İnşacılık (Konstrüktivizm)

1980'lerin sonlarından itibaren küresel siyaset analizlerinde egemen olan rasyonalist (Neorealist ve Neoliberal) yaklaşımların açıklayıcı sınırlarına yönelik eleştiriler, epistemolojik ve ontolojik sorgulamaları beraberinde getirmiştir. Özellikle Alexander Wendt, Nicholas Onuf ve Friedrich Kratochwil gibi teorisyenlerin çalışmalarıyla olgunlaşan İnşacılık (Konstrüktivizm); maddi güç, çıkar ve kimlik kavramlarını sosyal bir bağlamda yeniden ele almıştır.

Bu teorik yaklaşımın doğuşu ve benimsediği temel varsayımlar dikkate alındığında, İnşacılığın rasyonalist teorilerden en belirgin ayrışma noktası aşağıdakilerden hangisidir?

Ana akım uluslararası ilişkiler teorilerini eleştiren bir araştırmacı, fail ve yapı ilişkisine dair şu argümanı geliştirmiştir: 'Eğer uluslararası sistemi sadece maddi güç kapasitelerinin dağılımı üzerinden kavramsallaştırırsak, devleti bu değişmez çerçevenin pasif bir nesnesi haline getiririz. Diğer yandan, uluslararası politikayı yalnızca devletlerin önceden var olan verili çıkarları doğrultusunda yürüttükleri fayda maksimizasyonuna indirgersek, bu çıkarların ve devlet kimliklerinin hangi sosyal süreçlerden geçerek oluştuğunu açıklayamayız. Oysa anarşi ve devlet, biri diğerini tek yönlü belirleyen bağımsız değişkenler değildir; devletlerin sergilediği pratikler anarşik kültürü sürekli olarak yeniden üretirken, bu sosyal yapı da devletlerin ne tür aktörler olduğunu ve hangi kimliklere sahip olduğunu tanımlar.'

İnşacı (konstrüktivist) teoriye ait bu perspektifin, disiplindeki aktör-sistem sorunsalına getirdiği kavramsal çözüm aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

İnşacı (Konstrüktivist) teori, uluslararası ilişkiler disiplinine rasyonalist yaklaşımlara karşıt bir ontolojik temel sunarak dâhil olmuş, ancak zamanla Alexander Wendt gibi düşünürlerin temsil ettiği 'geleneksel (konvansiyonel)' ve daha çok post-yapısalcı felsefeden beslenen 'eleştirel' inşacılık olmak üzere iki ana eksene ayrılmıştır. Bu ayrımın merkezinde; bilginin doğası, kimliğin kavramsallaştırılması ve metodolojik kabuller yer almaktadır.

Uluslararası ilişkiler teorisindeki bu entelektüel ayrım dikkate alındığında, geleneksel ve eleştirel inşacılık arasındaki ontolojik ve epistemolojik farklılık aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde ifade edilmiştir?

Disiplin tarihinde metodolojik ve ontolojik fay hatlarının yeniden çizildiği bir dönemeçte, rasyonalist teorilerin devletlerin kimlik ve çıkarlarını verili, maddi dışsal faktörler olarak tanımlaması ciddi eleştirilere uğramıştır. Rasyonalizm ile yansımacılık (reflectivism) arasındaki teorik kırılmaların yaşandığı bu evrede Nicholas Onuf ve Friedrich Kratochwil gibi düşünürlerin attığı temeller üzerinden yükselen ve Alexander Wendt ile olgunlaşan alternatif bir analitik çerçeve geliştirilmiştir. Bu yeni çerçeve, aktörlerin maruz kaldığı etkileşim ortamının salt güç dağılımından ibaret nesnel bir veri olmadığını savunur.

