Examkin

Ses Bilgisi

126 soru

Soru 1Soru →

"Yalnızlığın ufkunda, sapsarı yaprakların savrulduğu bu ıssız sokakta sessizce geçiyordu. Gönlündeki sızıyı dindirmek için sabretmesi gerektiğini biliyor; ancak her adımda bu yükün ağırlaştığını hissediyordu."

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Parçada ünlü daralması olayına örnek teşkil edecek bir kullanım bulunmamaktadır.
Doğru cevap olan seçenekteki ünlü daralması metinde bulunmamaktadır. Şimdiki zaman eki (-yor) alan 'biliyor', 'geçiyordu' ve 'hissediyordu' sözcüklerinde fiil kökleri sırasıyla 'bil-', 'geç-' ve 'et-' şeklindedir. Bu kökler ünsüzle bittiği için aradaki '-i' sesleri daralma değil, telaffuzu kolaylaştıran yardımcı ünlülerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesini kontrol et
Yalın-ız (Yalnız), ufuk-u (ufku), savur-ul- (savrul-), gönül-ü (gönlü), sabır-et (sabret) kelimelerinde ünlü kaybı tespit edildi.
Türetme veya birleşme sırasında orta hecedeki dar ünlülerin düşmesi kuralıdır.
2
Ünsüz yumuşamasını (değişimini) kontrol et
Yalnızlık-ın (Yalnızlığın), gerektiği (gerektik-i), adım (at-ım) ve hissediyor (his-et-iyor) kelimelerinde yumuşama tespit edildi.
Sert ünsüzle biten kelimelere ünlüyle başlayan ek geldiğinde p, ç, t, k seslerinin b, c, d, g/ğ seslerine dönüşmesidir.
3
Ünsüz benzeşmesini (sertleşmesini) kontrol et
Sokak-ta, gerek-tiği ve ağırlaş-tığı kelimelerinde sertleşme tespit edildi.
Sert ünsüzle biten kelimelerin yanına gelen yumuşak ünsüzlerin (c, d, g) sertleşmesidir.
4
Ünsüz türemesini kontrol et
His + etmek birleşik fiilinde 'hissediyor' şeklinde bir ünsüz artışı görüldü.
Yardımcı fiille birleşen bazı isimlerde kökteki son ünsüzün tekrarlanmasıdır.
5
Ünlü daralmasını kontrol et
Biliyor (bil-i-yor), geçiyordu (geç-i-yor) ve hissediyordu (et-i-yor) kelimelerinde fiil kökleri ünsüzle bittiği için daralma yoktur.
Daralma için fiil kökünün 'a' veya 'e' ile bitmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Ses olaylarının kelime tahlili üzerinden tespiti ve benzer görünümlü yapıların ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru →

Gecenin karanlığına sığınıp ufkunu genişletmeye çalıştıkça zihnindeki kuşkuları sabırla besliyor; geçmişin silik izlerini sayfalara nakşediyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Parçada ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünlü daralması örnekleri bulunurken ünsüz türemesi örneği bulunmamaktadır.
Parçada ünsüz türemesi (ikizleşme) dışındaki tüm ses olayları mevcuttur. Ünlü düşmesi 'ufkunu, zihnindeki, besliyor, nakşediyordu' kelimelerinde; ünsüz yumuşaması 'gece, karanlığına, nakşediyordu' kelimelerinde; ünsüz benzeşmesi 'çalıştıkça' kelimesinde; ünlü daralması ise 'besliyor' kelimesinde bulunmaktadır. Ünsüz türemesine dair herhangi bir kullanım yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki ünlü düşmelerini belirle.
ufuk-u (ufkunu), zihin-i (zihnindeki), besi-le- (besle- > besliyor), nakış-et- (nakşet- > nakşediyordu).
Kelime türetilirken veya çekimlenirken orta hecedeki dar ünlünün düştüğünü teyit etmek için.
2
Metindeki ünsüz yumuşamalarını (değişimlerini) belirle.
geç-e (gece), karanlık-ı (karanlığına), nakşet-i- (nakşed-i-yor).
Sert ünsüzle biten kelimelerin ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşayıp yumuşamadığını kontrol etmek için.
3
Metindeki ünsüz benzeşmelerini (sertleşmelerini) belirle.
çalış-tık-ça (ş+t ve k+ç).
Sert ünsüzle biten kelimeye gelen yumuşak ünsüzlü ekin sertleşip sertleşmediğini kontrol etmek için.
4
Metindeki ünlü daralmalarını belirle.
besle-yor (besliyor).
'-yor' ekinin kendinden önce gelen 'a/e' geniş ünlülerini daraltıp daraltmadığını incelemek için.
5
Metinde ünsüz türemesi olup olmadığını kontrol et.
Parçada 'hissetmek, reddetmek, hakkı, sırrı' gibi bir ünsüzün ikizleştiği bir örnek yoktur.
Seçeneklerdeki ses olaylarından hangisinin eksik olduğunu kesinleştirmek için.

Anahtar Kavram

Türkçede ses olaylarını metin üzerinde karmaşık ve iç içe geçmiş örneklerle analiz etme.

