Kamu Borçlarının Sınıflandırılması

Makroekonomik istikrarı sağlamak ve kamu hizmetlerini finanse etmekle görevli olan merkezi yönetim, farklı nitelikteki üç harcama gereksinimi için eş zamanlı olarak borçlanma yoluna gitmiştir:

I. Geçmiş dönemlerde oluşan ancak bütçede ödeneği bulunmayan acil cari transferlerin ve uluslararası tahkim cezalarının karşılanması amacıyla 10 yıl vadeli tahvil ihracı
II. Elde edilecek geçiş ücretleri ile kendi faiz ve anapara ödemelerini doğrudan karşılayacak kapasiteye sahip olan köprü ve otoyol projelerine sağlanan sendikasyon kredisi
III. Mülkiyeti devlete ait olacak şekilde inşa edilen ancak topluma tamamen ücretsiz hizmet sunacak olan tam teşekküllü bir şehir hastanesi kompleksi için yurt içi piyasalardan sağlanan fonlar

Bu üç finansman işleminin özellikleri değerlendirildiğinde, maliye literatüründeki "verimliliğine göre kamu borçları" sınıflandırması çerçevesinde sırasıyla aşağıdakilerden hangisi gibi nitelendirilmeleri gerekir?

Bir ülkenin Hazine idaresi, yapısal bütçe açıklarını ve geçici nakit yetersizliklerini finanse etmek amacıyla son dönemde piyasaya sürekli olarak bir yıldan kısa vadeli borçlanma senetleri ihraç etmek zorunda kalmıştır. Ancak bu durum, borç çevirme oranlarının riskli boyutlara ulaşmasına ve hazinenin nakit yönetiminin kilitlenmesine yol açmıştır. Bu krizi aşmak isteyen Hazine idaresi, alacaklılarla anlaşarak ellerindeki kısa vadeli senetleri geri almış ve yerine bir yıldan uzun vadeli borçlanma senetleri vererek borcun vade yapısını uzatmıştır.

Yukarıda verilen mali olay dizisi dikkate alındığında, Hazine idaresinin başlangıçta karşılaştığı sorunun kaynağını oluşturan borçlanma araçları ile sorunu çözmek için uyguladığı politika hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Maliye uzmanı olarak görev yapan bir denetçi, hazırladığı borç yönetimi değerlendirme raporunda şu tespitlere yer vermiştir:

*"Yıl içinde kamu gelirlerinin tahsilat takvimi ile zorunlu harcamaların yapılış zamanı arasındaki uyumsuzluktan doğan ( I ) finanse etmek amacıyla ağırlıklı olarak bir yıldan kısa süreli ( II ) ihraç edilmiştir. Ancak bu durum hazine üzerinde ciddi bir kısa vadeli ödeme baskısı yarattığından, söz konusu dalgalı borç yükümlülüklerinin daha uzun vadeli konsolide borçlara dönüştürülmesini ifade eden ( III ) işlemine başvurulması zorunlu hâle gelmiştir."*

Bu metinde numaralanmış boşluklara kavramsal bütünlük ve mali mevzuat çerçevesinde sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Hazine ve Maliye Bakanlığı, makroekonomik dengeleri gözeterek 2026 yılı finansman programı dâhilinde aşağıdaki iki farklı borçlanma işlemini gerçekleştirmiştir:

I. İşlem: Yurt içinde faaliyet gösteren yerleşik ticari bankalara, ödemeleri döviz üzerinden yapılacak olan euro cinsinden devlet tahvili ihraç edilmiştir.
II. İşlem: Yurt dışında mukim (yerleşik) bir uluslararası finansal kuruluşa, ulusal piyasalarda işlem gören Türk Lirası cinsinden hazine bonosu satılmıştır.