Buna göre, bahsedilen inşacı yaklaşımın geleneksel materyalist teorilerden kopuşunu sağlayan temel argümanı aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası ilişkilerde uzun süre birbirlerini askeri bir tehdit olarak algılayan iki sınır komşusu devlet, ortak su kaynaklarının yönetimi için mecburi bir işbirliği süreci başlatmıştır. Zamanla bu etkileşim pratiği, iki devlet arasındaki güvensizliği azaltmış ve bölgesel düzeyde yeni bir işbirliği normunun doğmasını sağlamıştır. Oluşan bu yeni normatif yapı ise söz konusu devletlerin dış politika kimliklerini yeniden tanımlamalarına ve birbirlerini 'düşman' yerine 'ortak' olarak konumlandırmalarına yol açmıştır.

Bu senaryoda özetlenen dönüşüm süreci, İnşacı (Konstrüktivist) teorinin fail-yapı (ajan-yapı) tartışmasındaki hangi temel argümanını somutlaştırmaktadır?

Uluslararası politika analizlerinde, neorealizm ve neoliberalizm gibi rasyonalist teoriler ile inşacılık (konstrüktivizm) arasındaki temel tartışma alanlarından biri eylem mantığıdır. Rasyonalist bakış açısı, aktörlerin eylemlerini fayda-maliyet hesaplarına dayanan 'sonuç odaklı mantık' (logic of consequences) üzerinden açıklar. Bu yaklaşıma göre devletler, verili (dışsal) çıkarlarını maksimize edecek en verimli araçları seçerler.

Öte yandan inşacılık, devletlerin birer toplumsal aktör olduğunu ve eylemlerinin sadece maddi çıkarlarla değil; uluslararası normlar, kimlikler ve paylaşılan değerler tarafından şekillendiğini savunur. Bir devlet, bir eylemi sırf güç veya kazanç getirdiği için değil, uluslararası toplumun meşru bir üyesi olmak adına 'olması gereken doğru davranış budur' diyerek yerine getirebilir.

Bu metne göre inşacı yaklaşım, devletlerin söz konusu kural ve norm temelli davranış modelini ifade etmek için aşağıdaki kavramlardan hangisini kullanır?

Uluslararası sistemde "otonom ölümcül silahların yasaklanması" fikri, belirli sivil toplum kuruluşları ve öncü devletlerin çabalarıyla gündeme gelmiş ve uluslararası toplumdaki devletlerin yaklaşık üçte biri tarafından kabul edilerek kritik bir eşik noktasına (tipping point) ulaşmıştır. Bu noktadan sonra, başlarda yasağa karşı çıkan veya ilgisiz kalan pek çok devlet; uluslararası toplumdan dışlanmamak, diplomatik prestij kaybetmemek ve uluslararası alanda meşru bir aktör olarak algılanmak amacıyla peş peşe anlaşmaya taraf olmaya başlamıştır. Bu süreçte aktörlerin davranışlarını belirleyen temel unsur, yasağın ahlaki doğruluğuna duyulan içten inançtan ziyade, uluslararası toplumun yarattığı baskı ve dışlanma korkusudur.

Martha Finnemore ve Kathryn Sikkink'in "Norm Yaşam Döngüsü" modeline göre, bu metinde tasvir edilen aşama ile aktörlerin davranışını şekillendiren temel güdü/mekanizma aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Neorealizm ile Neoliberalizm arasındaki neo-neo sentezinin, Soğuk Savaş'ın barışçıl bir şekilde sona ermesi gibi büyük sistemik değişimleri öngörememesi, uluslararası ilişkiler disiplininde teorik bir sorgulamaya yol açmıştır. Bu sorgulama sürecinde Alexander Wendt, Nicholas Onuf ve Friedrich Kratochwil gibi düşünürlerin öncülüğünde gelişen İnşacılık (Konstrüktivizm), ana akım teorilerin rasyonalist ve materyalist temellerine karşı güçlü bir alternatif oluşturmuştur.

Buna göre, İnşacılığın benimsediği ontolojik ve epistemolojik varsayımlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu yaklaşımın temel argümanlarından biridir?