Daha Fazla Pratik

Ses olaylarını analiz ederken kelimeleri kök ve eklerine ayırarak incelemek, özellikle türetme sırasında (besi > besle) meydana gelen değişimleri yakalamanıza yardımcı olur.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru →

Akşamın serinliği şehre çökerken bitkin adımlarla evine doğru ilerliyordu. Sokak lambalarının titreyen ışığı, yalnızlığını daha da belirginleştiriyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Parçada ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünlü daralması örnekleri bulunurken, ünsüz türemesine dair bir örnek bulunmamaktadır.
Parçadaki kelimeler detaylı incelendiğinde; 'şehre' ve 'ilerliyordu' kelimelerinde ünlü düşmesi, 'adımlarla' ve 'ışığı' kelimelerinde ünsüz yumuşaması, 'bitkin' ve 'belirginleştiriyordu' kelimelerinde ünsüz benzeşmesi, 'ilerliyordu' kelimesinde ise ünlü daralması mevcuttur. Ancak metinde ünsüz türemesi (Örn: hissetmek, zanretmek) örneği bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak ünlü olaylarını incelemek.
'şehir-e > şehre', 'ileri-le > ilerle' ve 'yalın-ız > yalnız' kelimelerinde orta hece ünlüsünün düştüğü saptandı.
Ünlü düşmesi olayını tespit etmek için.
2
Ünsüz değişimlerini (yumuşama) kontrol etmek.
'serinlik-i > serinliği', 'at-ım > adım', 'ışık-ı > ışığı' ve 'yalnızlık-ı > yalnızlığı' kelimelerinde sert ünsüzlerin yumuşadığı görüldü.
Ünsüz yumuşaması kuralının uygulanıp uygulanmadığını anlamak için.
3
Ünsüz uyumlarını (benzeşme) analiz etmek.
'bit-gin > bitkin' ve '-leş-dir > -leş-tir' ekleşmelerinde sert ünsüzlerin yanındaki yumuşak ünsüzleri sertleştirdiği görüldü.
Ünsüz benzeşmesi varlığını teyit etmek için.
4
Fiil çekimlerindeki daralma etkisini araştırmak.
'ilerle-yor' kelimesinde 'e' geniş ünlüsünün 'i' dar ünlüsüne dönüştüğü tespit edildi.
Ünlü daralması olayını bulmak için.
5
Ünsüz türemesi aramak.
Metinde herhangi bir kelimede yabancı kökenli sözcüklere gelen ekler veya yardımcı eylemler sonucu oluşan bir ünsüz türemesi saptanmadı.
Soruda istenen 'olmayan' ses olayını kesinleştirmek için.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi, ünlü daralması, ünsüz türemesi) metin üzerinde ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 4Soru →

Gönlünü bu toprağın kadim sırrına kaptıran her araştırmacı, tarihin tozlu sayfalarında ilerledikçe yepyeni bir hakikatle yüzleşir. Geçmişin izlerini sürmek, zihnindeki düğümleri birer birer çözerken ruhu da dinginleştirir.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Metinde ünlü daralması (E seçeneği) dışındaki tüm ses olayları örneklenmiştir.
Metin içerisinde ünlü düşmesi (gönlünü, zihnindeki, ilerledikçe), ünsüz benzeşmesi (kaptıran, ilerledikçe, dinginleştirir), ünsüz yumuşaması (toprağın) ve ünsüz türemesi (sırrına) örnekleri yer alırken; geniş ünlünün daralmasına dair bir örnek (ünlü daralması) bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki sözcüklerin kök ve ek tahlilini yaparak ünlü düşmelerini belirle.
'Gönül -> Gönl-ünü', 'İleri -> İler-ledikçe', 'Zihin -> Zihn-indeki' ve 'İle -> -le' (hakikatle) örneklerinde ünlü düşmesi saptandı.
Kelime türetilirken veya birleşirken orta hecedeki dar ünlünün düşüp düşmediğini kontrol etmek gerekir.
2
Ünsüz değişimlerini (yumuşama) ve benzeşmelerini (sertleşme) kontrol et.
'Toprak -> Toprağ-ın' (yumuşama); 'Kap-dır -> Kap-tır-an', '-dik-çe' ve '-leş-dir -> -leş-tir' (benzeşme) örnekleri bulundu.
Kelime sonundaki sert ünsüzlerin yumuşayıp yumuşamadığına ve eklerin başındaki yumuşak ünsüzlerin sertleşip sertleşmediğine bakılır.
3
Ünsüz türemesi ve ünlü daralması varlığını incele.
'Sır + ı -> Sırrı' örneğinde ünsüz türemesi vardır; ancak herhangi bir sözcükte ünlü daralması (-a/-e'nin -ı/-i/-u/-ü'ye dönüşmesi) yoktur.
Özellikle tek heceli kelimelere gelen eklerde ünsüz ikizleşmesi ve fiillerdeki '-yor' ekinin daraltma etkisi taranır.

Anahtar Kavram

Karma Ses Bilgisi Analizi
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 5Soru →

Gönlündeki düğümü çözmek isteyen genç adam, keşfettiği bu garip duygunun kaynağını ararken zamanın nasıl geçtiğini anlamıyordu. Çevresindeki sesler sustuğunda iç dünyasının yankısı daha da belirginleşti.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Ünsüz türemesi parçada yer almayan ses olayıdır.
Verilen parçada 'gönlündeki' (gönül), 'keşfettiği' (keşif) ve 'çevresindeki' (çevir-e) kelimelerinde ünlü düşmesi; 'kaynağını', 'keşfettiği' ve 'sustuğunda' kelimelerinde ünsüz yumuşaması; 'keşfettiği' ve 'sustuğunda' kelimelerinde ünsüz benzeşmesi; 'anlamıyordu' (anla-ma-yor) kelimesinde ise ünlü daralması mevcuttur. Ancak parçanın hiçbir yerinde ünsüz türemesine örnek olabilecek bir kullanım yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak ünlü düşmesini ara.
'gönül' -> 'gönl', 'keşif' -> 'keşf', 'çevir-e' -> 'çevre' kelimelerinde ünlü düşmesi saptandı.
Kelime türetilirken veya birleşirken orta hecedeki dar ünlünün düşmesi kuralı incelenir.
2
Sert ünsüzle biten kelimelere ünlü ile başlayan ek geldiğinde oluşan yumuşamayı kontrol et.
'kaynak-ı' -> 'kaynağ', 'keşfet-dik-i' -> 'keşfettiğ', 'sus-tuk-u' -> 'sustuğ' kelimelerinde yumuşama bulundu.
p, ç, t, k ünsüzlerinin b, c, d, g/ğ seslerine dönüşümü aranır.
3
Sert ünsüzle biten köklere gelen yumuşak ünsüzlü eklerin sertleşmesini incele.
'keşfet-dik' -> 'keşfettik', 'sus-duk' -> 'sustuk' örneklerinde ünsüz benzeşmesi görüldü.
f, s, t, k, ç, ş, h, p ile biten kelimelere c, d, g ile başlayan ek gelince bu eklerin ç, t, k olması durumudur.
4
'-yor' eki alan fiillerde geniş ünlülerin daralıp daralmadığına bak.
'anla-ma-yor' -> 'anlamıyor' kelimesinde ünlü daralması tespit edildi.
Fiil kökünde veya olumsuzluk ekinde bulunan 'a/e' seslerinin 'ı/i/u/ü' olması durumudur.
5
Kelime aslına ait olmayan bir ünsüzün sonradan ortaya çıkıp çıkmadığını kontrol et.
Metinde ünsüz türemesine dair bir örnek bulunamadı.
Genellikle yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde görülen bir ses olayıdır.

