Examkin

Soru

Zorluk: OrtaSes Bilgisi

Türkçede sert ünsüzle (p,c\c,t,kp, ç, t, k) biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde, sözcük sonundaki sert ünsüz yumuşayarak b,c,d,gb, c, d, g veya g˘ğ seslerinden birine dönüşür. Bu ses olayına "ünsüz yumuşaması" (ünsüz değişimi) denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşaması kuralına örnek olabilecek bir kullanım vardır?

  1. A
    Toplantıya geç kaldığı için yöneticisinden nazikçe özür diledi.
  2. B
    Masanın üstünde unutulan anahtarlar için eve geri dönmek zorunda kaldı.
  3. Mutfaktaki masanın üzerinde duran bardağı yıkayıp dolaba kaldırdı.Cevap
  4. D
    Onun dürüst hayatı çevresindeki tüm gençlere örnek olacak nitelikteydi.
  5. E
    Parktaki boş bir bankta oturup saatlerce denizi ve martıları seyrettiler.

Cevap

Mutfaktaki masanın üzerinde duran bardağı yıkayıp dolaba kaldırdı cümlesinde yer alan "bardağı" sözcüğünde ünsüz yumuşaması gerçekleşmiştir.
"Bardağı" sözcüğünün kökü "bardak"tır. Kelime sonundaki sert ünsüz olan "kk", ünlüyle başlayan "-ı" ekini alınca yumuşayarak "g˘ğ" sesine dönüşmüştür. Bu, ünsüz yumuşaması kuralının tipik bir örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Kök tespiti
Cümledeki şüpheli sözcüğün kökü "bardak" olarak belirlenir.
Ses olaylarını analiz etmek için öncelikle sözcüğün kök halini bilmemiz gerekir.
2
Ek analizi
Sözcüğe belirtme hal eki olan "-ı" ekinin getirildiği görülür.
Yumuşamanın gerçekleşmesi için sert ünsüzle biten köke ünlüyle başlayan bir ek gelmelidir.
3
Ses değişimi kontrolü
Bardak + ı →\rightarrow Bardağı şeklinde bir değişim olduğu, yani k→g˘k \rightarrow ğ dönüşümünün yaşandığı tespit edilir.
Sert ünsüzün (kk) yumuşak karşılığına (g˘ğ) dönüşmesi ünsüz yumuşaması kuralının temelidir.
4
İstisnaların elenmesi
"Hayatı" gibi yabancı kökenli kelimelerdeki yumuşama aykırılığı fark edilerek yanlış seçenekler elenir.
Türkçede her sert ünsüzle biten kelime ünlü aldığında yumuşamaz; bu istisnalara dikkat edilmelidir.

Anahtar Kavram

Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi)

İpuçları

1
Cümlelerdeki altı çizili kelimelerin yalın hallerini (köklerini) düşünün.
2
Hangi kelimenin sonundaki harf, ek aldıktan sonra değişime uğramış? (Örneğin k harfi ğ olmuş mu?)
3
"Bardak" kelimesine ek getirdiğimizde sonundaki sesin nasıl değiştiğine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz yumuşamasına aykırı olan diğer kelime gruplarını (tek heceli kelimeler, özel isimler ve yabancı kelimeler) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Ses Bilgisi

Bu konudan daha fazla soru