Örgütsel Davranış

Bir genel müdür yardımcısı, kuruma yeni katılan bir uzmanın yalnızca diksiyonunun çok düzgün ve hitabetinin güçlü olmasından etkilenerek; onun analitik düşünme, kriz yönetimi ve takım çalışması gibi diğer tüm becerilerinde de mükemmel olduğunu varsaymıştır.

Buna göre, genel müdür yardımcısının düştüğü algısal yanılgı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun personel daire başkanlığında görevli şef Aylin Hanım, kurum içi eğitim planlaması sürecinde sürekli olarak takvim çakışmalarına neden olmaktadır. Daire başkanı bu durumu incelerken şu bulgulara ulaşmıştır:

I. Kurumdaki diğer şeflerin hazırladığı etkinlik takvimlerinde benzer çakışma sorunları yaşanmamaktadır.
II. Aylin Hanım, sadece eğitim planlamasında değil, daha önce üstlendiği özlük hakları ve yıllık izin planlaması gibi tamamen farklı görevlerinde de benzer koordinasyon sorunları yaşamıştır.
III. Aylin Hanım, son altı aydır hazırladığı tüm taslak programlarda istisnasız olarak zamanlama hataları yapmıştır.

Kelley'in Atıf (Yükleme) Kuramı'nın boyutları dikkate alındığında, daire başkanının Aylin Hanım'ın bu davranışı ile ilgili olarak aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşması beklenir?

Bir ilçe kaymakamlığında yazı işleri müdürü olarak görev yapan ve kariyerinde yükselmeyi her şeyin üstünde tutan Serkan Bey, kurumdaki bazı memurların hafta sonları gönüllü olarak yürüttüğü okuma-yazma seferberliği çalışmalarını, tamamen valiliğin dikkatini çekmek ve sicil notlarını yükseltmek amacıyla yaptıklarını iddia etmektedir. Gerçekte ise bu memurlar, projeyi yalnızca dezavantajlı vatandaşlara faydalı olma arzusuyla sürdürmektedir. Kendi motivasyon kaynağını diğer çalışanlarda da görme eğiliminde olan Serkan Bey, bu sebeple memurların niyetlerini hatalı yorumlamaktadır.

Buna göre, Serkan Bey'in çalışanların davranışlarını değerlendirirken düştüğü algısal yanılgı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir belediyenin zabıta müdürlüğünde amir olarak görev yapan Orhan Bey, ekiplerin pazar yeri denetim raporlarını mesai bitiminden önce eksiksiz teslim etmelerini istemektedir. Orhan Bey, raporlarını zamanında ve eksiksiz teslim eden ekipleri, gün sonunda yapılan ve personelin oldukça yorucu bulduğu "depo sayım ve temizlik" görevinden muaf tutmaya başlamıştır. Bu uygulama sonrasında ekiplerin raporları zamanında teslim etme oranında belirgin bir artış görülmüştür.

Zabıta amirinin ekiplerin istenen davranışını artırmak amacıyla başvurduğu bu yöntem, örgütsel davranışta öğrenme kuramlarına göre aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir büyükşehir belediyesinde Ulaşım Planlama Dairesi ile Çevre Koruma Dairesi arasında, kente yapılacak yeni hafif raylı sistem hattının güzergâhı konusunda anlaşmazlık yaşanmaktadır. Ulaşım Planlama Dairesi, seyahat süresini ve inşaat maliyetlerini minimize etmek için hattın doğrudan kent ormanının içinden geçmesini savunurken; Çevre Koruma Dairesi, doğal yapının tahrip olmaması için hattın ormanın etrafından dolaştırılmasını talep etmektedir.

Belediye Genel Sekreteri her iki daire başkanını bir araya getirerek, tarafların katı pozisyonlarından ziyade temel beklentilerine odaklanmalarını sağlamıştır. Yapılan görüşmeler sonucunda, ormanın altından geçecek ileri teknoloji bir ekolojik tünel projesi geliştirilmiştir. Bu sayede, hem raylı sistem hattının hedeflenen seyahat süresi ve maliyet sınırları içinde kalması sağlanmış hem de kent ormanındaki tek bir ağaca bile zarar verilmemiştir.