Kamu borçlarının kaynağına (iç borç - dış borç) göre sınıflandırılmasında kullanılan teorik kıstaslar dikkate alındığında, bu işlemlerin niteliğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir ülkede yaşanılan şiddetli deprem felaketinin ardından, afetzedelere yönelik acil nakdi destek programları başlatılmış ve yıkılan kamu binalarının enkaz kaldırma çalışmalarına büyük kaynak ayrılmıştır. Hükûmet, artan bu cari transferleri ve acil durum harcamalarını finanse edebilmek amacıyla on yıl vadeli devlet tahvilleri ihraç etmiştir. Borçlanılan bu tutarların kullanımı neticesinde ekonominin genel üretim kapasitesinde bir artış yaşanmamış ve kamu bilançosuna eklenebilecek kalıcı fiziki bir varlık (aktif) oluşmamıştır.

Kamu borçlarının verimlilik (harcanma yeri) kriterine göre sınıflandırılması dikkate alındığında, bu ihraç sonucunda doğan mali yükümlülük aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Kamu borçlarının sınıflandırılmasında kullanılan geleneksel ölçütlerden biri de "sağlandığı para cinsi"dir. Günümüzde sermaye hareketlerinin serbestleşmesi, alacaklının ikametgâhı ile borcun sağlandığı para cinsi arasındaki klasik uyumu büyük ölçüde bozmuştur.

Bir ülkenin Hazinesi, yeni borçlanma stratejisi kapsamında iki farklı işlem gerçekleştirmiştir:
I. İşlem: Yurt dışı piyasalarda, tamamen yabancı uyruklu yatırımcılara satılmak üzere "ulusal para birimi" üzerinden tahvil ihraç edilmiştir.
II. İşlem: Yurt içi piyasalarda, yalnızca yerleşik ticari bankaların katıldığı ihalelerde "yabancı para (döviz)" üzerinden borçlanma senedi satılmıştır.

Sadece "sağlandığı para cinsi" ölçütü dikkate alındığında, bu borçlanma işlemleri ve devlete yüklediği makroekonomik riskler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Kamu borçlanmasında alacaklılara sunulan güvencenin niteliği, borçlanmanın piyasa kabulünü ve maliyetini doğrudan etkilemektedir. Bir mali yıl içinde Hazine ve Maliye Bakanlığı koordinasyonunda aşağıdaki üç farklı borçlanma işlemi gerçekleştirilmiştir:

I. Bütçe açıklarının finansmanı amacıyla, devletin genel vergilendirme gücüne dayanılarak ve herhangi bir özel karşılık gösterilmeksizin devlet tahvili ihraç edilmesi.
II. Bir kamu iktisadi teşebbüsünün (KİT) altyapı yatırımı için sağladığı dış krediye, geri ödenmemesi riskine karşı Hazine'nin kefil olması.
III. İnşa edilecek yeni bir otoyol projesinin finansmanı için ihraç edilen borç senetlerinin anapara ve faiz ödemelerinin, doğrudan bu otoyoldan elde edilecek geçiş ücreti gelirlerine özgülenmesi.

Yukarıdaki borçlanma işlemlerinin "teminat (garanti) durumuna göre" sınıflandırılması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir ülkenin merkezi yönetimi, tüm ülkeyi kapsayacak geniş çaplı bir telgraf ağı altyapısı kurmak amacıyla uzun vadeli iç borçlanmaya gitmiştir. İhraç edilen senetlerin anapara ve faiz ödemelerinin, söz konusu ağın işletilmesinden elde edilecek gelirlerle karşılanması planlanmıştır. Ancak proje tamamlanıp hizmete açıldıktan çok kısa bir süre sonra telefon icat edilerek ülke genelinde hızla yaygınlaşmıştır. Bu teknolojik gelişme sonucunda, telgraf ağına olan talep tamamen ortadan kalkmış, kurulan altyapı hiçbir ekonomik getiri veya sosyal fayda sağlamaz hâle gelerek tümüyle atıl duruma düşmüştür. Ortaya çıkan bu yeni durumda, söz konusu borcun servisi genel bütçe vergi gelirlerinden karşılanmak zorunda kalınmıştır.

Maliye teorisinde kamu borçlarının verimliliğine göre sınıflandırılması dikkate alındığında, başlangıçta elde edilecek gelirle kendi kendini ödemesi planlanan bu borç, yaşanan teknolojik gelişme sonucunda aşağıdaki borç türlerinden hangisine dönüşmüştür?

