Türkçede bazı sözcükler türetilirken (yapım eki alırken) ünlü düşmesine uğrayabilir. Bu durum, çekim eki alırken oluşan ünlü düşmesinden farklıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, sözcük türetilirken ünlü düşmesi meydana gelmiştir?
- AFikri hür, vicdanı hür nesiller yetişiyor.
- BKaybolan yıllarımı geri veremezsin.
- Bu yolların sonu geniş bir kavşağa çıkıyor.Cevap
- DKarnı acıkan bebek ağlamaya başladı.
- EGönlü zengin olanın yolu açık olur.
Cevap
Sözcük türetilirken ünlü düşmesine örnek olan cümle 'Bu yolların sonu geniş bir kavşağa çıkıyor.' cümlesidir.
Doğru yanıt olan cümlede geçen 'kavşak' sözcüğü, 'kavuşmak' fiilinden '' yapım eki getirilerek türetilmiştir. Sözcük yeni bir anlam kazanıp fiilden isme dönüşürken (türetilirken) kökteki son ünlü düşmüştür.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Türetilirken Ünlü Düşmesi
İpuçları
1
Cümlelerdeki kelimelerin köklerini düşünün: fikir, kayıp, kavuş, karın, gönül.
2
Bir sözcüğün türetilmesi demek, ona yeni bir anlam kazandıran bir 'yapım eki' gelmesi demektir.
3
'Kavuşmak' eyleminden 'kavşak' ismi yapılırken aradaki sesin düşüp düşmediğine bakın.
Daha Fazla Pratik
Ünlü düşmesinin diğer türleri olan 'birleşme sırasında düşme' ve 'çekim ekiyle düşme' konularını tekrar edebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Sözcüklerin yanına başka ekler getirerek (kavuş-unca, fikir-ler) köklerin orijinal halini doğrulayabilir ve düşmenin sadece ekten mi yoksa kelimenin yapısından mı kaynaklandığını anlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s