Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı

18 questions

Question 1Question

(A)(A), babasının vefatından sonra açılan vasiyetnamede bir şekil eksikliği olduğunu bilmesine rağmen, 99 yıl boyunca bu duruma sessiz kalmış ve kardeşi (B)(B)'nin vasiyetnameye konu olan taşınmaz üzerinde ciddi yatırımlar yaparak bir fabrika kurmasına hiçbir itirazda bulunmamıştır. Fabrika üretime başlayıp yüksek kâr getirmeye başladığı anda (A)(A), vasiyetnamenin şekil noksanlığı nedeniyle iptalini ve taşınmazın miras payları oranında paylaştırılmasını talep eden bir dava açmıştır. Bu olayda (A)(A)'nın dava açma hakkını kullanmasıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: (A)(A)'nın davranışı çelişkili davranma yasağını ihlal ettiğinden, bu talep hakkın kötüye kullanılması sayılır ve hukuk düzeni tarafından korunmaz.

Answer

Davacının uzun süre sessiz kalarak karşı tarafta haklı bir güven uyandırması ve ardından bu güvenle çelişecek şekilde hakkını ileri sürmesi hakkın kötüye kullanılması (çelişkili davranma yasağı) teşkil eder.
Hak sahibinin uzun süre sessiz kalarak karşı tarafta 'hakkını kullanmayacağı' yönünde haklı bir güven uyandırması ve daha sonra bu güvenle çelişen bir talepte bulunması 'kendi davranışıyla çelişme' (venire contra factum proprium) teşkil eder. Bu durum Türk Medeni Kanunu'nun 22. maddesinin 22. fıkrası uyarınca hakkın kötüye kullanılmasıdır ve hukuk düzeni tarafından korunmaz.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki davranışlar arasındaki tutarlılığı analiz etme.
Davacının 99 yıl boyunca sessiz kalıp yatırım yapılmasını izlemesi, vasiyetnameye rıza gösterdiği yönünde bir güven oluşturmuştur.
Dürüstlük kuralı, kişilerin sergiledikleri tutarlı davranışlarla oluşturdukları güveni korur.
2
Hakkın kullanım amacını ve zamanlamasını değerlendirme.
Hakkın, karşı tarafın ciddi yatırımından sonra ve tam kâr aşamasında ileri sürülmesi dürüstlük kuralına aykırıdır.
Bir hakkın kullanımının sağlayacağı fayda ile karşı tarafa vereceği zarar arasında aşırı oransızlık olması hakkın kötüye kullanılmasına işaret eder.
3
TMK Madde 2/22/2 hükmünü olaya uygulama.
Hukuk düzeni, açıkça kötüye kullanılan hakları korumaz.
Hakkın kötüye kullanılması yasağı, kanuni bir hakkın dahi adaletsiz sonuçlar doğuracak şekilde kullanılmasını engeller.

Key Concept

Venire Contra Factum Proprium (Çelişkili Davranma Yasağı)
Estimated Time:1m 30s
Question 2Question

(A) ile (B), noter huzurunda yapılması gereken bir taşınmaz satış vaadi sözleşmesini adi yazılı şekilde akdetmişlerdir. (B), satış bedelinin tamamını (A)’ya ödemiş; (A) ise taşınmazın zilyetliğini (B)’ye devretmiş ve (B) on yıl boyunca bu taşınmazda sorunsuz bir şekilde ikamet etmiştir. On yılın sonunda (A), sözleşmenin resmi şekilde yapılmadığı gerekçesiyle geçersiz olduğunu ileri sürerek taşınmazın iadesi için dava açmıştır.

Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri çerçevesinde, (A)’nın bu iddiası ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Edimlerin karşılıklı olarak ifa edildiği bu tür durumlarda, şekil eksikliğine dayanarak geçersizlik iddiasında bulunulması hakkın açıkça kötüye kullanılması teşkil eder.

Answer

Edimlerin karşılıklı olarak ifa edildiği durumlarda şekil eksikliğine dayanılması hakkın açıkça kötüye kullanılması teşkil eder.
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasına göre, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Taşınmaz satış vaadi gibi resmi şekle tabi sözleşmelerde, taraflar edimlerini karşılıklı olarak ifa etmişlerse ve uzun süre geçmişse, bir tarafın 'şekil eksikliği' nedeniyle sözleşmenin geçersizliğini ileri sürmesi dürüstlük kuralına aykırıdır ve hakkın kötüye kullanılması olarak kabul edilir.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki şekil noksanlığını tespit et.
Taşınmaz satış vaadi resmi şekle (noter) tabi olmasına rağmen adi yazılı yapılmıştır, dolayısıyla sözleşme normal şartlarda geçersizdir.
Geçerlilik şartlarına uyulmaması kural olarak kesin hükümsüzlük sonucunu doğurur.
2
Edimlerin ifa edilip edilmediğini kontrol et.
Bedel ödenmiş ve taşınmaz teslim edilerek uzun süre kullanılmıştır; yani edimler karşılıklı olarak ifa edilmiştir.
İfanın gerçekleşmiş olması, hakkın kötüye kullanılması yasağının devreye girmesi için en güçlü karinedir.
3
TMK m. 2/2 (Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı) kuralını uygula.
Edimler ifa edildikten sonra geçersizlik iddiasında bulunmak dürüstlük kuralına açıkça aykırıdır.
Hukuk düzeni, bir hakkın dürüstlük kuralına açıkça aykırı şekilde kullanılmasını korumaz.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2/2)
Estimated Time:1m 15s
Question 3Question

Ahmet, kendi taşınmazı üzerinde hiçbir inşaat faaliyeti veya kullanım amacı gütmediği halde, sırf yan parseldeki komşusunun manzarasını kapatmak ve onu rahatsız etmek amacıyla yüksek ve geniş bir levha dikmiştir.

Ahmet'in kendisine hiçbir fayda sağlamayan, sadece başkasına zarar verme amacı taşıyan bu davranışı Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri uyarınca aşağıdakilerden hangisinin ihlali niteliğindedir?

