Türkiye'nin Platoları

Türkiye'deki platoların oluşum süreçleri incelendiğinde; bazı platoların yatay duruşlu tabaka düzlüğü niteliğinde olduğu, bazılarının ise kalkerli yapı üzerinde gelişen karstik süreçlerle şekillendiği görülür. Akdeniz Bölgesi'ndeki Teke ve Taşeli platoları karstik oluşumlu platoların en tipik örnekleridir.

Buna göre; Teke ve Taşeli platoları ile benzer şekilde, bünyesindeki kalkerli (kireç taşı) yapı ve yüzeyinde bulunan çok sayıda erime çukuru (obruk) ile bölgedeki diğer platolardan ayrılan İç Anadolu platosu aşağıdakilerden hangisidir?

Afyonkarahisar, Eskişehir ve Uşak illeri arasında geniş bir alan kaplayan Yazılıkaya Platosu'ndan hareket ederek Erzurum-Kars Platosu'na doğru yolculuk yapan bir araştırmacı, her iki platonun coğrafi özelliklerini karşılaştırmaktadır. Buna göre, araştırmacının ulaştığı Erzurum-Kars Platosu'nda, hareket noktası olan Yazılıkaya Platosu'na göre aşağıdakilerden hangisinin daha düşük olduğunu gözlemlemesi beklenir?

Türkiye'de platoların ortalama yükseltisi, ülkemizin genel topografik özelliklerine bağlı olarak batıdan doğuya doğru artış göstermektedir. Bu durum, platolar üzerindeki sıcaklık değerlerini ve ekonomik faaliyet türlerini de doğrudan etkilemektedir. Buna göre, Türkiye'nin ortalama yükseltisi en fazla olan ve lav tabakalarının geniş alan kapladığı platoları aşağıdakilerin hangisinde bir arada verilmiştir?

Türkiye'de karstik süreçler sonucunda oluşan ve üzerinde lapyalar, dolinler gibi yer şekillerinin yaygın olduğu Teke ve Taşeli platolarında, yıllık yağış miktarı çevrelerine göre az olmamasına rağmen yüzey suları bakımından fakir bir yapı gözlenmektedir.

Bu platolarda yüzey sularının yetersiz olmasında ve buna bağlı olarak tarımsal faaliyetlerin kısıtlanmasında aşağıdakilerden hangisi temel nedendir?

Başkent Ankara'nın güney ve güneybatısında konumlanan bu plato alanı, yatay uzanışlı tortul kütlelerin akarsularca yarılmasıyla meydana gelmiştir. Yarı kurak iklim şartlarının hüküm sürdüğü bu sahada, tarımsal faaliyetler büyük oranda yağışa bağlı olarak (kuru tarım) yürütülmekte ve bozkır bitki örtüsü nedeniyle küçükbaş hayvancılık ön plana çıkmaktadır.

Bazı coğrafi ve ekonomik özellikleri verilen bu plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde geniş bir alan kaplayan platolar; oluşum süreçleri, yükseltileri ve üzerinde yürütülen ekonomik faaliyetler bakımından büyük farklılıklar gösterir. Bazı platolar deniz seviyesine yakın aşınım düzlükleri iken, bazıları lav örtüsü veya karstik süreçlerle şekillenmiştir.

Buna göre, Türkiye'deki platoların genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki plato ve karakteristik özellik eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'deki platoların büyük bir bölümü, $3.$ jeolojik zamanın sonu ile $4.$ jeolojik zamanın başındaki epirojenik yükselmelere bağlı olarak ortalama $1000$ metrenin üzerinde yer alan geniş düzlüklerdir. Ancak Marmara Bölgesi'nde bulunan bir plato sahası, deniz seviyesine yakın yükseltisi ($150-200$ m) ve "aşınım düzlüğü" (peneplen) özelliği taşımasıyla bu genel genellemenin dışında kalmaktadır. Aynı zamanda bu saha, Türkiye'de sanayi, ticaret ve ulaşımın en yoğun olduğu bölgedir.

Bu özelliklere sahip olan plato aşağıdakilerden hangisidir?

Coğrafya öğretmeni, Türkiye'nin yer şekilleri konusunu işlerken öğrencilerine platolarla ilgili şu bilgileri vermiştir:

'Türkiye'de geniş alan kaplayan bazı platolar, geçmiş jeolojik dönemlerde deniz veya göl tabanlarında birikmiş olan tortul tabakaların toptan yükselmesi ve sonrasında akarsular tarafından derin bir şekilde yarılmasıyla oluşmuştur. Yüzeyleri genellikle yatay uzanışlı tabakalardan meydana gelen bu alanlara tabaka düzlüğü platoları denir ve ülkemizin iç kesimlerinde oldukça geniş yer tutarlar.'

Öğretmenin özelliklerini anlattığı bu plato türüne, aşağıdakilerden hangisi örnek olarak gösterilemez?

Türkiye'de platoların oluşum süreçleri, litolojik yapıları ve klimatolojik özellikleri arasındaki etkileşim, bu sahalardaki arazi kullanımı üzerinde belirleyici bir rol oynar. Bu bağlamda, Türkiye'nin plato sahaları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru bir değerlendirmedir?

İç Anadolu Bölgesi, sahip olduğu geniş düzlükler ile ülkemizin tahıl üretimi ve küçükbaş hayvancılık faaliyetlerinde çok önemli bir yere sahiptir. Bölgede yer alan platolar çoğunlukla yatay duruşlu (tabaka düzlüğü) özelliğindedir.

