Antiemetik İlaçlar

Otuz iki yaşında bir kadın hasta, şiddetli migren atağına eşlik eden bulantı ve kusma şikayetleriyle acil servise başvuruyor. Hastaya intravenöz antiemetik bir ilaç uygulandıktan yaklaşık 30 dakika sonra boyun kaslarında istemsiz kasılma (akut distoni) ve yerinde duramama (akatizi) gelişiyor. Bu hastada gelişen yan etki tablosuna neden olan ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Kemoterapi planlanan bir hastada, tedavi sonrası ilk 24 saat içinde gelişebilecek akut bulantı ve kusmayı önlemek amacıyla periferik vagal afferentler ve kemoreseptör triger zonundaki (CTZ) $5-HT_3$ reseptörlerini selektif olarak bloke eden bir ilaç (örneğin ondansetron) reçete edilmiştir. Bu ilaçla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kemoterapiye bağlı bulantı ve kusmanın (KBBK) önlenmesinde kullanılan 5-HT3 reseptör antagonistleri arasında önemli farmakodinamik farklılıklar bulunmaktadır. Bu gruptaki ilaçlardan biri; reseptöre klasik bağlanma bölgesinden farklı bir allosterik bölgeden bağlanarak pozitif kooperativite gösterir ve reseptör-ilaç kompleksinin internalizasyonunu tetikler. Yaklaşık 40 saatlik terminal yarı ömre sahip olan bu ilaç, bahsedilen moleküler özellikleri sayesinde diğer grup üyelerinin aksine, tek doz uygulamayla hem akut hem de gecikmiş faz kusmalarının profilaksisinde etkinlik göstermektedir.

Yukarıda özellikleri tanımlanan antiemetik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Sitostatik tedavi gören bir hastada emezisi kontrol altına almak için reçete edilen, yan etki profili incelendiğinde EKG'de $QT$ süresini uzatabildiği saptanan selektif serotonin antagonisti aşağıdakilerden hangisidir?

Sitotoksik ilaçların neden olduğu geç emezis (delayed emesis) tablosunun önlenmesinde kullanılan ve P maddesinin (substance P) NK1 reseptörlerine bağlanmasını seçici olarak bloke eden aprepitantın klinik kullanımı ve ilaç etkileşim profili göz önüne alındığında, standart bir antiemetik tedavi şemasına bu ilacın eklenmesi durumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

İdiyopatik Parkinson hastalığı tanısıyla takip edilen 68 yaşındaki bir erkek hastaya, standart oral tedaviye dirençli şiddetli 'off' epizodları (motor dalgalanmalar) nedeniyle subkutan apomorfin (bir dopamin agonisti) tedavisi başlanması planlanmaktadır. Apomorfinin emetojenik potansiyelinin çok yüksek olması nedeniyle, eş zamanlı olarak profilaktik antiemetik tedavi başlanacaktır.

Seçilecek antiemetiğin; hastanın mevcut Parkinson motor semptomlarını alevlendirmemesi, apomorfinin santral terapötik etkisini antagonize etmemesi ve apomorfin ile birlikte kullanıldığında ciddi hipotansiyon ve bilinç kaybı riskine yol açmaması gerekmektedir.

Bu farmakolojik özellikler göz önüne alındığında, profilaksi amacıyla tercih edilmesi gereken en uygun antiemetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Sisplatin içeren kemoterapi rejimi uygulanan 45 yaşındaki bir hastada, profilaktik ondansetron ve deksametazon tedavisine rağmen şiddetli akut emezis gözlenmiştir. Hastanın farmakogenetik analizi yapıldığında $CYP2D6$ gen polimorfizmi nedeniyle 'ultra hızlı metabolizör' (ultra-rapid metabolizer) olduğu saptanmıştır. Bu genetik özelliğe bağlı olarak ondansetronun etkisiz kaldığı durumlarda, metabolizması $CYP2D6$ polimorfizminden etkilenmediği için tercih edilmesi en uygun olan $5-HT_3$ reseptör antagonisti aşağıdakilerden hangisidir?

Yüksek emetojenik potansiyele sahip sisplatin bazlı kemoterapi protokolü uygulanacak bir hastada, antiemetik profilaksi amacıyla palonosetron ve deksametazon tedavisine nörokinin-1 (NK1) reseptör antagonisti olan aprepitant eklenmiştir.

Bu tedavi protokolünde aprepitantın kullanımı ve etkileşimleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Gebelik döneminde ortaya çıkan ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyen bulantı ve kusmaların (morning sickness) semptomatik tedavisinde ilk basamakta güvenle kullanılan, sıklıkla piridoksin (Vitamin $B_6$) ile kombine edilen antihistaminik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Sisplatin içeren yüksek emetojenik kemoterapi rejimi uygulanan bir hastada, gecikmiş fazdaki (2-5. günler) kusmaların önlenmesi amacıyla tedaviye bir nörokinin-1 ($NK_1$) reseptör antagonisti eklenmesi planlanmaktadır. Hastanın başka bir hastalık nedeniyle kullandığı ilaçların $CYP3A4$ enzimi tarafından metabolize edildiği ve bu enzim üzerinden gerçekleşebilecek ilaç etkileşimlerinin klinik açıdan riskli olduğu belirlenmiştir.

