Examkin

Sözcükte Yapı

119 questions

Question 101Question →

Modernizmin (I)kavşağında duran günümüz insanı, (II)yalnızlığı bir sığınak olarak görse de toplumsal (III)bağlarından tamamen kopamaz. Kendi (IV)yaşantısını kurgularken geçmişin kültürel (V)birikiminden kopuk bir gelecek inşa etmesi mümkün değildir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerin yapısal özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: V. sözcük, fiil kökünden türetilmiştir ve hem yapım hem çekim eki almıştır.

Answer

Beşinci sözcük olan 'birikiminden' sözcüğünün kökü 'bir' ismidir; ifade edilenin aksine fiil köklü değildir.
Beşinci sözcüğün (birikiminden) kökü 'bir' sözcüğüdür ve bu sözcük tür bakımından bir isimdir. Seçenekte ise sözcüğün 'fiil köklü' olduğu iddia edildiği için bu bilgi yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci sözcüğün kök ve ek analizini yapın.
Kavuş- (Fiil Kök) + -ak (Fiilden İsim Yapım Eki) + -ı (İyelik) + -n + -da (Bulunma). Ünlü düşmesi (u) vardır.
Sözcüğün kökenini ve ses olayını belirlemek için.
2
İkinci sözcüğün türeme aşamalarını inceleyin.
Yalın (İsim Kök) + -ız (Yapım Eki) = Yalnız (Gövde). Yalnız + -lık (Yapım Eki) = Yalnızlık (Gövdeden türemiş).
Sözcüğün gövdeden türeyip türemediğini anlamak için.
3
Üçüncü sözcüğün eklerini kontrol edin.
Bağ (İsim Kök) + -lar (Çoğul) + -ı (İyelik) + -n + -dan (Ayrılma). Hiç yapım eki yoktur.
Sözcüğün yapı bakımından basit olup olmadığını teyit etmek için.
4
Dördüncü sözcüğün yapım eklerini analiz edin.
Yaş (İsim Kök) + -a (İsimden Fiil Yapım Eki) -> Yaşa- (Fiil Gövdesi) + -ntı (Fiilden İsim Yapım Eki) -> Yaşantı.
Farklı türdeki yapım eklerinin varlığını doğrulamak için.
5
Beşinci sözcüğün kökünü en küçük anlamlı parçaya indirgeyin.
Sözcüğün kökü 'bir' ismidir. 'Bir' (İsim) -> 'Birik-' (İsimden Fiil) -> 'Birikim' (Fiilden İsim).
Kökün türünü belirleyerek yanlış ifadeyi saptamak için.

Key Concept

Türkçede sözcük kökleri isim veya fiil olabilir; 'birikmek' gibi bazı fiiller isim köklerinden (-ik ekiyle) türetilir.

Hints

1
Sözcüklerin köklerini bulurken anlam ilişkisini koruyarak en küçük parçaya kadar inmeye çalışın.
2
'Birikmek' ve 'Kavşak' gibi sözcükler, kökleri genellikle karıştırılan veya ses olayına uğrayan kritik kelimelerdir.
3
Beşinci sözcüğün kökü olan 'bir' sayısı, üzerine aldığı ekle 'bir araya gelmek, çoğalmak' anlamına gelen bir fiile dönüşmüştür.

Practice More

Sözcükte yapı konusunu pekiştirmek için 'sesteş kök' (gül, yol, yaz gibi) barındıran ve ek aldığında türü değişen sözcükleri analiz edin.

Alternative Method

Sözcüklerin yapıca basit, türemiş veya birleşik olduğunu belirlemek için önce yapım eki alıp almadığına bakın. Eğer bir sözcükte '-ik, -la, -ntı' gibi anlam/tür değiştiren ekler varsa o sözcük türemiştir.
Estimated Time:2m 0s
Question 102Question →

Kamu (I)çalışanlarının (II)başarısı, (III)yürütülen projelerin (IV)verimliliği ile (V)ölçülür.

Bu cümlede numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: II

Answer

Sözcüklerin kökleri incelendiğinde 'başarısı' sözcüğünün kökünün 'baş' isimi olduğu, diğerlerinin ise fiil köklü olduğu görülür.
Doğru cevap olan 'başarısı' sözcüğünün kökü 'baş' ismidir. Türkçede 'baş' isminden '-ar' yapım ekiyle 'başarmak' fiili türetilmiştir. Diğer tüm sözcüklerin kökü ise eylem bildiren fiil kökleridir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) belirlemek.
(I) çalış-, (II) baş, (III) yür-, (IV) ver-, (V) ölç-.
Sözcük yapısı analizinde ilk adım kök tespitidir.
2
Köklerin türlerini (isim veya fiil) ayırt etmek.
çalış- (Fiil), baş (İsim), yür- (Fiil), ver- (Fiil), ölç- (Fiil).
Mastat eki (-mak/-mek) alabilenler fiil, alamayanlar isim köküdür.
3
Farklı olan kök türünü seçmek.
İsim köküne sahip olan 'başarısı' sözcüğü diğerlerinden ayrılır.
Soruda kök türü bakımından farklı olan istenmektedir.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Hints

1
Köklerin yanına '-mak / -mek' ekini getirerek hangilerinin eylem bildirdiğini kontrol edin.
2
'Başarı' kelimesinin bir şeyi sonuçlandırmak, en tepeye (başa) taşımak anlamıyla ilişkisini düşünün.
3
Seçeneklerden dört tanesi fiil köklüdür (çalış-, yür-, ver-, ölç-); sadece bir tanesi isim köküdür.