Anahtar Kavram

Karma Ses Olayları Analizi

Daha Fazla Pratik

Benzer metinlerde 'kaynaştırma ünsüzleri' ve 'ulama' gibi diğer ses olaylarını da bulmaya çalışarak pratiğinizi artırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Daracık sokaklardan geçerek ulaştığımız bu mahalle, insana huzur fısıldıyordu. Vaktiyle burada yaşayanların neşesi, her köşede yankılanıyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Metinde ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünlü daralması örnekleri bulunurken, ünsüz türemesi örneği yer almamaktadır.
Metin dikkatle incelendiğinde; 'vaktiyle' sözcüğünde ünlü düşmesi (vakit > vakti), 'ulaştığımız' sözcüğünde ünsüz benzeşmesi (ulaş-dık > ulaştık) ve ünsüz yumuşaması (ulaştık-ımız > ulaştığımız), 'fısıldıyordu' sözcüğünde ünlü daralması (fısılda-ıyor > fısıldıyor) görülmektedir. Ayrıca 'daracık' sözcüğünde de ünlü türemesi vardır. Ancak metinde hiçbir sözcükte ünsüz türemesi (ikizleşme) olayı gerçekleşmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kelimelerin kök ve eklerini incelemek.
'Daracık' kelimesinde ünlü türemesi (a), 'ulaştığımız' kelimesinde ünsüz benzeşmesi (ş-t) ve ünsüz yumuşaması (k-ğ) tespit edilir.
Ses olaylarını belirlemek için kelimelerin yapısını analiz etmek gerekir.
2
Fiil soylu kelimelerdeki ekleri kontrol etmek.
'Fısıldıyordu' kelimesinin 'fısılda-ıyor' yapısında olduğu ve 'a' sesinin 'ı'ya dönüştüğü (ünlü daralması) görülür.
'-yor' eki alan ve geniş ünlüyle biten fiillerde daralma olup olmadığını kontrol etmek önemlidir.
3
İsim soylu kelimelerdeki çekim ve türetme eklerini incelemek.
'Vaktiyle' kelimesinin 'vakit-i' kökeninden geldiği ve 'i' ünlüsünün düştüğü (ünlü düşmesi) anlaşılır.
Hece düşmesi olarak da bilinen ünlü düşmesi, çekim eki alırken sıkça gerçekleşir.
4
Eksik kalan ses olayını belirlemek.
Metinde 'hissetmek, reddetmek, hakkı' gibi ünsüz türemesi (ikizleşme) örneği yoktur.
Seçenekler ile metindeki olaylar karşılaştırılarak doğru cevaba ulaşılır.

Anahtar Kavram

Türkçede Ses Bilgisi Kuralları

Daha Fazla Pratik

Ünsüz türemesi genellikle Arapça kökenli kelimelerin yardımcı fiillerle (etmek, olmak) birleşmesi sırasında (hissetmek, affetmek) veya ünlüyle başlayan bir ek almaları durumunda (hakkı, sırrı) görülür.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 7Soru →

Vaktin nasıl geçtiğini anlamadan saatlerce yürüdü. Alnında biriken ter damlaları, yorgunluğunu iyice hissettiriyordu. Şehrin karmaşasından uzaklaşmak ona çok iyi gelmişti.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Metinde ünlü daralması olayına örnek bir kullanım bulunmamaktadır.
Verilen metinde ünlü daralmasına (fiil sonundaki -a, -e sesinin -ı, -i, -u, -ü sesine dönüşmesi) dair herhangi bir örnek bulunmamaktadır. Diğer tüm ses olayları metindeki çeşitli kelimelerde gözlemlenebilmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kelimeleri eklerine ve köklerine ayırarak ses olaylarını kontrol edin.
Ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, benzeşme ve türeme tespit edildi.
Kelime yapısındaki değişimleri görmek için kök-ek analizi gereklidir.
2
'Vaktin', 'alnında' ve 'şehrin' kelimelerini inceleyin.
Vakit-in > vaktin, alın-ı > alnı, şehir-in > şehrin şeklinde orta hece ünlülerinin düştüğü görülür.
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında bu ünlüler düşer.
3
'Geçtiğini' ve 'yorgunluğunu' kelimelerini inceleyin.
Geç-dik-i > geçtiği (k > ğ) ve yorgunluk-u > yorgunluğu (k > ğ) değişimleri ünsüz yumuşamasıdır.
Sert ünsüzle biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında p, ç, t, k sesleri b, c, d, g/ğ seslerine dönüşür.
4
'Geçtiğini', 'hissettiriyordu' ve 'gelmişti' kelimelerini inceleyin.
Geç-dik > geçtik, et-dir > ettir ve gelmiş-di > gelmişti örneklerinde eklerin başındaki yumuşak ünsüzlerin sertleştiği görülür.
Sert ünsüzle biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle başlayan bir ek gelirse ekin başındaki ünsüz sertleşir.
5
'Hissettiriyordu' kelimesinin kök ve yardımcı fiil birleşimine bakın.
His + etmek birleşiminde 's' sesinin türediği (hissetmek) görülür.
Bazı tek heceli kelimeler etmek/olmak ile birleşirken sondaki ünsüz ikizleşir.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Karma Ses Olayları)
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 8Soru →

Yalnızlığın rüzgârı ruhuma esince,
Kaybolan gençliğimi aradım bu ıssız sokakta.
Hissedilen her acı, ufkun ötesinde sönüyor;
Gittikçe yaklaşıyoruz o kaçınılmaz sona.

Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Dizelerde ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünsüz türemesi örnekleri bulunmasına rağmen ünlü daralması örneği bulunmamaktadır.
Dizelerde 'yalnızlığın' kelimesinde ünlü düşmesi ve ünsüz yumuşaması, 'hissedilen' kelimesinde ünsüz türemesi ve yumuşaması, 'sokakta' kelimesinde ünsüz benzeşmesi örneklenmiştir. Ancak fiil sonundaki 'a, e' ünlülerinin daralmasına dayanan ünlü daralması olayına (arıyor, gözlüyor vb. gibi) metinde yer verilmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesini tespit et.
'yalın-ız > yalnız', 'kayıp-ol > kaybol', 'ufuk-un > ufkun' kelimelerinde orta hece düşmesi görülür.
Kelime türetilirken veya ek alırken vurgusuz orta hecedeki ünlünün düşmesi kuralıdır.
2
Ünsüz yumuşamasını (değişimini) analiz et.
'yalnızlık-ın > yalnızlığın', 'kayıp > kayb-', 'gençlik-im > gençliğimi', 'et-il > ed-il' kelimelerinde p, ç, t, k seslerinin b, c, d, g/ğ seslerine dönüştüğü görülür.
Sert ünsüzle biten kelime ünlüyle başlayan bir ek aldığında yumuşama gerçekleşir.
3
Ünsüz benzeşmesini (sertleşmesini) belirle.
'sokak-da > sokakta', 'git-dik-ce > gittikçe' kelimelerinde eklerin başındaki yumuşak ünsüzler sertleşmiştir.
Sert ünsüzle biten kelimeden sonra gelen 'c, d, g' seslerinin 'ç, t, k'ye dönüşmesidir.
4
Ünsüz türemesini doğrula.
'his' ve 'etmek' kelimeleri birleşirken 's' sesi türeyerek 'hissedilen' şeklini almıştır.
Yardımcı eylemle birleşen bazı tek heceli kelimelerde kökteki ünsüzün ikizleşmesi olayıdır.
5
Ünlü daralması kontrolü yap.
'sönüyor' ve 'yaklaşıyoruz' kelimelerindeki '-ıyor' ekleri daralma yapmamıştır çünkü fiil kökleri ünlüyle (a/e) bitmemektedir.
Ünlü daralması için fiilin 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle bitmesi ve üzerine '-yor' eki alması gerekir.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Ünlü ve Ünsüz Olayları)

Daha Fazla Pratik

Karma ses bilgisi sorularında önce birleşik kelimelere ve ek-kök ayrımına odaklanmak, karmaşık görünen 'yalnızlığın' gibi kelimeleri parçalamak çözüm hızını artırır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 9Soru →

"Sessizce ufkuna baktığı o anlarda, kalbindeki sızının gitgide arttığını hissediyordu; zihnindeki karmaşa henüz dinmemiş olsa da sabretmekten başka çaresi kalmamıştı."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması bulunmamaktadır.
Metin incelendiğinde; 'ufkuna', 'zihnindeki' ve 'sabretmekten' sözcüklerinde ünlü düşmesi; 'kalbindeki', 'gitgide', 'arttığını' ve 'hissediyordu' sözcüklerinde ünsüz yumuşaması; 'arttığını' ve 'sabretmekten' sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi; 'hissediyordu' sözcüğünde ise ünsüz türemesi olduğu görülür. Ancak '-a, -e' ile biten bir fiilin daralmasıyla oluşan ünlü daralmasına dair bir örnek metinde yer almaz.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki sözcükleri ses olayları açısından incelemek.
Ufuk-u > ufkuna, zihin-i > zihnindeki, sabır-et > sabretmekten sözcüklerinde ünlü düşmesi saptandı.
Ünlüyle başlayan ek alan bazı sözcüklerin son hecesindeki dar ünlünün düşmesi kuralını teyit etmek.
2
Ünsüz değişimlerini (yumuşama ve benzeşme) kontrol etmek.
Kalp-i > kalbi, git-gide > gitgide, arttık-ı > arttığını sözcüklerinde yumuşama; art-dık > arttık, sabretmek-den > sabretmekten sözcüklerinde benzeşme saptandı.
Sert ünsüzlerin yumuşaması ve yumuşak ünsüzlerin sertleşmesi kurallarını metin üzerinde doğrulamak.
3
Türeme ve daralma olaylarını araştırmak.
His-etmek > hissetmek (türeme) var; ancak daralma (başlıyor, diyor vb.) örneği yok.
Kalan seçenekleri eleyerek doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

Türkçede Ses Olayları (Düşme, Türeme, Benzeşme, Yumuşama)

