Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

A Devleti, B Devleti sınırları içerisinde faaliyet gösteren bir yatırım bankasıyla imzaladığı ticari kredi sözleşmesinde, sözleşmeden doğacak uyuşmazlıklarda B Devleti mahkemelerinin yargı yetkisini tanıdığını ve bu konuda sahip olduğu bağışıklıklardan feragat ettiğini açıkça beyan etmiştir. Sözleşme hükümlerinin ihlali üzerine B Devleti mahkemesinde açılan dava sonucunda A Devleti tazminat ödemeye mahkûm edilmiştir. Alacaklı banka, bu kararı infaz etmek amacıyla A Devleti'nin B Devleti'nde bulunan; diplomatik misyon fonları, merkez bankası rezervleri ve devlete ait havayolu şirketinin ticari varlıkları üzerinde haciz işlemi başlatılmasını talep etmiştir.

Uluslararası hukukta devletin icra bağışıklığına ilişkin kurallar ve genel uygulamalar uyarınca, bu uyuşmazlığın infaz süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini kullanabilmesi için genellikle suçun işlendiği yer, failin uyruğu veya mağdurun uyruğu gibi bir bağlantı noktası (*nexus*) bulunması gerekir. Ancak bazı suçlar 'insanlığın ortak düşmanı' (*hostis humani generis*) tarafından işlenen ve tüm uluslararası toplumu etkileyen nitelikte kabul edilir.

A Devleti sınırları içerisinde, A Devleti vatandaşı olan bir grup kamu görevlisinin yine aynı devletin vatandaşı olan sivil halka yönelik sistematik işkence ve yaygın saldırılarda bulunduğu tespit edilmiştir. Bu olaydan yıllar sonra, söz konusu faillerden birinin turist olarak bulunduğu B Devleti'nde, B Devleti adli makamları tarafından -mağdurlar arasında kendi vatandaşı bulunmamasına ve fiil kendi ülkesinde işlenmemesine rağmen- tutuklanarak 'insanlığa karşı suçlar' kapsamında yargılanması söz konusudur.

B Devleti'nin, uluslararası hukuk çerçevesinde bu yargılamayı gerçekleştirmek için dayandığı temel yetki ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin en üst düzey temsilcileri olan Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı (troyka), görev süreleri boyunca mutlak nitelikte kişisel bağışıklığa (ratione personae) sahiptir. Ancak bu kişilerin görevden ayrılmalarından sonraki hukuki statüleri ve bağışıklıklarının kapsamı değişmektedir. Buna göre, görev süresi sona ermiş bir troyka üyesinin yabancı devletlerin yargı yetkisinden bağışıklığıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$A$ Devleti'nin, $B$ Devleti'ndeki Büyükelçiliği'nde yerel personel ($B$ Devleti vatandaşı) olarak istihdam ettiği ve diplomatik yazışmaların güvenliğinden sorumlu olan bir memurun, iş sözleşmesinin haksız feshi iddiasıyla $B$ Devleti mahkemelerinde açtığı tazminat davasında; $A$ Devleti'nin yargı bağışıklığından yararlanıp yararlanamayacağı hususu tartışılmaktadır. $2004$ tarihli Birleşmiş Milletler Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin Sözleşmesi hükümleri ve sınırlı yargı bağışıklığı teorisi uyarınca, bu hukuki uyuşmazlık hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) 2002 tarihli Tutuklama Emri (Yerodia) davasında ortaya koyduğu ilkeler ışığında, görev süresi sona ermiş eski bir dışişleri bakanının yabancı bir devletin ulusal mahkemeleri önündeki yargı bağışıklığına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A Devleti Sağlık Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik özel bir şirketten, kamu hastanelerinde kullanılmak üzere tıbbi cihaz satın almak amacıyla bir sözleşme imzalamıştır. A Devleti'nin ödemeyi yapmaması üzerine ilgili şirket, B Devleti mahkemelerinde alacak davası açmıştır. A Devleti, söz konusu cihazların kamu sağlığı hizmetinde kullanılacağını, dolayısıyla işlemin bir kamu hizmetine yönelik olduğunu ileri sürerek yargı bağışıklığı talebinde bulunmuştur.

Günümüz uluslararası hukukunda kabul gören "sınırlı yargı bağışıklığı" (restrictive immunity) teorisi ve işlemin "niteliği" (nature of the act) kriteri dikkate alındığında, mahkemenin bu uyuşmazlıktaki yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Uluslararası hukukta devletin en üst düzey temsilcileri olan "Troyka" üyelerinin yabancı devletlerin yargı yetkisinden muafiyetleri hususunda; görev süresinin sona ermesinin bağışıklık türleri (ratione personae ve ratione materiae) üzerindeki etkisi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yabancı bir devletin vatandaşı olan ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir uyrukluk bağı bulunmayan bir şahsın, ikamet ettiği başka bir yabancı devletin topraklarında Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen hazine tahvillerinin sahtesini ürettiği ve bu yolla Türk devletinin mali güvenliğini ve kredi itibarını tehlikeye attığı tespit edilmiştir. Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini belirleyen ilkeler dikkate alındığında, Türkiye'nin bu şahıs üzerinde yargı yetkisi kullanmasını meşrulaştıran temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin en üst düzey temsilcileri olan 'troyka' (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) üyelerinin sahip olduğu yargı bağışıklıkları ve bu bağışıklıkların görev süresi sona erdikten sonraki hukuki sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin ceza yargı yetkisini kullanabilmesi için kural olarak suç ile devlet arasında ülkesellik veya şahsilik gibi somut bir bağın bulunması aranır. Ancak bazı suçların niteliği, tüm uluslararası toplumun ortak çıkarlarını ve hukuki değerlerini zedelediği için herhangi bir bağ aranmaksızın her devletin bu suçları kovuşturma yetkisi bulunduğu kabul edilir.

