XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti

I. Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri'nin Rusya'ya askerî ve ekonomik lojistik destek ulaştırmak, Osmanlı Devleti'ni saf dışı bırakarak savaşı kısa sürede sonlandırmak ve tarafsız Balkan devletlerini kendi yanlarına çekmek amacıyla açtığı Çanakkale Cephesi, Osmanlı ordusunun kesin zaferiyle sonuçlanmıştır.

Çanakkale Cephesi'nde yaşanan askerî gelişmeler ve bu mücadelenin doğurduğu sonuçlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğru bir değerlendirmedir?

I. Dünya Savaşı'nın ortaya çıkışında etkili olan faktörler; tüm dünyayı ya da çok sayıda devleti doğrudan etkileyen "genel nedenler" ile belirli devletler arasındaki ikili çıkar çatışmalarına dayanan "özel nedenler" olmak üzere iki ana grupta değerlendirilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı'nın "özel nedenleri" arasında gösterilemez?

İttifak Devletleri safında savaşa giren Osmanlı Devleti, kendi sınırları içinde savunma ve taarruz harekâtları yürütürken müttefiklerine destek sağlamak amacıyla sınırları haricindeki bölgelere de kuvvet göndermiştir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı Devleti'nin müttefiklerine destek olmak amacıyla sınırları dışında mücadele ettiği yardım cephelerinden biridir?

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasının hemen ardından İngiliz Komutanlığı, mütareke hükümlerine aykırı bir biçimde İskenderun Limanı'nın ve çevresinin kendilerine teslim edilmesini talep etmiştir. Yıldırım Orduları Grup Komutanı Mustafa Kemal Paşa; bu talebin kabul edilmesi hâlinde Çukurova ve Toros geçitlerinin tamamen savunmasız kalarak Anadolu'nun güneyden işgale açılacağını belirtmiş, İngiliz birliklerinin karaya çıkmaya kalkışması durumunda ateşle karşılık verilmesini emretmiştir.

Mustafa Kemal Paşa'nın bu kararlı tutumuna ve itirazlarına rağmen, Sadrazam Ahmet İzzet Paşa başkanlığındaki İstanbul Hükûmeti'nin İngilizlerin taleplerine boyun eğerek gerçekleştirdiği aşağıdaki uygulamalardan hangisi, mütarekenin hemen ertesinde izlenen teslimiyetçi politikanın en somut göstergesidir?

Osmanlı Devleti'nin Orta Doğu ve Anadolu'daki hâkimiyet sahalarını yeniden tanzim etmek amacıyla yürütülen gizli diplomasi trafiği ve bu süreçte akdedilen metinlerin akıbetine dair aşağıdaki tespitler yapılmıştır:

I. Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz kıyılarının Rusya'ya devrini öngören Petrograd Protokolü'nün hedefleri, rejim değişikliği yaşayan Sovyet yönetiminin gizli diplomasiyi ifşa ederek tek taraflı savaştan çekilmesiyle akamete uğramıştır.

II. Batı Anadolu kıyılarının İtalyan idaresine verilmesini içeren Saint-Jean de Maurienne mutabakatı, metnin meşruiyet şartı kılınan Rus onayının tamamlanamaması öne sürülerek 1919'da farklı bir güce tahsis edilmiştir.

III. Arap Yarımadası merkezli bağımsız bir emirlik kurulması yönünde Şerif Hüseyin ile teati edilen McMahon görüşmeleri, İngiltere ve Fransa'nın Orta Doğu'yu nüfuz alanlarına bölen Sykes-Picot planıyla yapısal bir çelişki barındırmıştır.

Bu tespitlerden hangileri, gizli mutabakatların pratik uygulanabilirliğini, müttefik içi dengeleri veya diplomatik tutarlılığı sarsan dinamikler arasında gösterilebilir?