Daha Fazla Pratik

Karma ses bilgisi sorularında önce birleşik sözcüklere ve '-yor' eki alan fiillere odaklanmak zaman kazandırır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Hava kararmaya başladığında, şehrin dar sokaklarında yürürken hafifçe esen rüzgârın sesini dinliyordu. Kalbindeki o garip sızıyı dindirmek için kendine bir sığınak arıyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Metinde ünsüz türemesi örneği bulunmamaktadır.
Metin içerisinde ünlü düşmesi (şehrin), ünsüz yumuşaması (başladığında, kalbindeki), ünsüz benzeşmesi (hafifçe) ve ünlü daralması (dinliyordu, arıyordu) ses olaylarının örnekleri net bir şekilde görülebilmektedir. Ancak metinde ünsüz türemesini (hak-kı, his-setmek vb.) örneklendiren herhangi bir kullanım yer almamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
"Şehrin" sözcüğünü tahlil etmek
Şehir + in > Şehrin (Ünlü düşmesi)
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında ünlü kaybı yaşar.
2
"Başladığında" ve "kalbindeki" sözcüklerini tahlil etmek
Başla-dık-ı > Başladığı (k > ğ) ve Kalp-i > Kalbi (p > b) (Ünsüz yumuşaması)
Sert ünsüzle biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldıklarında sonlarındaki ünsüz yumuşar.
3
"Hafifçe" sözcüğünü tahlil etmek
Hafif + ce > Hafifçe (c > ç) (Ünsüz benzeşmesi)
Sert ünsüzle biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle başlayan ek gelirse, ekin başındaki ünsüz sertleşir.
4
"Dinliyordu" ve "arıyordu" sözcüklerini tahlil etmek
Dinle-yor > Dinliyor ve Ara-yor > Arıyor (Ünlü daralması)
Sonu 'a, e' geniş ünlüleriyle biten fiiller '-yor' eki aldığında bu ünlüler daralır.
5
Metinde ünsüz türemesi (af, his, zan gibi köklerde görülen durum) aramak
Bulunamadı
Metinde bu kurala uygun bir örnek yer almamaktadır.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi Olaylarının Tespiti
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 11Soru →

"Küçücük bir tebessümün, insanın ufkunu nasıl genişletebileceğini biliyor; uykusuz geçtiğimiz yıllardan sonra gelen bu huzuru kalbinde hissediyordu." Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Parçada ünlü daralması olayı görülmemektedir.
Parçada ünlü daralması bulunmamaktadır. 'Biliyor' kelimesi 'bil-iyor' şeklindedir ve aradaki 'i' yardımcı sestir. 'Hissediyordu' kelimesinde ise 'et-' fiili ünsüzle bittiği için daralma gerçekleşemez.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki 'ufkunu' ve 'uykusuz' kelimelerini inceleyin.
Ünlü düşmesi tespit edilir.
'Ufuk' kelimesine ünlü ile başlayan ek geldiğinde ikinci hecedeki 'u' düşer; 'uyu-mak' fiilinden 'uyku' ismi türetilirken 'u' düşer.
2
'Küçücük' kelimesini yapıca analiz edin.
Ünsüz düşmesi tespit edilir.
'Küçük' kelimesine '-cük' küçültme eki getirildiğinde sondaki 'k' ünsüzü düşer.
3
'Geçtiğimiz' kelimesindeki ekleri kontrol edin.
Ünsüz benzeşmesi ve yumuşaması tespit edilir.
'Geç-' fiilindeki 'ç' sesi, yanına gelen 'd' sesini 't'ye dönüştürür (benzeşme); ekteki 'k' ise ünlüden önce 'ğ'ye dönüşür (yumuşama).
4
'Hissediyordu' kelimesini bileşenlerine ayırın.
Ünsüz türemesi ve yumuşaması tespit edilir.
'His' ve 'et-' birleşirken 's' türer; 'et-' fiilindeki 't' ise yanına ünlü gelince 'd'ye dönüşür.
5
'-yor' eki alan 'biliyor' ve 'hissediyordu' kelimelerinde daralma olup olmadığını sorgulayın.
Ünlü daralması olmadığı görülür.
Ünlü daralması için fiilin 'a' veya 'e' ile bitmesi gerekir. 'Bil-' ve 'et-' fiilleri ünsüzle bittiği için aradaki 'i' sesleri sadece yardımcı ünlüdür.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının metin üzerinde tespiti ve '-yor' ekinin her zaman daralma yapmadığı kuralı.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 12Soru →

Yolun sonuna yaklaştığımızda ufkumuzu karartan bulutlar dağılmıştı. Kalbimizdeki o derin sızıyı dindirmek için aylardır bekliyoruz.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Metinde ünsüz türemesi örneği bulunmamaktadır.
Ünsüz türemesi, bir kelimeye ek getirildiğinde veya kelime birleştiğinde fazladan bir ünsüzün ortaya çıkmasıdır (his-s-etmek gibi). Parçada bu ses olayına dair bir kullanım yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesini kontrol et
"Ufuk-umuz" -> "Ufkumuzu" (Düşme var)
Kelime kökündeki dar ünlünün ek alırken düşüp düşmediğini belirlemek için.
2
Ünsüz yumuşamasını kontrol et
"Kalp-imiz" -> "Kalbimiz", "yaklaş-tık-ımız" -> "yaklaştığımızda" (Yumuşama var)
Sert sessizle biten kelimelerin ünlü ile başlayan ek alınca yumuşayıp yumuşamadığını belirlemek için.
3
Ünsüz benzeşmesini kontrol et
"Yaklaş-dık" -> "Yaklaştık", "dağıl-mış-dı" -> "dağılmıştı" (Benzeşme var)
Sert sessizden sonra gelen ekin sertleşip sertleşmediğini kontrol etmek için.
4
Ünlü daralmasını kontrol et
"Bekle-yor" -> "Bekliyor" (Daralma var)
Şimdiki zaman eki alan fiilin sonundaki geniş ünlünün daralıp daralmadığını incelemek için.
5
Ünsüz türemesini kontrol et
Metinde ünsüz türemesi (örn: affetmek, şıkkı) örneği yoktur.
Kalan son ses olayının metindeki varlığını teyit etmek için.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Ses Olayları)
Tahmini Süre:50s
Soru 13Soru →

Yılların yorgunluğunu omuzlarında taşıyan memur, şehrin bu ıssız köşesinde ufkuna bakarken kalbinin derinliklerinde derin bir sızı hissetti. Ufacık bir umutla çevresini gözlüyor, sönmekte olan gün ışığının son parıltılarını yakalamaya çalışıyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü türemesi

