Türkçede sonu "-a, -e" geniş ünlüleri ile biten fiillere "-yor" şimdiki zaman eki getirildiğinde, bu geniş ünlüler daralarak "ı, i, u, ü" seslerine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" denir. Ayrıca olumsuzluk eki olan "-ma / -me" de "-yor" ekiyle birleştiğinde her zaman daralır.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralmasına örnek gösterilebilecek bir sözcük kullanılmıştır?
- ASınıftaki yerini sessizce alıp tahtadaki sorulara bakıyor.
- BYolcuları durakta daha fazla bekletiyor olmaları hiç hoş değil.
- Sınav sonuçlarının ne zaman açıklanacağını henüz bilmiyor.Cevap
- DYeni aldığı romanın ilk sayfalarını büyük bir merakla okuyor.
- EAkşam yemeğinden sonra koltukta oturup biraz dinleniyor.
Cevap
Sınav sonuçlarının ne zaman açıklanacağını henüz bilmiyor.
Doğru cevap olan cümlede geçen "bilmiyor" sözcüğü incelendiğinde; fiilin kökü "bil-", olumsuzluk eki ise "-me"dir. Bu fiile şimdiki zaman eki olan "-yor" getirildiğinde, kural gereği geniş ünlü olan "e" sesi daralarak "i" sesine dönüşmüştür (bil-me-yor > bilmiyor). Bu durum tipik bir ünlü daralması örneğidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Ünlü Daralması
İpuçları
1
Cümlelerdeki fiillerin olumlu ve olumsuz hallerini düşünerek köklerini bulun.
2
Olumsuzluk eki alan fiillere özellikle dikkat edin; '-ma/-me' ekleri daralmanın en sık görüldüğü yerlerdir.
3
Fiil kökü veya gövdesi 'a' veya 'e' ile bitmiyorsa, '-yor' ekinden önce gelen 'ı, i, u, ü' sesleri sadece yardımcı ünlüdür.
Daha Fazla Pratik
İstisna olarak 'demek' ve 'yemek' fiillerinin de daralmaya uğradığını hatırlayarak bu kelimelerin kullanıldığı örnekleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s