Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

(X) devleti vatandaşı olan bir askeri görevli, (Y) devletinin sınırları içerisinde gerçekleşen bir iç çatışma sırasında sivil halka yönelik yaygın ve sistemli saldırılar (insanlığa karşı suçlar) icra etmiştir. Olaydan yıllar sonra bu kişi, söz konusu fiillerle hiçbir ilgisi bulunmayan (Z) devletine turist olarak giriş yaptığı sırada, (Z) devleti yargı makamları tarafından başlatılan bir soruşturma kapsamında tutuklanmıştır. (Z) devleti ile fail, mağdurlar veya suçun işlendiği yer arasında herhangi bir uyrukluk veya egemenlik bağı bulunmamaktadır.

Buna göre, (Z) devletinin bu yargı yetkisini kullanırken dayandığı temel hukuki ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Yabancı bir ülke vatandaşı olan ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir vatandaşlık bağı bulunmayan bir şahsın, kendi ülkesindeki bir atölyede Türkiye Cumhuriyeti'ne ait resmi konsolosluk mühürlerini ve soğuk damgalarını sahte olarak ürettiği tespit edilmiştir. Bu şahsın Türkiye'nin devlet vakarına ve resmi belgelerin güvenliğine yönelik bu fiili nedeniyle Türk mahkemeleri tarafından yargılanabilmesi, uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini belirleyen aşağıdaki ilkelerden hangisine dayanmaktadır?

$(A)$ Devleti sınırları içerisinde faaliyet gösteren bir kişi, sınırın diğer tarafında bulunan $(B)$ Devleti'ndeki bir yerleşim yerinin su şebekesine zarar vermek amacıyla, sınırın altından geçen bir tahliye borusuna kimyasal madde enjekte etmiştir. Söz konusu madde $(B)$ Devleti toprakları içerisindeki su dağıtım merkezine ulaşarak suyun kirlenmesine ve bölge halkının sağlığının tehlikeye girmesine neden olmuştur.

Bu olayda $(B)$ Devleti'nin, fiilin kendi ülkesinde tamamlanması veya zararlı sonucun kendi ülkesinde meydana gelmesi gerekçesiyle yargı yetkisini kullanması, uluslararası hukukta aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

A Devleti’nin Tarım ve Orman Bakanlığı, B Devleti’nde yerleşik özel bir şirket ile kendi ülkesindeki tarımsal verimliliği artırmak ve çiftçilere dağıtmak amacıyla büyük miktarda gübre alımı için bir sözleşme imzalamıştır. Sözleşme şartlarının yerine getirilmediği iddiasıyla B Devleti mahkemelerinde açılan tazminat davasında A Devleti, egemen bir devlet olması hasebiyle yargı bağışıklığına sahip olduğunu savunmuştur. Günümüz uluslararası hukukunda kabul gören sınırlı yargı bağışıklığı ($restrictive$ $immunity$) teorisi çerçevesinde, uyuşmazlığın görüldüğü mahkemenin A Devleti’nin bu itirazını değerlendirirken esas alması gereken temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukuk düzeninde bazı ağır suçlar, tüm insanlığa karşı işlenmiş kabul edilir. Bu tür suçlarda, suçun işlendiği yer veya suçun taraflarının uyruğu ile hiçbir bağı bulunmayan bir devletin, sadece suçun niteliği gereği uluslararası toplum adına yargılama yetkisini kullanması mümkündür.

Buna göre, devletin herhangi bir yer veya şahıs bağlantısı aramaksızın kullandığı bu yargı yetkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir yabancı devletin uyruğunda bulunan ve Türkiye Cumhuriyeti ile hiçbir hukuki bağı olmayan bir birey, bulunduğu üçüncü bir ülkenin sınırları içerisinde, Türk Devleti'nin yüksek menfaatlerini ilgilendiren stratejik savunma verilerinin dijital mühürlerini ve devletin resmî kripto kodlarını sahte olarak üretmiştir. Bu faaliyet, Türkiye Cumhuriyeti'nin güvenliğini ve kamu düzenini ciddi biçimde tehlikeye düşürmüştür.