Buna göre; deniz haydutluğu, soykırım ve savaş suçları gibi doğrudan uluslararası toplumu hedef alan eylemlere karşı, suçun işlendiği yer veya kişilerin uyruğu gözetilmeksizin işletilen yargı yetkisi ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığı ile icra bağışıklığı arasındaki ilişki ve bu bağışıklıkların kapsamı dikkate alındığında, devletin mal varlığına yönelik cebri icra işlemleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A Devleti mahkemeleri; B Devleti vatandaşı olan bir failin, C Devleti topraklarında D Devleti vatandaşlarına yönelik gerçekleştirdiği ve uluslararası hukukta 'insanlığın ortak düşmanı' (*hostis humani generis*) kabul edilen ağır bir suç tipi nedeniyle, failin kendi ülkesinde yakalanması üzerine cezai kovuşturma başlatmıştır.

Olayda suçun işlendiği yer, failin uyruğu veya mağdurun uyruğu ile A Devleti arasında hiçbir hukuki bağ bulunmamasına rağmen başlatılan bu yargılama süreci, uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini belirleyen aşağıdaki ilkelerden hangisine dayanmaktadır?

Uluslararası hukukta; suçun işlendiği yer, failin uyruğu veya mağdurun uyruğu ile herhangi bir bağlantı bulunmasa dahi, işlenen suçun tüm insanlığı hedef alan (hostis humani generis) niteliği gereği her devletin yargı yetkisini kullanabilmesini öngören temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin yabancı bir devletin mahkemelerinde yargılanıp yargılanamayacağını belirleyen bağışıklık kuralları zamanla evrilmiştir. Günümüzde egemenlik tasarrufları ($acta$ $jure$ $imperii$) ile ticari tasarruflar ($acta$ $jure$ $gestionis$) ayrımı üzerine kurulu olan sınırlı bağışıklık teorisi hâkimdir. Bu teorinin uygulanmasında bir işlemin "ticari" olup olmadığının tespitinde kullanılan "işlemin niteliği" ($nature$ $of$ $the$ $act$) ve "işlemin amacı" ($purpose$ $of$ $the$ $act$) kriterlerinin hiyerarşik ilişkisi hakkında 2004 tarihli Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin BM Sözleşmesi'nde öngörülen kural aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta bir devletin; kendi güvenliğini, mali bütünlüğünü veya egemenlik yetkilerini doğrudan hedef alan suçlar (örneğin; devlet sırlarına karşı casusluk veya milli paranın sahtelenmesi) üzerinde, suç yurt dışında bir yabancı tarafından işlenmiş olsa dahi yargı yetkisi kullanabilmesine olanak tanıyan ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin ceza yargı yetkisinin sınırları belirlenirken; failin uyruğu (aktif şahsilik), mağdurun uyruğu (pasif şahsilik) veya suçun işlendiği yer (mülkilik) gibi geleneksel bağlantı noktaları esas alınır. Ancak bazı suçların niteliği, bu bağlantı unsurlarının hiçbirine ihtiyaç duyulmaksızın her devlete yargılama yetkisi tanınmasını gerektirir.

Bu çerçevede, evrensellik ilkesi (universal jurisdiction) ile koruma ilkesi (protective principle) arasındaki temel hukuki ayrım ve evrensellik ilkesinin uygulanmasına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir devletin Dışişleri Bakanı görevinden ayrıldıktan sonra, görev süresi içerisinde gerçekleştirdiği çeşitli fiiller nedeniyle yabancı bir devlet mahkemesinde yargılanmak istenmektedir. Uluslararası hukukta devlet görevlilerinin bağışıklık rejimi kuralları uyarınca, bu yetkilinin hukuki durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yabancı bir devletin vatandaşı olan ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir uyrukluk bağı bulunmayan bir şahıs, ikamet ettiği yabancı bir ülkede bulunduğu sırada, Türkiye Cumhuriyeti'nin mali itibarını ve egemenlik haklarını hedef alarak sahte "T.C. Hazine Tahvilleri" basmış ve bu belgelerin onaylanmasında kullanılmak üzere resmi devlet mühürlerinin gerçeğe yakın kopyalarını üretmiştir. Suçun hazırlık ve icra hareketlerinin tamamı Türkiye dışındaki bir coğrafyada gerçekleşmiş olmasına rağmen, Türk makamları söz konusu şahıs hakkında cezai kovuşturma başlatma kararı almıştır.

Bu olayda Türkiye'nin, suçun işlendiği yer veya failin milliyetinden bağımsız olarak yargı yetkisini kullanabilmesini sağlayan uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Günümüz uluslararası hukuk uygulamalarında genel kabul gören "sınırlı yargı bağışıklığı" (restrictive immunity) teorisi çerçevesinde, yabancı bir devletin başka bir devletin mahkemeleri önünde yargı bağışıklığından yararlanamayacağı işlem türü aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığına ilişkin "mutlak bağışıklık" ve "sınırlı bağışıklık" (restrictive immunity) teorileri arasındaki temel uygulama farkı aşağıdakilerden hangisidir?