Bu klinik durumda, $CYP3A4$ enzimini inhibe etmediği için tercih edilmesi gereken ve yaklaşık 180 saatlik eliminasyon yarı ömrü ile bu gruptaki diğer ilaçlardan ayrılan antiemetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Klinik kullanımı sırasında antiemetik etkisinin yanı sıra gastrointestinal motiliteyi artırıcı (prokinetik) etkinlik de gösteren bir ilaç; area postrema'daki dopamin $D_2$ reseptörlerini bloke eder, yüksek dozlarda serotonin $5-HT_3$ reseptörlerini antagonize eder ve periferik dokularda $5-HT_4$ reseptörlerini aktive ederek mide boşalmasını hızlandırır. Bu özelliklere sahip olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Otuz beş yaşında bir kadın hasta, üç gün sürecek bir gemi seyahati planlamaktadır. Şiddetli taşıt tutması (kinetozis) öyküsü olan hasta, seyahat öncesinde korunma amacıyla hekimine başvuruyor. Hekim, hastaya kulak arkasına uygulanmak üzere transdermal yama formunda bir ilaç reçete ediyor.

Buna göre, reçete edilen bu ilacın antiemetik etkisinden sorumlu olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Kanser kemoterapisi planlanan bir hastada profilaktik amaçla kullanılacak antiemetik ilaçlar değerlendirilmektedir. Bu grup ilaçlardan biri olan ve diğer grup üyelerine göre çok daha uzun yarı ömre ($t_{1/2} \approx 40$ saat) sahip olması nedeniyle hem akut hem de gecikmiş fazdaki emezisi önleyebilen ikinci kuşak $5-HT_3$ reseptör antagonisti aşağıdakilerden hangisidir?

Kanser kemoterapisine bağlı bulantı ve kusmanın önlenmesinde kullanılan aprepitantın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Meme kanseri tanısıyla cerrahi sonrası adjuvan tamoksifen tedavisi alan bir kadın hastaya, eş zamanlı uygulanan kemoterapi rejimine bağlı gelişebilecek şiddetli bulantı ve kusmayı önlemek amacıyla mevcut tedavisine bir nörokinin-1 ($NK_1$) reseptör antagonisti eklenmiştir. Tedavi sürecinde yapılan farmakokinetik değerlendirmede, tamoksifenin en önemli aktif metaboliti olan endoksifenin plazma konsantrasyonlarının beklenenden çok daha düşük olduğu saptanmıştır.

Bu hastada, sitokrom P450 2D6 (CYP2D6) enzimini inhibe ederek tamoksifenin biyotransformasyonunu bozan ve tedavi etkinliğini azaltma riski taşıyan antiemetik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Parkinson hastalığı nedeniyle levodopa tedavisi alan bir hastada, tedaviye bağlı gelişen şiddetli bulantı ve kusma şikayetlerini kontrol altına almak amacıyla bir antiemetik ilaç planlanmaktadır. Hastanın motor semptomlarını (rijidite, tremor vb.) kötüleştirmemesi için kan-beyin engelini geçmeyen bir periferik $D_2$ reseptör antagonisti seçilmesi kararlaştırılmıştır. Bu klinik tabloda kullanılması en uygun olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Şiddetli bulantı ve kusma şikayeti ile acil servise başvuran bir hastanın tıbbi öyküsünden feokromositoma tanısı olduğu öğrenilmiştir. Bu hastada antiemetik tedavi amacıyla kullanılan aşağıdaki ilaçlardan hangisi, tümörden katekolamin salınımını tetikleyerek hipertansif krize neden olma riski taşıdığı için tercih edilmemelidir?

Diyabetik gastroparezisi bulunan ve postoperatif dönemde şiddetli bulantı-kusma şikayeti olan bir hastada tedavi amacıyla kullanılan; hem santral kemoreseptör triger zonu (CTZ) inhibisyonu ile antiemetik etki sağlayan, hem de periferik $5-HT_4$ reseptör agonizması ile mide boşalmasını hızlandırarak prokinetik etki gösteren ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Özellikle yüksek emetojenik potansiyele sahip antineoplastik tedavi alan hastalarda, standart antiemetik profilaksiye (5-HT3 antagonisti, deksametazon ve NK1 antagonisti kombinasyonu) rağmen gelişen 'breakthrough' (araya giren) bulantı ve kusmanın yönetiminde kullanılan; D2, 5-HT2C ve 5-HT3 reseptör antagonizması yaparak etki gösteren tiyenobenzodiazepin yapısındaki atipik antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Yüksek emetojenik kemoterapi (örn. sisplatin) alan hastalarda akut ve özellikle gecikmiş fazdaki bulantı-kusmanın önlenmesinde kullanılan, substans P'nin bağlandığı nörokinin-1 (NK1) reseptörlerini bloke eden, CYP3A4 enzimi üzerinde belirgin bir etkileşimi olmadığı için deksametazon dozunun azaltılmasını gerektirmeyen; ancak CYP2D6 enzimini inhibe etmesi nedeniyle bu yolakla metabolize olan ilaçlarla (örn. tioridazin) birlikte kullanımı ciddi kardiyak aritmilere yol açabileceği için kontrendike olan, yaklaşık 180 saatlik terminal yarı ömre sahip antiemetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?