Divan Edebiyatı

Divan edebiyatında bestelenmek amacıyla yazılan, dörtlüklerden oluşan, her dörtlüğün üçüncü dizesine "meyan", dördüncü dizesine ise "nakarat" adı verilen nazım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Edebiyat tarihi üzerine yapılan bir panelde konuşmacı, erken dönem Anadolu Türk şiirinin gelişimini şu cümlelerle özetlemiştir:

"Söz konusu dönemde iki önemli kırılma noktası vardır. Bunlardan birincisi, tasavvufi düşüncenin hâkim olduğu bir çağda seküler yönelimlerle aşk, şarap ve eğlence konularını ele alan ve divan şiirinin Anadolu sahasındaki kurucusu kabul edilen şairdir. İkincisi ise İranlı şair Feridüddin Attar’ın ünlü eserini Türkçeye aktarırken ona pek çok ekleme yapıp hikâyelerle zenginleştiren, böylece Türkçenin edebi bir dil olarak Farsçadan geri kalmadığını ispatlayan sanatkârdır."

Bu paneldeki konuşmacının değindiği sanatçılar, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

I. İlm kesbiyle pâye-i rif'at
Ârzû-yı muhâl imiş ancak

II. Aşk imiş her ne var âlemde
İlm bir kıyl ü kâl imiş ancak

Fuzûlî'ye ait bu beyitlerin biçimsel ve içeriksel özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Divan edebiyatında klasik kuralların dışına çıkılarak yeni üslup arayışlarına yönelindiği dönemlerde iki şair öne çıkmaktadır:

* Birinci şair, XVII. yüzyılda yaşamış olup Türk edebiyatında Sebk-i Hindî akımının ilk temsilcisi ve öncüs�� olarak kabul edilmiş; gazellerinde derin, soyut ve kapalı bir anlatımı benimsemiştir.
* İkinci şair ise XVIII. yüzyılda yaşamış, Lale Devri'nin coşkusunu şiire yansıtmış ve İstanbul Türkçesini, halk söyleyişlerini divan şiirine kazandırarak mahallîleşme akımını zirveye taşımıştır.

Bu özelliklere sahip olan Divan şairleri sıras��yla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Yâ Rab hemîşe lutfunu kıl reh-nümâ bana<br>Gösterme ol tarîki ki gitmez sana bana

Bu beyit, içerik özellikleri dikkate alındığında klasik Türk edebiyatındaki aşağıdaki nazım türlerinden hangisine örnek gösterilebilir?

Anadolu sahası erken dönem (13. ve 14. yüzyıl) Divan şiirinin gelişimine katkıda bulunan şairlerin isimlerini, edebi kişilikleri ve sanatsal kimliklerini yansıtan belirleyici açıklamalarla eşleştiriniz.

Divan nesrinin (düzyazı) gelişim süreci, üslup özellikleri ve temsilcileriyle ilgili yapılan bir araştırmada şu tespitlere yer verilmiştir:

I. Süslü nesrin Türk edebiyatındaki ilk olgun örneği kabul edilen *Tazarruname*, 15. yüzyılda Sinan Paşa tarafından secili ve sanatlı bir üslup kullanılarak kaleme alınmıştır.
II. 17. yüzyılın önemli bilim insanlarından Kâtip Çelebi; *Fezleke* ve *Cihannüma* gibi eserlerinde orta nesrin bilgi vermeyi amaçlayan, nispeten sade ve anlaşılır dil özelliklerini yansıtmıştır.
III. Mercimek Ahmet, II. Murad'ın isteği üzerine Farsçadan çevirdiği *Kâbusnâme* adlı eseriyle sade nesrin başarılı örneklerinden birini vermiş ve Türkçenin yalın anlatım gücünü ortaya koymuştur.
IV. Seydi Ali Reis, Hint deniz seferi dönüşünde yaşadığı coğrafi ve kültürel gözlemleri anlattığı *Mir'atü'l-Memalik* adlı eseriyle edebiyatımızda seyahatname türünün ilk önemli örneklerinden birini vermiştir.
V. Süslü nesrin sınırlarını zorlayan ağır diliyle tanınan ve Türk edebiyatında ilk düzyazı (nesir) hamsesini kaleme alan sanatçı, 17. yüzyılda kaleme aldığı *Hâbnâme* adlı eseriyle bilinen Veysî'dir.

Bu araştırmada numaralanmış tespitlerin hangisinde bilgi yanlışı yapılmıştır?

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatı nesir yazarlarına ve eserlerine ait bazı özellikler, sağ sütunda ise bu özelliklerle ilişkilendirilebilecek sanatçılar verilmiştir. Sol sütundaki tanımları sağ sütundaki doğru sanatçılarla eşleştiriniz.

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatından alınan beyitler, sağ sütunda ise beyitlerle kurulan nazım şekilleri verilmiştir. Sol sütundaki beyitleri, biçimsel ve içeriksel özellikleri doğrultusunda sağ sütundaki doğru nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

Aşağıdaki beyitleri, biçim, içerik ve yapısal özelliklerini dikkate alarak ait oldukları divan edebiyatı nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

Edebî yönelimleri ve üslup özellikleri dikkate alındığında, sol sütunda listelenen divan şairleri ile sağ sütunda belirtilen niteliklerin doğru eşleştirmesini yapınız.

Aşağıda verilen beyitler ile bu beyitlerin içeriklerine g��re ait oldukları Divan edebiyatı nazım türlerini eşleştiriniz.

I. Beyit:
*Kamu bîmârına cânân dev��-yı derd eder ihsân*
*Niçün kılmaz bana dermân beni bîmâr sanmaz mı*

II. Beyit:
*Bir eşek var idi zaîf ü nizâr*
*Yük elinden anınla zâr u fikâr*

Divan edebiyatından alınan bu beyitlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Edebiyat tarihi dersinde öğretmen, 14. yüzyıl Türk edebiyatının dil ve estetik özelliklerini açıklarken tahtaya şu beyitleri yazar:

*Gözle şimdi uşbu kuşlar hâlini*
*Kim neyile yitürürler mâlini*

*Yüz bininden biri kılmaz uş sefer*
*Kuş dili bilmeyenden ne haber*

Buna göre tahtaya yazılan bu beyitler ve ait olduğu eserle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Nâm u nişâne kalmadı fasl-ı bahârdan
Düşdü çemende berg-i dıraht i’tibârdan

Bâkî'ye ait bu beyitle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatı nazım şekillerinden alınan beyitler, sağ sütunda ise bu beyitlerin yapısal ve biçimsel özellikleri verilmiştir. Sol sütundaki beyitleri, sağ sütundaki uygun kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Meyl idüp ağlamaya dîde-i giryânım yine
Bir belâ buldu yine
Cûş idüp aktı yine yaş yerine kanım yine
Çok belâ buldu yine

Biçimsel ve yapısal özellikleri dikkate alındığında bu dizelerin aşağıdaki nazım şekillerinden hangisine ait olduğu söylenebilir?

Aşağıda sol sütunda verilen 13. ve 14. yüzyıl Divan edebiyatı şairleri ile sağ sütunda verilen ve bu şairlerin edebi kimliklerini ya da Türk edebiyatındaki kurucu rollerini belirleyen ifadeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Fuzûlî'ye ait bir gazelden alınan aşağ��daki beyitler karışık olarak verilmiştir:

I. *Şeb-i hicran yanar canım döker kan çeşm-i giryanım*
*Uyarır halkı efganım kara bahtım uyanmaz mı*

II. *Fuzûlî rind-i şeydâdır hemîşe halka rüsvâdır*
*Sorun kim bu ne sevdâdır bu sevdâdan usanmaz mı*

III. *Beni cândan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı*
*Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı*

Bu beyitlerle ilgili aşağ��daki yargılardan hangisi yanlıştır?

Fuzûlî'ye ait bir gazelden alınan aşağıdaki beyitlerin, gazeldeki yer alış sırasına göre (baştan sona) doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?