Practice More

İsim kökünden fiil türeten ekleri (baş-ar, göz-le, su-la gibi) inceleyerek kelime haznenizi geliştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 103Question →

Kurum içi eğitim faaliyetleri kapsamında başlatılan (I) yeni çalışma programında, personelin yazışmalar (II) konusundaki kabiliyeti sorgulayıcı (III) bir yöntemle değerlendirilmiş; temel ilkelerimizi benimseyen (IV) bir hizmet anlayışıyla arşiv bakımı (V) sürecine hız kazandırılmıştır.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi "gövdeden türemiş" bir sözcük değildir?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Arşiv bakımı ifadesindeki 'bakımı' sözcüğü, sadece bir yapım eki aldığı için gövdeden türemiş değildir.
Beşinci sözcük olan 'bakımı', 'bak-' fiil köküne gelen '-ım' fiilden isim yapım eki ile 'bakım' gövdesine dönüşmüştür. Ancak bu gövde üzerine başka bir yapım eki gelmemiş, sadece iyelik eki olan '-ı' (çekim eki) gelmiştir. Gövdeden türeme için en az iki yapım eki gerektiğinden, bu sözcük sadece türemiş bir sözcüktür.

Step-by-Step Solution

1
Gövdeden türeme kavramını tanımla.
Bir sözcüğün 'gövdeden türemiş' olması için en az iki yapım eki (kök + yapım eki = gövde; gövde + yapım eki = gövdeden türemiş) alması gerekir.
Sözcük yapısı sorularında basit, türemiş ve gövdeden türemiş ayrımını yapmak temel adımdır.
2
Sözcükleri eklerine ve köklerine ayır.
I. baş-la-t-ıl-an (4 yapım eki), II. yaz-ı-ş-ma (3 yapım eki), III. sor-gu-la-y-ıcı (3 yapım eki), IV. ben-im-se-y-en (2 yapım eki), V. bak-ım-ı (1 yapım eki).
Her bir sözcüğün kaç tane yapım eki aldığını belirlemek gerekir.
3
Yapım eki sayılarını karşılaştır.
V numaralı sözcük gövdeden türeme kuralına uymaz.
Beşinci sözcük olan 'bakımı' sadece '-ım' yapım ekini almıştır; sondaki '-ı' eki ise iyelik (çekim) ekidir. Diğer tüm sözcükler en az iki yapım eki alarak gövde halinden tekrar türetilmiştir.

Key Concept

Gövdeden Türemiş Sözcük

Hints

1
Bir sözcüğün gövde olabilmesi için bir tane yapım eki alması yeterlidir; ancak 'gövdeden türemesi' için o gövdenin üzerine en az bir tane daha yapım eki gelmelidir.
2
Sözcükleri analiz ederken fiilimsi eklerinin (-an, -ma, -ış gibi) de birer yapım eki olduğunu unutmayın.
3
Beşinci sözcüğü kök ve eklerine ayırdığınızda; bak- fiil kökü, -ım fiilden isim yapım eki ve -ı iyelik (çekim) eki olduğunu göreceksiniz. Toplamda kaç yapım eki var?

Practice More

Benzer bir paragrafta 'yansımadan türemiş' veya 'birleşik yapılı' sözcükleri bulmaya çalışarak yapı konusunu pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklerdeki yapım eklerini sayın. Eğer yapım eki sayısı ≥ 2 ise o sözcük gövdeden türemiştir. Eğer yapım eki sayısı = 1 ise sadece türemiştir. Eğer yapım eki sayısı = 0 ise basittir.
Estimated Time:1m 15s
Question 104Question →

Resmî işlemler sırasında tutulan tüm kayıtlar, arşivde güvenli bir şekilde muhafaza edilmektedir.

Bu cümledeki altı çizili sözcük, yapısı bakımından aşağıdakilerden hangisiyle benzerlik gösterir?

Show answer & explanation

Answer: Yeni personelin dosyaları masaya bırakıldı.

Answer

Dosyaları sözcüğünün bulunduğu seçenek doğrudur çünkü hem kök sözcük hem de örnekteki sözcük basit yapılıdır.
Örnekteki 'kayıtlar' sözcüğü yapım eki almadığı için basit yapılıdır. Seçeneklerde yer alan 'dosyaları' sözcüğü de herhangi bir yapım eki almamış, sadece çoğul ve belirtme hali/iyelik ekleri almıştır. Dolayısıyla yapıca birbirine benzerler.

Step-by-Step Solution

1
Örnek sözcüğü eklerine ayırın.
Kayıt (kök) + -lar (çoğul eki)
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Eklerin türünü analiz edin.
Kayıt sözcüğü isim köküdür, '-lar' eki ise anlamı değiştirmeyen bir çekim ekidir.
Yapım eki almayan sözcükler basit yapılı kabul edilir.
3
Seçeneklerdeki sözcüklerin yapılarını inceleyerek basit olanı bulun.
Dosyaları sözcüğü 'dosya' köküne gelen çekim eklerinden oluştuğu için basittir.
Diğer seçeneklerdeki sözcükler (sor-u, bil-gi, yaz-ı, baş-ar-ı) en az bir yapım eki almıştır.

Key Concept

Basit yapılı sözcükler yapım eki almazlar, sadece çekim eki alabilirler.

Hints

1
Sözcüğün basit mi yoksa türemiş mi olduğunu anlamak için 'yapım eki' alıp almadığına bakın.
2
Çoğul ekleri (-lar/-ler) ve hal ekleri kelimenin anlamını değiştirmez, dolayısıyla kelimeyi türemiş yapmaz.
3
'Kayıtlar' ve 'Dosyaları' kelimelerinin kökleri ile ekleri arasındaki ilişkiyi kıyaslayın; her ikisinin de anlam değiştiren bir ek almadığını göreceksiniz.

