Kamu kurumlarında yürütülen iş süreçlerinin takibi ve denetimi sırasında tutulan raporlarda dil bilgisi kurallarına uyulması esastır. Türkçede sonu "a" veya "e" geniş ünlüleriyle biten bir fiile "-yor" eki getirildiğinde, fiilin sonundaki ünlü daralarak "ı, i, u, ü" ünlülerinden birine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" denir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala örnek teşkil eden bir kullanım vardır?
- Şube sorumlusu, gelen evrakları tek tek inceliyor.Cevap
- BPersonel, öğle yemeği için kafeterya sırasında giriyor.
- CGüvenlik görevlisi, binaya girenleri dikkatle süzüyor.
- DArşivdeki dosyalar düzenli bir şekilde raflarda duruyor.
- ETeknik ekip, sistemdeki arızayı kısa sürede çözüyor.
Cevap
Şube sorumlusu, gelen evrakları tek tek inceliyor.
Doğru cevap olan cümlede geçen "inceliyor" sözcüğü, "incele-" fiiline "-yor" eki getirilmesiyle oluşmuştur. Fiilin sonundaki "e" geniş ünlüsü, şimdiki zaman ekinin etkisiyle daralarak "i" sesine dönüşmüştür. Bu, kuralın tam bir örneğidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Ünlü Daralması
İpuçları
1
Cümlelerdeki fiillerin köklerine odaklanın. Hangi fiil kökü 'a' veya 'e' harfiyle bitiyor?
2
'-yor' ekinden hemen önceki harfe bakın. Eğer o harf atıldığında anlamlı bir fiil kökü (Örn: incele-, başla-) kalıyorsa daralma vardır.
3
İncele-yor kelimesindeki 'e' sesinin 'i'ye dönüştüğünü fark ettiniz mi? Diğer seçeneklerdeki 'i, u, ü' sesleri sadece yardımcı ünlüdür.
Daha Fazla Pratik
İstisna olan 'demek', 'yemek' ve 'ne' sözcüklerindeki ünlü daralmalarını (diye, yiyor, niye) inceleyebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Sözcüğü '-ma / -me' olumsuzluk ekiyle kontrol edin. Eğer olumsuzluk ekinde de 'mıyor / miyor' şeklinde bir daralma varsa (Örn: incelemiyor), bu genellikle daralma kuralının o fiil yapısında işlediğini gösterir.
Tahmini Süre:45s