Kredi notu yatırım yapılabilir seviyenin altında olan X ülkesi, uluslararası piyasalarda gerçekleştirdiği son borçlanma programında yatırımcıların risk algısını kırmak için iki farklı güvence mekanizması kurgulamıştır. Hazine, ihraç edilen tahvillerin anapara ödemeleri için Y ülkesi Hazinesinin garantörlüğünü sağlamış; faiz ödemelerinin karşılığı olarak ise mülkiyeti devlete ait olan uluslararası bir limanın yıllık işletme gelirlerini özel bir fonda bloke ederek alacaklılara taahhüt etmiştir. Aynı dönemde, hiçbir özel güvence içermeyen ve sadece devletin genel vergilendirme yetkisi ile mali itibarına dayanan standart tahviller de piyasaya arz edilmiştir.

Bu senaryoda yer alan;
I. Y ülkesi Hazinesinin garantörlüğü,
II. Liman işletme gelirlerinin taahhüt edilmesi,
III. Sadece genel vergilendirme yetkisine dayanan standart tahvillerin ihracı

işlemleri, teminat (garanti) durumuna göre kamu borçları tasnifinde sırasıyla aşağıdakilerden hangisine karşılık gelmektedir?

Bir kamu idaresi olan X Kurumu, faaliyet alanındaki kapasite artırımı yatırımlarını finanse etmek amacıyla kendi yasal yetkisine dayanarak tahvil ihraç etmiş ve piyasalardan fon sağlamıştır. Bu işlem için Hazine ve Maliye Bakanlığından herhangi bir garanti veya kefalet alınmamıştır. İlgili idarenin mali ve hukuki yapısı incelendiğinde; genel bütçe kapsamı dışında yer aldığı, kendisine ait ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olduğu ve gelirlerini temel olarak piyasa koşullarında yürüttüğü ticari ve sınai faaliyetlerden elde ettiği görülmektedir.

Borçlanan kurumun niteliğine göre yapılan kamu borçları sınıflandırması dikkate alındığında, X Kurumunun gerçekleştirdiği bu borçlanma işlemiyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Sayıştay denetçileri tarafından hazırlanan bir mali uyum raporunda, çeşitli kurumların kullandığı kredilerin ve ihraç ettiği borç senetlerinin sınıflandırılmasında kavramsal hatalar yapıldığına dikkat çekilmiştir. Raporda; borçların kaynağına, vadesine ve verimliliğine göre yapılan iktisadi tasniflerin, 'borçlanan kurumun niteliği (hukuki statüsü)' kriteri ile birbirine karıştırıldığı vurgulanmıştır.

Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi söz konusu raporda karıştırıldığı belirtilen 'borçlanan kurumun niteliğine' dayalı sınıflandırma ayrımını doğru bir şekilde yansıtmaktadır?

Maliye literatüründe kamu kesiminin borçlanma işlemleri farklı kriterler çerçevesinde tasnif edilmektedir. Bu bağlamda, yerel yönetimler, sosyal güvenlik kurumları ve kamu iktisadi teşebbüsleri dâhil olmak üzere kamusal otoriteye sahip tüm birimlerin yükümlülüklerini kapsayan geniş ölçekli çatı kavram ile; yalnızca genel bütçe kapsamındaki idarelerin nakit açıklarını finanse etmek amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından üstlenilen yükümlülükleri ifade eden dar kapsamlı kavram, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bir ülkenin Hazine yönetimi, mali yıl içinde ortaya çıkan dönemsel nakit açıkları ile kalıcı yapısal bütçe açıklarını finanse etmek üzere farklı özelliklere sahip iç borçlanma senetleri ihraç etmektedir. Zaman zaman bozulan makroekonomik dengeler ve geri ödeme güçlükleri, mevcut borç stokunun yapısını değiştirmeye yönelik idari işlemleri de zorunlu kılmaktadır.

Bu çerçevede; borçlanma araçları, borcun vadesine göre sınıflandırılması ve borç yönetimi işlemleri arasındaki ilişkilere dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

X Ülkesi Hazinesi, vadesi gelen uluslararası yükümlülüklerini yerine getirebilmek amacıyla, yalnızca yurt içinde yerleşik ticari bankaların katılabildiği özel bir ihaleyle 1 milyar ABD doları tutarında ve 3 yıl vadeli devlet tahvili ihraç etmiştir. İhraç edilen tahvillerin tamamı yurt içi piyasada faaliyet gösteren bu bankalar tarafından satın alınmıştır.