Söz konusu şahsın eylemlerinin Türkiye dışında gerçekleşmesi ve failin yabancı bir ülke vatandaşı olması durumuna rağmen, Türkiye'nin bu suç üzerinde ceza yetkisi iddia edebilmesinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devlet görevlilerinin sahip olduğu yargı bağışıklıkları; devletin en üst düzey temsilcilerine tanınan "kişisel bağışıklık" (ratione personae) ve tüm devlet görevlilerini kapsayan "işlevsel bağışıklık" (ratione materiae) olarak ikiye ayrılmaktadır. Bu bağışıklık türlerinin kapsamı ve sürekliliği dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletin en üst düzey temsilcileri olan 'Troyka' (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) üyelerinin sahip olduğu yargı bağışıklıkları ile ilgili olarak; bu kişilerin görev süreleri sona erdikten sonraki hukuki durumlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir uyrukluk ilişkisi bulunmayan bir yabancı şahsın, kendi ülkesindeki bir atölyede Türk kamu kurumlarına ait resmi soğuk mühürleri ve damgaları taklit ederek sahte resmi evraklar düzenlediği saptanmıştır. Bu eylemle doğrudan Türk devletinin idari otoritesinin ve egemenlik sembollerinin hedef alınması nedeniyle, Türkiye'nin bu şahıs üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan temel uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A Devleti, B Devleti sınırları içerisinde faaliyet gösteren özel bir tersane ile sahil güvenlik hizmetlerinde kullanılmak üzere çok amaçlı bir geminin inşası için piyasa şartlarında bir sözleşme akdetmiştir. Sözleşmede olası uyuşmazlıklarda B Devleti hukukunun uygulanacağı kararlaştırılmıştır. Ödeme konusundaki bir ihtilaf nedeniyle B Devleti mahkemesinde açılan davada A Devleti, geminin kamu hizmetine tahsis edileceğini belirterek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur.

Günümüz uluslararası teamül hukuku ve 2004 tarihli "Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi" hükümleri çerçevesinde, söz konusu işlemin "ticari" olup olmadığının belirlenmesinde aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi izlenmelidir?

A Devleti Savunma Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik özel bir teknoloji firması ile imzaladığı "gizli" ibareli bir sözleşme çerçevesinde, stratejik istihbarat toplama kapasitesine sahip gelişmiş bir gözetleme yazılımı satın almıştır. Sözleşme, özel hukuk hükümlerine tabi standart bir ticari alım-satım sözleşmesi olarak kurgulanmış; ancak yazılımın münhasıran A Devleti'nin milli güvenliğini sağlamak amacıyla kullanılacağı açıkça belirtilmiştir. A Devleti'nin ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi üzerine, firma B Devleti mahkemelerinde alacak davası açmıştır.

Sınırlı (nisbi) yargı bağışıklığı teorisinin güncel uluslararası hukuktaki baskın uygulama kriterleri ve 2004 tarihli Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin BM Sözleşmesi ilkeleri dikkate alındığında, B Devleti mahkemelerinin bu uyuşmazlıktaki yetkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A Devleti, B Devleti’nde yerleşik bir özel yatırım şirketiyle akdettiği ticari bir sözleşmede, sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar için B Devleti mahkemelerinin yargı yetkisini açıkça kabul etmiş ve yargı bağışıklığından (immunity from jurisdiction) feragat ettiğini beyan etmiştir. Sözleşmenin ihlali üzerine B Devleti mahkemesinde açılan dava sonucunda A Devleti tazminat ödemeye mahkûm edilmiştir. Davacı şirket, bu kararın icrası amacıyla A Devleti'nin B Devleti sınırları içindeki bir ticari bankada bulunan ve "Merkez Bankası'nın döviz rezervlerini yönetme ve para politikasını destekleme" amacıyla tahsis edildiği resmi olarak belgelenmiş nakit varlıkları üzerine haciz konulmasını talep etmiştir.

2004 tarihli "Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi" hükümleri ve genel uluslararası hukuk ilkeleri çerçevesinde, B Devleti makamlarının bu talebe karşı yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

A Devleti'nin bir kamu iktisadi teşebbüsü olan ve tüm yönetimi devlet tarafından atanan "A-Lojistik", B Devleti'nde faaliyet gösteren özel bir tersane ile A Devleti'nin deniz aşırı askeri üslerine ikmal sağlamak amacıyla kullanılacak standart kargo gemilerinin periyodik bakımı ve onarımı için uzun süreli bir hizmet sözleşmesi akdetmiştir. Sözleşmeden doğan bir alacak uyuşmazlığı nedeniyle B Devleti mahkemelerinde açılan davada A Devleti; sözleşmenin konusunun doğrudan askeri operasyonların sürekliliği ve milli savunma ile ilgili olduğunu, bu nedenle "acta jure imperii" kapsamında yargı bağışıklığından yararlanması gerektiğini savunmuştur.

