Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi

Yeni bir devletin kurulması, devrim veya darbe gibi hukuki sürekliliğin kesintiye uğradığı dönemlerde ortaya çıkan, hiçbir hukuk kuralıyla bağlı olmaksızın yeni bir anayasa yapma yetkisini kullanan iktidar türü aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde $19$. yüzyılda gerçekleşen anayasallaşma hareketleri incelendiğinde; Sened-i İttifak, Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı'nın her birinin padişahın mutlak otoritesini sınırladığı görülmektedir. Ancak bu belgeler, hazırlanış yöntemleri ve hukuki dayanakları bakımından temel farklar barındırır.

Buna göre, $1808$ Sened-i İttifak'ı, Tanzimat ve Islahat fermanlarından ayıran temel hukuki özellik aşağıdakilerden hangisidir?

$1921$ Anayasası ($Teşkilat-ı$ $Esasiye$ $Kanunu$), Türk anayasa tarihinde yerel yönetimlere (vilayetlere) en geniş yetkileri tanıyan ve bu birimlere "şahsiyet-i maneviye" (tüzel kişilik) ile "muhtariyet" (özerklik) veren tek anayasadır. Bu düzenlemeye göre vilayetler; eğitim, sağlık, vakıflar ve tarım gibi yerel hizmetlerin idaresinde karar alma yetkisine sahip kılınmıştır.

$1921$ Anayasası'nda yer alan bu hükümlerle idari teşkilatlanmada hayata geçirilmek istenen temel anlayış aşağıdakilerden hangisidir?

1982 Anayasası'nın hazırlık sürecinde görev alan ve "Kurucu Meclis"in sivil kanadını oluşturan Danışma Meclisi üyelerinin belirlenme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

1982 Anayasası'nın hazırlık süreci ve yürürlüğe giriş yöntemi hukuki açıdan incelendiğinde; hazırlanan metnin, 1961 Anayasası'nın öngördüğü anayasa değişikliği usullerine (madde 155) bağlı kalınmaksızın, tamamen yeni bir 'temel norm' oluşturacak şekilde hayata geçirilmiş olması, bu süreci gerçekleştiren siyasi iradenin niteliği hakkında aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğrudan kanıtlar?

1924 Anayasası, 'Kuvvetler Birliği' ve 'Görevler Ayrılığı' ilkelerini birleştiren karma bir hükümet modeline dayanır. Bu anayasa metni, kabul edildiği ilk halinde laik bir nitelikte olmasa da zaman içerisinde yapılan değişikliklerle çağdaş ve laik bir yapıya kavuşturulmuştur. Buna göre, 1924 Anayasası'nda 1928 yılında yapılan değişiklikle anayasa metninden çıkarılan ibare aşağıdakilerden hangisidir?

Anayasa hukukunda, devletin temel yapısını ve işleyişini belirleyen anayasayı yapma veya değiştirme yetkisi "kurucu iktidar" kavramıyla ifade edilir. Bu yetki; yeni bir anayasa yapma (asli) ve mevcut bir anayasada değişiklik yapma (tali) olarak ikiye ayrılmaktadır. Tali kurucu iktidarın "hukuki ve sınırlı" bir yetki olarak tanımlanması, onu asli kurucu iktidarın hukuk dışı ve sınırsız yapısından ayıran en temel ölçüttür. Bu teorik çerçeveden hareketle, tali kurucu iktidarın yetki kullanımı ve hukuki mahiyeti hakkında aşağıdaki analizlerden hangisi en doğrudur?

