Gastrointestinal Sistem Farmakolojisi

Kanser ağrısı nedeniyle palyatif bakımda yüksek doz morfin sülfat kullanan bir hastada, diyet ve standart laksatiflere dirençli şiddetli konstipasyon gelişmiştir. Hastanın merkezi analjezik etkisini ortadan kaldırmadan konstipasyon semptomlarını düzeltmek amacıyla kullanılan, kuaterner amonyum yapısı nedeniyle kan-beyin engelini geçemeyen periferik $\mu$-opioid reseptör antagonisti aşağıdakilerden hangisidir?

Sekiz yıldır kronik gastrit ve gastroözofageal reflü hastalığı nedeniyle kesintisiz omeprazol kullanan $72$ yaşındaki bir hastada; halsizlik, yorgunluk, denge kaybı ve ellerinde uyuşma şikayetleri ortaya çıkmıştır. Yapılan kan tetkiklerinde makrositer anemi saptanan bu hastada, klinik tablodan sorumlu olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Peptik ülser tanısı konulan bir hastada tedaviye sukralfat eklenmiştir. Ancak hastanın eş zamanlı olarak kullandığı dijital glikozidler, fenitoin ve bazı florokinolon grubu antibiyotiklerin plazma konsantrasyonlarında belirgin bir düşüş gözlenmiştir. Sukralfatın bu ilaç etkileşimine neden olan temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$31$ yaşında kadın hasta, terminal ileum ve çıkan kolonu tutan hafif-orta şiddetli Crohn hastalığı nedeniyle tedaviye alınacaktır. Hastanın sistemik kortikosteroid yan etkilerinden (ay dede yüzü, akne, kilo alımı) çekinmesi üzerine; gastrointestinal kanalda yüksek lokal afinite gösteren ve karaciğerden ilk geçiş etkisiyle ($\%90$'ın üzerinde) hızla metabolize olduğu için sistemik yan etki potansiyeli çok düşük olan bir kortikosteroid başlanmasına karar verilmiştir. Bu hastada kullanımı en uygun olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

İdiyopatik Parkinson hastalığı tanısıyla takip edilen 68 yaşındaki bir erkek hastaya, standart oral tedaviye dirençli şiddetli 'off' epizodları (motor dalgalanmalar) nedeniyle subkutan apomorfin (bir dopamin agonisti) tedavisi başlanması planlanmaktadır. Apomorfinin emetojenik potansiyelinin çok yüksek olması nedeniyle, eş zamanlı olarak profilaktik antiemetik tedavi başlanacaktır.

Seçilecek antiemetiğin; hastanın mevcut Parkinson motor semptomlarını alevlendirmemesi, apomorfinin santral terapötik etkisini antagonize etmemesi ve apomorfin ile birlikte kullanıldığında ciddi hipotansiyon ve bilinç kaybı riskine yol açmaması gerekmektedir.

Bu farmakolojik özellikler göz önüne alındığında, profilaksi amacıyla tercih edilmesi gereken en uygun antiemetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik dispeptik şikayetleri nedeniyle yüksek dozda sodyum bikarbonat ($NaHCO_3$) içeren antasit tabletleri kontrolsüz ve sık şekilde kullanan bir hastada, bu durumun eş zamanlı kullanılan diğer ilaçların renal atılım süreçleri üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$30$ yaşında erkek hasta, $2$ gündür devam eden karın ağrısı ve günde $6-7$ kez olan sulu dışkılama şikayetiyle başvuruyor. Fizik muayenesinde dehidratasyon bulguları saptanan hastaya semptomatik tedavi amacıyla; bağırsak hareketlerini (motiliteyi) belirgin şekilde yavaşlatmadan, sadece bağırsak lümenindeki endojen opioidlerin (ensefalinler) yıkımını sağlayan ensefalinaz enzimini inhibe ederek intestinal klor ve su sekresyonunu azaltan bir ajan başlanması planlanıyor. Bu hastada kullanılması planlanan antidiyareik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Peptik ülser tanısıyla sükralfat reçete edilen bir hastada, ilacın polimerize olup ülser tabanına yapışarak fiziksel bir bariyer oluşturabilmesi için mide ortamında sağlanması gereken en temel koşul aşağıdakilerden hangisidir?

$48$ yaşında bir kadın hasta, $3$ ay önce geçirdiği kolesistektomi operasyonu sonrası başlayan ve geçmeyen sulu diyare şikayeti ile başvuruyor. Yapılan tetkiklerde enfeksiyöz bir odak saptanmıyor ve diyarenin safra asidi malabsorpsiyonuna sekonder geliştiği düşünülüyor. Bu hastanın semptomatik tedavisinde kullanılması en uygun olan antidiyareik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Gastrointestinal sistem farmakolojisinde kullanılan mukoza koruyucu ajanlar ve antasitlerin etki mekanizmaları, yan etki profilleri ve ilaç etkileşimleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Peptik ülser tanısı konulan ve aynı zamanda kronik diyare şikayeti bulunan bir hastada tercih edilen mukoza koruyucu bir ajan; ülser kraterinde glikoprotein-bizmut kompleksi oluşturarak bariyer sağlar, $H. pylori$ üzerinde doğrudan bakterisidal etki gösterir ve salisilat bileşeni aracılığıyla intestinal inflamasyonu ve sekresyonu azaltır. Bu ilacın kullanımı sırasında hastada dilde ve dışkıda siyah renk değişikliği gözlenmesi beklenen bir durumdur. Yukarıda özellikleri belirtilen mukoza koruyucu ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Metastatik karsinoid tümör tanısıyla oktreotid tedavisi başlanan $58$ yaşında bir erkek hastada, tedavinin $2$. haftasında daha önce mevcut olan sulu diyare ve flushing şikayetlerinin belirgin düzeyde azaldığı saptanıyor. Ancak hasta, son birkaç gündür dışkısının çok kötü kokulu olduğunu, açık renkte göründüğünü ve tuvalette suyun üzerinde yüzdüğünü ifade ediyor.