Dil felsefesinden, özellikle J. L. Austin ve J. Searle'ün çalışmalarından yoğun biçimde beslenen bir uluslararası ilişkiler teorisyeni, rasyonalist teorilerin 'verili' kabul ettiği anarşik yapının aslında aktörlerin dilsel pratikleriyle inşa edildiğini savunur. Bu yaklaşıma göre sosyal gerçeklik, eylemleri kurallara dönüştüren 'söz edimleri' (speech acts) aracılığıyla kurulur. Sosyal düzeni ve anarşinin doğasını şekillendiren bu kurallar; aktörlerin inanç ve ilkelerini yansıtan öğretici kurallar (instruction-rules), statü ve yetki hiyerarşisi üreten yönlendirici kurallar (directive-rules) ve antlaşmalar gibi geleceğe yönelik eylem vaatlerini içeren taahhüt kuralları (commitment-rules) olmak üzere üç kategoride incelenir. Disiplinde inşacılık kavramını bu kural temelli ontolojiyle ilk kez sistematik bir biçimde kullanan teorisyen, fail ve yapının birbirini dil üzerinden nasıl karşılıklı var ettiğini açıklamıştır.

Bu parçada teorik çerçevesi özetlenen düşünür ve onun uluslararası ilişkiler analizinde merkeze aldığı temel kavram/eser eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Rasyonel seçim teorilerini eleştiren bir uluslararası ilişkiler araştırmacısı, çalışmalarında şu argümana yer vermiştir:

"Devletlerin kimlikleri ve çıkarları, salt maddi kapasitelerine bağlı olarak baştan belirlenmiş veriler değildir. Aksine, uluslararası normlar ve kurallar devletlerin kim olduklarını ve ne istediklerini şekillendirir. Eş zamanlı olarak, bu normlar ve uluslararası anarşik yapı da devletlerin tarihsel süreçteki pratikleri, etkileşimleri ve birbirlerini algılayış biçimleri dışında var olamaz. İkisi de birbirinin hem ürünü hem de varlık koşuludur."

Buna göre, araştırmacının vurguladığı ve İnşacı (Konstrüktivist) teorinin ontolojik temelini oluşturan bu kavramsal çerçeve aşağıdakilerden hangisidir?

Geçmişte uluslararası sistemde yoğun siyasi tartışmalara ve devletlerin egemenlik reflekslerinden kaynaklanan güçlü dirençlere sahne olan belirli bir çevre koruma standardı, günümüzde diplomatik platformlarda veya ulusal meclislerde tartışılmaya dahi gerek duyulmadan, ilgili bürokratik kurumlar tarafından sıradan bir prosedür olarak otomatik şekilde uygulanmaktadır. Karar alıcılar için bu standardı ihlal etmek artık uygun bir politika seçeneği olarak bile algılanmamaktadır.

Finnemore ve Sikkink'in geliştirdiği Norm Yaşam Döngüsü Modeli'ne göre, bahsedilen çevre koruma standardı döngünün hangi aşamasına ulaşmıştır ve bu aşamaya hâkim olan temel dinamik aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

K ve L devletleri, aralarındaki uzun soluklu diplomatik pratikler, ortak söylemler ve sembolik jestler sonucunda birbirlerini 'güvenilir müttefik' olarak görmeye başlamışlardır. Bu tanımlamanın ardından, her iki devlet de güvenlik politikalarını salt maddi kapasite artırımı yerine, aralarındaki kurumsal iş birliğini derinleştirmek üzerine kurgulamıştır. İnşacı (Konstrüktivist) yaklaşıma göre, bu durum aktörlerin ne istediklerini ve nasıl davranacaklarını belirleyen temel bir mekanizmanın sonucudur.