Show answer & explanation

Answer: Hakkın kötüye kullanılması yasağı

Answer

Hakkın kötüye kullanılması yasağı
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasına göre, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Ahmet'in kendi mülkiyet hakkını kendisine hiçbir fayda sağlamaksızın sırf komşusuna zarar vermek için kullanması, bu yasağın en tipik örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki fiili analiz etme
Ahmet mülkiyet hakkını kullanıyor ancak bu kullanım kendisine bir yarar sağlamıyor.
Bir hakkın varlığı, o hakkın her şekilde kullanılabileceği anlamına gelmez.
2
Kullanım amacını belirleme
Eylemin tek amacı komşuya zarar vermektir.
Zarar verme kastı veya meşru menfaat yokluğu hakkın kötüye kullanımının en temel göstergesidir.
3
Hukuki kuralı uygulama
TMK madde 2/2'ye göre bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.
Dürüstlük kuralının olumsuz yüzü olan hakkın kötüye kullanılması yasağı bu tür durumları engeller.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması (TMK m. 2/2)

Practice More

Dürüstlük kuralı ile iyiniyet kavramları arasındaki farkları içeren diğer soruları inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 4Question

Komşusu (A)'nın kendi taşınmazı üzerinde başlattığı inşaatın, kendi arazisine iki metrekare taşacak şekilde yapıldığını inşaatın başlangıcından itibaren bilen (B), inşaat süresince hiçbir itirazda bulunmamış, hatta (A)'ya inşaat malzemesi tedarikinde yardımcı olmuştur. İnşaat tamamen bittikten ve büyük bir maliyetle tamamlandıktan sonra (B), (A) aleyhine müdahalenin men'i ve taşkın kısmın yıkılması (kal) talebiyle dava açmıştır. Yapılan incelemede, yıkımın (A) için aşırı zarara yol açacağı, buna karşılık taşkın kısmın (B)'nin arazisinin kullanımını önemli ölçüde engellemediği tespit edilmiştir. Bu uyuşmazlığın Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri çerçevesinde çözümüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: (B)'nin yıkım talebi, önceki davranışlarıyla çelişmesi ve taraflar arasındaki yarar-zarar dengesine açıkça aykırı olması nedeniyle hakkın kötüye kullanılması teşkil eder ve hukuk düzeni tarafından korunmaz.

Answer

Davacının önceki davranışlarıyla çelişen ve davalıya aşırı zarar veren yıkım talebi, hakkın açıkça kötüye kullanılması sayılarak reddedilmelidir.
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasına göre, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Somut olayda (B), inşaatın kendi arazisine taştığını bilmesine rağmen sessiz kalarak ve hatta yardım ederek (A)'da hakkın kullanılmayacağına dair bir güven uyandırmış, inşaat bittikten sonra ise yıkım talep ederek önceki davranışıyla çelişmiştir. Ayrıca, yıkımın (A) için yaratacağı aşırı zarar ile (B)'nin elde edeceği küçük yarar arasındaki dengesizlik, bu talebin hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğunu kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1
Davacı (B)'nin inşaat sürecindeki tutumunu değerlendir.
(B)'nin inşaatın taşkın olduğunu bilmesine rağmen sessiz kalması ve yardım etmesi, yıkım talep etmeyeceği yönünde bir güven oluşturmuştur.
Çelişkili davranış yasağı (venire contra factum proprium), dürüstlük kuralının temel bir yansımasıdır.
2
Talep edilen hakkın kullanımı ile karşı tarafın uğrayacağı zararı kıyasla.
(B)'nin geri alacağı 2 metrekarelik alanın sağlayacağı yarar, (A)'nın inşaatı yıkmakla uğrayacağı maddi zarardan çok daha düşüktür.
Yarar ile zarar arasındaki aşırı dengesizlik, hakkın kötüye kullanıldığının önemli bir göstergesidir.
3
TMK m. 2/2 hükmünü somut olaya uygula.
Hakim, dürüstlük kuralına açıkça aykırı olan ve hukuk düzeni tarafından korunmayan bu talebi reddetmelidir.
Hakkın kötüye kullanılması yasağı, kanuni hakkın kullanımının adalet duygusunu zedelediği durumlarda müdahale eden 'ikincil' ve 'emredici' bir kuraldır.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması (Çelişkili Davranış Yasağı ve Aşırı Zarar Kıstası)

Practice More

Benzer şekilde, zamanaşımı def'inin ileri sürülmesinin hangi durumlarda hakkın kötüye kullanılması sayılabileceğine dair içtihatları inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 5Question

Bir borç ilişkisinde alacaklının, borçlunun edimini ifa etmeye hazır olduğu bir sırada, sırf borçluyu temerrüde düşürüp sözleşmedeki ağır cezai şartın gerçekleşmesini sağlamak amacıyla haklı bir sebep olmaksızın ödemeyi kabul etmekten kaçınması durumu, Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri uyarınca aşağıdaki ilkelerden hangisine açıkça aykırılık teşkil eder?

Show answer & explanation

Answer: Hakkın kötüye kullanılması yasağı

Answer

Alacaklının, borçluyu zarara uğratmak amacıyla hakkını dürüstlük kurallarına aykırı kullanması 'Hakkın kötüye kullanılması yasağı' kapsamında değerlendirilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesi uyarınca her hak sahibi, hakkını dürüstlük kurallarına uygun kullanmalıdır. Eğer bir hak, sahibi için makul bir yarar sağlamıyor ve sırf başkasına zarar vermek veya dürüstlük kuralına aykırı bir avantaj elde etmek (cezai şartı işletmek gibi) amacıyla kullanılıyorsa, bu durum hakkın kötüye kullanılmasıdır ve hukuk düzeni bu davranışı korumaz.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki davranışın amacını ve dürüstlük kurallarıyla ilişkisini analiz etmek.
Alacaklının edimi kabul etmemesinin tek amacının borçluyu cezai şartla karşı karşıya bırakmak olduğu görülmektedir.
Bir hakkın meşru amacından saptırılarak sadece başkasına zarar verecek şekilde kullanılması dürüstlük kuralının sınırlarını aşar.
2
Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) ilgili başlangıç hükmünü belirlemek.
TMK Madde 2/2 uyarınca, 'Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz' kuralı uygulanır.
Hakkın dürüstlük kuralına aykırı kullanımı, hakkın kötüye kullanılması olarak adlandırılır ve hukuki korumadan yoksundur.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2/2)
Estimated Time:45s
Question 6Question

Bir kimsenin sahibi olduğu bir hakkı, dürüstlük kurallarına açıkça aykırı bir biçimde, meşru bir menfaati olmaksızın veya sırf başkasına zarar vermek amacıyla kullanması ve hukuk düzeninin bu kullanımı korumaması Medeni Hukuk'ta aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Show answer & explanation

Answer: Hakkın kötüye kullanılması yasağı

Answer

Hakkın kötüye kullanılması yasağı
Doğru seçenek olan hakkın kötüye kullanılması yasağı, Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinde düzenlenen, bir hakkın dürüstlük kuralına açıkça aykırı şekilde başkasına zarar verme amacıyla veya meşru bir yarar bulunmaksızın kullanılması durumunda hukuki korumadan yoksun kalmasını ifade eder.