Practice More

Basit, türemiş ve birleşik sözcük farklarını pekiştirmek için fiilden türeyen isimleri listeleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 105Question →

Kamu kurumlarında huzurlu bir yaşam (I) ortamı sağlamak için yapılan seçimler (II) ve personelin sağladığı verim (III), hazırlanan projelerdeki çizim (IV) detayları ve periyodik bakım (V) çalışmalarıyla desteklenmelidir.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: I

Answer

Numaralanmış sözcükler arasında kökü isim olan tek sözcük 'yaşam' kelimesidir; diğer dört sözcüğün kökü ise fiildir.
Soru kök türünü sormaktadır. 'Yaşam' sözcüğünün kökü 'yaş' ismidir. Bu kök üzerine '-a' fiil yapan yapım eki gelmiş (yaş-a-), ardından '-m' isim yapan yapım eki eklenerek (yaş-a-m) kelime türetilmiştir. Dolayısıyla kelimenin aslı bir isimdir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini belirleyin.
yaş-a-m, seç-im, ver-im, çiz-im, bak-ım
Sözcüğün yapısını ve kök türünü anlamak için en küçük anlamlı parçaya (kök) inilmelidir.
2
Köklerin türünü (isim veya fiil) kontrol edin.
yaş (isim), seç- (fiil), ver- (fiil), çiz- (fiil), bak- (fiil)
Kök türü belirlenirken -mak/-mek mastar ekinin getirilip getirilemediğine bakılır (yaş-mak olmaz, seç-mek olur).
3
Farklı olan kök türünü tespit edin.
İsim köklü olan 'yaşam' sözcüğü diğerlerinden farklıdır.
Beş sözcükten dördü fiil köklü, biri isim köklüdür.

Key Concept

Sözcük kökleri isim ve fiil olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Bir sözcüğün köküne mastar eki (-mak/-mek) getirilebiliyorsa fiil kökü, getirilemiyorsa isim köküdür. 'Yaş' (hayat süresi) kökü isimdir ve üzerine gelen eklerle türetilmiştir.

Hints

1
Sözcüklerin köklerine -mak/-mek mastar eki getirmeyi deneyin.
2
'Yaşamak' eyleminin kökü olan 'yaş' sözcüğü bir fiil midir yoksa bir varlığın/kavramın adı mıdır?
3
'Yaşam' kelimesi 'yaş' isminden türemiştir, diğer dört kelime ise doğrudan eylem (fiil) kökenlidir.

Practice More

İsimden fiil yapan ekler (yaş-a-) ve fiilden isim yapan ekler (seç-im) arasındaki farkları pekiştirmek için benzer kelime tahlilleri yapabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcükleri kök ve eklerine ayırarak yanlarına 'İ' (İsim) veya 'F' (Fiil) yazarak gruplandırma yapabilirsiniz.
Estimated Time:1m 10s
Question 106Question →

Bir kamu kurumunun strateji belgesinde geçen aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından (basit, türemiş, birleşik) diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Toplantıda alınan yeni kararlar resmî gazetede yayımlandı.

Answer

Toplantıda alınan yeni kararlar resmî gazetede yayımlandı cümlesindeki 'kararlar' sözcüğü yapısı bakımından basittir.
"Kararlar" sözcüğünün kökü "karar" ismidir. Bu köke gelen "-lar" eki çokluk ekidir ve Türkçede çokluk ekleri birer çekim ekidir. Yapım eki almayan veya sadece çekim eki alan sözcükler yapı bakımından "basit" sayılır. Bu nedenle bu sözcük, diğer seçeneklerdeki türemiş sözcüklerden ayrılmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini tespit edin.
Seçim (seç-), Başarı (baş), Kararlar (karar), Önemli (ön), Verimli (ver-)
Sözcüğün yapısını belirlemek için öncelikle anlamlı en küçük parçası olan kökü bulmak gerekir.
2
Sözcüklerin aldıkları eklerin türünü (yapım eki mi, çekim eki mi) inceleyin.
Seç-im (yapım), Baş-ar-ı (yapım), Karar-lar (çekim), Ön-em-li (yapım), Ver-im-li (yapım)
Yapım ekleri sözcüğün anlamını veya türünü değiştirerek türemiş sözcük oluştururken; çekim ekleri sözcüğün yapısını değiştirmez.
3
Yapı türlerini sınıflandırarak farklı olanı bulun.
A, B, D ve E seçeneklerindeki sözcükler türemiş; C seçeneğindeki 'kararlar' sözcüğü ise basittir.
Sadece çekim eki alan veya hiç ek almayan sözcükler basit; en az bir yapım eki alanlar ise türemiş kabul edilir.

Key Concept

Sözcükte Yapı (Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı)

Hints

1
Bir sözcüğün 'basit' olması için hiç yapım eki almaması gerekir; sadece çekim eki alabilir.
2
Altı çizili sözcüklerin köklerini bulun. Örneğin 'seçim'in kökü 'seç-', 'kararlar'ın kökü 'karar'dır.
3
'-lar / -ler' çokluk ekidir ve bir çekim ekidir. Diğer sözcüklerdeki '-im', '-ar', '-li' gibi ekler ise anlamı değiştiren yapım ekleridir.

Practice More

Benzer şekilde fiilden fiil veya isimden isim yapan yapım eklerini içeren örnekleri inceleyerek bilginizi pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüğü ekine köküne ayırırken, ek geldiğinde sözcüğün anlamında yeni bir kavram oluşup oluşmadığına bakın. Karar -> Kararlar (Hala aynı kavram, sadece sayısı arttı), Seç -> Seçim (Eylemden bir sürece/sonuca dönüştü, anlam değişti).
Estimated Time:45s
Question 107Question →

Türkçede sözcük kökleri; varlık ve kavramları karşılayan isim kökleri ile iş, oluş ve hareket bildiren fiil kökleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Bahçedeki ekinleri korumak için büyük bir korkuluk yapmışlar.

Answer

Bahçedeki ekinleri korumak için yapılan 'korkuluk' sözcüğünün kökü 'kork-' fiilidir; diğer seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri ise isimdir.
Korkuluk sözcüğü 'kork-' fiil kökünden türemiştir. Önce '-u' yapım ekiyle 'korku' ismine, ardından '-luk' ekiyle 'korkuluk' ismine dönüşmüştür. Diğer seçeneklerdeki yaz, söz, tuz ve göz sözcükleri ise doğrudan bir varlığı veya kavramı karşılayan isim kökleridir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcükleri eklerinden ayırarak anlamlı en küçük parçalarını (köklerini) belirlemek.
Yaz-lık, söz-lük, kork-u-luk, tuz-luk, göz-lük.
Sözcüğün yapısını ve kök türünü belirlemek için yapım ve çekim eklerini ayırmak gerekir.
2
Belirlenen köklerin türünü (isim veya fiil) kontrol etmek.
Yaz (İsim), Söz (İsim), Kork- (Fiil), Tuz (İsim), Göz (İsim).
Kökün sonuna '-mak/-mek' eki getirilerek fiil olup olmadığı test edilebilir.
3
Farklı olan kök türünü tespit etmek.
Kork- kökü fiil, diğerleri isimdir.
Soruda istenen farklı kök türünü bulma hedefine ulaşılır.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Hints

1
Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra sonlarına '-mak/-mek' eki getirmeyi deneyin.
2
'Yaz-mak' fiili ile 'yaz' mevsimi arasındaki farka cümlede kullanıldığı anlam üzerinden dikkat edin.
3
Korkuluk sözcüğü 'korkmak' eyleminden türetilmiştir, diğerleri ise doğrudan isimlerden türemiştir.