Buna göre, tarafların yüzeysel taleplerinden ziyade temel ilgilerine odaklanarak her iki birimin de amaçlarını bütünüyle tatmin eden bir çözüm ürettikleri bu çatışma yönetimi stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Charles Handy'nin örgüt kültürü sınıflandırmasına göre; iş tanımlarının kesin çizgilerle belirlendiği, hiyerarşinin, yazılı kuralların ve prosedürlerin kişisel insiyatiflerden daha fazla önem taşıdığı, tipik olarak klasik bürokratik kamu kurumlarında görülen kültür tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir İl Milli Eğitim Müdürlüğünde her yıl Öğretmenler Günü'nde özel bir tören düzenlenmekte ve emekliye ayrılan öğretmenler, mesleğe yeni başlayan genç öğretmenlere sembolik bir 'bilgi meşalesi' devretmektedir. Kuruma yeni atanan personelin ve dışarıdan katılan misafirlerin doğrudan izleyebildiği bu duygusal tören, kurumun eğitime verdiği önemi yansıtan köklü bir gelenek hâline gelmiştir.

Edgar Schein'in örgüt kültürü modeline göre, kurumda gerçekleştirilen bu gözlemlenebilir meşale devir teslim töreni aşağıdakilerden hangisine örnek oluşturur?

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünde (MTA) Jeoloji Mühendisi olarak görev yapan Kerem Bey, özel sektördeki uluslararası madencilik şirketlerinden çok daha cazip maaş teklifleri almasına rağmen kurumundan ayrılmamaktadır. Kerem Bey bu durumun gerekçesini çalışma arkadaşlarına, 'Kurumum yüksek lisans ve doktora eğitimim boyunca bana büyük destek oldu, en zorlu saha araştırmalarımı finanse ederek mesleki gelişimime eşsiz bir katkı sağladı. Üzerimde bu kadar emeği olan bir kuruma karşı vefa borcum olduğunu düşünüyorum, onları bu aşamada bırakıp gitmeyi ahlaki olarak doğru bulmuyorum.' sözleriyle açıklamaktadır.

Meyer ve Allen'in üç bileşenli modeline göre, Kerem Bey'in örgütte kalma motivasyonunu en iyi açıklayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumunda (TENMAK) görevli araştırmacı fizikçi Dr. Kerem Bey, yürüttüğü ileri düzey deneyler için ihtiyaç duyduğu nükleer araştırma reaktörü ve laboratuvar altyapısının ülke genelinde yalnızca kendi kurumunda bulunduğunu bilmektedir. Kurumun yönetim anlayışından ve kendisine sunulan mali imkânlardan ciddi şekilde memnuniyetsizlik duymasına ve örgüte karşı herhangi bir aidiyet hissetmemesine rağmen, uzmanlık alanında çalışmalarını sürdürebileceği başka bir alternatif işletme veya üniversite olmadığı için mevcut görevinden ayrılamamaktadır.

Meyer ve Allen'ın üç boyutlu örgütsel bağlılık modeline göre, Dr. Kerem Bey'in kurumunda kalmasını sağlayan temel durum aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Bir devlet üniversitesinin idari ve mali işler daire başkanlığında satın alma uzmanı olarak görev yapan Serkan Bey, günlük olarak yürüttüğü piyasa araştırması yapma ve şartname hazırlama görevlerinden büyük bir keyif almakta, mesleki bilgi birikimini bu süreçte tam anlamıyla kullanabildiğini düşünmektedir. Ancak son zamanlarda üniversite üst yönetiminin benimsediği yeni stratejik vizyonu onaylamamakta, kurumun gelecekteki hedefleriyle kendi kişisel değerlerinin uyuşmadığını hissetmektedir. Tüm bu uyumsuzluk hissine rağmen, bulunduğu şehirdeki kurulu aile düzenini bozmamak ve yıllara sâri kıdem ile emeklilik haklarını kaybetmemek adına kurumda çalışmaya devam etme kararı almıştır.

Örgütsel davranış literatürü dikkate alındığında, Serkan Bey'in bu durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenebilir?

Bir devlet üniversitesinin Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı ile Bilgi İşlem Daire Başkanlığı, yeni kayıt döneminde kullanılacak sunucu kapasitesinin tahsisi konusunda anlaşmazlık yaşamaktadır. Sürenin son derece kısıtlı olması ve geçici de olsa acil bir çözüme ihtiyaç duyulması üzerine, her iki daire başkanı da başlangıçta talep ettiği ideal sunucu kapasitesinden karşılıklı olarak ödün vermiş ve eldeki mevcut kapasiteyi eşit olarak paylaşmayı kabul etmiştir.

Thomas-Kilmann Çatışma Yönetimi Modeli'ne göre, bu iki birimin kapasite tahsisi sorununu çözerken sergilediği davranış tarzı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir afet koordinasyon merkezinde görevli kriz yöneticisi, sel felaketi yaşanan bir bölgede acil çadır kent kurulması için yer belirleme çalışması yürütmektedir. Yönetici, bölgedeki tüm boş arazilerin zemin etüdünü yaptırıp en kusursuz ve en güvenli alanı bulmaya çalışmanın günler alacağını bilmektedir. Bu sebeple, kriz anındaki zaman baskısını dikkate alarak asgari güvenlik şartlarını sağlayan, ana yola yakın ve altyapı kurulumuna uygun bulduğu ilk araziyi seçerek onaylamıştır.