Step-by-Step Solution

1
Kavram analizi yapılması
Soruda dürüstlük kuralına aykırı hak kullanımı ve hukuk düzeninin korumaması durumu sorulmaktadır.
Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 2/2'deki temel ilkeyi belirlemek gerekir.
2
TMK Madde 2 incelemesi
Madde 2'de dürüstlük kuralı (1. fıkra) ve hakkın kötüye kullanılması yasağı (2. fıkra) düzenlenmiştir.
Hakkın kullanımındaki sınır dürüstlük kurallarıdır.
3
Sonuç belirleme
Dürüstlüğe 'açıkça' aykırı kullanımın yaptırımı koruma görmemektir ve bu 'Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı'dır.
Tanım doğrudan TMK 2/2 hükmünü karşılamaktadır.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı

Practice More

Dürüstlük kuralı ile hakkın kötüye kullanılması yasağı arasındaki uygulama farklarını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 7Question

Bir trafik kazası sonucu yaralanan (A), tazminat talebiyle (B) sigorta şirketine başvurmuştur. Sigorta şirketi yetkilileri, (A)'ya sürekli olarak "Dava açmanıza gerek yok, biz tüm zararı sulh yoluyla karşılayacağız, şu an gerekli hesaplamalar yapılıyor." diyerek (A)'yı oyalamış ve dava açmasını engellemiştir. (A)'nın tazminat davası açması için öngörülen kanuni süre dolduktan hemen sonra sigorta şirketi ödeme talebini reddetmiştir. (A) bunun üzerine dava açtığında, sigorta şirketi davanın zamanaşımına uğradığı savunmasında bulunmuştur.

Bu olayda sigorta şirketinin zamanaşımı savunmasında bulunması, Türk Medeni Kanunu’nun aşağıdaki ilkelerinden hangisi uyarınca hukuk düzeni tarafından korunmaz?

Show answer & explanation

Answer: Hakkın kötüye kullanılması yasağı

Answer

Hakkın kötüye kullanılması yasağı
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasına göre, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Olayda sigorta şirketi, (A)'ya güven telkin ederek onu dava açmaktan vazgeçirmiş, ardından bu güvene aykırı şekilde zamanaşımı def'inde bulunmuştur. Bu durum 'kendi davranışıyla çelişme yasağı' kapsamında hakkın kötüye kullanılmasıdır.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki eylemi analiz etmek
Sigorta şirketinin yasal bir hak olan 'zamanaşımı def'ini' ileri sürmesi incelenmiştir.
Hakkın kötüye kullanılması yasağının uygulanabilmesi için öncelikle ortada geçerli bir hakkın bulunması gerekir.
2
Önceki davranışlarla çelişkiyi belirlemek
Şirketin oyalama taktiğiyle karşı tarafta davanın açılmasına gerek olmadığına dair bir güven oluşturduğu tespit edilmiştir.
Hukukta 'kendi davranışıyla çelişme yasağı' (venire contra factum proprium), hakkın kötüye kullanılması yasağının en temel uygulama alanlarından biridir.
3
TMK Madde 2/2 hükmünü uygulamak
Zamanaşımı hakkının bu şekilde kullanımı dürüstlük kurallarına açıkça aykırı bulunmuştur.
Türk Medeni Kanunu m. 2/2 uyarınca, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz ve bu savunma geçersiz sayılır.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması (TMK m. 2/2)
Estimated Time:1m 30s
Question 8Question

Taşınmaz maliki (A)(A), komşusu (B)(B)'nin bahçesine kurduğu güneş enerjisi panellerinin tam önüne, kendi arazisinde çok daha uygun yerler bulunmasına rağmen, sırf (B)(B)'nin enerji üretimini engellemek amacıyla yüksek ve sık yapraklı ağaçlar dikmiştir. (A)(A), bu ağaçlardan gölge veya meyve gibi hiçbir kişisel yarar sağlamamakta, aksine bakım maliyetlerine katlanmaktadır. (B)(B)'nin ağaçların yerinin değiştirilmesi talebi üzerine (A)(A), mülkiyet hakkının kendisine dilediği tasarrufta bulunma yetkisi verdiğini ileri sürmüştür.

Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri uyarınca bu olaydaki hukuki durum ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: (A)(A)'nın mülkiyet hakkından doğan yetkisini kullanması, dürüstlük kuralına aykırı bir "hakkın kötüye kullanılması" hali teşkil eder ve hukuk düzeni bu kullanımı korumaz.

Answer

(A)(A)'nın mülkiyet hakkını sırf komşusuna zarar vermek amacıyla kullanması, dürüstlük kuralına aykırı bir hakkın kötüye kullanılması teşkil eder ve hukuk düzeni tarafından korunmaz.
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Somut olayda (A)(A), mülkiyet hakkını kendisine hiçbir meşru menfaat sağlamaksızın sırf komşusu (B)(B)'ye zarar vermek amacıyla kullanmaktadır. Hukuk doktrininde "shikane" (çikane) olarak adlandırılan bu durum, hakkın kötüye kullanılmasının en tipik örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Hakkın varlığını ve kapsamını belirleme
(A)(A) mülkiyet hakkı sahibidir ve normal şartlarda arazisine ağaç dikme yetkisi vardır.
Olayın başlangıç noktasını ve kullanılan hakkın niteliğini anlamak gerekir.
2
Hakkın kullanım amacını ve sonuçlarını analiz etme
(A)(A)'nın ağaç dikmekten hiçbir yarar sağlamadığı, aksine masraf yaptığı ve tek amacının komşusuna zarar vermek olduğu tespit edilmiştir.
Hakkın kötüye kullanılıp kullanılmadığını belirlemek için yarar/zarar dengesi ve kullanım amacı (kast) incelenmelidir.
3
TMK Madde 2/2 hükmünü uygulama
Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.
Hakkın dürüstlük kuralına aykırı ve sırf zarar verme amaçlı kullanımı hukuki korumadan mahrum bırakılır.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (Chicanery / Sırf Zarar Verme Kastı)

Practice More

Hakkın kötüye kullanılması yasağının bir diğer görünümü olan 'çelişkili davranış yasağı' (venire contra factum proprium) durumlarını inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 9Question

Borçlu (A)(A), 20.00020.000 TL tutarındaki muaccel borcunu vadesinde ödemek amacıyla alacaklı (B)(B)'nin iş yerine gitmiş; ancak (B)(B), (A)(A)’yı temerrüde düşürerek sözleşmede kararlaştırılan yüksek miktarlı cezai şartı talep edebilmek için iş yerini vaktinden önce kapatmış ve (A)(A)'nın kendisine ulaşmasını engellemiştir. (B)(B), ertesi gün borcun vadesinde ödenmediğini ileri sürerek cezai şartın tahsili için icra takibi başlatmıştır.