Practice More

Fiilden isim yapım ekleri ile isimden isim yapım ekleri arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcük köküne '-mak' getirdiğinizde anlamlı oluyorsa fiil (kork-mak), anlamsız oluyorsa isimdir (söz-mek, tuz-mak gibi).
Estimated Time:45s
Question 108Question →

Türkçede sözcük kökleri, taşıdıkları anlama göre "isim kökleri" ve "fiil kökleri" olmak üzere iki temel gruba ayrılır. İsim kökleri varlık ve kavramları; fiil kökleri ise iş, oluş ve hareketleri bildirir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Vatandaşların başvurusu için sorgu ekranı güncellendi.

Answer

Sorgu sözcüğü, "sor-" fiil kökünden türediği için kök türü bakımından diğer seçeneklerdeki isim köklü sözcüklerden ayrılır.
Sorgu sözcüğünün anlamlı en küçük parçası olan "sor-" kısmı bir eylem bildirdiği için fiil köküdür. Diğer seçeneklerdeki taş, su, göz ve süt kelimeleri ise varlıkları karşıladığı için isim köküdür.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini belirle.
Taşlık -> taş, Sucu -> su, Sorgu -> sor-, Gözlük -> göz, Sütçü -> süt.
Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bularak kök türünü tespit etmek gerekir.
2
Köklerin isim mi yoksa fiil mi olduğunu kontrol et.
Taş (isim), Su (isim), Sor- (fiil), Göz (isim), Süt (isim).
Kökün sonuna -mak/-mek eki getirilebiliyorsa fiil, getirilemiyorsa isim köküdür.
3
Farklı olan kök türünü işaretle.
Sorgu sözcüğünün kökü eylem (fiil) bildirirken diğerleri varlık (isim) bildirir.
Soruda kök türü bakımından farklı olan seçenek istenmektedir.

Key Concept

Sözcük Kökleri (İsim ve Fiil Kökü Ayrımı)

Hints

1
Sözcüklerin kökünü bulmak için kelimenin anlamlı en küçük parçasını ve kelimenin tamamıyla anlam ilişkisini düşünün.
2
Bulduğunuz kökün sonuna -mak/-mek ekini getirmeyi deneyin. Hangisinde bu ek anlamlı bir eylem oluşturuyor?
3
Taş, su, göz ve süt kelimeleri birer nesne adıdır. Ancak 'sorgu' kelimesinin kökü olan 'sor' bir iş bildirmektedir.

Practice More

İsimden fiil veya fiilden isim yapan ekleri inceleyerek kelime türetme egzersizleri yapabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 109Question →

Türkçede sözcüğün anlamını değiştiren veya ondan yeni bir sözcük türeten eklere "yapım eki" denir. Kök halindeki bir sözcüğün en az bir yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan sözcüklere ise "türemiş sözcük" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapısı bakımından türemiş bir sözcüktür?

Show answer & explanation

Answer: Kurumda çalışan personelin oldukça bilgili olduğu görüldü.

Answer

Kurumda çalışan personelin oldukça bilgili olduğu görüldü cümlesindeki 'bilgili' sözcüğü türemiştir.
İçinde 'bilgili' sözcüğü geçen seçenek doğrudur çünkü 'bil-' köküne gelen '-gi' ve '-li' ekleri sözcüğün anlamını değiştirerek yeni bir kavram (türemiş sözcük) oluşturmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüğün kökünü belirleyin.
Sözcüğün kökü 'bil-' fiilidir.
Anlamlı en küçük parça 'bilmek' eylemidir.
2
Sözcüğün aldığı ekleri ve bu eklerin işlevini inceleyin.
'-gi' eki fiilden isim yapmış (bilgi), '-li' eki ise isimden isim yapmıştır (bilgili).
Bu ekler sözcüğün hem anlamını hem de türünü değiştirerek yeni kavramlar karşılamıştır.
3
Sözcüğün yapı kategorisini sınıflandırın.
En az bir yapım eki aldığı için 'türemiş' sözcüktür.
Tanım gereği yapım eki alan sözcükler türemiş kabul edilir.

Key Concept

Türemiş Sözcük (Yapım Eki)

Hints

1
Sözcüğün köküne gelen ekin, sözcüğün anlamını değiştirip değiştirmediğine bakın.
2
Çekim ekleri (çoğul, hal, iyelik ekleri) sözcüğü türemiş yapmaz.
3
'Bil-' fiilinden 'bilgi' kavramının nasıl oluştuğunu düşünün; bu bir anlam değişikliğidir.

Practice More

Yapım eki almış başka örnekler (gözlük, kitapçı, tuzsuz) bularak pratik yapabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 110Question →

Türkçede kök halindeki bir sözcüğe en az bir yapım eki getirilerek yeni bir anlam kazandırılmış sözcüklere "türemiş sözcük" denir. Yapım eki almamış, sadece çekim eki almış sözcükler ise yapıca basittir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük türemiş yapılıdır?

Show answer & explanation

Answer: Duraktaki yolcular otobüsün gelmesini sabırla bekliyor.

