İdarenin Sorumluluğu

Bir ithalat şirketinin getirdiği bozulabilir nitelikteki gıda ürünleri, gümrük müdürlüğüne zamanında ve eksiksiz beyan edilmesine rağmen, idaredeki personel yetersizliği ve iş akış süreçlerindeki organizasyon bozukluğu sebebiyle yasal olarak tamamlanması gereken süreden haftalar sonra incelenebilmiştir. Bu süre zarfında antrepoda uygun olmayan koşullarda bekletilen ürünler çürüyerek ekonomik değerini tamamen yitirmiştir. Zarara uğrayan şirket, zararın tazmini talebiyle idare mahkemesinde tam yargı davası açmıştır.

Danıştay içtihatları ve idare hukukunun genel ilkeleri dikkate alındığında, bu olaydaki idarenin sorumluluğu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Danıştay içtihatları ve $5233$ sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında şekillenen sorumluluk rejimine göre; devletin anayasal düzenini ve toplumsal barışı bozmaya yönelik anonim nitelikteki terör eylemleri sonucunda kişilerin uğradığı zararların karşılanmasında, idari faaliyet ile meydana gelen zarar arasında klasik anlamda "nedensellik bağı" kurulması zorunluluğunun aşılması, aşağıdaki ilkelerden hangisiyle açıklanabilir?

Bir belediyede görevli temizlik işleri personeli, hizmetin yürütülmesi sırasında çöp toplama aracını kullanırken trafik kurallarını ağır şekilde ihlal etmiş (aşırı hız ve dikkatsizlik) ve yol kenarındaki bir vatandaşın dükkanına girerek maddi zarara yol açmıştır. Yapılan incelemede, personelin bu eyleminin "ağır kişisel kusur" niteliğinde olduğu tespit edilmiştir.

Bu olay neticesinde ortaya çıkan zararın tazmini ve hukuki sorumluluk süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) bünyesinde kurulan yüksek güvenlikli bir biyoteknoloji laboratuvarında, bulaşıcılığı yüksek ve tehlikeli bir virüs varyantı üzerinde çalışan bir uzman biyolog; laboratuvarın tüm teknik güvenlik sistemlerinin kusursuz çalışmasına ve personelin tüm protokolleri harfiyen uygulamasına rağmen, virüsün çalışma esnasında geçirdiği ve mevcut bilimsel verilerle öngörülemeyen bir mikro mutasyon sonucunda enfekte olmuştur.

Bu olay neticesinde uzman biyoloğun uğradığı bedensel zararın tazmini ile ilgili idare hukukunun sorumluluk ilkeleri uyarınca aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$1982$ Anayasası’nın $125$. maddesinde idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilirken, $129$. maddesinde memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davalarının ancak idare aleyhine açılabilmesi ve idarenin rücu hakkı hükme bağlanmıştır. Bu iki anayasal düzenlemenin birlikte öngördüğü mali sorumluluk rejimi ve sonuçları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bir belediye tarafından işletilen şehir içi doğal gaz ana dağıtım hattında, idarenin herhangi bir bakım ihmali veya denetim eksikliği bulunmamasına rağmen, borulardaki ani bir sızıntı sonucu patlama meydana gelmiştir. Bu patlama nedeniyle çevredeki bir binada maddi hasar oluşmuştur.

İdarenin meydana gelen bu zarardan kusuru olmasa dahi sorumlu tutulması, idare hukukundaki hangi kusursuz sorumluluk ilkesi ile açıklanır?

Büyükşehir merkezinde aniden patlak veren ve failleri tespit edilemeyen kitlesel şiddet eylemleri sırasında, o bölgede esnaflık yapan bir vatandaşın dükkânı tamamen tahrip edilmiştir. Yapılan adli ve idari incelemelerde, güvenlik güçlerinin olaylara müdahalede herhangi bir ihmali, gecikmesi veya hatası olmadığı, zararın doğrudan doğruya eylemci kalabalıkların taşkınlıklarından kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Danıştay içtihatları dikkate alındığında, aradaki illiyet bağının kesilmiş olmasına rağmen idarenin bu zararı tazmin etmekle yükümlü tutulmasının temel hukuki gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı bir liman işletmesinde, tüm altyapı ve mendirek sistemleri yasal standartlara uygun inşa edilip işletilmesine rağmen, okyanus tabanında meydana gelen sismik bir sarsıntının tetiklediği ve o güne dek o kıyılarda hiç görülmemiş şiddette bir tsunami dalgası limandaki özel teknelere zarar vermiştir. Uzman incelemeleri, olayın liman hizmetinin yürütülüş biçiminden bağımsız olarak tamamen dış dünyada ortaya çıktığını, idarenin alabileceği hiçbir teknik önlemle bertaraf edilemeyecek bir doğa olayı niteliğinde olduğunu kesin olarak belirlemiştir.