Bu olayda (B)(B)'nin cezai şart talebine karşı (A)(A)'nın ileri sürebileceği en temel hukuki dayanak aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: (B)(B)'nin cezai şart talebinin dürüstlük kuralına aykırı (hakkın kötüye kullanılması) olduğu savunması

Answer

Alacaklının, borçlunun borcunu ifa etmesini kasten engelleyip ardından bu durumdan yarar sağlamaya çalışması, dürüstlük kuralına açıkça aykırılık teşkil eder ve hukuk düzeni tarafından korunmaz.
Olayda alacaklı, borçlunun ifa girişimini kasten engelleyerek onu temerrüde düşürmüş ve bu durumdan (cezai şart tahsil ederek) haksız kazanç sağlama amacı gütmüştür. Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Bu nedenle, alacaklının dürüstlük kuralına aykırı olan bu talebi reddedilmelidir.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki hak ve borç ilişkisinin tespiti
Borçlunun ödeme yükümlülüğü ve alacaklının alacağını tahsil etme (cezai şartı talep etme) hakkı bulunmaktadır.
Hukuki uyuşmazlığın temelinde bir hakkın kullanımı ve bir borcun ifası süreci yatmaktadır.
2
Hak kullanımının amacının ve dürüstlük kuralına uygunluğunun analizi
Alacaklının, borçlunun ifasını engelleyerek haksız bir menfaat (cezai şart) elde etmeye çalıştığı görülmektedir.
TMK m. 2/1 uyarınca herkes haklarını kullanırken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.
3
Hakkın kötüye kullanılması yasağının uygulanması
Alacaklının cezai şart talebi, hakkın açıkça kötüye kullanılması (emülasyon/zarar verme kastı) niteliğinde olduğundan hukuk düzenince korunmaz.
TMK m. 2/2 gereği, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2/2)

Practice More

Dürüstlük kuralının (TMK m. 2) 'borçların ifası' ve 'hakların kullanılması' olmak üzere iki temel görünümünü tekrar ediniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 10Question

AA, maliki olduğu bağımsız bölümün tesisatındaki bir arıza nedeniyle alt komşusu BB'nin dairesine sürekli su sızmasına yol açmaktadır. Söz konusu arızanın giderilebilmesi için tesisatın AA'nın dairesinden geçen kısmına müdahale edilmesi teknik bir zorunluluktur. AA, tamiratın tüm masraflarının BB tarafından karşılanacak olmasına ve dairesine herhangi bir kalıcı zarar verilmeyecek olmasına rağmen, BB ile aralarındaki şahsi husumet nedeniyle tamirata izin vermemektedir. AA, bu tutumunu mülkiyet hakkının kendisine tanıdığı mutlak yetkilere ve konut dokunulmazlığına dayandırmaktadır.

Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca AA'nın bu tutumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: AA'nın bu davranışı, bir hakkın kullanımında dürüstlük kuralına açıkça aykırılık teşkil ettiğinden hakkın kötüye kullanılması yasağı kapsamında hukuk düzeni tarafından korunmaz.

Answer

Malikin davranışının dürüstlük kuralına aykırı olması sebebiyle hakkın kötüye kullanılması yasağı kapsamında korunmaması
Türk Medeni Kanunu'nun 22. maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralının bir yansıması olan hakkın kötüye kullanılması yasağı, bir kimsenin kendisine hiçbir yarar sağlamayan veya sağladığı yarar ile başkasına verdiği zarar arasında aşırı orantısızlık bulunan hak kullanımlarını engeller. Olayda malikin tamirata izin vermemesi, dürüstlük kuralına (objektif iyiniyet) açıkça aykırıdır ve hukuk düzeni tarafından korunmaz.

Step-by-Step Solution

1
Hakkın varlığını ve kullanımını tespit etme
AA'nın taşınmaz üzerinde mülkiyet hakkı mevcuttur ve bu hakkını tamirata izin vermeyerek (olumsuz şekilde) kullanmaktadır.
Hakkın kötüye kullanılmasından söz edebilmek için öncelikle mevcut bir hakkın varlığı gerekir.
2
Dürüstlük kuralı ve menfaat dengesi analizi yapma
Tamiratın engellenmesi malike hiçbir fayda sağlamazken, karşı tarafa (BB) ağır zarar vermektedir.
Hakkın kötüye kullanılması için hakkın kullanımının dürüstlük kuralına açıkça aykırı olması ve meşru menfaat dengesinin bozulması gerekir.
3
Türk Medeni Kanunu madde 22'yi uygulama
Türk Medeni Kanunu'nun 22. maddesinin 22. fıkrası uyarınca 'Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.'
Bu ilke, mülkiyet gibi mutlak hakların bile dürüstlük sınırları içinde kullanılmasını zorunlu kılar.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2/22/2)

Practice More

Benzer senaryolarda hakkın kötüye kullanılmasından söz edebilmek için gereken 'meşru menfaat eksikliği' ve 'zarar verme kastı' gibi yardımcı unsurları TMK m. 22 çerçevesinde inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 11Question

Tacir (A), (B) Bankasından kullandığı ticari kredinin son taksitini, ödeme günü saat 17:05'te (mesai bitiminden 5 dakika sonra) banka hesabına havale etmiştir. Banka, kredi sözleşmesindeki "Ödemede yaşanacak bir dakikalık gecikme dahi borcun tamamını muaccel kılar" hükmüne dayanarak krediyi kat etmiş; (A)'nın bankadaki diğer hesaplarında borcun tamamını karşılayacak miktarda nakit mevduatı bulunmasına rağmen, borcun yaklaşık on katı değerindeki fabrikası üzerindeki ipoteğin paraya çevrilmesi için derhal takip başlatmıştır.