Alexander Wendt'in, anarşinin devletlerin etkileşimine göre anlam kazandığını savunan temel tezi dikkate alındığında, K ve L devletlerinin güvenlik politikalarının bu şekilde evrilmesini sağlayan asıl dinamik aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası sistemde X ve Y devletleri, uzun yıllar boyunca birbirlerini varoluşsal bir tehdit olarak algılamış ve ilişkilerini sürekli bir silahlanma yarışı üzerinden yürütmüştür. Ancak zamanla bu iki devlet, diplomatik etkileşimler aracılığıyla birbirlerinin egemenlik haklarını ve yaşama hakkını tanımış; rekabet etmeye devam etseler de anlaşmazlıklarını şiddet dışı yollarla çözme pratiğini benimsemişlerdir. İlerleyen on yıllarda ise ilişkileri, birbirlerinin güvenliğini kendi güvenliklerinin ayrılmaz bir parçası olarak gördükleri ve olası dış tehditlere karşı ortak hareket ettikleri kalıcı bir dostluk ve ittifak aşamasına evrilmiştir. Dikkat çekici olan husus, tüm bu zihniyet ve ilişki dönüşümü yaşanırken, her iki devletin de askeri kapasitelerinde veya uluslararası sistemin genel maddi güç dağılımında belirgin bir değişiklik olmamasıdır.

Alexander Wendt’in sosyal inşacı (konstrüktivist) teorisi temel alındığında, X ve Y devletleri arasındaki bu tarihsel dönüşümü aşağıdakilerden hangisi en doğru şekilde açıklar?

Soğuk Savaş sonrası dönemde devletlerin askeri güç kapasitelerinde radikal bir değişim olmamasına rağmen, bazı bölgelerde güvenlik algısının tamamen dönüştüğünü gözlemleyen bir uluslararası ilişkiler araştırmacısı, sistemde merkezi otoritenin yokluğunun (anarşi) devletlere otomatik olarak güç maksimizasyonunu dayatmadığını ileri sürmektedir. Araştırmacı, devletlerin birbirlerini düşman, rakip veya dost olarak konumlandırmasının maddi yapılardan ziyade aralarındaki sosyal etkileşim geçmişine dayandığını vurgulamaktadır.

Buna göre, Alexander Wendt'in 'Anarşi, devletlerin ondan ne anladığıdır' tezini temel alan bu araştırmacının, anarşinin doğasına ilişkin yapacağı en doğru çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası ilişkiler disiplininde Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte, ABD ve Sovyetler Birliği (ardılı Rusya) arasındaki etkileşimin doğası köklü bir biçimde değişmiştir. İnşacı (Konstrüktivist) yaklaşıma göre bu dönüşüm, yalnızca maddi güç dağılımındaki değişimle açıklanamaz. Aynı zamanda aktörlerin birbirlerine yönelik algılarının, geliştirdikleri diplomatik söylemlerin ve pratiklerin değişmesi, uluslararası sosyal ortamı (yapıyı) dönüştürmüştür. Dönüşen bu yeni yapı ise zamanla aktörlerin (faillerin) kimlik ve çıkarlarını yeniden tanımlamalarına yol açmıştır.

İnşacılığın maddi determinizmi reddederek öne sürdüğü bu teorik argüman, aşağıdaki ilkelerden hangisiyle kavramsallaştırılmaktadır?

Rasyonalist uluslararası ilişkiler teorileri, devletlerin ne istediğini ve kim olduğunu analizlerinin değişmez bir başlangıç noktası (verili) olarak kabul eder. İnşacı (Konstrüktivist) yaklaşımın önde gelen düşünürlerinden Alexander Wendt ise, 'anarşi, devletlerin ondan ne anladığıdır' tespitiyle bu maddeci varsayıma karşı çıkmıştır. Wendt'e göre sistemdeki güvenlik ikilemleri veya işbirliği eğilimleri, anarşik yapının kaçınılmaz ve doğal bir sonucu değildir.

Bu teorik çerçeve dikkate alındığında, İnşacılığın uluslararası sistemdeki "kimlik ve çıkarlar" olgusuna yönelik temel varsayımı aşağıdakilerden hangisidir?

İnşacı (Konstrüktivist) yaklaşım, uluslararası ilişkiler disiplininde devlet kimliklerinin ve anarşinin verili olmadığını, sosyal etkileşimler sonucunda inşa edildiğini savunarak ana akım teorilere güçlü bir alternatif oluşturmuştur. Ancak zamanla bu teori kendi içinde 'geleneksel' (Alexander Wendt, Peter Katzenstein vb.) ve 'eleştirel' (David Campbell, Richard Ashley vb.) inşacılık olmak üzere iki ana kola ayrılmıştır.