İktisadi kıstas dikkate alındığında, bu borçlanma işleminin sınıflandırılması ve temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Devlet, bir önceki mali yıldan devreden bütçe açıklarını kapatmak ve süresi dolan eski iç borçların anapara ile faiz ödemelerini finanse etmek amacıyla piyasaya yeni tahviller sunmuştur. Yapılan bu finansman işlemi neticesinde ekonomide gelir getirici yeni bir işletme kurulmamış ve kamunun malvarlığına eklenecek herhangi bir maddi yapı inşa edilmemiştir. Maliye teorisindeki sınıflandırma ölçütleri dikkate alındığında, kamunun aktifinde bir artış meydana getirmeyen ve ileride kendi ödemesini karşılayacak bir fon akışından yoksun olan bu tür borçlanmalar aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Merkezi yönetim borç idaresi, enflasyonist beklentilerin yüksek olduğu bir dönemde küçük tasarruf sahiplerini korumak amacıyla yeni bir devlet iç borçlanma senedi türü tasarlamıştır. Bu senedin en belirgin özelliği; borsada veya tezgah üstü piyasalarda alım satıma konu edilememesi, üçüncü şahıslara ciro edilememesi ve piyasa faiz oranlarındaki dalgalanmaların yaratacağı fiyat riskinden yalıtılması amacıyla, yatırımcısına dilediği zaman belirli bir getiri üzerinden doğrudan ihraçcı kuruma iade edebilme hakkı tanımasıdır.

Sınıflandırma kriterleri dikkate alındığında, bahsi geçen borçlanma aracı niteliği gereği aşağıdakilerden hangisine örnektir?

Bir ülkenin merkezi yönetimi, geçmiş yıllarda çevresel etkileri nedeniyle iptal edilen bir madencilik projesi sonucunda, uluslararası tahkim mahkemesi tarafından devlete kesilen yüklü tazminatı ödemek amacıyla uluslararası piyasalardan 10 yıl vadeli tahvil ihracına çıkmıştır. Yapılan bu borçlanma neticesinde kamu envanterine yeni bir fiziki varlık dâhil olmamış ve gelecekte gelir yaratacak herhangi bir kapasite artışı sağlanmamıştır.

Söz konusu borçlanma işlemi dikkate alındığında, kamu borçlarının sınıflandırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir ülkenin Hazine ve Maliye Bakanlığı, aynı mali yıl içerisinde iki farklı finansman ihtiyacı için borçlanma piyasalarına çıkmıştır.

Birinci işlemde; olağanüstü salgın döneminde artan cari nitelikteki sağlık personeli ek ödemelerini karşılamak amacıyla uluslararası piyasalarda 10 yıl vadeli tahvil (eurobond) ihracı gerçekleştirilmiştir.

İkinci işlemde ise; geçiş ücreti alınacak olan ve elde edilecek ticari gelirle kendi anapara ile faizini ödeme kapasitesine sahip bir otoyol projesinin finansmanı için yurt içi piyasalarda 9 ay vadeli hazine bonosu ihraç edilmiştir.

Maliye teorisindeki kamu borç sınıflandırmaları dikkate alındığında, bu borçlanma işlemleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen borçlanma araçlarının ikincil piyasada işlem görüp görmemesi, kamu borç yönetiminin likidite ve para politikası üzerindeki etkilerini belirleyen kritik bir unsurdur. Pazarlanabilirlik (devredilebilirlik) durumuna göre yapılan sınıflandırma dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi "pazarlanamaz (devredilemez) kamu borçları" grubunda yer alan bir borçlanma aracı veya yöntemi değildir?

Kamu borçlarının sınıflandırılmasında; devletin egemenlik gücüne dayanarak, bir kanunla bireyleri veya kurumları devlete borç vermeye mecbur bıraktığı borçlanma türü aşağıdakilerden hangisidir?