Bu olaydaki bankanın tutumu ve hukuki sonuçları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Bankanın meşru bir menfaati olmaksızın, sembolik bir gecikme nedeniyle ve alternatif tahsil imkanları varken borçluya ağır zarar verecek şekilde hareket etmesi hakkın kötüye kullanılmasıdır.

Answer

Bankanın meşru bir menfaati olmaksızın, çok kısa bir gecikmeyi bahane ederek ve borcu karşılayacak nakit varken taşınmazı satmaya çalışması hakkın kötüye kullanılmasıdır.
Doğru olan seçenek, bankanın bu davranışının dürüstlük kuralına aykırı olduğunu ve hakkın kötüye kullanılması teşkil ettiğini belirtmektedir. Somut olayda 5 dakikalık sembolik bir gecikmenin olması, bankanın elinde borcu karşılayacak nakit mevduat bulunmasına rağmen mülkiyeti paraya çevirmeye çalışması ve yarar-zarar dengesinin borçlu aleyhine fahiş şekilde bozulması, hakkın meşru amaçlar dışında kullanıldığını gösterir. Türk Medeni Kanunu'nun 2/2. maddesine göre, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

Step-by-Step Solution

1
Hakkın varlığını tespit et.
Bankanın sözleşmedeki muacceliyet kaydına dayanarak borcun tamamını isteme ve takibe geçme hakkı teknik olarak mevcuttur.
Sözleşme serbestisi gereği taraflar gecikme sonuçlarını kararlaştırabilir.
2
Hakkın kullanım şeklini dürüstlük kuralı (TMK m. 2) açısından incele.
5 dakikalık gecikme 'açıkça dürüstlük kuralına aykırı' bir fesih bahanesidir.
Hakkın kullanımında tarafların birbirine zarar vermekten kaçınma ve makul davranma yükümlülüğü vardır.
3
Yarar ve zarar dengesini (orantılılık) analiz et.
Banka, nakit tahsilat yerine çok daha değerli bir taşınmazın satışını zorlayarak borçluya orantısız zarar vermektedir.
Hakkın kötüye kullanılması için meşru bir menfaatin bulunmaması veya yarar ile zarar arasında aşırı dengesizlik olması gerekir.
4
Hukuki sonucu belirle.
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca hukuk düzeni bu kullanımı korumaz.
Hakkın kötüye kullanılması yasağı emredici ve genel bir sınırlamadır.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2/2)

Practice More

Bu kavramı pekiştirmek için 'Venedik taciri' senaryolarına benzeyen, şekli hukuka uygun ancak sonucu dürüstlük kuralına aykırı olan 'şekli eksiklik iddiası' (exceptio doli) örneklerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Question 12Question

(A)(A) Vakfı ile (B)(B) Şirketi arasında akdedilen iş yeri kira sözleşmesinde "Kiracı, kiralayanın yazılı izni olmaksızın taşınmazı kısmen veya tamamen alt kiraya veremez; aksi durum sözleşmeye aykırılık teşkil eder ve fesih sebebidir." hükmü yer almaktadır. (B)(B), kiraladığı taşınmazın bir bölümünü (C)(C)'ye alt kiraya vermiş, (A)(A) Vakfı ise bu durumu bilmesine rağmen 66 yıl boyunca hiçbir itirazda bulunmamış, hatta (B)(B) ile yaptığı çeşitli görüşmelerde bu durumdan memnuniyetini sözlü olarak ifade etmiştir. Vakıf yönetiminin değişmesi üzerine yeni yönetim, sözleşmedeki "yazılı izin" şartına dayanarak sözleşmeyi feshetmiş ve (B)(B)'nin tahliyesi için dava açmıştır.

Bu olayda vakfın fesih ve tahliye talebiyle ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri uyarınca doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Vakfın uzun süreli sessizliği ve sözlü beyanlarıyla yarattığı güvene rağmen, yıllar sonra şekil şartına dayanarak fesih yoluna gitmesi "kendi davranışıyla çelişme" teşkil eder ve hakkın açıkça kötüye kullanılması yasağı kapsamında korunmaz.

Answer

Vakfın uzun süreli sessizliği ve sözlü beyanlarıyla yarattığı güvene rağmen, yıllar sonra şekil şartına dayanarak fesih yoluna gitmesi 'kendi davranışıyla çelişme' teşkil eder ve hakkın açıkça kötüye kullanılması yasağı kapsamında korunmaz.
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Bir kimsenin, karşı tarafta belirli bir yönde hareket etmeyeceği hususunda haklı bir güven uyandırdıktan sonra, bu güvenle çelişecek şekilde hakkını kullanması 'kendi davranışıyla çelişme yasağı' (venire contra factum proprium) teşkil eder. Olayda vakfın 66 yıl süren rızası ve sessizliği, kiracıda sözleşmenin bu madde nedeniyle feshedilmeyeceği güvenini oluşturmuştur; dolayısıyla bu aşamadan sonra gelen fesih talebi dürüstlük kuralına aykırıdır.

Step-by-Step Solution

1
Hakkın varlığını tespit et.
Vakfın sözleşmeye aykırılık nedeniyle fesih ve tahliye talep etme hakkı şeklen mevcuttur.
Sözleşmedeki yazılı izin şartına uyulmaması bir sözleşmeye aykırılık halidir.
2
Hakkın kullanım sürecini dürüstlük kuralı (TMK m. 2/1) açısından incele.
Vakfın 66 yıl boyunca duruma rıza göstermesi ve sözlü onay vermesi, karşı tarafta bu hakkın kullanılmayacağına dair haklı bir güven oluşturmuştur.
Dürüstlük kuralı, kişilerin oluşturdukları güvene uygun davranmalarını gerektirir.
3
Kendi davranışıyla çelişme (Venire contra factum proprium) ilkesini uygula.
Vakfın önceki tutumuyla (rıza ve sessizlik) taban tabana zıt bir talepte (fesih ve tahliye) bulunması çelişkili davranıştır.
Dürüstlük kuralı, haklı bir sebep olmaksızın önceki davranışla çelişerek karşı tarafı zarara uğratmayı yasaklar.
4
Hakkın kötüye kullanılması yasağının (TMK m. 2/2) sonucuna ulaş.
Vakfın talebi hakkın açıkça kötüye kullanılması sayılır ve mahkemece korunmaz.
Açıkça kötüye kullanılan haklar hukuk düzeninden koruma göremez; dava reddedilmelidir.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması ve Çelişkili Davranış Yasağı (Venire Contra Factum Proprium)
Estimated Time:2m 0s
Question 13Question

(A)(A) Belediye Başkanlığı, özel hukuk hükümlerine tabi bir temizlik hizmeti alımı için (B)(B) firması ile 55 yıllık bir sözleşme akdetmiş ve bu sözleşme uyarınca 33 yıl boyunca kesintisiz hizmet alarak ödemelerini yapmıştır. Belediye yönetiminin değişmesinin ardından yeni yönetim, sözleşmenin imzalandığı tarihte belediye adına imza atan görevlinin imza yetkisinin aslında bir ay önce sona ermiş olduğunu (yetkisiz temsil) fark etmiştir. Belediye, bu yetkisizliği gerekçe göstererek sözleşmenin baştan itibaren geçersiz olduğunu ileri sürmüş ve o güne kadar firmaya ödenen tutarların iadesini talep ederek yeni bir ihale açacağını duyurmuştur.