Cevap

Parçada ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünlü daralması örnekleri bulunurken ünlü türemesi örneği bulunmamaktadır.
Parçada 'ünlü türemesi' (örn: daracık, azıcık) olayına örnek teşkil edecek bir kullanım yoktur. Diğer tüm ses olayları metin içerisinde mevcuttur.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesi olan kelimeleri tespit etme
şehir-in > şehrin, ufuk-u > ufkuna, çevir-e > çevre
Kelimeye ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde kökteki orta hece ünlüsü düşmüştür.
2
Ünsüz yumuşaması olan kelimeleri tespit etme
yorgunluk-u > yorgunluğu, kalp-i > kalbi, ışık-ı > ışığı
P-Ç-T-K ünsüzleri ile biten kelimelere ünlü ile başlayan bir ek gelince bu sesler yumuşayarak B-C-D-G/Ğ seslerine dönüşmüştür.
3
Ünsüz benzeşmesi olan kelimeleri tespit etme
et-ti > etti, sönmek-de > sönmekte
Sert ünsüzle biten kelimeye yumuşak ünsüzle (C-D-G) başlayan bir ek gelince ekin başındaki ünsüz sertleşmiştir.
4
Ünlü daralması olan kelimeyi tespit etme
gözle-yor > gözlüyor
-a/-e ile biten fiil köküne '-yor' eki gelince sondaki geniş ünlü daralarak -ı/-i/-u/-ü sesine dönüşmüştür.

Anahtar Kavram

Ses Olayları (Düşme, Türeme, Değişim, Sertleşme, Daralma)

Daha Fazla Pratik

Metindeki 'ufacık' kelimesinde ünsüz düşmesi (ufak-cık) ve 'hissetti' kelimesinde ünsüz türemesi (his-s-et) olduğunu da inceleyerek ses bilgisi pratiklerinizi derinleştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 14Soru →

"Yolcular, vaktin daraldığını görünce istasyona doğru hızlıca koştular; çünkü treni kaçırmak istemiyorlardı." bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Verilen cümlede ünsüz türemesi ses olayı bulunmamaktadır.
Verilen metinde 'vaktin' sözcüğünde ünlü düşmesi, 'daraldığını' sözcüğünde ünsüz yumuşaması, 'koştular' sözcüğünde ünsüz benzeşmesi ve 'istemiyorlardı' sözcüğünde ünlü daralması mevcuttur. Ancak herhangi bir sözcükte ünsüz türemesi (iki ünsüzün yan yana gelerek artması) gerçekleşmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki sözcüklerin kök ve eklerini inceleyerek ünlü düşmesini kontrol etme
"Vakit" sözcüğü "-in" tamlayan ekini aldığında ikinci hecedeki dar ünlü düşerek "vaktin" olmuştur.
Kelime kökündeki ses değişimini tespit etmek için.
2
Ünsüz yumuşaması (değişimi) olan sözcüğü bulma
"Dar-al-dık" fiilimsisi "-ı" ekini aldığında sondaki "k" sesi "ğ" olmuştur.
Sert ünsüzle biten sözcüğün ünlüyle başlayan ek aldığında yaşadığı değişimi görmek için.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) olan sözcüğü bulma
"Koş-" fiili sert ünsüzle biter; gelen "-du" eki sertleşerek "-tu" olmuştur (koştular).
Sert ünsüzlerin birbirini etkileme kuralını kontrol etmek için.
4
Ünlü daralması olan sözcüğü bulma
"İstemiyorlardı" sözcüğünde "iste-me-yor" yapısı daralarak "iste-mi-yor" olmuştur.
"-yor" ekinin kendinden önceki geniş ünlüyü daraltma etkisini incelemek için.

Anahtar Kavram

Ses olaylarını metin içerisinde tespit etme ve sınıflandırma.
Tahmini Süre:45s
Soru 15Soru →

"Uykusu gelince elindeki kitabı yavaşça bıraktı ve bu huzuru hissetti."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Metinde ünlü daralması örneği bulunmadığı için doğru cevap bu seçenektir.
Verilen cümlede 'uykusu' sözcüğünde ünlü düşmesi, 'kitabı' sözcüğünde ünsüz yumuşaması, 'yavaşça' ve 'hissetti' sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi, 'hissetti' sözcüğünde ise ünsüz türemesi bulunmaktadır. Ancak ünlü daralmasına (örneğin: başlıyor, diyor) dair herhangi bir örnek metinde yer almamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
"Uykusu" kelimesini incele.
Ünlü düşmesi tespit edildi.
"Uyu-" fiili ek alırken ortadaki 'u' ünlüsü düşmüştür.
2
"Kitabı" kelimesini incele.
Ünsüz yumuşaması tespit edildi.
"Kitap" kelimesindeki 'p' ünsüzü, ünlü ile başlayan bir ek alınca 'b'ye dönüşmüştür.
3
"Yavaşça" ve "hissetti" kelimelerini incele.
Ünsüz benzeşmesi tespit edildi.
Sert ünsüzle biten kelimelere gelen yumuşak ünsüzlü ekler sertleşmiştir (c->ç, d->t).
4
"Hissetti" kelimesini kök ve eklerine ayır.
Ünsüz türemesi tespit edildi.
"His" ve "etmek" birleşirken araya fazladan bir 's' ünsüzü girmiştir.
5
Metinde ünlü daralması ara.
Örnek bulunamadı.
Sonu geniş ünlüyle biten ve daralan bir fiil veya kullanım mevcut değildir.