Buna göre; Ankara ile Konya illeri arasında, Tuz Gölü'nün batısında geniş bir alan kaplayan ve ülkemizin en önemli 'tahıl ambarlarından' biri konumunda olan platomuz aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de platoların geniş yer kapladığı İç Anadolu Bölgesi'nde, platolar genellikle tabaka düzlüğü karakterindedir ve tahıl tarımı ile küçükbaş hayvancılık için elverişlidir. Ancak bu bölgedeki bir plato, yüzey sularının azlığına rağmen yer altı su seviyesindeki değişimler ve karstik erimeler sonucu oluşan devasa doğal kuyularla (obruklar) diğerlerinden ayrılmaktadır. Tuz Gölü'nün hemen güneyinde yer alan ve Konya-Aksaray çevresini kapsayan bu plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de platolar; oluşum süreçlerine göre tabaka düzlüğü (yatay duruşlu), karstik, lav (volkanik) ve aşınım (yontukdüz) platoları olarak dört ana gruba ayrılmaktadır. Platoların oluşum kökenleri, üzerlerindeki toprak yapısını, su kaynaklarını ve buna bağlı olarak gelişen ekonomik faaliyetleri doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, Türkiye'deki platolar ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de platolar, akarsular tarafından derince yarılmış ve çevresine göre yüksekte kalmış geniş düzlüklerdir. İç Anadolu Bölgesi, Türkiye'de bu yer şekillerinin en yaygın olduğu ve 'tabaka düzlüğü' (yatay duruşlu) platoların geniş yer kapladığı bir bölgedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi İç Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde yer alan platolardan biri değildir?

Türkiye'deki platoların yükseltisi batıdan doğuya doğru belirgin bir şekilde artış gösterir. Bu durum, platoların iklim koşullarını, doğal bitki örtüsünü ve dolayısıyla insan faaliyetlerini doğrudan etkiler. Ortalama yükseltisi $2000$ metrenin üzerinde olan bazı platolarda kışlar sert ve uzun geçerken, yazlar ise serin ve yağışlı geçmektedir.

Bu özelliklere sahip olan ve yaz yağışlarıyla yeşeren gür çayırlar sayesinde büyükbaş hayvancılığın en önemli ekonomik faaliyet haline geldiği plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de platoların oluşumunda etkili olan ana kaya (litolojik) yapı, bu sahalarda gelişen zonal toprakların kimyasal ve fiziksel özelliklerini doğrudan etkilemektedir. Örneğin; kireç taşlarının (kalker) yaygın olduğu alanlarda kireç yönünden zengin topraklar oluşurken, volkanik sahalarda mineralce zengin topraklar gelişir.

Buna göre, aşağıdaki plato ve üzerinde yaygın olarak görülen zonal toprak tipi eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

Türkiye'de platolar, üzerinde bulundukları arazinin jeolojik yapısına ve dış kuvvetlerin aşındırma süreçlerine bağlı olarak farklı şekillerde oluşmuştur. Bazı sahalarda kalkerli (kireç taşı) yapının çözünmesiyle 'karstik platolar' meydana gelirken, bazı sahalarda ise volkanizma sonucu yüzeye çıkan lavların akarsular tarafından derin vadilerle parçalanmasıyla 'lav (volkanik) platoları' oluşmuştur. Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla bir 'karstik' ve bir 'lav' platosu örneği doğru verilmiştir?

Türkiye'de platolar, oluşum süreçlerine ve üzerinde bulundukları arazinin yapısına göre farklı fiziksel ve ekonomik özellikler göstermektedir. Bu yer şekillerinin genel özellikleri ve dağılışı dikkate alındığında, aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'deki platoların oluşum süreçleri, ortalama yükseltileri ve sahip oldukları toprak özellikleri bölgeler arasında farklılık göstermektedir. Bu fiziksel özellikler, platolar üzerindeki nüfus dağılışını ve temel ekonomik faaliyet türlerini doğrudan şekillendirmiştir.

Buna göre, aşağıda verilen plato ve özellik eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'deki platoların büyük bir kısmı yatay duruşlu (tabaka düzlüğü) karakterde olmasına rağmen, bazı sahalarda kayaç yapısının etkisiyle karstik süreçler ön plana çıkmıştır. Bu tür platolar denilince akla ilk olarak Akdeniz Bölgesi'ndeki Teke ve Taşeli platoları gelse de, İç Anadolu Bölgesi'nde de benzer şekilde kireç taşlarının (kalker) çözünmesiyle şekillenmiş alanlar mevcuttur.

Buna göre, İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve ismini bölgedeki yaygın karstik çöküntülerden alan plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin platoları oluşum süreçlerine göre farklı sınıflara ayrılmaktadır. İç Anadolu Bölgesi'ndeki platoların büyük bir kısmı 'tabaka düzlüğü' (yatay duruşlu) karakterindeyken, bölgenin güneyinde yer alan bir plato; kalkerli yapısı, yer altı sularının etkisiyle oluşan lapyaları ve büyük çöküntü kuyularıyla Akdeniz Bölgesi'ndeki Teke ve Taşeli platolarıyla litolojik benzerlik göstermektedir. Bu durum, platonun yüzey suları bakımından fakir kalmasına ve tarımsal verimliliğin kısıtlanmasına yol açmıştır.

Bu özelliklere sahip olan ve adını bölgedeki özgün jeolojik çöküntülerden alan plato aşağıdakilerden hangisidir?