Bu olayda belediyenin geçersizlik iddiasının dürüstlük kuralına aykırı görülerek reddedilmesi, Türk Medeni Kanunu'nun aşağıdaki ilkelerinden hangisinin bir uygulamasıdır?

Show answer & explanation

Answer: Hakkın kötüye kullanılması yasağı

Answer

Hakkın kötüye kullanılması yasağı
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasına göre, 'Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.' Olayda belediyenin 33 yıl boyunca sözleşmeyi uygulayıp fayda sağladıktan sonra, başlangıçtaki bir yetki eksikliğine dayanarak geçersizlik iddiasında bulunması, dürüstlük kuralına aykırı bir davranıştır. Bu durum doktrinde 'kendi davranışıyla çelişme yasağı' (venire contra factum proprium) olarak adlandırılır ve hakkın kötüye kullanılması yasağının bir görünümüdür.

Step-by-Step Solution

1
Hukuki ilişkinin niteliğini belirle
Belediye ile firma arasında 55 yıllık bir hizmet sözleşmesi bulunmaktadır ve 33 yıl boyunca uygulanmıştır.
Sözleşmenin uzun süre uygulanmış olması, taraflar arasında bir güven ilişkisi oluşturur.
2
İleri sürülen iddiayı analiz et
Belediye, sözleşmenin başında var olan bir 'yetkisiz temsil' durumuna dayanarak geçersizlik iddiasında bulunmaktadır.
Kural olarak yetkisiz temsil sözleşmeyi geçersiz kılar, ancak bu iddianın ne zaman ve nasıl ileri sürüldüğü önemlidir.
3
Dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması denetimi yap
33 yıl boyunca sözleşmenin avantajlarından yararlanan tarafın, daha sonra teknik bir eksikliğe dayanarak geçersizlik ileri sürmesi 'kendi davranışıyla çelişme' teşkil eder.
Türk Medeni Kanunu m. 2/2 uyarınca, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (Venire contra factum proprium)
Estimated Time:1m 30s
Question 14Question

Bir inşaat firması olan (A)(A), ruhsatına uygun şekilde başlattığı rezidans inşaatını tamamlamak üzeredir. Ancak yapılan son ölçümlerde, binanın dış cephe kaplamasının ve balkon uçlarının, bitişik parseldeki (B)(B)'ye ait boş arsaya toplamda 0,40,4 metrekarelik bir taşma yaptığı tespit edilmiştir. (B)(B), inşaatın başlangıcından itibaren durumu fark edebilecek durumda olmasına rağmen sessiz kalmış; ancak inşaat bitip satışlar başladığında, taşan kısmın kal'ini (yıkımını) ve müdahalenin men'ini talep etmiştir. (A)(A) firması, (B)(B)'ye arsa payının değerinin on katı tutarında tazminat ödemeyi teklif etse de (B)(B), "mülkiyet hakkım mutlak bir haktır, her zaman korunmasını isteyebilirim" diyerek bu teklifi reddetmiş ve yıkım davası açmıştır.

Buna göre (B)(B)'nin bu talebi ve tutumuyla ilgili Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri çerçevesinde aşağıdaki hukuki nitelendirmelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: (B)(B)'nin talebi dürüstlük kuralına açıkça aykırı bir "hakkın kötüye kullanılması" teşkil eder; zira elde edilecek menfaat ile karşı tarafa verilecek zarar arasında fahiş bir dengesizlik bulunmakta ve durum sessiz kalarak güven yaratma ilkesiyle çelişmektedir.

Answer

Arsa sahibinin, inşaatın tamamlanmasından sonra çok cüzi bir taşma için binanın yıkımını talep etmesi, sağladığı yarar ile karşı tarafa verdiği zarar arasındaki aşırı dengesizlik nedeniyle hakkın kötüye kullanılması teşkil eder.
Doğru seçenek, hakkın kötüye kullanılmasının iki temel ölçütünü (yarar-zarar arasındaki fahiş dengesizlik ve çelişkili davranış yasağına aykırı olarak sessiz kalma) bir arada değerlendirmiştir. Türk Medeni Kanunu m. 2/2 uyarınca, bir hak sahibinin hakkını dürüstlük kurallarına açıkça aykırı kullanması durumunda hukuk düzeni bu kullanımı korumayacak ve yıkım gibi ağır sonuçlar doğuran talepleri engelleyecektir.

Step-by-Step Solution

1
Hakkın varlığını ve kapsamını tespit etme
B'nin mülkiyet hakkına dayalı olarak elatmanın önlenmesi (yıkım) talep etme yetkisi olduğu ancak bu hakkın TMK m. 2/1 (dürüstlük kuralı) sınırları içinde kullanılması gerektiği anlaşılır.
Her hak, hukuk düzeninin çizdiği sınırlar ve dürüstlük kuralları çerçevesinde kullanılabilir.
2
Hakkın kullanımındaki dürüstlük kuralı denetimini yapma
Taşma miktarının çok cüzi (0,40,4 m²) olması, B'nin inşaat sürerken sessiz kalması ve yıkım durumunda binanın statiğinin bozulacak olması unsurları bir araya getirilir.
Hakkın kötüye kullanılması yasağı (TMK m. 2/2), hakkın kullanımının dürüstlük kuralına 'açıkça' aykırı olduğu durumlarda devreye giren bir emniyet supabıdır.
3
Yarar ve zarar dengesini analiz etme
B'nin yıkım sonucunda elde edeceği cüzi arazi parçası ile A'nın uğrayacağı büyük ekonomik zarar (binanın kısmen veya tamamen yıkımı) arasında 'fahiş bir dengesizlik' olduğu görülür.
Meşru bir menfaat olmaksızın sırf zarar verme kastı veya aşırı oransızlık hakkın kötüye kullanıldığının karinesidir.
4
Hukuki sonucu belirleme
TMK m. 2/2 gereği 'Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz'. Bu nedenle mahkeme yıkım talebini reddetmeli, ancak şartları varsa tazminata hükmetmelidir.
Hakkın kötüye kullanılmasının temel yaptırımı, o hakkın hukuk düzenince korunmaması ve talep edilen sonucun engellenmesidir.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2/2)

