Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

Gama Devleti, Omega Devleti'nde faaliyet gösteren bir şirketle altyapı projeleri için iş makineleri alım sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşmede, uyuşmazlık durumunda Omega Devleti mahkemelerinin yetkili olacağı ve Gama Devleti'nin yargı bağışıklığından açıkça feragat ettiği belirtilmiştir. Çıkan uyuşmazlık sonucunda mahkeme, Gama Devleti'ni tazminat ödemeye mahkûm etmiştir. Alacaklı şirket, kararın icrası için Gama Devleti'nin Omega Devleti'ndeki Merkez Bankası döviz rezervlerine ve Büyükelçiliğinin cari harcamaları için kullandığı banka hesaplarına haciz işlemi başlatmak istemektedir.

Uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde bu haciz talebinin hukuki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Xanadu Devleti'nin uyruğunda bulunan bir bilgisayar programcısı, kendi ülkesindeki evinden internet ağına yüklediği özel bir siber virüs aracılığıyla, sınır komşusu olan Yirmidört Devleti'ndeki bir enerji santralinin işletim sistemlerine sızarak sistemin çökmesine ve büyük çaplı bir elektrik kesintisine yol açmıştır. Yirmidört Devleti makamları, söz konusu siber saldırının icra edildiği yer kendi toprakları dışında olsa da, saldırının doğrudan kendi sınırları içinde maddi bir zarara yol açtığını gerekçe göstererek programcı hakkında ceza soruşturması başlatmıştır.

Uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde, Yirmidört Devleti'nin yalnızca haksız fiilin 'neticesinin' (meydana getirdiği zararın) kendi egemenlik alanında gerçekleşmesine dayanarak yargı hakkı iddia etmesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Uluslararası hukukta devletin en üst düzey yetkililerini kapsayan dar gruptaki yöneticilerin (troyka) yargı bağışıklıkları, kişisel (ratione personae) ve işlevsel (ratione materiae) olmak üzere iki farklı boyutta değerlendirilmektedir. Acaria Devleti'nin görevdeki Devlet Başkanı hakkında, komşu Berya Devleti'nde sivillere yönelik işlenen bazı ağır suçları finanse ettiği ve yönlendirdiği iddiasıyla Berya ulusal mahkemelerince yakalama emri çıkarılmıştır. Aradan geçen birkaç yılın ardından bu kişinin devlet başkanlığı görevi sona ermiş ve sade bir vatandaş olarak üçüncü bir ülkeye seyahat etmiştir.

Uluslararası Adalet Divanı'nın konuya ilişkin yerleşik içtihatları temel alındığında, söz konusu eski devlet başkanının bağışıklık statüsüne dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir devletin ceza mahkemesi önüne gelen uluslararası nitelikli bir davada, savcılık makamı iddianamesinde şu ifadelere yer vermiştir:

"Sanıkların eylemleri ülkemizin egemenlik sınırları dışında gerçekleşmiş, devletimizin hayati çıkarlarını doğrudan hedef almamış ve ne failler ne de mağdurlar vatandaşımızdır. Ancak isnat edilen suçlar; soykırım ve insanlığa karşı suçlar gibi tüm insanlığın ortak vicdanını sarsan, uluslararası toplumun bütününe karşı (erga omnes) işlenmiş nitelikteki ihlallerdir. Bu sebeple mahkemeniz, hukuki bir illiyet bağı aramaksızın bu ağır suçları yargılamaya yetkilidir."

Savcılığın iddianamesinde dayandığı ve uluslararası hukukta belirli ağır suçlar için devletlere doğrudan yargılama imkânı veren bu yetki kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

A ülkesindeki bir üretim tesisinde ihmal nedeniyle gerçekleşen patlamanın etkileri, sınırın hemen ötesindeki B ülkesinde can ve mal kayıplarına yol açmıştır. B ülkesinin, suçun neticesinin kendi topraklarında meydana gelmiş olması gerekçesiyle bu olay üzerinde yargı yetkisi tesis etmesi, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile açıklanır?