Answer

Otobüsteki yolcuların beklendiği cümlede geçen 'yolcular' sözcüğü türemiş yapılıdır.
Yolcular sözcüğü, 'yol' köküne gelen '-cu' yapım ekini alarak yeni bir kavram (kişi adı) karşıladığı için türemiş yapılıdır. Bir sözcüğün türemiş olması için bir tane yapım eki alması yeterlidir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüğün kökünü belirleyin.
Sözcüğün kökü 'yol' (isim kökü) şeklindedir.
Kelimenin anlamlı en küçük parçası 'yol'dur.
2
Sözcüğün aldığı ekleri inceleyin.
Sözcük '-cu' ve '-lar' eklerini almıştır (yol+−cu+−laryol + -cu + -lar).
Eklerin görevini belirlemek için kök ile bağını kurmak gerekir.
3
Eklerin türünü ve sözcüğün yapısını saptayın.
'-cu' eki 'yol' isminden 'yolcu' ismini türeten bir yapım ekidir; '-lar' ise çekim ekidir.
En az bir yapım eki alan sözcükler türemiş yapılı kabul edilir.

Key Concept

Türemiş Sözcük (Gövde)

Hints

1
Sözcüğün köküne gelen ekin, kelimenin anlamını değiştirip değiştirmediğine bakın.
2
'-lar', '-dan', '-ı' gibi ekler genellikle çekim ekidir; '-cu', '-lık', '-lı' gibi ekler ise yeni kelime türetir.
3
Seçenekler arasında 'yol'dan 'yolcu' yapan eke odaklanın.

Practice More

Basit ve türemiş sözcük ayrımını pekiştirmek için 'gözlükçü' sözcüğünün eklerini ayırmayı deneyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 111Question →

Türkçede sözcüklerin anlamlı en küçük parçasına "kök" denir. Kökler, bildirdikleri anlamın türüne göre varlık ve kavramları karşılayan isim kökleri ile iş, oluş ve hareket bildiren fiil kökleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerde altı çizili olan sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Masanın üzerindeki sözlük oldukça kalındı.

Answer

Masanın üzerindeki sözlük sözcüğünün kökü 'söz' olduğu için isim köküdür; diğer seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri ise fiildir.
Sözlük sözcüğünün kökü olan 'söz', bir varlık veya kavramın adıdır. Türkçede isim kökleri mastar eki alamazlar ('sözmek' diyemeyiz). Bu nedenle 'söz' bir isim köküdür.

Step-by-Step Solution

1
Sözcükleri eklerinden ayırarak en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) bulun.
Seçim -> seç-, Görüş -> gör-, Sözlük -> söz, Yazım -> yaz-, Alım -> al-.
Sözcüğün yapısını belirlemek için önce köke ulaşılmalıdır.
2
Bulunan köklere '-mak / -mek' (mastar eki) getirerek anlamlı olup olmadığını kontrol edin.
seç-mek (anlamlı), gör-mek (anlamlı), yaz-mak (anlamlı), al-mak (anlamlı); ancak söz-mek (anlamsız).
Mastar eki alan kökler fiil, almayanlar isim köküdür.
3
Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı belirleyin.
Dört adet fiil kökü ve bir adet isim kökü (söz) bulunmaktadır.
Soruda türce farklı olan kök istendiği için isim kökü olan sözcük seçilmelidir.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayırımı

Hints

1
Altı çizili kelimelerin en küçük anlamlı parçalarını bulmaya çalışın.
2
Bulduğunuz köklere '-mak' veya '-mek' eklerini getirmeyi deneyin.
3
Kökü mastar eki almayan tek sözcük 'sözlük' kelimesinin köküdür.

Practice More

İsimden fiil ve fiilden isim yapan ekleri çalışarak sözcük türetme mantığını pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 112Question →

Türkçede sözcüğün köküne gelerek onun anlamını değiştiren veya türünü (isimden fiil, fiilden isim gibi) farklılaştıran eklere yapım eki denir. Yapım eki alan sözcükler ise yapıca "türemiş" kabul edilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerde altı çizili olan sözcüklerin hangisi yapım eki almıştır?

Show answer & explanation

Answer: Dün akşam hava aniden soğuk bir hâl aldı.

Answer

Hava aniden 'soğuk' bir hâl aldı cümlesindeki 'soğuk' sözcüğü yapım eki almıştır.
Sözcük yapısı incelendiğinde 'soğuk' kelimesinin 'soğ-' fiil kökünden türediği görülür. '-uk' eki, fiili isme dönüştürerek sözcüğün hem türünü hem de anlamını değiştirmiştir. Bu durum yapım ekinin temel görevidir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüğün kökünü belirleyin.
'Soğuk' sözcüğünün kökü 'soğ-' fiilidir.
Sözcüğün anlamlı en küçük ve anlamca ilişkili parçası 'soğ-' (soğumak) eylemidir.
2
Kökten sonra gelen ekin işlevini kontrol edin.
'-uk' eki gelerek 'soğumak' eylemini 'soğuk' ismine dönüştürmüştür.
Sözcüğün türü fiilden isme dönüştüğü ve anlamı değiştiği için bu bir yapım ekidir.
3
Diğer seçenekleri karşılaştırın.
Diğer sözcüklerdeki eklerin (çoğul, hâl, zaman ekleri) sadece sözcüğün durumunu bildirdiği, anlamını değiştirmediği görüldü.
Yapım eki ile çekim eki arasındaki farkı ayırt etmek için ekin sözcük üzerindeki etkisine bakılır.

Key Concept

Yapım Ekleri (Türetme)

Hints

1
Bir ekin yapım eki olup olmadığını anlamak için sözcüğün köküne ve son hâline bakın. Anlam değişmişse yapım ekidir.
2
Çoğul ekleri (-lar/-ler) ve hâl ekleri (-den, -da, -ı) kelimenin anlamını değiştirmez, dolayısıyla yapım eki değillerdir.
3
Seçeneklerdeki 'soğuk' kelimesine odaklanın; bu kelimenin kökü olan 'soğumak' eylemi ile 'soğuk' ismi arasındaki anlam farkını düşünün.

