Soru

Zorluk: OrtaSes Bilgisi

İlçedeki kütüphanenin restorasyon çalışmaları bittiğinde kitaplar titizlikle dizildi. Görevliler, her eserin kaydını yaparken geçmişin kokusunu içine çekiyordu. Bu sessiz mekânda zamanın nasıl geçtiğini kimse anlamıyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

  1. A
    Ünlü düşmesi
  2. B
    Ünsüz yumuşaması
  3. C
    Ünsüz benzeşmesi
  4. D
    Ünlü daralması
  5. Ünsüz türemesiCevap

Cevap

Parçada ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünlü daralması örnekleri bulunurken ünsüz türemesi örneği bulunmamaktadır.
Doğru seçenek olan ünsüz türemesi metinde yer almamaktadır. Diğer tüm ses olayları metindeki çeşitli kelimelerde (kaydını, bittiğinde, geçtiğini, anlamıyordu) örneklenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
"bittiğinde" ve "geçtiğini" sözcüklerini incele.
bit-ti (benzeşme), -diğinde (yumuşama); geç-ti (benzeşme), -tiğini (yumuşama) olayları tespit edildi.
Kelime kökü ve ek birleşimlerindeki ses değişimlerini bulmak için.
2
"kaydını" sözcüğünü incele.
kayıt-ı -> kayd-ı (hem ünlü düşmesi hem de t-d yumuşaması) tespit edildi.
İsim köküne gelen ünlü ile başlayan ekteki değişimleri belirlemek için.
3
"anlamıyordu" sözcüğünü incele.
anla-ma-yor-du -> anlamıyordu (ünlü daralması) tespit edildi.
Olumsuzluk ekinin şimdiki zaman ekiyle etkileşimini kontrol etmek için.
4
Metinde ünsüz türemesi olup olmadığını kontrol et.
Metinde "sessiz" (ses+siz) kelimesinde türeme yoktur, diğer kelimelerde de ünsüz ikizleşmesi görülmemiştir.
Seçeneklerdeki tüm olayların varlığını teyit ederek eksik olanı bulmak için.

Anahtar Kavram

Türkçede kelime türetilirken veya çekimlenirken meydana gelen ses olaylarının (benzeşme, yumuşama, düşme, daralma, türeme) metin üzerinde analizi.

İpuçları

1
Metindeki kelimelerin eklerini ve köklerini dikkatlice ayırın.

Daha Fazla Pratik

Benzer metin analizlerinde özellikle 'sessiz', 'hisli' gibi kelimelerin kök-ek ayrımına dikkat ederek ünsüz türemesiyle karıştırmamaya çalışın.

Alternatif Yöntem

Sadece seçeneklerden giderek metinde bulduğunuz her ses olayının üzerini çizin; geriye kalan tek şık doğru cevaptır.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla