Ahlak, Değerler ve Toplum

Aşağıda İslam ahlakının kaynakları ve bu kaynakların ahlaki değerlerin oluşumundaki işlevlerine/örneklerine dair açıklamalar verilmiştir. Sol sütunda yer alan temel kaynakları, sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Gazzâlî, ahlakı "insan ruhunda yerleşik olan ve davranışların düşünmeksizin, kendiliğinden sadır olmasını sağlayan melekeler" olarak tanımlar. Ona göre ahlaki değerlerin nihai amacı, insanı dünya ve ahiret mutluluğuna ulaştırmaktır. Örf ve âdetler ise belirli bir coğrafyada ve tarihsel süreçte toplumsal alışkanlıklar neticesinde şekillenen pratik davranış kalıplarıdır. Dinî değerler vahiy kaynaklı olup mutlak, evrensel ve değişmez bir karakter taşırken; örf ve âdetler toplumsal değişime açık, yerel ve görelidir. Bir Müslümanın hayatında dinî değerler (örneğin adalet ve iffet) her zaman örfi alışkanlıklardan üstün tutulmalıdır. Ancak tarih boyunca İslam toplumları, dinin sınırlarını aşmayan örfleri dinî değerlerle harmanlayarak zengin bir kültür oluşturmuşlardır. Bu bağlamda, örfün dinî değerlerle karıştırılması, kültürel olanın dinîleştirilmesine veya dinî olanın yerelleştirilmesine yol açabilir.

Bu parçadan hareketle dinî değerler ile örf ve âdetlerin ilişkisine dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

İslam ahlak teorisinde değerlerin kaynağı; metafiziksel otorite (vahiy), insan�� idrak (akıl) ve toplumsal pratikler (örf) arasındaki hiyerarşik ve bütüncül ilişkiyle temellendirilir. Bu unsurların ahlakın kurucu, açıklayıcı, taşıyıcı ve destekleyici boyutu olarak üstlendiği roller müfredatta detaylıca ele alınır.

Buna göre, sol sütunda verilen ahlaki değer kaynaklarına dair işlevsel açıklamaları, sağ sütundaki kavramlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

A'râf suresi 33. ayette geçen, "De ki: Rabbim ancak açık ve gizli hayasızlıkları (fevahiş)... haram kılmıştır." ifadesiyle şehvet kuvvesinin sınırlandırılmasına; Hz. Peygamber’in "Güçlü kimse güreşte gücünü gösteren değil, öfke anında kendine hâkim olandır." hadisiyle de öfke kuvvesinin kontrol edilmesine işaret edilmiştir. İslam ahlak teorisinde bu kuvvelerin dengelenmesiyle iffet ve şecaat erdemleri (itidal) ortaya çıkarken, bu dengenin bozulması sapmalara (ifrat ve tefrit) neden olur.

Buna göre, ayette kaçınılması istenen hayasızlık türü ile hadiste kontrol altına alınması öğütlenen aşırı öfke eğiliminin ahlaki sistemdeki karş��lığı olan ifrat (aşırılık) durumları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir esnaf, dükkanının önündeki kaldırımı yayaların geçişini zorlaştıracak şekilde mallarıyla kapatmış ve "Burası benim dükkanımın önü, kimseye doğrudan bir zarar vermiyorum." diyerek kendisini savunmuştur. Çevresindekiler ise kamuya açık yolların kullanım hakkının herkese ait olduğunu ve bu durumun kul hakkı ihlali oluşturduğunu belirtmişlerdir.

Bu durum, İslam ahlakındaki kul hakkı ve toplumsal sorumluluk ilkeleri çerçevesinde değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İslam, toplumsal huzurun sağlanması amacıyla bireylerin birbirlerine karşı olan hak ve sorumluluklarına büyük önem vermiştir. Bir kimsenin malına, canına, namusuna veya kişisel haklarına yönelik yapılan her türlü haksız müdahale ve tecavüz bu kapsamda değerlendirilir. Bu hakların ihlal edilmesi durumunda, ihlali yapan kişinin ibadetleri bulunsa dahi, hak sahibiyle helalleşmedikçe bu günahın doğrudan Allah tarafından affedilmeyeceği bildirilmiştir.

Bu parçada bahsedilen ve toplumsal ahlakın temelini oluşturan hak ihlalleri aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilir?

Bir sosyal medya platformunda, kamu kurumunda çalışan bir memurun mesai saatleri içerisinde kendi kişisel sosyal medya hesabı için içerik ürettiğini gösteren ve rızası dışında gizlice çekilmiş bir videosu yayımlanmıştır. Bu paylaşımın altına bir kullanıcı, 'Devletin parasını çalan bu hırsızın tüm mal varlığı yasa dışı yollardan elde edilmiştir.' şeklinde asılsız bir suçlamada bulunmuş ve bu gönderi binlerce kişi tarafından paylaşılarak yayılmıştır.

Bu olayda adı geçen kişilerin tutumları ve karşılaşılan durumlar hakkında yapılan;
I. Memurun mesai saatinde kişisel işleriyle uğraşması, toplumsal kul hakkı (kamu hakkı) ihlali kapsamındadır.
II. Memurun gizlice videosunun çekilip paylaşılması, İslam ahlakındaki 'tecessüs' yasağının ihlalidir.
III. Paylaşımın altındaki asılsız suçlama, kul hakkına giren bir 'gıybet' örneği olup iftira olarak nitelendirilemez.

değerlendirmelerinden hangileri doğrudur?

İslam ahlakının çevre sorunlarına yaklaşımı göz önünde bulundurulduğunda, aşağıda verilen cümlenin doğru (Doğru) veya yanlış (Yanlış) olduğunu belirleyiniz:

'İslam dininde çevrenin korunması ve doğal dengenin gözetilmesi, sadece yasal bir kural olup dinî ve ahlaki bir sorumluluk boyutuna sahip değildir.'

Aşağıda toplumsal ahlak ve kul hakkı kapsamında değerlendirilen bazı kavramlar ile bu kavramların ihlal edildiği günlük hayat senaryoları verilmiştir. Bu kavramları ilgili oldukları senaryolarla do��ru şekilde eşleştiriniz.

İslam ahlakında, bireyin hem diğer bireylere hem de tüm topluma karşı olan sorumlulukları kul hakkı kapsamında değerlendirilir. Bu hakların ihlal edilmesi, toplumsal huzuru ve adaleti zedeleyen ciddi ahlaki sapmalara yol açar.

Buna göre, sol sütunda verilen toplumsal ahlak ve kul hakkı ihlaliyle ilgili kavramları, sağ sütundaki en uygun tanımları ile eşleştiriniz.

Bir üniversite öğrencisi, telif hakkı saklı olan dijital bir eğitim materyalini izinsiz olarak kopyalamış ve sınıf arkadaşlarıyla ücretsiz paylaşmıştır. Kendisine bunun doğru olmadığı söylendiğinde, "Ben bu eylemden herhangi bir kişisel kazanç sağlamıyorum, aksine arkadaşlarımın eğitimine destek oluyorum; dolayısıyla kimsenin hakkına girdiğimi düşünmüyorum." diyerek kendisini savunmuştur.

İslam ahlakının "kul hakkı" ve "toplumsal adalet" ilkeleri açısından düşünüldüğünde, bu öğrencinin davranışı ve savunması hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Güncel hayatta bilim, teknoloji ve toplumsal ilişkilerde yaşanan hızlı değişimler, beraberinde yeni ahlaki sorgulamaları ve sorun alanlarını getirmiştir. İslam ahlakı da bu yeni durumlara yönelik temel ilkeler çerçevesinde çözümler sunmaktadır.

Aşağıda verilen güncel ahlaki sorun alanları ile bu alanların kapsamını belirten tanımları doğru şekilde eşleştiriniz.

Değerler, kaynağı bakımından dinî değerler ve örfi değerler (örf ve âdetler) olarak sınıflandırılabilir. Dinî değerler, kaynağını ilahi vahiyle alan, evrensel ve değişmez nitelikteki ahlaki ilkelerdir. Örf ve âdetler ise bir toplumun tarihsel süreç içinde oluşturduğu, kültürel birikime dayanan ve zamana göre değişiklik gösterebilen geleneksel uygulamalardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan ilahi vahiy kaynaklı evrensel bir dinî değerden ziyade, toplumsal örf ve âdetlerin etkisiyle şekillenmiş kültürel bir uygulamadır?

İslam ahlakının kaynaklarına dair aşağıda verilen ifadeleri, ilgili oldukları kaynak veya kavramlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Hz. Peygamber bir hadisinde şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz ki doğruluk insanı iyiliğe, iyilik de cennete götürür. Kişi doğru söyleye söyleye sonunda Allah katında sıddîk diye kaydedilir."

Buna göre, hadiste vurgulanan ve kişinin söz, davranış ile niyetlerinde dürüst olmasını ifade eden İslam ahlakındaki temel erdem aşağıdakilerden hangisidir?

İslam ahlak düşünürleri, insan ruhundaki temel güçleri ve bunların dengelenmesiyle ortaya çıkan başlıca erdemleri tasnif etmişlerdir. Bu erdemler bireysel ve toplumsal hayatın ahlaki çerçevede şekillenmesinde kilit rol oynar. Buna göre, aşağıda verilen ahlaki erdemleri İslam ahlakındaki karşılık gelen tanımlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen toplumsal uygulama ve gelenekleri, dinin değerlerin oluşumundaki ve örf-âdet üzerindeki etkisini gösteren açıklamalarıyla eşleştiriniz.

İslam ahlak düşüncesinde değerlerin kaynağı ele alınırken dinî değerler ile örfi değerler (örf ve âdetler) arasında hem bir ayrım hem de güçlü bir etkileşim kurulur. Dinî değerler kaynağını vahiyden alan, zaman ve mekâna göre değişmeyen mutlak doğruları temsil ederken; örfi değerler toplumların tarihsel süreç içinde ürettikleri, dinin genel ilkeleriyle çelişmedikleri sürece kabul gören beşerî unsurlardır.

Buna göre, örfi bir uygulamanın İslam ahlakında kabul görerek meşru bir toplumsal değere dönüşebilmesi için sahip olması gereken şartlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu şartlardan biri olamaz?

İslam ahlakının kaynakları ve bu kaynakların değer oluşumundaki işlevlerine dair;

I. Vahiy, ahlaki ilkelerin nihai meşruiyet ve evrensellik zeminini oluştururken selim akıl bu ilkelerin kavranmasını ve hayata geçirilmesini sağlar.
II. Örf ve adetler, vahyin temel ilkeleriyle çelişmediği sürece toplumsal ahlak kurallarının belirlenmesinde yardımcı bir kaynak olarak kabul edilir.
III. İslam ahlakının kurucu kaynakları olan Kur'an ve Sünnet, ahlaki normları bütünüyle rasyonel temellere indirgeyerek aklın bağımsız otoritesini esas alır.

yargılarından hangileri doğrudur?

İslam ahlak düşüncesindeki kaynaklar ve bunların değer oluşumundaki işlevlerine ilişkin aşağıda verilen açıklamaları, ilgili oldukları temel kavramlarla eşleştiriniz.