Practice More

İsimden isim yapan diğer ekleri (örneğin -lık, -cı, -sız) içeren örnekleri inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüğün köküne '-mak/-mek' eki getirerek fiil olup olmadığını kontrol edin, sonra ekin bu durumu değiştirip değiştirmediğine bakın. (Örn: Soğ-mak fiilken, Soğuk-mak anlamsızdır, yani tür değişmiştir.)
Estimated Time:45s
Question 113Question →

Türkçede sözcüğün anlamlı en küçük parçasına "kök" denir. Kökler, karşıladıkları anlamın türüne göre "isim kökleri" ve "fiil kökleri" olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Masanın üzerindeki suluk devrilince tüm evraklar ıslandı.

Answer

Masanın üzerindeki suluk devrilince tüm evraklar ıslandı.
Suluk sözcüğünün kökü olan 'su' kelimesi bir varlığın adıdır. Sonuna mastar eki (-mak/-mek) getirilemediği için bu bir isim köküdür. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin tamamı eylem köklerinden türetilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini belirleme
Suluk: su, Geçit: geç-, Durgun: dur-, Batı: bat-, Sorun: sor-
Sözcüğün yapısını ve kök türünü belirlemek için önce anlamlı en küçük parça bulunmalıdır.
2
Köklerin türünü test etme (-mak/-mek eki ile)
su-mak (anlamsız: isim), geç-mek (anlamlı: fiil), dur-mak (anlamlı: fiil), bat-mak (anlamlı: fiil), sor-mak (anlamlı: fiil)
Bir kökün sonuna master eki getirilebiliyorsa fiil kökü, getirilemiyorsa isim köküdür.
3
Farklı olan kökü seçme
Suluk sözcüğü isim köklü, diğerleri fiil köklüdür.
Dört seçenek fiil tabanlıyken, bir seçenek isim tabanlıdır.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayırımı

Hints

1
Altı çizili kelimelerin aldıkları ekleri atarak en kökteki anlamlı parçayı bulun.
2
Buluğunuz köklere '-mak' veya '-mek' ekini getirmeyi deneyin. Hangisi bu eki kabul etmiyor?
3
Geçmek, durmak, batmak ve sormak birer eylemdir; ancak 'sumak' diye bir eylem yoktur.

Practice More

İsim kökünden türeyen ve fiil kökünden türeyen 5'er kelime bularak köklerini analiz edebilirsiniz.

Alternative Method

Kökü bulduktan sonra kelimenin bir iş, oluş veya hareket bildirip bildirmediğine bakın. Varlık adı olanlar isim köküdür.
Estimated Time:45s
Question 114Question →

Türkçede sözcükler, taşıdıkları temel anlamın niteliğine göre isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere iki ana grupta incelenir. Bazı sözcükler yapım eki alırken uğradıkları ses değişimleri nedeniyle köklerinin türünü belirlemek güçleşebilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Kalabalıkların içinde bile kendini yalnız hissetmesi onu yoruyordu.

Answer

Kendini 'yalnız' hissetmesi cümlesindeki 'yalnız' sözcüğü kökü bakımından isimdir.
Doğru seçenek olan 'yalnız' sözcüğü, 'yalın' (tek, sade) isim kökünden türetilmiştir. Sözcük türetilirken 'yalın-ız' halindeki 'ı' ünlüsü düşerek 'yalnız' halini almıştır. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökü ise eylem bildiren fiil kökleridir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin yapım eki almamış en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) belirlemek.
Adım -> At-, Kavşak -> Kavuş-, Yudum -> Yut-, Soğuk -> Soğu-, Yalnız -> Yalın.
Sözcükte yapı analizine kökten başlamak gerekir.
2
Bulunan köklere '-mak / -mek' mastar ekini getirerek tür testi yapmak.
At-mak (Fiil), Kavuş-mak (Fiil), Yut-mak (Fiil), Soğu-mak (Fiil), Yalın-mak (Anlamsız/İsim).
Mastar eki alan kökler fiil, almayanlar isim köküdür.
3
Kök türü farklı olan sözcüğü saptamak.
'Yalnız' sözcüğü 'yalın' isim kökünden geldiği için diğerlerinden ayrılır.
Soruda istenen temel farkın belirlenmesi.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı (Ses Olayları Bağlamında)

Hints

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini bulurken ünlü düşmesi veya ünsüz yumuşaması gibi ses olaylarına dikkat edin.
2
Adım (atmak), kavşak (kavuşmak) ve yudum (yutmak) gibi sözcükler türetilirken köklerindeki sesler değişmiştir.
3
Yalnız sözcüğü 'yalın' (sade, tek) kökünden gelir; 'yalın' sözcüğüne '-mak' getiremediğimiz için bu bir isim köküdür.

Practice More

Sözcük kökü türüyle ilgili karmaşıklığı gidermek için 'çevre' (çevir-), 'besle-' (besi), 'sızı' (sızı) gibi sözcüklerin yapılarını inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra yanlarına '-mak / -mek' ekini getirin. Hangisi anlamsız oluyorsa o isim köküdür.
Estimated Time:1m 30s
Question 115Question →

Türkçede sözcüğün anlamlı en küçük parçasına 'kök' denir. Kökler; varlık ve kavramları karşılayan 'isim kökleri' ile iş, oluş ve hareket bildiren 'fiil kökleri' olarak iki temel gruba ayrılır. Bir kökün türünü belirlemek için köke '-mak / -mek' eki getirilir; eğer kök bu ekle anlamlı bir bütün oluşturuyorsa 'fiil kökü', oluşturmuyorsa 'isim kökü'dür.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerde altı çizili olan sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Dersteki öğrenme süreci her öğrenci için farklı işler.

Answer

Cümledeki 'öğrenme' sözcüğünün kökü 'öğren-' fiili olduğu için diğer seçeneklerdeki isim köklerinden ayrılır.
Doğru cevap olan seçenekteki 'öğrenme' sözcüğünün kökü 'öğren-'dir. Bu parçaya '-mek' eki getirildiğinde 'öğrenmek' şeklinde anlamlı bir fiil oluştuğu için bu bir fiil köküdür. Diğer tüm seçeneklerdeki altı çizili kelimelerin kökleri (bahçe, saat, meyve, kedi) ise kavramları karşılayan isim kökleridir.