Anahtar Kavram

Ses Olayları (Düşme, Yumuşama, Benzeşme, Türeme, Daralma)
Tahmini Süre:45s
Soru 16Soru →

Köyün huzuru kaçtıkça göğün bağrında kara bulutlar belirdi. Toprağın susuzluğunu dindirecek bu manzarayı tüm köylüler umutla gözlüyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Metinde ünsüz türemesi örneği bulunmamaktadır.
Verilen parçada 'göğün' ve 'toprağın' sözcüklerinde ünsüz yumuşaması, 'bağrında' sözcüğünde ünlü düşmesi, 'kaçtıkça' sözcüğünde ünsüz benzeşmesi ve 'gözlüyordu' sözcüğünde ünlü daralması mevcuttur. Ünsüz türemesi (hissediyor, affetti vb.) ise parçada yer almamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki ünlü düşmesini tespit etme
'Bağrında' sözcüğünün kökü 'bağır'dır; üzerine ek geldiğinde ikinci hecedeki dar ünlü düşmüştür.
Ünlü düşmesinin varlığını teyit etmek için.
2
Ünsüz yumuşamalarını belirleme
'Gök', 'toprak' ve 'susuzluk' kelimelerinin sonundaki sert ünsüzler (k), ünlü ile başlayan ek aldıklarında yumuşamıştır (ğ).
Yumuşama kuralının uygulandığı kelimeleri bulmak için.
3
Ünsüz benzeşmelerini inceleme
'Kaçtıkça' kelimesinde '-dık' eki '-tık'a, '-ca' eki ise '-ça'ya dönüşerek sertleşmiştir.
Sertleşme (benzeşme) olayını doğrulamak için.
4
Ünlü daralmasını kontrol etme
'Gözlüyordu' kelimesinin kökü 'gözle-' fiilidir; '-yor' eki kendinden önceki geniş ünlüyü daraltmıştır.
Daralma kuralının varlığını saptamak için.
5
Sonuca ulaşma
Dört farklı ses olayı tespit edilmişken, 'ünsüz türemesi'ne (örneğin: sırrı, reddetmek) dair bir kanıt bulunamamıştır.
Hangi seçeneğin dışarıda kaldığını belirlemek için.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi, ünlü daralması) metin içerisinde ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 17Soru →

"Ufkun daraldığını hissettiği anlarda, ömrünü adadığı bu ıssız sokaklarda yalnızlığın hazzını yudumlardı; ancak rüzgârın fısıltısı, ona her zaman bitmeyen bir bekleyişi hatırlatırdı."

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Parçada ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz türemesi ve ünsüz benzeşmesi örnekleri bulunurken, ünlü daralmasına dair bir örnek yer almamaktadır.
Parçada ünlü daralması (a, e ünlülerinin ı, i, u, ü olması) örneği yoktur. 'Bitmeyen' kelimesinde olumsuzluk eki daralmamıştır, 'hatırlatırdı' kelimesinde ise daralmaya sebep olacak bir ek veya ses bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesi tespiti
"Ufkun" (ufuk), "ömrünü" (ömür) ve "yalnızlığın" (yalın) kelimeleri belirlendi.
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında ünlü düşmesi gerçekleşir.
2
Ünsüz yumuşaması tespiti
"Daraldığını", "hissettiği", "adadığı", "yalnızlığın" ve "yudumlardı" kelimeleri belirlendi.
Sert ünsüzle biten kelimelerin ünlüyle başlayan ek alması sonucu p, t, ç, k seslerinin b, d, c, g/ğ seslerine dönüşmesidir (yut-um > yudum örneği dikkat çekicidir).
3
Ünsüz türemesi tespiti
"Hissettiği" (his-s-et) ve "hazzını" (haz-z-ı) kelimeleri belirlendi.
Arapça kökenli bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında veya yardımcı fiille birleştiğinde son ünsüzün ikizleşmesi olayıdır.
4
Ünsüz benzeşmesi tespiti
"Hissettiği" (et-ti) kelimesi belirlendi.
Sert ünsüzle biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan ek geldiğinde ekin başındaki ünsüzün sertleşmesidir.
5
Ünlü daralması kontrolü
Metinde daralma kuralına uyan bir sözcük bulunamadı.
Fiilin sonundaki 'a, e' geniş ünlülerinin '-yor' veya istisnai 'y' etkisiyle 'ı, i, u, ü'ye dönüşmesi olayı metinde gerçekleşmemiştir.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının metin üzerinde karmaşık ve iç içe geçmiş yapılarla (bir kelimede birden fazla olay gibi) analizi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 18Soru →

Çocukluğunun geçtiği o dar sokaklarda dolaşırken kalbinin sızladığını hissetmişti. Zamanın acımasızca değiştirdiği bu mahallede, artık tanıdık bir yüz bulamamanın üzüntüsünü derinden duyuyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Metinde 'ünlü daralması' ses olayına örnek teşkil edecek bir kullanım bulunmamaktadır.
Ünlü daralması, Türkçede 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle biten fiillere '-yor' eki getirildiğinde bu ünlülerin 'ı, i, u, ü' dar ünlülerine dönüşmesidir. Metindeki 'duyuyordu' sözcüğünde fiil kökü 'duy-'dur. Buradaki 'u' sesi, iki ünsüz arasına giren yardımcı bir ses (yardımcı ünlü) olup bir daralma sonucu oluşmamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri inceleyerek ses değişimlerini saptayın.
'geçtiği', 'kalbinin', 'sızladığını', 'hissetmişti' ve 'değiştirdiği' kelimelerinde birden fazla ses olayı tespit edildi.
Ses olaylarını doğru belirlemek için kelimenin orijinal yapısı ile ek almış halini karşılaştırmak gerekir.
2
Belirlenen ses olaylarını seçeneklerle eşleştirin.
Yumuşama (geçtiği, kalbinin), Benzeşme (hissetmişti), Düşme (sızladığını) ve Türeme (hissetmişti) örnekleri bulundu.
Paragrafta mevcut olan olaylar elendiğinde geriye kalan seçenek doğru cevabı verecektir.
3
Kalan seçeneğin neden metinde olmadığını bilimsel kurala göre açıklayın.
'duyuyordu' sözcüğü 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle bitmediği için daralma kuralına uygun değildir.
Türkçede daralma olması için şimdiki zaman ekinden (-yor) önce fiilin geniş bir ünlüyle bitmesi şarttır.