Bu hastada yeni gelişen gastrointestinal semptomların en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Parkinson hastalığı nedeniyle levodopa/karbidopa tedavisi alan $68$ yaşındaki bir erkek hastada, şiddetli diyabetik gastroparezi semptomlarını kontrol altına almak amacıyla bir prokinetik ajan seçilecektir. Santral dopaminerjik antagonizmanın motor semptomları kötüleştirebileceği öngörülerek, enterik sinir sistemindeki presinaptik terminallerde $G_s$ proteini ile kenetli reseptörleri uyararak asetilkolin ve kalsitonin gen-ilişkili peptid ($CGRP$) salınımını artıran bir ilaç tercih edilmiştir. Bu hastada kullanılan prokinetik ajanın hedeflediği reseptör ve bu reseptörün uyarılmasıyla tetiklenen hücresel sinyal yolağı aşağıdakilerden hangisidir?

$52$ yaşında kadın hasta, kronik gastroözofageal reflü hastalığı nedeniyle yaklaşık $5$ yıldır düzenli olarak bir ilaç kullanmaktadır. Son yapılan kan tetkiklerinde; hemoglobin düzeyinin $9.2$ $g/dL$ (Normal: $12-16$ $g/dL$), ortalama eritrosit hacminin (MCV) ise $108$ $fL$ (Normal: $80-100$ $fL$) olduğu saptanmıştır. Serum vitamin $B_{12}$ düzeyi düşük bulunan hastadaki bu tabloya, kullandığı ilacın hangi temel mekanizması yol açmıştır?

Gastrointestinal motiliteyi artırıcı (prokinetik) etkisinin yanı sıra, kemoreseptör triger zonunda (CTZ) dopamin $D_2$ reseptörlerini ve yüksek dozlarda serotonin $5-HT_3$ reseptörlerini bloke ederek güçlü antiemetik etki gösteren ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

45 yaşında bir erkek hasta; flushing, hırıltılı solunum ve bol miktarda sulu diyare şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan incelemeler sonucunda hastaya karsinoid sendrom tanısı konuluyor. Bu hastada diyarenin semptomatik tedavisinde kullanılan ve somatostatin reseptörleri üzerinden gastrointestinal salgıları inhibe eden ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Diyabetik gastroparezi tanısıyla izlenen bir hastada, mide boşalmasını hızlandırmak amacıyla motilin reseptör agonisti olan eritromisin tedavisi planlanmıştır. Eritromisin, mide antrumunda güçlü fazik kontraksiyonlar başlatarak mide boşalmasını hızlandırmasına rağmen; bazı hastalarda 'erken doygunluk' ve 'postprandiyal epigastrik dolgunluk' gibi dispeptik semptomların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Bu klinik tablonun farmakolojik temeli aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında kadın hasta, kanlı ishal ve karın ağrısı şikayetleri ile başvuruyor. Yapılan kolonoskopide ülseratif kolit tanısı alan hastaya, $5$-aminosalisilik asidin ($5$-ASA) bir taşıyıcı moleküle azo bağı ile bağlandığı ön ilaç formundaki balsalazid tedavisi planlanıyor. Bu ilacın aktif bileşeni olan $5$-ASA'nın gastrointestinal sistemde salındığı ana bölge ve salınımından sorumlu olan temel mekanizma aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

$48$ yaşında erkek hasta, mide boşalmasında gecikme ve yemeklerden sonra belirginleşen şişkinlik şikayetleriyle başvuruyor. Hastaya diyabetik gastroparezi tanısı konuluyor. Tıbbi özgeçmişinde, son dönemde saptanan bir adrenal kitle nedeniyle tetkik edildiği ve idrarda vanilmandelik asit ($VMA$) seviyesinin belirgin derecede yüksek saptandığı (feokromositoma şüphesi) görülüyor.

Bu klinik tablo göz önüne alındığında, hastada prokinetik tedavi planlanırken tümörden katekolamin salınımını tetikleyerek hipertansif krize yol açma riski nedeniyle kullanımı kesinlikle kontrendike olan ilaç hangisidir?

Gastroözofageal reflü ve dispeptik şikayetleri olan bir hastaya, magnezyum hidroksit ($Mg(OH)_2$) ve alüminyum hidroksit ($Al(OH)_3$) içeren bir antasit kombinasyon preparatı reçete edilmiştir. Bu iki antasidin birlikte kullanılmasının temel farmakolojik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?