Step-by-Step Solution

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini tespit edin.
bahçe, saat, öğren-, meyve, kedi.
Sözcük yapısı incelenirken ilk adım kökü doğru belirlemektir.
2
Köklerin sonuna '-mak / -mek' ekini getirerek tür testi yapın.
bahçe-mek (X), saat-mek (X), öğren-mek (✓), meyve-mek (X), kedi-mek (X).
Fiil ve isim köklerini ayırt etmenin en pratik yolu mastar eki testidir.
3
Elde edilen sonuçları karşılaştırın.
Dört sözcük isim kökü iken, bir sözcük (öğren-) fiil köküdür.
Soruda tür bakımından farklı olan kök istenmektedir.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Hints

1
Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulun ve mastar eki (-mak/-mek) alıp almadığını kontrol edin.
2
Altı çizili sözcüklerin kökleri şunlardır: bahçe, saat, öğren, meyve, kedi. Bunlardan hangisi bir iş veya hareket bildiriyor?
3
'Öğren-' parçasına '-mek' eki getirdiğinizde anlamlı bir fiil elde edersiniz, ancak diğerleri bu eki alamaz.

Practice More

Kök türlerini belirledikten sonra, bu köklere gelen eklerin yapım eki mi yoksa çekim eki mi olduğunu inceleyerek 'Basit' ve 'Türemiş' sözcük farklarını çalışabilirsiniz.

Alternative Method

Köklerin önüne 'mek/mak' getirmek yerine, o kelimenin bir eylem mi (fiil) yoksa bir nesne/kavram mı (isim) olduğunu düşünerek de sonuca ulaşabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 116Question →

Toplumsal bilincin (I) gelişmesi, bireylerin olaylara bakış (II) açısını değiştirirken bilimsel (III) verilerin ışığında yeni çözümler (IV) üretilmesine olanak sağlar (V).

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Cümledeki 'sağlar' sözcüğü isim köküne sahipken, diğer tüm sözcükler fiil kökünden türetilmiştir.
Cümledeki 'sağlar' sözcüğünün kökü 'sağ' ismidir. 'Sağ' köküne getirilen '-la' eki, ismi fiile dönüştüren bir yapım ekidir. Diğer seçeneklerdeki 'bil-', 'bak-' ve 'çöz-' sözcükleri ise eylem bildiren fiil kökleridir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini belirle.
bilincin → bil-, bakış → bak-, bilimsel → bil-, çözümler → çöz-, sağlar → sağ
Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulmak kök türünü belirlemek için ilk adımdır.
2
Köklerin türünü (isim/fiil) ayırt et.
bil- (F), bak- (F), bil- (F), çöz- (F), sağ (İ)
Köklerin '-mek/-mak' ekini alıp almadığına bakılarak isim veya fiil oldukları saptanır.
3
Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı bul.
Dört adet fiil köküne karşılık bir adet isim kökü bulunmaktadır.
Soruda istenen 'farklı olan kök türü' bu karşılaştırma ile ortaya çıkar.

Key Concept

Sözcük Kökü ve Türü (İsim ve Fiil Kökleri)

Hints

1
Sözcüklerin aldığı ekleri atarak en küçük anlamlı parçaya (kök) odaklanın.
2
Bulduğunuz köklere '-mek/-mak' ekini getirmeyi deneyin. Hangisi bu eki aldığında anlamsız kalıyor?
3
'Sağlar' sözcüğünün kökü olan 'sağ' kelimesi ile 'sağlamak' eylemi arasındaki anlam ilişkisini düşünün; 'sağ-' eylemi (sağmak) burada anlamlı mıdır?

Practice More

Benzer şekilde 'yapım eki' ve 'çekim eki' ayrımını test eden soruları incelemek yapı konusunu pekiştirir.

Alternative Method

Sözcükleri 'isim kökü' ve 'fiil kökü' olarak iki gruba ayırıp çetele tutarak hangisinin tek kaldığını görebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 117Question →

Yapılan her yanlış (I) uygulama, sistemde ayrı (II) sorunlara yol açarken; çevre (III) kirliliğinin artması ve bu konunun büyük bir önem (IV) taşıması, yetkililerin radikal bir karar (V) almasını zorunlu kılmıştır.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Cümledeki 'karar' sözcüğü herhangi bir yapım eki almadığı için basit yapılıyken, diğer sözcükler yapım eki alarak türemişlerdir.
Karar sözcüğü, dilimize Arapçadan geçmiş bir kök sözcüktür. Herhangi bir yapım eki almadığı için yapıca basittir. Cümledeki kullanımı da herhangi bir yeni anlam türetmediği için bu durum değişmez.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etme
I: yanıl-ış, II: ayır-ı, III: çevir-e, IV: ön-em, V: karar
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Yapım eki alıp almadıklarını kontrol etme
İlk dört sözcük yapım eki almıştır, beşinci sözcük almamıştır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise (birleşik değilse) basittir.
3
Yapı türlerini gruplandırma
I, II, III ve IV türemiş; V ise basittir.
Farklı olan yapıyı belirleyerek doğru seçeneğe ulaşılır.

Key Concept

Sözcük Yapısı (Basit, Türemiş, Birleşik)

Hints

1
Sözcüklerin yapısını incelerken 'basit', 'türemiş' ve 'birleşik' olma durumlarına bakın.
2
Bazı sözcükler türetilirken köklerinde ünlü kaybı (ünlü düşmesi) yaşanmış olabilir; bu durum kökü görmenizi zorlaştırabilir.
3
Yanlış, ayrı ve çevre sözcüklerinin köklerinin aslında 'yanıl-', 'ayır-' ve 'çevir-' fiilleri olduğunu hatırlayın.