Anahtar Kavram

Ses olaylarını metin bağlamında ayırt etme ve yapısal analiz yapma.
Tahmini Süre:50s
Soru 19Soru →

Kaybettiği huzuru arayan yaşlı adam, sabahtan beri daracık odasında eski fotoğrafları karıştırıyor; ancak gönlündeki o derin sızıyı bir türlü dindiremiyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisinin örneği yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Metinde ünsüz yumuşaması, ünlü daralması, ünlü düşmesi ve ünsüz benzeşmesi örnekleri bulunurken; ünsüz türemesine dair herhangi bir kullanım yoktur.
Metin detaylı incelendiğinde; 'kayıp' ve 'gönül' kelimelerinde ünlü düşmesi, 'kaybettiği' ve 'sabahtan' kelimelerinde ünsüz benzeşmesi, 'kaybettiği' kelimesinde ünsüz yumuşaması ve 'dindiremiyordu' kelimesinde ünlü daralması açıkça görülmektedir. Ancak metinde herhangi bir ünsüzün ikizleşmesi (ünsüz türemesi) söz konusu değildir. 'Daracık' sözcüğündeki olay ise bir ünlü türemesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesi tespiti
Kaybettiği (kayıp-etmek) ve gönlündeki (gönül-ü) kelimeleri belirlendi.
Kelime köklerindeki dar ünlülerin, ek alma veya birleşme sırasında düştüğü görülmektedir.
2
Ünsüz yumuşaması ve benzeşmesi analizi
Kaybettiği (kayıp-ettiği) ve sabahtan (sabah-tan) kelimeleri incelendi.
'Kaybettiği' kelimesinde p>b ve k>ğ yumuşamaları ile t-t benzeşmesi; 'sabahtan' kelimesinde ise d>t benzeşmesi mevcuttur.
3
Ünlü daralması tespiti
Dindiremiyordu (dindire-me-yor) kelimesi incelendi.
Olumsuzluk eki olan '-me', kendisinden sonra gelen '-yor' eki nedeniyle daralmıştır.
4
Türeme olaylarının kontrolü
Daracık (dar-a-cık) kelimesindeki olayın ünlü türemesi olduğu saptandı.
Metinde ünsüz türemesine (ör: hissetmek, reddetmek) örnek olabilecek bir kullanımın bulunmadığı teyit edildi.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının metin üzerinde analiz edilmesi ve ayırt edilmesi.

Daha Fazla Pratik

Ünlü türemesi ve ünsüz türemesi arasındaki farkları pekiştirmek için benzer yapıdaki 'azıcık' ve 'affetmek' gibi kelimeleri analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 45s
Soru 20Soru →

"Kitaptaki öyküleri okudukça ufkumun genişlediğini, zihnimin yeni fikirlere açıldığını hissediyorum. Bu eşsiz yolculukta her satır, ruhumu besleyen bir pınar gibiydi."

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Metinde ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünsüz türemesi örnekleri bulunurken ünlü daralması bulunmamaktadır.
Verilen parçada 'ufkumun' (ufuk), 'zihnimin' (zihin) ve 'besleyen' (besi-le-yen) sözcüklerinde ünlü düşmesi; 'genişlediğini' sözcüğünde ünsüz yumuşaması; 'kitaptaki' ve 'okudukça' sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi; 'hissediyorum' sözcüğünde ise hem ünsüz türemesi (his-s-et-) hem de ünsüz yumuşaması (et-ed) vardır. Ancak parçada ünlü daralmasına (geniş ünlünün daralması) örnek olabilecek bir kullanım yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki sözcükleri ses olayları açısından incelemek.
Birden fazla sözcükte farklı ses olayları tespit edildi.
Soruda hangi ses olayının olmadığını bulmak için mevcut olanları elemek gerekir.
2
Ünlü düşmesi örneklerini belirlemek.
ufuk -> ufkumun, zihin -> zihnimin, besi -> besleyen.
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan sözcüklerin ek aldığında ünlüsünü kaybetmesi kontrol edilir.
3
Ünsüz değişimlerini (yumuşama ve benzeşme) belirlemek.
kitap-taki (benzeşme), okuduk-ça (benzeşme), genişledik-ini (yumuşama).
Sert ünsüzlerin yumuşaması veya sertleşmesi kuralları kontrol edilir.
4
Ünsüz türemesini kontrol etmek.
his + etmek -> hissediyorum (s türemesi).
Yardımcı fiille birleşen bazı sözcüklerdeki ünsüz ikizleşmesi kontrol edilir.
5
Ünlü daralmasını kontrol etmek.
hissediyorum (hisset-i-yor), daralma yoktur; yardımcı ünlü vardır.
-yor ekinin kendisinden önceki geniş ünlüyü daraltıp daraltmadığına bakılır.

Anahtar Kavram

Türkçede Ses Olayları

İpuçları

1
Önce ek almış ve değişime uğramış kelimeleri köklerine ayırarak inceleyin.
2
'Ufuk' ve 'zihin' kelimelerindeki orta hece değişimine dikkat edin.
3
'-yor' eki alan fiilin köküne bakın; 'hisset-' fiili geniş ünlüyle mi bitiyor yoksa ünsüzle mi?

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralması ile yardımcı ünlü (koruyucu ünlü) farkını pekiştirmek için benzer fiil çekimlerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Şıklardaki ses olaylarını sırasıyla metinde arayıp bulduğunuzun üzerini çizerek ilerlemek, hata payını azaltacaktır.
Tahmini Süre:45s
Sayfa 1 / 7Sonraki
Ses Bilgisi Alıştırma Soruları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür | Examkin