaya koyduğu dijital arşivleme sisteminin iş yükünü azaltacağını ve hataları minimize edeceğine inanmaktadır. Bu yeni sisteme karşı büyük bir memnuniyet duyan Elif Hanım, mesai saatleri dışında bile sistemin nasıl daha etkin kullanılacağına dair gönüllü olarak araştırmalar yapmaktadır.

Buna göre, Elif Hanım'ın sistemin faydalarına ilişkin sahip olduğu bu inanış ve bilgi birikimi, tutumun aşağıdaki bileşenlerinden hangisi ile açıklanır?

Birinci Dünya Savaşı ($1914-1918$), çalışma psikolojisinin laboratuvar ortamından çıkarak geniş kitlelere uygulanmasında ve disiplinin meşruiyet kazanmasında kritik bir dönüm noktası olmuştur. Bu dönemde Amerika Birleşik Devletleri ordusuna alınacak personelin zeka seviyelerine göre sınıflandırılması amacıyla geliştirilen ve okuma-yazma bilmeyenler veya İngilizcesi yetersiz olanlar için de alternatif sunan testler aşağıdakilerden hangisidir?

Çalışma psikolojisi, iş yaşamındaki bireyin davranışlarını, tutumlarını ve zihinsel süreçlerini mikro düzeyde analiz eden bir disiplindir. Ancak çalışma hayatının karmaşıklığı, bu disiplinin diğer bilim dallarıyla sürekli bir etkileşim içerisinde olmasını zorunlu kılar.

Buna göre; analiz odağını 'birey ve bireysel süreçler'den 'toplumsal yapılar, sosyal sınıflar ve gruplar arası ilişkiler' gibi makro birimlere kaydırarak çalışma yaşamını inceleyen disiplin aşağıdakilerden hangisidir?

Yönetim ve çalışma psikolojisi literatüründe; işçiyi sadece fiziksel bir kapasite ve ekonomik bir birim olarak gören 'Bilimsel Yönetim' (Taylorizm) anlayışı ile Hawthorne araştırmaları sonucunda şekillenen 'Beşeri İlişkiler' ekolü arasındaki temel paradigma farklarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda "Rehberlik (Mentörlük) Programı"nın çalışanların kurumsal bağlılık düzeyleri üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmacı; mevcut idari yapı ve personel rejimi nedeniyle çalışanları deney ve kontrol gruplarına rastgele (seçkisiz) dağıtamamış, bunun yerine halihazırda var olan iki farklı şubeyi grup olarak belirlemiştir. Birinci şubedeki çalışanlara mentörlük desteği verilirken, ikinci şubedeki çalışanların mevcut düzeni korunmuştur.

Bu araştırmada kullanılan ve katılımcıların gruplara atanmasında seçkisizliğin sağlanamadığı araştırma yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Çalışma psikolojisi; bireyin iş ortamındaki davranışlarını, zihinsel süreçlerini ve işe yönelik tutumlarını psikolojik prensipler çerçevesinde inceleyen bir disiplindir. Bu disiplin, bireyin işiyle ve çalışma ortamıyla olan etkileşimini anlamlandırmayı hedefler.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi çalışma psikolojisinin doğrudan inceleme konularından biridir?

Hugo Münsterberg, $1913$ yılında yayımlanan "Psychology and Industrial Efficiency" (Psikoloji ve Endüstriyel Verimlilik) adlı eserinde; "en uygun kişinin seçimi", "en uygun işin tasarımı" ve "en iyi etkinin elde edilmesi" başlıkları altında endüstriyel psikolojinin temel uygulama alanlarını tanımlamıştır. Bu yaklaşım, psikolojinin endüstrideki rolünü büyük ölçüde bireysel yeteneklerin teknik iş gerekleriyle eşleştirilmesi (psikoteknik) olarak görmüştür.

Buna göre, Hawthorne Araştırmaları'nın sonuçları, Münsterberg'in temsil ettiği bu "geleneksel" yaklaşımın iş yerindeki hangi kritik boyutu göz ardı ettiğini ampirik olarak ortaya koymuştur?

Hawthorne araştırmaları, çalışma psikolojisinde klasik yönetim anlayışının temelini oluşturan "insan sadece maddi ödüllerle motive olur" varsayımını sarsarak yeni bir yaklaşımın kapısını açmıştır. Bu araştırmalar sonucunda, bireyin iş yerindeki verimliliğinin sadece fiziksel koşullara veya ücrete değil; bir grubun parçası olma, değer görme ve sosyal kabul ihtiyacına da bağlı olduğu saptanmıştır.

Buna göre, Hawthorne araştırmaları ile literatüre kazandırılan ve bireyi sosyal ihtiyaçları olan bir varlık olarak tanımlayan insan modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Yönetim ve çalışma psikolojisi literatüründe; örgütü birbiriyle etkileşim hâlinde olan alt birimlerden oluşan, çevresinden girdi alıp onu işleyen ve dış dünyaya çıktı sunan dinamik bir "açık sistem" olarak tanımlayan; parçalar arasındaki karşılıklı bağımlılığı ve sinerji kavramını vurgulayan temel yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda yürütülen modernizasyon çalışmaları kapsamında, personelin iş yükü otomatize edilmiş ve birim zamandaki çıktı miktarı $$ artmıştır. Ancak yapılan psikometrik ölçümlerde, personelin kurumsal bağlılık hissinin zayıfladığı, 'rol belirsizliği' yaşamadıkları halde işe karşı duygusal bir tükenmişlik içine girdikleri gözlemlenmiştir. Bu paradoksal durumu inceleyen bir kurul; meselenin sadece üretim fonksiyonlarındaki girdi-çıktı optimizasyonu (Çalışma Ekonomisi) veya kurum içi hiyerarşik güç mesafesi (Çalışma Sosyolojisi) ile açıklanamayacağını, 'bireyin işin içeriğini anlamlandırma biçimi' üzerinde durulması gerektiğini belirtmiştir.

Buna göre, kurulun bu değerlendirmesi Çalışma Psikolojisi'nin diğer bilim dallarıyla ilişkisi bağlamında aşağıdakilerden hangisini en güçlü şekilde vurgulamaktadır?

Çalışma psikolojisi literatüründe insan doğasına ilişkin varsayımlar kronolojik bir gelişim izlemiştir. Frederick W. Taylor’ın 'Rasyonel-Ekonomik İnsan', Elton Mayo’nun 'Sosyal İnsan' ve Abraham Maslow ile Douglas McGregor’un 'Kendini Gerçekleştiren İnsan' modellerinin ardından Edgar Schein, tüm bu modellerin tek başına yetersiz olduğunu savunarak 'Karmaşık İnsan' (Complex Man) modelini ortaya koymuştur. Bu modele göre, örgüt içi süreçlerde çalışanların motivasyonunu ve performansını artırmak isteyen bir yöneticinin benimsemesi gereken temel strateji aşağıdakilerden hangisidir?