Kuvvetler ayrılığı prensibinin uygulandığı bir yönetim modelinde; yürütme organının yasama organının içinden çıkmadığı, meşruiyetini doğrudan seçmenden aldığı ve yasama organının güvensizlik oyu ile yürütme organının hukuki varlığına son veremediği yapı, anayasa hukukunda 'sert kuvvetler ayrılığı' olarak tanımlanır. Bu temel özelliklerin tamamını bünyesinde barındıran hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Parlamenter sistemin klasik işleyişindeki istikrarsızlıkları gidermek ve sık hükümet krizlerini önlemek amacıyla geliştirilen 'rasyonalize edilmiş parlamenterizm' araçları, hükümetin kurulmasını kolaylaştırmayı veya görevden alınmasını zorlaştırmayı hedefleri. Bu bağlamda, yasama organının mevcut hükümeti güvensizlik oyuyla düşürebilmesi için aynı oturumda salt çoğunlukla yeni bir hükümet başkanı (başbakan) seçmesini şart koşan hukuki mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$1876$ tarihli Kanun-i Esasi'nin **$1909$ yılındaki köklü değişikliklerden önceki ilk (orijinal) metni** uyarınca; meclis üyelerinin yasama sürecindeki inisiyatif yetkileri ve kanunların kesinleşmesi süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1982 Anayasası'nın hazırlık süreci ve bu sürecin sonunda kabul edilen metnin genel karakteristiği dikkate alındığında; hazırlık organlarının yetki paylaşımı ile "sertlik" (rigidity) ve "rasyonelleştirilmiş parlamentarizm" özellikleri bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Demokratik rejimlerde yasama ve yürütme organlarının birbirleriyle olan organik bağı ve denetim yetkileri, hükümet sisteminin türünü belirlemektedir. Bu doğrultuda, 'yumuşak kuvvetler ayrılığı' prensibine dayanan parlamenter sistemin temel işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1961 Anayasası, 1924 Anayasası'nın 'çoğunlukçu' demokrasi modelinden kaynaklanan siyasi tıkanıklıkları ve hak ihlallerini önlemek amacıyla, kuvvetler ayrılığını ve iktidarın dengelenmesini esas alan bir yapı öngörmüştür. Bu doğrultuda egemenliğin kullanımı 'Anayasa'nın koyduğu esaslara göre yetkili organlar' arasında paylaştırılmıştır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, 1961 Anayasası'nın bu yeni devlet yapısı ve hukuk düzeni içinde getirdiği kurumsal ve yapısal düzenlemelerden biri *değildir*?

$1961$ Anayasası, $1924$ Anayasası’nda yer alan ve egemenlik hakkının kullanımını yalnızca yasama organına (TBMM) bırakan "Meclis üstünlüğü" anlayışını terk etmiştir. Yeni sistemde egemenliğin, Anayasa'nın koyduğu esaslara göre "yetkili organlar" eliyle kullanılacağı hükme bağlanarak iktidarın sınırlandırılması hedeflenmiştir.

Bu yeni egemenlik anlayışının bir sonucu olarak, yasama organının anayasal sınırlar içinde kalmasını ve çoğunluğun azınlık üzerindeki tahakkümünün yargısal yolla engellenmesini sağlayan en temel kurumsal yenilik aşağıdakilerden hangisidir?

$1839$ yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı, Türk anayasa tarihinde 'kanun gücünün üstünlüğü' ilkesinin resmen kabul edildiği ilk belge olarak büyük bir öneme sahiptir. Bu ferman, kendisinden önceki anayasal gelişmelerden farklı olarak belirli bir zümrenin çıkarlarını değil, tüm Osmanlı tebaasının can, mal ve namus güvenliğini güvence altına almayı hedeflemiştir. Buna göre Tanzimat Fermanı’nın, $1808$ tarihli Sened-i İttifak’tan ayrılan en temel yönü aşağıdakilerden hangisidir?

1982 Anayasası’nın kabul edildiği 7 Kasım 1982 halkoylamasının hukuki niteliği, "birleşik oy" (paket oylama) sistemi ve geçiş dönemi hükümleri dikkate alındığında; bu süreçle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

$1961$ Anayasası; "sosyal devlet", "hukuk devleti" ve "insan haklarına dayalı devlet" gibi temel ilkeleri ilk kez Türk anayasa hukukuna dahil etmiştir. Ayrıca, yasama organı içerisinde Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu'ndan oluşan çift meclisli bir yapı benimsenmiştir. Bu anayasal düzende, kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyerek "anayasanın üstünlüğü" ilkesini güvence altına almak amacıyla kurulan yüksek mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

$1924$ Anayasası’nda benimsenen "Meclis’in üstünlüğü" ilkesinin doğal bir sonucu olarak; yürürlükteki kanunların anlamını açıklama, uygulama sırasında doğan tereddütleri giderme ve kanun koyucunun asıl amacını belirleme yetkisinin TBMM’ye ait olması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Bir anayasal düzende, mevcut anayasa kurallarına ve burada öngörülen usullere sadık kalarak değişiklik yapma yetkisini kullanan iktidara tali kurucu iktidar denir.

Buna göre, tali kurucu iktidarın en temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Türk anayasallaşma sürecinin ilk iki önemli basamağı olan Sened-i İttifak ($1808$) ve Tanzimat Fermanı ($1839$), hem hazırlanış süreçleri hem de hukuki karakterleri bakımından önemli nüanslara sahiptir. Bu iki belgenin karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?