Lidya Devleti topraklarında bulunan bir şahıs, sınırın hemen diğer tarafındaki Medya Devleti hava sahasında seyreden bir yolcu uçağının pilotuna yüksek güçlü bir lazer tutarak pilotun geçici körlük yaşamasına ve uçağın tehlikeli bir irtifa kaybına uğramasına neden olmuştur. Medya Devleti'nin, kendi hava sahasında gerçekleşen bu sonuçlar nedeniyle söz konusu şahıs üzerinde yargı yetkisi kullanmak istemesi uluslararası hukuktaki hangi yetki kuralına dayanmaktadır?

Uluslararası hukukta deniz haydutluğu, soykırım ve insanlığa karşı suçlar gibi tüm devletlerin ortak çıkarını zedeleyen nitelikteki ağır suçlar söz konusu olduğunda; suçun işlendiği yer, failin uyruğu veya mağdurun uyruğu ile hiçbir bağlantı aranmaksızın her devletin yargı yetkisine sahip olması durumunu ifade eden ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Günümüz uluslararası hukukunda devletlerin yabancı mahkemelerdeki dokunulmazlığını düzenleyen "sınırlı yargı bağışıklığı" (restrictive immunity) teorisine göre, bir devletin yabancı bir devletin mahkemelerinde yargılanabilmesi için söz konusu işlemin aşağıdakilerden hangisi kapsamında olması gerekir?

Uluslararası hukukta devletin üst düzey yetkililerinin (troyka) sahip olduğu yargı bağışıklıkları, bu kişilerin görevlerini herhangi bir dış baskı altında kalmadan yerine getirmelerini amaçlar. Bu bağlamda, görev süresi tamamlanmış eski bir Hükümet Başkanı'nın durumu ele alındığında, yargı bağışıklığının kapsamı ve sürekliliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini belirleyen ilkelerden biri olan "koruma ilkesi", devletin varlığına, güvenliğine veya temel ekonomik menfaatlerine karşı işlenen suçlarda, suçun nerede işlendiğine ve failin uyruğuna bakılmaksızın ilgili devlete yargı yetkisi tanır. Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisinde Türkiye Cumhuriyeti'nin yargı yetkisini "koruma ilkesi"ne dayandırması beklenir?

Uluslararası hukukta devletin icra bağışıklığı kuralları uyarınca, yabancı bir devletin mülkiyetinde bulunan aşağıdaki varlıklardan hangisi kural olarak icra ve haciz işlemlerinden mutlak surette muaftır?

Norveç’in başkenti Oslo’da bir enerji projesi kapsamında görev yapan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir mühendis, mesai çıkışında Norveç vatandaşı bir şahıs tarafından fiziksel saldırıya uğramış ve ciddi şekilde yaralanmıştır. Norveç adli makamlarının soruşturma sürecinden tatmin olmayan Türkiye, söz konusu suçla ilgili kendi mahkemelerinde yargılama başlatmak istemektedir.

Uluslararası hukukta devletin, ülke sınırları dışında kendi vatandaşına karşı işlenen bir suç dolayısıyla yabancı ülke vatandaşı olan fail üzerinde sahip olduğu bu ceza yargı yetkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Mavi Devlet vatandaşı olan (T), bilişim projeleri kapsamında geçici görevle bulunduğu Yeşil Devlet sınırları içerisinde yerel bir teknoloji mağazasından hırsızlık yaptığı gerekçesiyle yerel makamlarca soruşturmaya tabi tutulmuştur. Mavi Devlet, söz konusu suçun Yeşil Devlet topraklarında işlenmiş olmasına rağmen, failin kendi vatandaşı olmasından dolayı bu olay üzerinde yargı yetkisine sahip olduğunu iddia ederek (T)'nin iadesini talep etmiştir. Buna göre, Mavi Devlet'in uluslararası hukuk uyarınca kullandığı yargı yetkisi ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta bir devletin ceza yargı yetkisini kullanabilmesi için genellikle suçun işlendiği yer (locus delicti) veya tarafların uyruğu ile bir bağlantı kurması beklenir. Ancak bazı suç tiplerinde, yargı yetkisini kullanacak devlet ile suçun işlendiği mekan, failin uyruğu veya mağdurun uyruğu arasında hiçbir irtibat bulunmasa dahi, ilgili suçun tüm insanlığın ortak çıkarını ve vicdanını zedelemesi nedeniyle her devletin yargılama yetkisine sahip olduğu kabul edilir. Bu tür suçları işleyenler geleneksel doktrinde 'tüm insanlığın düşmanı' ($hostis$ $humani$ $generis$) olarak nitelendirilmektedir.