Kriz yöneticisinin tüm alternatifleri değerlendirip en iyisini (optimum) bulmak yerine, belirlenen asgari standartları karşılayan ilk seçenekte karar kılması, aşağıdaki karar verme yaklaşımlarından hangisiyle ifade edilir?

Bir büyükşehir belediyesinin insan kaynakları birimi, personelin iş tatmin düzeyini ölçmek için bir anket çalışması tasarlamaktadır. Araştırma komisyonundaki uzmanlardan biri, çalışanlara yalnızca 'Genel olarak işinizi ne kadar seviyorsunuz?' şeklinde tek bir soru yöneltmenin yeterli olacağını savunurken; diğer bir uzman ise işin doğası, ücret, terfi olanakları, çalışma arkadaşları ve yöneticiler gibi farklı faktörlerin ayrı ayrı puanlanıp toplanması gerektiğini ileri sürmüştür.

Örgütsel davranış literatüründe iş tatmininin ölçümüne ilişkin bu iki temel yaklaşım (tekil genel değerlendirme ve iş boyutlarının toplamı) karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir kamu hastanesinin stratejik plan belgelerinde ve hasta bekleme salonlarındaki dijital ekranlarda "şeffaflık, empatik iletişim ve hasta odaklılık" ilkelerine sıklıkla yer verilmektedir. Ancak kurumun acil servis ve poliklinik işleyişinde; personelin işlemleri hızlıca sonlandırmak adına hasta sorularını yanıtsız bıraktığı, itirazları kurumsal işleyişe bir müdahale olarak görüp katı bir savunmacı tutum sergilediği ve pratik uygulamada "işin aksamaması hastanın bilgilendirilmesinden daha önceliklidir" anlayışıyla hareket ettiği gözlemlenmiştir.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, bu kamu hastanesindeki durum aşağıdaki kültürel ögelerden hangileri arasındaki uyuşmazlığı yansıtmaktadır?

Bir il sağlık müdürlüğü ile yerel bir tıbbi atık bertaraf tesisi, atık toplama hizmetlerinin yenilenmesi amacıyla sözleşme görüşmeleri yürütmektedir. Görüşmelerde taraflar sadece hizmet bedeli üzerinden katı bir pazarlığa girmek yerine; karşılıklı olarak operasyonel kısıtlarını, personel vardiyalarını ve lojistik maliyetlerini şeffaf bir biçimde paylaşmışlardır. Yapılan ortak çalışma sonucunda; tesisin atık toplama araçlarının trafiğin en yoğun olduğu gündüz saatleri yerine gece vardiyasında hizmet vermesi kararlaştırılmıştır. Bu sayede tesisin yakıt ve zaman maliyeti ciddi oranda düşürülürken, il sağlık müdürlüğü de hem daha uygun bir fiyat anlaşması sağlamış hem de gündüz saatlerindeki hastane trafiğini rahatlatmıştır. Tarafların bilgi paylaşımına ve karşılıklı güvene dayalı olarak ortak kazanç yarattığı bu anlaşma, her iki tarafın da temel çıkarlarını en üst düzeyde tatmin etmiştir.

Örgütsel davranış disiplinindeki müzakere yaklaşımları dikkate alındığında, bu vakada tarafların benimsediği strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu hastanesinde başhekim yardımcılığı pozisyonu için başvuran uzman hekim Hakan Bey, değerlendirme sonucunda bu göreve atanamadığını öğrenmiş ve bu durumu üzüntüyle karşılamıştır. Bununla birlikte Hakan Bey, atama sürecinde kullanılan performans kriterlerinin ve mülakat standartlarının tüm adaylara eşit, tarafsız ve tutarlı bir şekilde uygulandığına inanmaktadır. Sürecin sonunda hastane yönetimi kararı bildirirken Hakan Bey’e karşı son derece nazik ve saygılı bir tutum sergilemiş; ancak atama kararının altında yatan teknik gerekçeleri ve Hakan Bey'in hangi alanlarda eksik görüldüğünü spesifik verilere dayanarak açıklayamamıştır. Hakan Bey, kurumun bir parçası olmaktan hâlâ gurur duysa da, kendisine tatmin edici düzeyde açıklama yapılmamasını eleştirmektedir.