İdare hukukunda, idarenin yürüttüğü hizmetin tamamen dışında gerçekleşmesi (dışsallık) unsuruyla öne çıkan ve bu vakada idarenin tazminat sorumluluğunu ortadan kaldıran illiyet bağını kesici neden aşağıdakilerden hangisidir?

$1982$ Anayasası’nın $125$. maddesinde yer alan "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür" hükmü ile $129$. maddesindeki memur sorumluluğuna ilişkin düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, Türk idare hukukunda idarenin mali sorumluluğunun genel özellikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Sağlık Bakanlığı, tespit edilen oldukça bulaşıcı ve ölümcül bir virüsün ülke geneline yayılmasını engellemek maksadıyla, yasal yetkilerine dayanarak bir uluslararası havalimanını ve çevresindeki alanı belirli bir süreliğine mutlak karantina bölgesi ilan etmiştir. İdarenin aldığı bu tedbir kararında ve eylemin yürütülmesinde hiçbir yasal eksiklik veya ihmal bulunmamaktadır. Ancak, karantina kordonu içinde yer alan ve raf ömrü çok kısa olan taze tarım ürünleri ihracatı yapan bir firmanın tüm mahsulü, gümrükleme ve sevkiyat işlemlerinin durdurulması nedeniyle çürümüş; firma telafisi imkânsız, olağandışı ve ağır bir ekonomik kayba uğramıştır.

İdare hukukunun genel esasları çerçevesinde, firmanın uğradığı bu özel zararın tazmin edilmesini gerektiren dayanak ilke aşağıdakilerden hangisidir?

İdare hukukunda 'kusursuz sorumluluk' rejimleri, idarenin herhangi bir kusuru olmasa dahi oluşan zararları tazmin etme yükümlülüğünü ifade eder. Bu rejimler içerisinde yer alan 'sosyal risk ilkesi', klasik sorumluluk hukukundaki 'zarar ile idari eylem arasındaki doğrudan illiyet bağı' şartını esnetmesi bakımından özgün bir nitelik taşır.

Buna göre, sosyal risk ilkesinin uygulanma şartları ve hukuki temeli dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu ilkeyi diğer kusursuz sorumluluk hallerinden ayıran temel ölçüttür?

Bir belediye sınırları içerisinde yer alan ve imar planında "heyelan bölgesi" olarak işaretlenen bir alanda, ruhsatsız olarak inşa edilen bir binanın varlığı idareye yazılı olarak bildirilmiştir. İdare, bu bildirime rağmen yıkım kararını $2$ yıl boyunca uygulamamış ($I$), nihayetinde yıkım ekiplerini gönderdiğinde ise çevre binaların güvenliğini almadan yapılan özensiz çalışma neticesinde komşu parseldeki istinat duvarının çökmesine neden olmuştur ($II$). Ayrıca, olay yerindeki bir kamu görevlisinin, bina sahibiyle aralarındaki eski bir husumet nedeniyle sahibine ait araca kasten zarar verdiği tespit edilmiştir ($III$).

Danıştay içtihatları ve idarenin kusur sorumluluğu ilkeleri çerçevesinde, yukarıdaki olguların hukuki nitelendirmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bir kamu araştırma merkezinde bulunan ve tüm teknik denetimleri periyodik olarak yapılan yüksek basınçlı bir gaz depolama tankı, bölgede meydana gelen şiddetli bir yer sarsıntısı sırasında, tankın iç mekanizmasındaki malzemenin daha önce gözlemlenmemiş bir metalurjik tepkimesi sonucu infilak etmiştir. Bilirkişi incelemesinde; yer sarsıntısının şiddetinin tankın tasarım limitleri dahilinde olduğu, ancak patlamanın asıl ve doğrudan sebebinin tankın üretim aşamasında dahi tespit edilemeyen "içsel bir yapısal hata" olduğu saptanmıştır. Buna göre, söz konusu olayda "illiyet bağı" ve "mücbir sebep" kavramları açısından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunda görev yapan memurun, resmi işlemleri yürüttüğü sırada dikkatsizliği sonucu bir vatandaşın maddi zarara uğramasına neden olduğu tespit edilmiştir. Anayasa'nın 129. maddesi gereğince vatandaşın uğradığı bu zarar idare tarafından karşılanmıştır. Bu olayda, idarenin ödediği tazminatı kusurlu bulunan memurdan geri talep etme yetkisine ne ad verilir?