Buna göre; açık denizde yabancı bayraklı bir gemiye yönelik gerçekleştirilen deniz haydutluğu veya soykırım gibi eylemler üzerinde, olayla hiçbir mülki veya şahsi bağı bulunmayan bir devletin yargı yetkisi kullanması uluslararası ceza hukuku ilkelerinden hangisi ile açıklanmaktadır?

A Devleti, B Devleti'nin başkentinde bir "Kültür Merkezi" açmak amacıyla özel bir gayrimenkul şirketinden taşınmaz satın almak üzere sözleşme imzalamıştır. Ancak ödeme planına uyulmaması üzerine şirket, B Devleti mahkemelerinde A Devleti aleyhine alacak davası açmıştır. A Devleti, söz konusu taşınmazın kültürel diplomasi faaliyetleri için (kamusal amaç) kullanılacağını ileri sürerek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur.

Günümüz uluslararası hukukunda kabul gören "sınırlı yargı bağışıklığı" (restrictive immunity) teorisini benimseyen B Devleti mahkemesinin, bu uyuşmazlıkta aşağıdakilerden hangisine dayanarak bağışıklık itirazını reddetmesi ve yargı yetkisini kullanması beklenir?

A Ülkesi'nde yaşayan bir şahıs, B Ülkesi'ne gitmek üzere yola çıkan bir kişiye, etkisini yaklaşık altı saat sonra gösteren bir zehir vermiştir. Mağdur, B Ülkesi topraklarına giriş yaptıktan kısa bir süre sonra bu zehrin etkisiyle hayatını kaybetmiştir. B Ülkesi makamlarının, suçun neticesinin kendi ülkesinde gerçekleşmiş olması nedeniyle bu olay üzerinde yargı yetkisi olduğunu ileri sürmesi, uluslararası hukukta aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisine dayanmaktadır?

A Devleti'ne ait olan ve ticari faaliyet yürüten bir kamu iktisadi teşebbüsü havayolu şirketinin, B Devleti'ndeki bir özel şirketten uçak yakıtı satın almasına ilişkin imzaladığı sözleşmeden doğan bir alacak uyuşmazlığı bulunmaktadır. B Devleti mahkemesi, 'sınırlı yargı bağışıklığı' (restrictive immunity) teorisini benimsemekte ve uyuşmazlığın çözümünde 'işlemin niteliği' (nature of the act) kriterini esas almaktadır.

Buna göre, B Devleti mahkemesinin A Devleti'nin yargı bağışıklığına ilişkin vereceği karar aşağıdakilerden hangisidir?

X Devleti vatandaşı olan bir gümrük müşaviri, ticari bir sözleşme görüşmesi için bulunduğu Y Devleti'nde resmi evrakta sahtecilik suçu işlemiş ve olayın ardından kendi ülkesine dönmüştür. Y Devleti'nin iade talebi, X Devleti tarafından 'kendi vatandaşını iade etmeme' kuralı uyarınca reddedilmiş; ancak X Devleti, söz konusu şahsı kendi mahkemelerinde yargılamaya başlamıştır. X Devleti'nin bu olayda yargı yetkisini dayandırdığı temel uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A Devleti vatandaşı olan bir askeri görevlinin, B Devleti topraklarında sivil halka yönelik gerçekleştirdiği ve uluslararası hukukta 'insanlığa karşı suç' olarak nitelendirilen eylemleri nedeniyle, olayla hiçbir mülkilik veya şahsilik bağı bulunmayan C Devleti'ne turistik gezi amacıyla geldiğinde bu devletin adli makamlarınca tutuklanarak yargılanması söz konusudur.

C Devleti'nin bu yargı yetkisi kullanımı, uluslararası hukukta aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisiyle gerekçelendirilebilir?

Portekiz'in Lizbon kentinde düzenlenen uluslararası bir hukuk konferansına katılan Türk vatandaşı bir akademisyen, konferans çıkışında bir İtalya vatandaşı tarafından darp edilerek değerli eşyaları gasp edilmiştir. Türk makamlarının, mağdurun Türk vatandaşı olması hasebiyle söz konusu yabancı uyruklu fail hakkında cezai takibat başlatmak istemesi, uluslararası hukukta aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisi ile bağdaşmaktadır?