Alternative Method

Olayda TMK m. 725 (Taşkın Yapı) hükmü de akla gelebilir ancak soruda 'başlangıç hükümleri' vurgulandığı için TMK m. 2 genel ilkesi üzerinden analiz yapılması en doğru yaklaşımdır.
Estimated Time:3m 0s
Question 15Question

(A)(A), maliki olduğu konutu 20182018 yılında (B)(B)'ye kiralamıştır. Kira sözleşmesinde "Kira bedelleri her ayın beşinci günü akşamına kadar kiralayanın banka hesabına yatırılacaktır." hükmü yer almasına rağmen (A)(A), yedi yıl boyunca kira bedellerini (B)(B)'nin iş yerine bizzat giderek elden teslim almış ve bu ödemelere ilişkin makbuz düzenlemiştir. Sekizinci yılın başında bölgedeki kira rayiçlerinin artması üzerine (A)(A), kiracısı (B)(B)'yi tahliye edebilmek amacıyla bir ihtarname göndererek; kiraların sözleşmeye aykırı şekilde banka yerine elden ödendiğini, bu durumun sözleşmenin esaslı bir ihlali olduğunu ileri sürerek tahliye davası açmıştır.

Bu olayda (A)(A)'nın, yıllardır sergilediği tutumun aksine sadece tahliye imkânı yaratmak için sözleşme hükmüne dayanması, temel olarak aşağıdakilerden hangisinin ihlali niteliğindedir?

Show answer & explanation

Answer: Hakkın kötüye kullanılması yasağı

Answer

Hakkın kötüye kullanılması yasağı ilkesine göre, bir hakkın dürüstlük kuralına açıkça aykırı şekilde, sırf başkasına zarar verecek ya da meşru olmayan bir çıkar sağlayacak şekilde kullanılmasına hukuk düzeni izin vermez.
Olayda mal sahibi (A)(A), yedi yıl boyunca sözleşme hükmüne aykırı olan bir durumu (elden ödeme) kabul ederek kiracıda haklı bir güven yaratmıştır. Daha sonra sadece tahliye imkânı elde etmek için bu şekil şartına dayanması 'kendi davranışıyla çelişme' teşkil eder. Türk Medeni Kanunu madde 2/22/2 uyarınca, dürüstlük kuralına açıkça aykırı olan ve bir hakkın sınırlarını aşan bu tür davranışlar hakkın kötüye kullanılması sayılır ve mahkemece reddedilir.

Step-by-Step Solution

1
Tarafların geçmişteki davranışlarını analiz etme
(A)(A), sözleşmedeki bankaya ödeme şartına rağmen 77 yıl boyunca elden ödemeyi kabul ederek (B)(B)'de bu durumun devam edeceği yönünde bir güven oluşturmuştur.
Çelişkili davranış yasağı (venire contra factum proprium), dürüstlük kuralının bir alt görünümüdür.
2
Hakkın ileri sürülme amacını değerlendirme
(A)(A)'nın asıl amacının sözleşmeye uyulmasını sağlamak değil, artan kira rayiçleri nedeniyle kiracıyı tahliye etmek olduğu anlaşılmaktadır.
Hakkın amacından saptırılarak kullanılması, hakkın kötüye kullanılmasına işaret eder.
3
Türk Medeni Kanunu'nun ilgili maddesini uygulama
Türk Medeni Kanunu madde 2/22/2 uyarınca, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.
Hakkın kötüye kullanılması yasağı, hakların kullanımında nihai ve sınırlayıcı bir kuraldır.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması (TMK m. 2/2)

Practice More

Çelişkili davranış yasağının (venire contra factum proprium) diğer uygulama alanlarını inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 16Question

(A)(A), satın aldığı karmaşık bir sanayi makinesinin işleyişine, verimine veya ekonomik değerine hiçbir etkisi bulunmayan, çıplak gözle dahi fark edilemeyecek kadar önemsiz bir boya kusurunu gerekçe göstererek kanundan doğan sözleşmeden dönme hakkını kullanmıştır. Makinenin iadesi durumunda satıcı (B)(B) çok ağır nakliye ve kurulum masraflarıyla karşılaşacakken, alıcı (A)(A)'nın bu işlemden elde edeceği somut bir menfaat bulunmamaktadır. Bu olayda, (A)(A)'nın sahip olduğu bir hakkı dürüstlük kuralına aykırı şekilde kullanarak karşı tarafı zarara uğratması, aşağıdaki ilkelerden hangisi kapsamında hukuk düzeni tarafından korunmaz?

Show answer & explanation

Answer: Hakkın kötüye kullanılması yasağı

Answer

Hakkın kötüye kullanılması yasağı
Türk Medeni Kanunu'nun 22. maddesinin 22. fıkrasına göre, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Olayda, alıcının ekonomik bir değer taşımayan önemsiz bir kusur nedeniyle sözleşmeyi feshetmesi, dürüstlük kuralının öngördüğü yarar/zarar dengesine aykırıdır ve hakkın sağladığı yetkinin kötüye kullanılması niteliğindedir. Bu ilke, hakkın kullanımına getirilen 'istisnai' ve 'ikincil' bir sınırlamadır.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki hakkın kullanım amacını belirle
Alıcının dönme hakkını, kendisine fayda sağlamayan ancak satıcıyı ağır zarara uğratan önemsiz bir sebeple kullandığı görülmektedir.
Bir hakkın kullanımı, dürüstlük kuralına uygun olmalıdır.
2
Menfaat dengesini analiz et
Elde edilen menfaat ile karşı tarafa verilen zarar arasında aşırı oransızlık olduğu tespit edilmiştir.
Aşırı oransızlık, hakkın kötüye kullanıldığının en önemli karinelerinden biridir.
3
Yasal sonucu uygula
Türk Medeni Kanunu m. 2/22/2 uyarınca, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.
Hakkın kötüye kullanılması yasağı, dürüstlük kuralının (objektif iyiniyet) sınırını oluşturur.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2/2)

Practice More

Çelişkili davranış yasağı (venire contra factum proprium) kavramını inceleyerek hakkın kötüye kullanılmasının özel türlerini öğrenebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 17Question

Taşınmaz maliki AA, BB ile adi yazılı şekilde bir satış sözleşmesi yapmış; satış bedelini tam olarak tahsil ederek taşınmazın zilyetliğini BB'ye devretmiştir. BB, bu taşınmazı on beş yıl boyunca aralıksız kullanmış, üzerine ek yapılar inşa etmiş ve taşınmazın değerini önemli ölçüde artıran masraflar yapmıştır. On beş yılın sonunda bölgedeki emlak fiyatlarının aşırı yükselmesi üzerine AA, sözleşmenin noter huzurunda yapılmadığı için geçersiz olduğunu ileri sürerek taşınmazın iadesi talebiyle dava açmıştır.