Sınırlı yargı bağışıklığı teorisinin (restrictive immunity) esas alındığı günümüz uluslararası hukuk pratiği dikkate alındığında, bu uyuşmazlıkta mahkemenin izlemesi gereken hukuki yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisinin sınırlarını belirleyen ilkelerden biri olan mülkilik ilkesi; suçun nerede işlendiği hususunda 'hareket' ve 'netice' kriterlerini esas alan iki farklı görünüme sahiptir. Bir suçun icra hareketlerinin (A) Devleti topraklarında başlaması, ancak suçun tamamlanmasının veya neticesinin (B) Devleti topraklarında gerçekleşmesi öngörülen bir durumda; (A) Devleti'nin söz konusu fiilin başlangıç aşaması üzerindeki yargı yetkisi aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

A Devleti’nin Varlık Fonu tarafından B Devleti’ndeki bir gayrimenkul yatırım projesi için kurulan "A-Yatırım" anonim şirketi, B Devleti’ndeki bir inşaat firmasıyla yaptığı sözleşmeden doğan borçlarını ödemediği gerekçesiyle B Devleti mahkemelerinde dava edilmiştir. A Devleti, bu fonun gelirlerinin ülkedeki eğitim ve sağlık gibi temel kamu hizmetlerinin finansmanında kullanıldığını ileri sürerek işlemin bir "egemenlik tasarrufu" niteliğinde olduğunu ve yargı bağışıklığına sahip olduklarını iddia etmiştir.

Sınırlı yargı bağışıklığı teorisinin modern uygulamaları çerçevesinde, bu olaydaki bağışıklık iddiasının hukuki değerlendirmesi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini kullanırken başvurdukları temel ilkelerden biri olan "evrensel yetki" (evrensellik ilkesi), suçun işlendiği yer veya fail ile mağdurun vatandaşlığına bakılmaksızın, işlenen suçun niteliği gereği tüm uluslararası toplumu hedef aldığı kabul edilen durumlarda her devletin yargılama yapabilmesini ifade eder. Buna göre, aşağıdaki suç tiplerinden hangisi üzerinde evrensellik ilkesi uyarınca yargı yetkisi kullanılması, bu yetkinin doğasına ve uluslararası hukuk teamüllerine uygun düşmez?

Uluslararası hukukta devletlerin cezai yargı yetkisini (criminal jurisdiction) tesis ederken başvurduğu temel ilkelerden biri olan 'Pasif Şahsilik İlkesi' (Pasif Kişisel Yetki), devletin egemenlik haklarını kendi sınırları dışındaki olaylara teşmil etmesine olanak tanıyan 'kişisellik' esaslı bir yetki türüdür.

Buna göre, Pasif Şahsilik İlkesi'ni, failin uyrukluğuna dayanan Aktif Şahsilik İlkesi'nden (Active Personality) yapısal olarak ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

(X) devleti vatandaşı olan ve (X) ordusunda üst düzey görev yapan bir subay, (X) devleti sınırları içerisinde sivil halka yönelik sistematik bir şekilde gerçekleştirilen ve uluslararası hukukta "insanlığa karşı suçlar" kapsamında değerlendirilen eylemlere katılmakla suçlanmaktadır. Söz konusu kişi, yıllar sonra emekli olup (Y) devletine yerleştiğinde, suçun mağdurları arasında (Y) vatandaşı bulunmamasına ve suç (Y) ülkesinde işlenmemiş olmasına rağmen (Y) mahkemeleri tarafından yargılanmak istenmektedir. Bu durumda (Y) devletinin, suçun niteliği gereği tüm uluslararası toplumu ilgilendirdiği gerekçesiyle kullandığı yargı yetkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Ardıç Devleti vatandaşı olan bir siber güvenlik uzmanı, Ladin Devleti'nde bulunduğu sırada bu devletin kritik altyapı sistemlerine yönelik bir siber saldırı gerçekleştirmiş ve ardından kendi ülkesine sığınmıştır. Ladin Devleti'nin iade talebi, Ardıç Devleti tarafından 'kendi vatandaşını iade etmeme' ilkesi uyarınca reddedilmiş; ancak ilgili şahıs hakkında Ardıç Devleti mahkemelerinde, fiilin her iki ülkede de suç teşkil etmesi gerekçesiyle dava açılmıştır.

Buna göre, Ardıç Devleti'nin kendi vatandaşı tarafından yurt dışında işlenen bir suç nedeniyle yargılama yetkisi kullanması, uluslararası hukukta aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisi ile açıklanır?

Uluslararası hukukta devlet görevlilerinin sahip olduğu yargı bağışıklıkları; devlet adına hareket eden kişilerin korunmasını amaçlayan "işlevsel bağışıklık" (ratione materiae) ve devletin en üst düzey temsilcilerine tanınan "kişisel bağışıklık" (ratione personae) olarak ikiye ayrılmaktadır.

Bu bağışıklık türlerinin kapsamı, süresi ve istisnaları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?