Bir gümrük kapısında görevli muhafaza memuru, yasal yetkisine dayanarak bir yolcunun bagajında rutin arama yapmaktadır. Arama sırasında yolcunun prosedürün yavaş işlemesinden sürekli şikâyet etmesine sinirlenen memur, sırf yolcuya zarar vermek ve ona ders vermek kastıyla (kin ve garez saikiyle), bagajda bulunan çok değerli ve kırılgan elektronik cihazları 'detaylı inceleme yapıyorum' bahanesiyle kasten beton zemine fırlatarak parçalamıştır.

Bu olayda zarara uğrayan yolcunun açacağı tazminat davası ve idarenin hukuki sorumluluğu ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir organize suç örgütünün hedefinde olduğu gerekçesiyle valilikten koruma talebinde bulunan bir vatandaşa, valilik onayıyla yakın koruma polisi tahsis edilmiştir. Koruma görevi icra edilirken gerçekleşen silahlı saldırı anında, koruma polisine idare tarafından teslim edilen telsizin bataryasının bitmiş olması ve yedek donanım sağlanmaması nedeniyle merkezden yardım istenememiştir. Yardım ekiplerinin bölgeye intikali bu sebeple gecikmiş ve vatandaş ağır yaralanmıştır.

Danıştay’ın yerleşik içtihatları ve idare hukuku prensipleri dikkate alındığında, bu olayda idarenin tazminat sorumluluğuna yol açan hizmet kusuru görünümü aşağıdakilerden hangisidir?

İdare tarafından işletilen ve yüksek riskli faaliyet kapsamında kabul edilen bir enerji tesisinde, bölgenin sismik geçmişinde daha önce hiç rastlanmamış şiddette bir yer sarsıntısı meydana gelmiştir. Bu sarsıntı sırasında, tesisin ana kumanda panelindeki bir devre elemanının, üretim aşamasında fark edilemeyen ve periyodik bakımlarda tespit edilmesi teknik olarak mümkün olmayan bir metal yorgunluğu nedeniyle işlevini yitirdiği; sızıntının ve buna bağlı zararın doğrudan bu devre kaybından kaynaklandığı teknik raporlarla kesinleşmiştir. İdare, tehlike ilkesi (kusursuz sorumluluk) çerçevesinde açılan tazminat davasında illiyet bağının kesildiğini ileri sürmektedir.

Bu olaydaki illiyet bağı ve idarenin mali sorumluluğu ile ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

İdarenin bir bayındırlık faaliyeti sırasında gerekli işaretleme ve aydınlatma kurallarına uymaması sonucu meydana gelen kazada, bir araç sürücüsü yaralanmış ve aracı hasar görmüştür. Yapılan incelemede, sürücünün hem yasal sınırın çok üzerinde alkollü olduğu hem de yerleşim yeri içindeki hız sınırını iki katı oranında aştığı tespit edilmiştir. İdare hukukunun genel ilkeleri ve Danıştay içtihatları çerçevesinde, bu durumun idarenin sorumluluğu üzerindeki etkisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İdarenin yürüttüğü kamu hizmetlerinde kullandığı araçların (silah, patlayıcı madde, yüksek gerilim hattı vb.) bünyesinde barındırdığı olağanüstü riskler nedeniyle, idarenin herhangi bir hizmet kusuru bulunmasa dahi meydana gelen zararları tazmin etmekle yükümlü olması, idare hukukunda aşağıdaki sorumluluk ilkelerinden hangisi ile ifade edilir?

İdare tarafından işletilen bir barajın ana tahliye kapaklarında, imalatçı firma ve idari teknik personel tarafından o günkü bilimsel ve teknolojik imkanlarla tespit edilmesi imkansız olan, malzemenin kendi iç moleküler yapısından kaynaklanan bir "metal yorgunluğu" neticesinde aniden kırılma meydana gelmiştir. Bu arıza sonucunda kapakların kontrolsüz açılmasıyla aşağı havzadaki tarım arazileri sular altında kalmış ve ağır maddi zarar oluşmuştur. Yapılan yargısal denetimde idarenin tüm periyodik bakımları ve teknik kontrolleri eksiksiz yaptığı kanıtlanmıştır.

Bu olayda idarenin mali sorumluluğu ve illiyet bağına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?