Practice More

Ünlü düşmesi görülen diğer türemiş sözcükleri (oyun-oyna, uyu-uyku, sızı-sızla) inceleyerek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 118Question →

Türkçede bir sözcüğün en az bir yapım eki almış haline gövde denir. Eğer bir sözcük, zaten gövde durumundayken yeni bir yapım eki daha alırsa buna gövdeden türemiş sözcük adı verilir. Gövdeler, köklerine gelen yapım ekinin türüne göre isim veya fiil gövdesi olarak adlandırılır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, bir fiil gövdesinden türetilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Kurumlar arasındaki resmi yazışmalar süreci oldukça hızlandırdı.

Answer

Kurumlar arasındaki resmi yazışmalar süreci oldukça hızlandırdı.
Resmi yazışmalar ifadesindeki 'yazışmalar' sözcüğü, 'yaz-' fiil kökünden türetilen 'yazış-' fiil gövdesine gelen '-ma' yapım ekiyle oluşmuştur. Burada türetme eylemi bir fiil gövdesi üzerinden gerçekleştiği için doğru cevaptır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüğün kökünü ve ilk aldığı yapım ekini analiz etmek
'Yazışmalar' sözcüğünün kökü 'yaz-' (fiil) köküdür. Üzerine gelen '-ış' ekiyle 'yazış-' fiili oluşmuştur.
Sözcüğün gövde türünü belirlemek için köke gelen ilk yapım ekinin oluşturduğu yeni kelimeye bakılmalıdır.
2
Gövdenin türünü belirlemek
'Yazış-' sözcüğü bir fiildir, dolayısıyla bu bir 'fiil gövdesi'dir.
Bir sonraki türetmenin hangi türden yapıldığını anlamak için mevcut gövdenin türü tespit edilmelidir.
3
Son türetme ekini incelemek
'Yazış-' fiil gövdesine '-ma' isim-fiil eki (yapım eki) gelerek 'yazışma' ismi türetilmiştir.
Soruda istenen 'fiil gövdesinden türetilme' şartı bu şekilde sağlanmış olur.
4
Diğer seçenekleri karşılaştırmak
Bencillik (Ben/isim), Başlıklı (Baş/isim), Yalnızlık (Yalın/isim) ve Korkuluk (Korku/isim) gövdeleri isim soyludur.
Çeldiricilerin isim gövdesinden türediğini teyit ederek doğru cevabı kesinleştirmek gerekir.

Key Concept

Gövdeden Türeme ve Gövde Türleri

Hints

1
Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra, üzerine gelen ilk yapım ekinin o sözcüğü isme mi yoksa fiile mi dönüştürdüğüne bakın.
2
Gövdeden türeme demek, sözcükte en az iki yapım eki olması demektir. İkinci yapım ekinin geldiği aşamadaki kelime türünü inceleyin.
3
Örneğin 'korkuluk' kelimesinde '-luk' eki gelmeden hemen önce kelime 'korku'dur. 'Korku' bir isim midir yoksa fiil midir?

Practice More

Sözcükte yapı konusunda 'yansıma köklerden türetilen' sözcüklerin yapı özelliklerini çalışmak bu konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.

Alternative Method

Sözcüğü eklerine ayırırken her ekten sonra '-mek/-mak' ekini getirerek kontrol edin. Eğer son ekten önceki kısım '-mek/-mak' alabiliyorsa o bir fiil gövdesidir.
Estimated Time:1m 30s
Question 119Question →

Türkçede sözcükler yapıları bakımından basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç grupta incelenir. Yapım eki almamış, kök halindeki veya sadece çekim eki almış sözcükler "basit"; en az bir yapım eki almış sözcükler ise "türemiş" yapılıdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Yeni atanan amir, aklından geçen projeleri bir an önce hayata geçirmek istiyordu.

Answer

Söz konusu cümledeki 'aklından' sözcüğü yapı bakımından diğerlerinden farklı olarak 'basit' yapılıdır.
Doğru yanıt olan cümlede geçen sözcüğün kökü 'akıl'dır. Bu sözcüğe gelen '-ı' eki iyelik eki, '-n' kaynaştırma harfi ve '-dan' eki ise ayrılma hal ekidir. İyelik ve hal ekleri çekim eki olduğu için ve sözcük hiç yapım eki almadığı için 'basit' yapılıdır. Sözcükteki ünlü düşmesi, çekim eki alırken gerçekleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri analiz et.
Sözcüklerin tamamında ünlü düşmesi olayı gerçekleşmiştir.
Sözcük yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yaparken ses olaylarını doğru tespit etmek gerekir.
2
Düşen ünlünün hangi tür ek (yapım eki mi çekim eki mi) nedeniyle düştüğünü belirle.
Dört seçenekte yapım eki, bir seçenekte ise çekim eki nedeniyle düşme olmuştur.
Yapım eki alan sözcük türemiş, sadece çekim eki alan sözcük ise basit yapılıdır.
3
Sözcüklerin yapısal sınıflandırmasını yap.
Çevresindeki, kavşakta, yalnızca ve uykusu sözcükleri 'türemiş'; aklından sözcüğü ise 'basit'tir.
Sözcüklerin kökleri ve ekleri ayrıldığında tek farklı yapının hangisi olduğu ortaya çıkar.

Key Concept

Sözcük Yapısı ve Ses Olayı İlişkisi

Hints

1
Altı çizili tüm sözcüklerde birer ünlünün düştüğünü fark ettiniz mi? Bu düşmenin hangi tür ekle olduğunu kontrol edin.
2
Kökleri bulun: çevir-, kavuş-, yalın, uyu-, akıl. Hangisi yeni bir kelime yaparken değil de, sadece sahiplik veya durum bildirirken ünlüsünü kaybetmiş?
3
Bir sözcükte yapım eki varsa türemiş, yoksa basittir. Dört seçenekte yapım eki kelimenin anlamını değiştirirken ünlü düşmesine neden olmuştur.

Practice More

Ünlü düşmesinin gerçekleştiği farklı durumları (birleşme sırasında, türetme sırasında ve çekim sırasında) içeren karma sorular çözerek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklerin yanına köklerini yazarak hangi eklerin anlamı değiştirdiğine (yapım eki) ve hangilerinin sadece gramer görevi gördüğüne (çekim eki) bakarak daha hızlı sonuca ulaşabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
PreviousPage 6 / 6