Örgütsel davranış alanyazını dikkate alındığında, Hakan Bey'in durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunda (TİTCK) görevli Başdenetçi Cihan Bey, kurumun sunduğu maddi imkânların piyasa koşullarına göre yetersiz kalması nedeniyle özel sektörden gelen yüksek maaşlı teklifleri oldukça cazip bulmaktadır. Buna rağmen Cihan Bey, kurumun geçmişte kendi mesleki gelişimine yaptığı büyük yatırımların karşılığını ödemeden ayrılmanın etik açıdan doğru olmayacağını düşünmekte ve en azından yürütülen stratejik projeler tamamlanana kadar kurumda kalmanın kendisi için ahlaki bir zorunluluk olduğuna inanmaktadır.

Öte yandan Cihan Bey, kendi biriminin iş akışında yapacağı operasyonel değişikliklerin diğer departmanları nasıl etkileyebileceğini önceden hesaplamakta; iş süreçlerinde aksama yaşanmaması ve olası mağduriyetlerin önlenmesi adına çalışma arkadaşlarını çok önceden haberdar ederek onlara danışmaktadır.

Buna göre, Cihan Bey’in kurumda kalma motivasyonunu açıklayan örgütsel bağlılık türü ve sergilediği örgütsel vatandaşlık davranışı boyutu aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir merkezi düzenleyici kurumda Hukuk İnceleme ile Teknik Değerlendirme birimleri arasında, ihale dosyalarının hangi sırayla inceleneceği ve ortak iş yükünün nasıl dağıtılacağı konularında sürekli anlaşmazlıklar yaşanmaktadır. Birimlerin görev tanımları arasındaki gri alanların varlığı ve organizasyon şemasında eşit hiyerarşik konumda bulunmaları, bu durumun kurum içi kronik bir krize dönüşmesine yol açmıştır.

Kurum başkanı sorunu çözmek amacıyla her iki birimin uzmanlarını aynı fiziki mekanda bir araya getirmiş; daha da önemlisi, bu birimlerin yıl sonu başarı primlerini artık kendi iç performanslarına göre değil, tamamen 'kurumun toplam dosya sonuçlandırma hızına' bağladığını ilan etmiştir.

Örgütsel davranış literatürüne göre; birimler arasında yaşanan çatışmanın türü, çatışmayı besleyen temel yapısal kaynak ve kurum başkanının prim sistemini değiştirerek odaklandığı çatışma çözümleme tekniği aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Bir kamu kurumunda uzman denetçi olarak görev yapan Demir, kurumun yurt dışı temsilciliğine atanmak üzere başvuru yapmış ancak seçilememiştir. Demir, atama sürecinde kullanılan puanlama sisteminin şeffaf ve objektif olduğunu, liyakate dayalı bir değerlendirme yapıldığını düşünmektedir. Buna rağmen sonucun açıklanmasının ardından, eksik yönlerini öğrenmek ve kendini geliştirmek amacıyla daire başkanıyla görüşmek istemiş; ancak başkanı ona "Sana özel açıklama yapacak vaktim yok, sonucunu gördün işte, işine dön!" şeklinde sert ve küçümseyici bir tepki vermiştir.

Örgütsel adalet ve ilgili örgütsel davranış kavramları dikkate alındığında, bu durumla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu iştiraki olan Milli Savunma Sistemleri A.Ş.'de, Ar-Ge Dairesi ile Seri Üretim Dairesi arasında yeni nesil bir teçhizatın "tasarım tolerans sınırları" konusunda anlaşmazlık yaşanmaktadır. Ar-Ge Dairesi ürünün maksimum performans göstermesi için dar toleranslarda ısrar ederken; Seri Üretim Dairesi, mevcut üretim bandının kapasitesini gerekçe göstererek toleransların esnetilmesini talep etmektedir. Başlangıçta projenin kalitesini artırmaya yönelik teknik bir tartışma olan bu durum, zamanla yöneticilerin karşılıklı olarak birbirlerinin mesleki yetkinliklerini şahsi yönden hedef aldığı ve birimler arası iletişimin koptuğu bir sürece evrilmiştir.

Şirket genel müdürü sürece müdahale etmiş, tartışmayı kişisel boyuttan çıkararak "Performanstan ödün vermeden üretim maliyetlerini ve süresini nasıl optimize edebiliriz?" sorusunu masaya getirmiştir. Yürütülen beyin fırtınası sonucunda, her iki tarafın da başlangıçtaki pozisyonundan taviz vermesine gerek kalmadan, üretim bandında yapılacak tek bir düşük maliyetli otomasyon revizyonuyla her iki birimin de ana hedeflerini eksiksiz karşılayan yenilikçi bir çözüm bulunmuştur.

Bu vakadaki çatışma dinamikleri ve yöneticinin stratejisiyle ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi kesinlikle doğrudur?