Bu olayla ilgili Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri çerçevesinde yapılan aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: AA'nın geçersizlik iddiası, kendi önceki davranışıyla çelişki teşkil ettiği (venire contra factum proprium) ve dürüstlük kuralına açıkça aykırı olduğu için hakkın kötüye kullanılması sayılır ve hukuk düzenince korunmaz.

Answer

Taşınmazın zilyetliğinin devri ve bedelin ödenmesi gibi edimlerin karşılıklı ifasından sonra, sadece şekil eksikliğine dayanarak iade talep edilmesi hakkın kötüye kullanılması (kendi davranışıyla çelişme) sayılır.
Geçersiz bir sözleşmeye dayanarak edimlerini karşılıklı olarak ifa eden taraflardan birinin, aradan uzun süre geçtikten ve karşı taraf bu duruma güvenerek yatırımlar yaptıktan sonra şekil eksikliğini ileri sürmesi, 'kendi davranışıyla çelişme yasağı' kapsamında hakkın kötüye kullanılması teşkil eder. TMK m. 2/2 uyarınca, hakkın açıkça kötüye kullanılması durumunda hukuk düzeni bu iddiayı korumaz ve hâkim bu durumu kendiliğinden dikkate alır.

Step-by-Step Solution

1
Sözleşmenin geçerliliğini analiz et
Taşınmaz satış vaadi veya satışı resmi şekle (noter/tapu) tabi olduğundan, adi yazılı sözleşme başlangıçta geçersizdir.
TMK m. 706 ve Borçlar Kanunu gereği taşınmaz mülkiyetini geçiren sözleşmeler resmi şekle tabidir.
2
Edimlerin ifa durumunu kontrol et
Bedel ödenmiş, zilyetlik devredilmiş ve üzerinden on beş yıl gibi uzun bir süre geçmiştir.
Sözleşmenin taraflarca ifa edilmiş olması, dürüstlük kuralının uygulanabilirliğini belirleyen temel unsurdur.
3
TMK m. 2/2 (Hakkın Kötüye Kullanılması) çerçevesinde değerlendir
Malikin on beş yıl sonra şekil eksikliğine dayanması, 'kendi davranışıyla çelişme' (venire contra factum proprium) teşkil eder.
Bir hakkın (geçersizliği ileri sürme hakkı) açıkça dürüstlük kurallarına aykırı şekilde kullanılması hukuk düzenince korunmaz.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2/2)

Practice More

Geçersiz bir sözleşme ifa edilmeden önce taraflardan birinin şekil eksikliğini ileri sürmesinin neden hakkın kötüye kullanılması sayılmayacağını araştırınız.
Estimated Time:2m 0s
Question 18Question

(A)(A), (B)(B)'ye olan borcu için icra takibi başlatılmasını engellemek amacıyla sürekli olarak borcunu ödeyeceğine dair güvence vermiş, (B)(B) dava açma hazırlığına her giriştiğinde "Ödemeyi bir ay içinde yapacağım, boşuna masraf yapma, aramızdaki dostluk hatırına bekle" diyerek onu oyalamıştır. Alacağın on yıllık zamanaşımı süresi dolduktan hemen sonra (A)(A), borcunu ödemeyeceğini beyan etmiş; (B)(B) tarafından açılan davada ise alacağın zamanaşımına uğradığını ileri sürerek zamanaşımı def'inde bulunmuştur.

Bu olayda (A)(A)'nın zamanaşımı def'ini ileri sürmesine karşı işletilecek ve bu savunmanın hukuk düzeni tarafından korunmamasını sağlayacak temel hukuki ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Hakkın kötüye kullanılması yasağı (TMK m. 2/2)

Answer

Hakkın kötüye kullanılması yasağı (TMK m. 2/2)
Hakkın kötüye kullanılması yasağı, bir hakkın kanunen var olmasına rağmen, bu hakkın dürüstlük kuralına açıkça aykırı şekilde kullanılarak başkasına zarar verilmesini engeller. Olayda borçlu, alacaklıda borcu ödeyeceğine dair güven uyandırarak onu dava açmaktan alıkoymuş (çelişkili davranış - venire contra factum proprium), ardından bu durumun sağladığı zamanaşımı imkanından yararlanmaya çalışmıştır. Bu tür durumlarda, dürüstlük kuralının 'olumsuz' yönü olan hakkın kötüye kullanılması yasağı devreye girerek söz konusu def'inin (savunmanın) hukuken dikkate alınmamasını sağlar.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki davranışlar zincirini analiz etme
Borçlu, alacaklıyı bilerek oyalamış ve dava açmasını engellemiştir.
Zamanaşımı def'inin kötü niyetli bir hazırlık sonucu mu ileri sürüldüğünü saptamak gerekir.
2
Çelişkili davranış yasağını (Venire contra factum proprium) uygulama
Borçlunun önce 'ödeyeceğim' deyip sonra zamanaşımına sığınması çelişkilidir.
Kişinin kendi önceki davranışıyla yarattığı güveni, sonradan bu güvene aykırı bir hak kullanarak boşa çıkarması dürüstlüğe aykırıdır.
3
Hukuki yaptırımı belirleme
Hukuk düzeni bu savunmayı korumaz.
Türk Medeni Kanunu m. 2/2 uyarınca bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

Key Concept

Hakkın Kötüye Kullanılması ve Çelişkili Davranış Yasağı

Practice More

Venire contra factum proprium (kendi davranışıyla çelişme) ilkesinin diğer uygulama alanlarını (örneğin şekil eksikliği iddiası) inceleyiniz.
Estimated Time:2m 0s