Büyük savaşın başladığı ilk günlerde Osmanlı Hükûmeti, kendi toprak bütünlüğünü korumak ve yaşanabilecek ani saldırılara karşı koyabilmek adına bir dizi idari ve askeri karar almıştır.

Buna göre, Osmanlı Devleti'nin savaşa fiilen katılmadan önceki süreçte uyguladığı güvenlik ve savunma tedbirleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?

İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'nin paylaşılması hususunda kendi aralarında yaşadıkları çıkar çatışmaları ve İtalya ile yaşanan görüş ayrılıkları nedeniyle Osmanlı ile yapılacak barış şartlarını belirlemeyi geciktirmiştir. Nihayetinde İtilaf temsilcileri, 1920 yılının Nisan ayında İtalya'da bir araya gelerek Sevr Antlaşması'nın taslak metnini hazırlamış ve Osmanlı temsilcisi Tevfik Paşa'ya sunmuştur.

Sevr Antlaşması'nın maddelerinin ve paylaşım esaslarının kararlaştırıldığı bu diplomatik toplantı aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı'nı Osmanlı Devleti açısından sonlandıran mütareke metninde; İtilaf Devletleri'ne ait esirler ile Ermeni tutukluların derhâl serbest bırakılması kararlaştırılırken, Osmanlı esirlerinin müttefiklerin denetiminde tutulmaya devam edilmesi hükme bağlanmıştır.

Diplomatik ve hukuki açıdan değerlendirildiğinde bu düzenleme, devletler arası ilişkileri düzenleyen aşağıdaki temel ilkelerden hangisine açıkça aykırılık teşkil etmektedir?

I. Dünya Savaşı Çanakkale Kara Muharebeleri öncesinde kurulan 5. Ordu Komutanı Mareşal Liman von Sanders ile bölgeyi yakından tanıyan Osmanlı subayları (başta Esat Paşa ve Yarbay Mustafa Kemal olmak üzere) arasında Gelibolu Yarımadası'nın savunulma taktiği hususunda derin bir askerî doktrin uyuşmazlığı yaşanmıştır.

Buna göre, Mareşal Liman von Sanders'in benimsediği ve uygulamaya koyduğu temel savunma stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı askerî bürokrasisi, 1914-1918 yılları arasında çok geniş bir coğrafyada hem kendi egemenlik sahasındaki stratejik noktaları muhafaza etmek hem de müttefiklerinin Doğu Avrupa ve Balkanlar'daki yükünü hafifletmek maksadıyla farklı nitelikteki cephelerde eş zamanlı harekâtlar yürütmüştür.

Buna göre, Osmanlı ordusunun yürüttüğü savunma ve sınır dışı yardım harekâtlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Milli Mücadele aleyhine faaliyet gösteren ve Osmanlı Devleti'nin varlığını ancak İngiltere'nin koruyuculuğu ve mandası altına girmekle sürdürebileceğini savunan cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?

XX. yüzyıl başlarında Almanya'nın benimsediği küresel yayılma politikası ve "Doğu'ya Doğru İlerleme" (Drang nach Osten) stratejisi, Osmanlı coğrafyasını Alman dış politikasının odak noktalarından biri hâline getirmiştir. Savaşın başlamasıyla birlikte Almanya, Osmanlı Devleti'nin kendi yanında savaşa girmesini sağlayarak İtilaf Devletleri karşısında önemli bir jeopolitik üstünlük kurmayı amaçlamıştır.

Buna göre, Almanya'nın Osmanlı Devleti'nin coğrafi konumundan yararlanarak doğrudan gerçekleştirmek istediği stratejik hedef aşağıdakilerden hangisidir?