Buna göre, geleneksel inşacılık ile eleştirel inşacılık arasındaki en temel epistemolojik ve yöntemsel ayrım aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bir uluslararası ilişkiler sempozyumunda iki akademisyen arasında şu diyalog geçmektedir:

1. Akademisyen: "Devletlerin üzerinde bir üst otoritenin bulunmaması, onları varoluşsal bir korku içine iter ve kendi başının çaresine bakma (self-help) ilkesi gereği güvenlik ikilemini kaçınılmaz kılar. Bu nedenle aktörler, birbirlerini her an saldırabilecek birer tehdit olarak algılamaya mahkûmdur."

2. Akademisyen: "Üst otoritenin yokluğu tek başına böyle bir davranışsal zorunluluk yaratmaz. Eğer devletler tarihsel etkileşimleri sonucunda birbirlerinin egemenlik ve yaşama hakkını karşılıklı olarak tanır, uyuşmazlıklarda birbirlerini ortadan kaldırmaya çalışmaz ancak çıkarları bağlamında rekabet etmeyi sürdürürlerse, ortada yine merkezi bir otorite yoktur fakat tamamen farklı bir yapısal mantık işler. Bu durum, anarşinin dışsal bir veri olmasından ziyade, aktörlerin birbirlerine yönelik pratiklerinin bir sonucudur."

Alexander Wendt'in inşacı (konstrüktivist) teorisi bağlamında, 2. Akademisyen'in argümanının dayandığı temel önerme ve betimlediği anarşi kültürü aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Küresel iklim değişikliği ile mücadele kapsamında geliştirilen yeni bir emisyon standardı, ilk etapta sadece birkaç sivil toplum örgütü ve bu alanda duyarlı az sayıda devletin çabasıyla uluslararası gündeme taşınmıştır. Bu öncü aktörler, ahlaki sorumluluk ve fikirsel bağlılık motivasyonuyla hareket ederek diğer devletleri ikna etmeye çalışmıştır. Söz konusu standart, uluslararası sistemdeki devletlerin belirli bir oranına (yaklaşık üçte birine) ulaşıp kritik bir eşik noktası aşıldığında ise ani bir kırılma yaşanmıştır. Bu kırılmanın ardından, başlangıçta standartlara mesafeli duran pek çok devlet; kuralın içeriğini veya ahlaki üstünlüğünü sorgulamaksızın sırf 'uluslararası toplumdan dışlanmamak', 'diplomatik itibar kaybetmemek' ve 'modern/sorumlu devlet' kimliklerini meşrulaştırmak amacıyla hızla bu yeni kuralı benimsemeye başlamıştır.

Martha Finnemore ve Kathryn Sikkink'in 'Norm Yaşam Döngüsü' modeline göre, bahsi geçen eşik noktası aşıldıktan sonra sisteme hızla entegre olan devletlerin davranışını yönlendiren temel dinamik ve bulundukları evre aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir araştırmacı nükleer silahların küresel siyasetteki etkisini incelerken şu örneği vermektedir:

'Amerika Birleşik Devletleri için İngiltere'nin sahip olduğu nükleer silahlar ile Kuzey Kore'nin sahip olduğu nükleer silahlar nesnel ve maddi olarak aynı yıkıcı kapasiteye sahiptir. Ancak ABD, İngiliz nükleer füzelerini kendi güvenliğinin bir parçası olarak görürken, Kuzey Kore füzelerini varoluşsal bir tehdit olarak algılamaktadır.'

Alexander Wendt'in 'Anarşi, devletlerin ona atfettiği anlamdan ibarettir' tezi ve inşacı (konstrüktivist) yaklaşımı dikkate alındığında, bu örnek üzerinden uluslararası sisteme dair ulaşılacak temel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?