İttifak Devletleri grubunda yer almasına rağmen savaşın başında tarafsızlığını ilan eden İtalya'nın, kendisine Anadolu ve Doğu Akdeniz havzasında vadedilen topraklar (Antalya ve çevresi ile On İki Ada) karşılığında İtilaf safına katılarak savaşa girmesini sağlayan gizli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı öncesinde kurulan Üçlü İttifak (Bağlaşma) bloku içerisinde yer almasına rağmen, savaş başladıktan sonra tarafsızlığını ilan eden ve daha sonra gizli antlaşmalarla (Londra Antlaşması) kendisine vadedilen topraklar karşılığında İtilaf Devletleri safında savaşa katılan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Çanakkale Cephesi'nde kazandığı zafer, savaşın seyrini doğrudan etkileyerek hem ulusal hem de küresel ölçekte önemli siyasi gelişmelere yol açmıştır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi Çanakkale Zaferi'nin ortaya çıkardığı uluslararası sonuçlardan biridir?

İtilaf Devletleri’nin İstanbul’u denetim altına aldığı süreçte, işgal makamlarının baskı ve takiplerine rağmen gizli faaliyet yürüten bazı yapılanmalar; depolardan Anadolu’ya silah ve mühimmat kaçırmış, subay ve aydınların gizlice Millî Mücadele saflarına intikalini organize etmiş ve istihbarat ağı kurmuştur.

Bu doğrultuda; Kara Vasıf Bey ve Yenibahçeli Şükrü Bey gibi isimlerin öncülüğünde kurulan, 'Muhafaza-i Esliha' gibi kollarla Anadolu’ya sevkiyat yapan ancak sonradan bağımsız hareket etme ve eski İttihatçı kadroyu canlandırma eğilimleri göstermesi üzerine yerini Zabitan, M.M. (Mim Mim) ve Felah gibi gruplara bırakan gizli direniş cemiyeti aşağıdakilerden hangisidir?

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasının ardından Anadolu ve Trakya'da İtilaf Devletleri tarafından başlatılan işgallere karşı yerel halkın ilk tepkisi; mitingler düzenlemek, Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri kurmak ve yabancı devlet temsilciliklerine protesto telgrafları çekmek gibi hukuki, siyasi ve diplomatik girişimlerde bulunmak şeklinde olmuştur.

Halkın işgallerin başlangıcında doğrudan genel bir silahlı kalkışma yerine öncelikle hukuki ve diplomatik yollarla direniş göstermesinde;

I. Mütareke hükümleri uyarınca Osmanlı ordusunun büyük oranda terhis edilmiş ve cephanelerine el konulmuş olması,
II. Wilson İlkeleri'nde yer alan 'Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelere kesin egemenlik hakkı tanınacağı' hükmüne güvenilmesi,
III. İtilaf Devletleri'nin işgalleri güvenlik gerekçesine dayandırarak halk nezdinde tepkiyi yatıştırmaya ve hukuki zemin oluşturmaya çalışması

gerekçelerinden hangileri etkili olmuştur?

18 Mart 1915'te müttefik donanmasının Çanakkale Boğazı'ndaki mayın hatları ve kıyı tabyaları karşısında ağır kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kalması, İtilaf Devletleri'nin harekât planında stratejik bir revizyona gitmesine yol açmıştır.

Deniz yoluyla Boğaz'ı geçme girişiminin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine İtilaf kuvvetlerinin benimsediği yeni askerî yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Harbi'ne giren İttihat ve Terakki idaresi, açtığı taarruz cepheleri üzerinden hem askerî-stratejik hedeflere ulaşmayı hem de devletin bekası için savunulan temel ideolojik yaklaşımları hayata geçirmeyi amaçlamıştır.

Bu doğrultuda Kafkas ve Kanal cephelerinin stratejik hedefleri ve dayandığı düşünce sistemleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

I. Dünya Savaşı'nın ardından Doğu Karadeniz ve çevresinde bağımsız bir Rum devleti kurma hayaliyle faaliyet gösteren çetelere karşı bölge halkının haklarını savunmak ve Türk nüfusunun varlığını korumak amacıyla kurulan, daha sonra Erzurum Kongresi'nin toplanmasına da öncülük eden millî cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?